Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Δέκα λέξεις του Κασομούλη

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2020


Καθώς πλησιάζει η επέτειος της επανάστασης του 2021, το ιστολόγιο δημοσιεύει, σποραδικά, άρθρα για τον μεγάλο ξεσηκωμό, συνήθως λεξιλογικά -αφού εδώ λεξιλογούμε.

Πέρυσι είχαμε δημοσιεύσει ένα άρθρο με λέξεις από τον Μακρυγιάννη, σήμερα θα δούμε το αντίστοιχο άρθρο με λέξεις από τα Ενθυμήματα Στρατιωτικά του Νικ. Κασομούλη. Είχαμε πει δυο λόγια για το σημαντικό έργο σε ένα πρόσφατο άρθρο μας που ήταν εστιασμένο σε μια έκφραση που παραδίδει ο Κασομούλης.

Ο Κασομούλης, είχαμε πει, δεν γράφει τη γλώσσα που μιλούσε. Προσπαθεί να γράψει σε καθαρεύουσα, και φαίνεται να προσπαθεί, σε πολλά σημεία, να «εξελληνίσει» τουρκικά ή ιταλικά δάνεια, συχνά κατασκευάζοντας δικούς του, όχι πάντα πετυχημενους, όρους. Αλλά δεν είναι, ευτυχώς, συνεπής σε αυτή την καθαριστική προσπάθεια, ενώ επίσης μεταφέρει σχετικά πιστά τους διαλόγους ή τα γραπτά τεκμήρια (που βεβαια και αυτά είναι, τα περισσότερα, σε γλώσσα σιδερωμένη).

Στο σημερινό άρθρο διαλέγω 10 λέξεις από το βιβλίο του Κασομούλη -είχα ξεκινήσει για 15, όμως με έπιασε φλυαρία και το άρθρο παραμεγάλωσε κι έτσι σταμάτησα στις δέκα. Για κάθε λέξη παραθέτω το σχετικό απόσπασμα, και γράφω δυο λόγια για την ετυμολογία και τη σημασία της καθεμιάς. Φυσικά διαλέγω λέξεις που δεν τις έχουν τα σύγχρονα λεξικά μας (ΛΚΝ, Μπαμπινιώτης, Χρηστικό), δηλ. ακολουθώ την ίδια προσέγγιση που είχα όταν κατάρτισα το λημματολόγιο του βιβλίου Λέξεις που χάνονται. Η παραπομπή γίνεται στην πεντάτομη έκδοση του Κασομούλη (εκδ. Βεργίνα) που έχω πρόχειρη. Είναι παρόμοια με την τρίτομη που υπάρχει στην Ανέμη, αλλά φυσικά σε άλλη σελιδοποιηση.

1. ειδίσματα

Σε συζητήσεις με Τούρκους για να γίνει ειρήνη στα Άγραφα, ο οπλαρχηγός Νικ. Στορνάρης θέτει όρους (Β26):

όταν επιστρέψετε τους αιχμαλωτισμένους αθώους με τα ειδίσματά των έως εις το βελόνι….

Λέξη της Ηπείρου και της Δυτικής Στερεάς περισσότερο, τα ειδίσματα είναι τα αντικείμενα του σπιτιού, σκεύη, ρούχα. Ωστόσο, σε πολλές χρήσεις είναι ειδικώς κοσμήματα, τιμαλφή, ακόμα ειδικότερα, οι βέρες των αρραβώνων. Για παράδειγμα, στον σπαραχτικο «Πολιτισμό εις το χωρίον» του Παπαδιαμάντη, ο μπάρμπα – Στέργιος, για να βρει τα έξοδα της ταφής του παιδιού του, δίνει στον άτεγκτο ενεχυροδανειστή μερικά ειδίσματα: δύο ασημένια σκουλαρίκια κι ένα δαχτυλίδι. Στα Απομνημονεύματά του ο Μακρυγιάννης αφηγείται ότι με δική του παρέμβαση αναγκάστηκε ο Παπαφλέσσας «να δώσει πίσου τα ειδίσματα ολουνών των ανθρώπων» που είχε λεηλατήσει.

Πάλι στον Κασομούλη (Γ226) γίνεται αναφορά στη γνωστή διαμάχη για την προίκα της κόρης της Μπουμπουλίνας (και χήρας του Πάνου Κολοκοτρώνη), όπου ο νέος της σύζυγος κατηγορούσε τον Γέρο ότι «κατακρατεί τα ειδίσματά της», εδώ με τη σημασία των κοσμημάτων.

2. ιλτιζάμι

Στορνάρης και Λιακατάς από το Μεσολόγγι γράφουν στον Κασομούλη:

Είδαμεν καλά τα όσα μας γράφετε διά τους λοφέδες μας, οπού ακόμα δεν εκατορθώσεταν τίποτες, παρά σας προβάνουν να πάρετε ιλτιζάμια [προσόδους] εις την Γαστούνην. Ημείς διά ιλτιζαμτζήδες [έμποροι προσόδων] δεν είμασθον όταν έπρεπεν, όχι τώρα οπού δεν έχομεν τελείως κατάστασιν.

Ιλτιζάμι είναι η εκμίσθωση του δικαιώματος είσπραξης φόρων του κράτους σε ιδιώτες, που γινόταν συνήθως έπειτα από πλειστηριασμό. Ο δικαιούχος προκατέβαλλε στο κράτος το ποσό που υπολογιζόταν να εισπραχθεί από τη συγκεκριμένη περιοχή και στη συνέχεια εισέπραττε τους φόρους ο ίδιος ή υπενοικίαζε με τη σειρά του το δικαίωμα είσπραξής τους.

Ήταν καθιερωμένος θεσμός στο οθωμανικό κράτος, συνήθως με ετήσια διάρκεια. Από τουρκ. iltizam. Ο κάτοχος του ιλτιζαμιού λεγόταν mültezim, που πρέπει να είναι η ίδια λέξη με το μουλτεζίμι που έχουμε στο τάβλι.

Εδώ, οι καπεταναίοι διαμαρτύρονται διότι, αντί για μισθό (λοφέδες) τούς υποσχέθηκαν το ιλτιζάμι της Γαστούνης, που όμως θα έπρεπε να έχουν κεφάλαια για να το πάρουν.

3. ίρτζι

Τον Μάιο του 1827, μετά τη μάχη του Ανάλατου, ο Κασομούλης που βρίσκεται ακόμα στο στρατόπεδο στην Καστέλα έχει ζητήσει από τον Γαρδικιώτη Γρίβα, ο οποίος έχει φύγει στη Σαλαμίνα, να επιστρέψει. Ο Γρίβας απαντάει (Γ435):

Μου γράφετε, αδελφοί, διά να έλθω· αν θέλω το ίρτζι μου [την τιμήν] να σηκωθώ να έρθω.

Η επεξήγηση είναι από τον Κασομούλη.

Λίγο νωρίτερα, τον Απρίλιο, οι Τούρκοι που ήταν οχυρωμένοι στο Μοναστήρι, δέχονται να παραδοθούν, «πλην να φυλαχθεί το ίρτζι των [υπόληψίς των] και να έβγουν με τα άρματά των και με τις αποσκευάς των»

Οπως έγραφα στις Λέξεις που χάνονται, ίρτζι είναι η τιμή, η αξιοπρέπεια, η υπόληψη. Τουρκικό δάνειο, από το irz, που σημαίνει «τιμή». Δεν υπάρχει σε κανένα λεξικό, παλιότερο ή νεότερο, εκτός από το Μείζον. Ωστόσο, χρησιμοποιείται πολύ σε κείμενα της εποχής του 1821, π.χ. «ή χάνομεν τα κεφάλια μας ή κάμνομεν το ίρτζι μας τεκμίλι» (την τιμή μας κλοτσοσκούφι), όπως διαβάζουμε σε επιστολή του Καραϊσκάκη στον Μαυροκορδάτο.

Όπως και στο παραπάνω απόσπασμα με τους πολιορκημένους, η λέξη χρησιμοποιείται αρκετά σε κείμενα συμφωνιών παράδοσης. Π.χ. ο Τρικούπης παραδίδει τη συνθήκη παράδοσης των Τούρκων του Νιόκαστρου το 1821 οπου οι Έλληνες καραβοκύρηδες δεσμεύονται «και να έχουμε χρέος να τους πηγαίνουμε εις την Αραπιά, εις Τούνεζι, εις το πόρτον Ακαλμπέντι με το ίρτζι τους και ζωήν τους και βιος τους, και χωρίς ναύλον».

Η φράση έχει γίνει διάσημη από την ταινία Ο ατσίδας, όπου ο Βέγγος ως σερβιτόρος θυμώνει όταν ο Ηλιόπουλος χτυπάει παλαμάκια, και δικαιολογείται λέγοντας: «Είναι το ίρτζι μου». Βέβαια, στη σημερινή χρήση, εξαιτίας του αποσπάσματος με τον Βέγγο, υπάρχει μετατόπιση της σημασίας: το ίρτζι έφτασε πια να σημαίνει την παραξενιά, την ιδιοτροπία, π.χ. «συγγνώμη που επιμένω πολύ στην καθαριότητα, αλλά είναι το ίρτζι μου»

Στο 0.50 του αποσπάσματος, το ίρτζι του Θρασύβουλα:

4. κιντέρι

Σε επιστολή του, ο οπλαρχηγός Νικ. Στορνάρης εξομολογείται στον Κασομούλη (Β233-4):

ετράβηξα μεγάλο γκιντέρι, από το πάθος μου

Είχε αιμορροΐδες και βασανιζόταν.

Και σημειώνει ο Βλαχογιάννης: κιντέρι, πίκρα, πόνος βαθύς, λέξη τουρκική πολύ συνηθισμένη στη βόρεια Ελλάδα.

Πράγματι, κιντέρι είναι ο καημός, το βάσανο, η στενοχώρια. Δάνειο από το τουρκ. keder: θλίψη, πόνος.

Το κιντέρι το βρίσκουμε και σε δημοτικά τραγούδια, π.χ.

Έλα σιμά μου κάτσε πιασε το χέρι μου, και ρώτα τη καρδιά μου ποιο ειν’ το κιντέρι μου. Και «της αγάπης το κιντέρι, όποιος μάτια μου δεν ξέρει» να πάει να ρωτήσει τον κύριο.

Αναρωτιέμαι αν είναι από εκεί το επώνυμο Κεντέρης.

 

5. μαξούς

Φεβρουάριος 1825, ο Στορνάρης από το Μεσολόγγι γράφει στον Κασομούλη:

σε ειδοποιώ ότι ταύτην την ώραν έλαβα γράμμα από τα αδέλφια μου με μαξούζ πεζόν…

Μαξούζ γράφει, αλλά τις περισσότερες φορές σε άλλα κείμενα το βρίσκουμε «μαξούς» (π.χ. πολλές φορές στα Αρχεία της Παλιγγενεσίας).

Μαξούς είναι τουρκικό δάνειο (mahsus) και θα πει «επίτηδες» και συνήθως χρησιμοποιείται στο στερεότυπο «με μαξούς πεζόν», για να δηλώσει ένα γράμμα που στάλθηκε με ειδικά σταλμένο πεζό κομιστή, δηλ. όχι με το (όσο και όπως υπήρχε) τακτικό ταχυδρομείο (μενζίλι κτλ.) ή μέσω κάποιου γνωστού που θα πήγαινε σε εκείνο το μέρος.

6. ντουλαμάς

Νοέμβριος 1824, στο Μεσολόγγι. Ο Κασομούλης ειρωνεύεται τον οπλαρχηγό Τσόγκα, ο οποίος μόλις εξελέγη Πρόεδρος της συνέλευσης της Δυτικής Ελλάδας έσπευσε να ντυθεί επίσημα -και κωμικά (Β190):

Αυτός ποτέ σκοντριάνικον ντολαμά δεν είχεν φορέσει, κόκκινον με χρυσά, αλλά φορούσεν τα συνηθισμένα ελληνικά φορέματα…

Σκοντριάνικος, όπως στη Σκόδρα. Ο Βλαχογιάννης σημειώνει πως κάθε παλιός καπιτάνος για μεγαλείο φιλοδοξούσε να φορέσει «σκοντριάνικα». Τα φορούσε κι ο Καραϊσκάκης.

Ο ντουλαμάς ή ντολαμάς ήταν μάλλινος επενδύτης, ανοιχτός μπροστά, που έδενε με ζώνη και που αποτελούσε το επανωφόρι της στολής του φουστανελοφόρου και το επιχιτώνιο του ευζώνου. Δάνειο από το τουρκικό dolama.

Οι άνδρες της Προεδρικής Φρουράς φορούν ακόμα και σήμερα ντουλαμά, από χοντρή μπλε τσόχα το χειμώνα και χρώματος χακί το καλοκαίρι.

Όπως λέει ο Τάκης Λάππας, οι αγωνιστές του Εικοσιένα Τον ντουλαμά τον ρίχνανε πάνω τους σαν έπιανε κρύο κι ήταν φτιαγμένος από τσόχα που την κεντούσανε με μαύρο μετάξι. Ο Παλαμάς έγραψε για τον Καραϊσκάκη: Ο ντουλαμάς απάνω του άλικος, πορφύρα / σκήπτρο στο χέρι το βαρύ του απελατίκι.

7. ορδί

Καθώς ετοιμάζονται για την Έξοδο του Μεσολογγίου, οι πολιορκημένοι στέλνουν γράμμα στους Έλληνες που είναι στρατοπεδευμένοι στη Δερβέκιστα (σήμερα Αναληψη), δίνοντάς τους οδηγίες πώς να επιτεθούν από πίσω στους πολιορκητές ώστε με τον αντιπερισπασμό να βοηθήσουν την έξοδο (Γ57):

οι χίλιοι να πέσετε εις το ορδί του Κιουταχή κατ’ευθείαν επάνω από τον Ζυγόν

Αργότερα, ο Καραϊσκάκης, λίγο πριν από τον αναπάντεχο θάνατό του, καθώς είναι γενικός αρχηγός των ελληνικών δυνάμεων στο Κερατσίνι, εξηγεί (Γ277):

…η θέσις οπού εδιάλεξα να πιάσωμεν, και να ρίξομεν το ορδί είναι σιμά εις το ορδί των εχθρών.

Θα καταλάβατε ότι ορδί σημαίνει στρατόπεδο και «να ρίξουμε το ορδί» θα πει «να στήσουμε στρατόπεδο».

Από το τουρκικό ordu. H λέξη έχει μπει ήδη σε μεσαιωνικά κείμενα (ορδίν).

Αν σας θυμίζει την «ορδή» δεν είναι τυχαίο. Μόνο που η ορδή είναι λόγιο δάνειο από τα γαλλικά (horde), αλλά η γαλλική λέξη είναι δανειο που ανάγεται στο ταταρικό orda, που είναι ομόρριζο με το τουρκικό ordu και που σήμαινε γενικώς την ασιατική νομαδική φυλή, και που έχει περάσει στις ευρωπαϊκές γλώσσες από τον 13ο αιώνα, πρώτα στα μεσαιωνικά λατινικά.

Το αρχικό h δεν είναι σαφές πώς προστέθηκε -εμφανίζεται πρώτη φορά τον 15ο αιώνα στη γερμανική παραλλαγή της λέξης.

8. τίρο, τίρα

Περιγράφοντας μια μάχη στην Κλείσοβα (Γ35), ο συγγραφέας σημειώνει:

Ενώ οι Τούρκοι είχαν φτάσει τίρα πιστολιάς, και εμβήκαν εις την θάλασσαν να ορμήσουν, τους άφησαν έως ότου πλησίασαν έως 20 βήματα, και τότες άρχισαν να τους πυροβολούν με ακατάπαυστον πυρ γύρωθεν.

Και πάλι σε περιγραφή αψιμαχίας στο Μεσολόγγι, οι άντρες του Ιμπραήμ πλησιάζουν «αλαλάζοντας έως τίρο βολιού» (Β455).

Είναι το ιταλικό tira, tiro, του tirare, «σε απόσταση πιστολιάς», «σε απόσταση βολιού». Σε απόσταση βολής, όπως λέμε σήμερα.

9. φακίρ φουκαράς

Το 1823, ένας Αρβανίτης πασάς, ο Βελίαγας, «Γραικός σχεδόν, ως μετά Γραικών αναθρεμμένος» γράφει προς τον Στορνάρη για να τον πείσει να προσκυνήσει και καταλήγει:

Εγώ γνωρίζοντας το σπίτι σας θέλω το καλόν σου, και γράψε μου, αν αγαπάς να μεσιτεύσω να σταθείς εις τον τόπον σου ήσυχος, να μαζωχθεί ο φακίρ φουκαράς εις τα σπίτια του.

Φακίρη έχουμε, φουκαρά έχουμε, αλλά τι σημαίνει η ένωση των δύο λέξεων; Έχουμε αφιερωσει άρθρο σε αυτές τις λέξεις, από το οποίο αντιγράφω:

Όμως αυτές τις δυο λέξεις, τον φακίρη και τον φουκαρά (ή μάλλον τους φουκαράδες) δεν τις συνδύασα τυχαία στον τίτλο, το είπα κιόλας ότι συνδέονται μεταξύ τους. Όχι απλώς συνδέονται, ετυμολογικά θα λέγαμε ότι ουσιαστικά είναι η ίδια λέξη. Να εξηγηθώ. Τον φακίρη τον πήραμε από τα τούρκικα (fakir, φτωχός αλλά και ασκητής), δάνειο από τα αραβικά (faqir). Και τον φουκαρά από τα τούρκικα τον πήραμε, από το fukara, δάνειο και αυτό από τα αραβικά (fuqara), που όμως είναι ο πληθυντικός του faqir! Δηλαδή στα αραβικά, το ουσιαστικό faqir (φτωχός) έχει πληθυντικό fuqara (οι φτωχοί). Στα τούρκικα η λέξη σχηματίζει και ομαλό πληθυντικό (fakirler) αλλά και ανώμαλο (αραβότροπο) πληθυντικό, fukara, κι αυτό το τελικό -a θεωρήθηκε στα ελληνικά ενικός.

Στα τούρκικα μάλιστα υπάρχει και η έκφραση fakir fukara, που σημαίνει τους πάμφτωχους, τους φτωχότερους των φτωχών, αυτούς που δεν έχουν περιουσία και στον ήλιο μοίρα. Η έκφραση έχει περάσει και στα ελληνικά, φακίρ φουκαρά(ς) και θα τη βρείτε αρκετά συχνά στα έργα του Παπαγιώργη τα σχετικά με το 1821. Βέβαια, στα τουρκικά έχω την εντύπωση (και διορθώστε με) πως το fakir fukara είναι σε πληθυντικό αριθμό, ενώ εμείς το χρησιμοποιούμε στον ενικό, αλλά συχνότατα με συλλογική σημασία, όπως π.χ. όταν λέμε ότι οι νόμοι δείχνονται άτεγκτοι όταν έχουν να κάνουν με τον φακίρ φουκαρά.

Τώρα που το σκέφτομαι, μια καλή απόδοση του φακίρ φουκαρά είναι «ο λαουτζίκος».

10. χάκι, το

Ο Κασομούλης (Γ377) παραδίδει τα τελευταία λόγια του Καραϊσκάκη, ανάμεσά τους και τη διάσημη αποστροφή:

Γνωρίζω τον αίτιον, και αν ζήσω παίρνομεν όλοι το χάκι, ειδέ και πεθάνω ας μου … και αυτός.

Ενώ συνήθως παραδίδει ολόγραφες τις βωμολοχίες του Καραϊσκάκη, εδώ «η επίσημη στιγμή τού κράτησε το χέρι», κατά τον σχολιασμό του Βλαχογιάννη. Όπως ο Βλαχογιάννης ήξερε και «από στοματική παράδοση» τα λόγια του ετοιμοθάνατου, και τα παρέθεσε, αν και μασκαρεμένα: Ας μου κλ… τον π… κι αυτός. Στην εποχή μας, η έρευνα αιχμής, με τη βοήθεια εξελιγμένων αλγορίθμων, έχει συμπληρώσει τις δυο λέξεις. Αλλά πλατειάζω.

Το χάκι λοιπόν είναι η εκδίκηση, με το ρήμα «παίρνω χάκι». Ασφαλώς πρόκειται για τουρκικό δάνειο, ίσως από το hak που σημαίνει δίκιο, δικαίωση, νόμος κτλ. Πάντως, η τουρκική λέξη, τουλάχιστον στα σημερινά τουρκικά, δεν σημαίνει «εκδίκηση». (Αραβοτουρκομαθείς, βοηθήστε),

Σε προηγούμενο σημείο του βιβλίου του (Α311) ο Κασομούλης παραθέτει γράμμα του πατέρα του, Κώστα Κασομούλη, από το 1822, ο οποίος του γράφει:

Έγνοια σου, παιδί μου, και συ και ο Γεώργης και ο Μήτρος, διότι δεν ηξεύρετε από πολέμους, να μη χαθήτε άδικα χωρίς χάκι, και πεθάνω κι εγώ απο τον καημόν σας.

Ο Βλαχογιάννης σημειώνει: χωρίς να εκδικηθείτε τον θάνατόν σας. Η λέξη και το πράγμα συνηθισμένα στους Αρβανίτες, Σουλιώτες και Βορειοελλαδίτες [προσέξτε ότι δεν λέει «καθιαυτού Μακεδόνες»]

Εδώ τελειώνει η σύντομη περιήγησή μας στο λεξιλόγιο άλλων καιρών. Αλλά θα επανέλθουμε σε κάποιο επόμενο άρθρο.

Αλήθεια, πόσες από αυτές τις 10 λέξεις ξέρατε;

 

156 Σχόλια to “Δέκα λέξεις του Κασομούλη”

  1. Παναγιώτης Κ. said

    Από τις δέκα, γνωστές σε μένα οι τέσσερις: κιντέρι, μαξούς, ντουλαμάς, ορδί.
    Δεν…μεγάλωσα με αυτές! Τι έμαθα μετά από καμιά δεκαπενταριά χρόνια από τη γέννησή μου.

    (Επανάσταση του 1821 όχι του 2021!)

  2. ΚΩΣΤΑΣ said

    Ωραίο, λεξιλογικό και ιστορικό.

    Πρώτη διαπίστωση, μάλλον τυγχάνω αγράμματος. 😪 Από τις δέκα λέξεις μόνο τρεις ξέρω, κιντέρι, χάκι και ντουλαμάς. Οι δύο πρώτες ακούγονται σχετικά συχνά και σήμερα σε περιοχές της Θεσσαλίας.

  3. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα.

    Πολὺ ἐνδιαφέρον τὸ βρίσκω τὸ σημερινό. Ἔμαθα λέξεις ποὺ δὲν ἤξερα, ὅπως εἰδίσματα, ἰλτιζάμι, κιντέρι.

    Τὶς ὑπόλοιπες τὶς εἶχα ξαναδεῖ, ἀλλὰ ἔμαθα ἀρκετὰ καινούργια καὶ ἐνδιαφέροντα πράγματα γιὰ τὸ ταξίδι τους στὸ χῶρο καὶ στὸ χρόνο.

    Εὐχαριστοῦμε, Νικοκύρη.

  4. Theo said

    Καλημέρα.

    Κι εγώ τρεις από τις δέκα λέξεις ξέρω, από διαβάσματα απομνημονευμάτων αγωνιστών: Ειδίσματα, ντουλαμάς κι ορδί. (Τον Κασομούλη τον είχα διαβάσει στα νιάτα μου, αλλά δεν θυμάμαι σχεδόν τίποτα.)

  5. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    0/10, αστοιχείωτος!
    Αν και τις έχω ξανασυναντήσει, μάλλον εδώ, δε θυμόμουν καμμία

  6. dryhammer said

    Καλημέρα!
    Το ίρτζι το είχα μάθει (παιδάκι) με την έννοια της ιδιοτροπίας. πχ. για ζώα που δείχνουν αρχική επιθετικότητα «είναι το ίρτζι του ζού» και την ίδια έκφραση (με το …του ζου) και για ιδιότροπους ανθρώπους.

    Το μαξούς υπάρχει και στα χιώτικα των κατώχωρων (των χωριών της Ν. Χίου – σε αντίθεση με τα πανώχωρα της Β. Χίου. Τα μαστιχόχωρα είναι υποδιαίρεση των κατώχωρων, όπως τα καμπόχωρα κλπ)

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    Ωραία ιδέα είχατε, να λέτε πόσες από τις λέξεις ξέρετε. Θα το βάλω στο άρθρο.

  8. Πέπε said

    Καλημέρα. Ας συμβάλω κι εγώ στη στατιστική:

    Ήξερα το ίρτζι, αλλά μόνο με την παλιά σημασία. Αυτή τη νεότερη που προέρχεται από τη σκηνή με τον Βέγγο (όπως και την ίδια τη σκηνή) δεν την ήξερα. Μας χάλασαν το ίρτζι μας, εμάς και τα κορίτσια μας, έχω ακούσει σ’ ένα θρακιώτικο τραγούδι.

    Τον ντουλαμά δεν τον θεωρώ καν σπάνια λέξη ή λέξη που χάνεται, εφόσον χρησιμοποιείται στους ευζώνους. Ο εύζωνος με ντουλαμά θέλει κάποια παρατηρητικότητα για να συνειδητοποιήσεις ότι δε φοράει φουστανέλα, αλλά άπαξ και το καταλάβεις είναι ξεκάθαρη η διαφορά.

    Και ήξερα και τον φακίρ φουκαρά, καθώς και ότι κατά βάθος ο φακίρης και ο φουκαράς είναι η ίδια λέξη.

    Μπορεί να ‘χω ακούσει και το χάκι, αλλά σαφώς δεν ήξερα να πω (τουλάχιστον έτσι κατευθείαν, χωρίς συμφραζόμενο) τι σημαίνει.

  9. Καλημέρα

    Το ίρτζι το γράφει και ο Τσιφόρος. Αν θυμάμαι καλά το είχε μια πόρνη για κάποιον που την ερωτεύθηκε πάνω στη δουλειά της ενώ τον άντρα-προστάτη της, της τον έδωσε η μαντάμ του οίκου. Πρέπει νάναι από το δυό δεκάρες δόξα στα παραμύθια πίσω απότα κάγκελα.

    Μια που το tirare σημαίνει τραβάω ταιριάζει με την απόσταση που τραβάς πιστόλι έχοντας πιθανότητες επιτυχίας. Στο στρατό λέγανε στους τυφεκιοφόρους να πυροβολάνε όταν μπορούν να διακρίνουν το άσπρο στα μάτια των εχθρών.

  10. Πέπε said

    @9 (άσπρο των ματιών):

    Ναι, υπάρχει και κάποια σκηνή στον Λούκυ Λουκ. Μέσα πολιορκημένοι στρατιώτες, έξω επιτίθενται Ινδιάνοι, αλλά κάπου υπάρχει και μια φωτιά (δε θυμάμαι πού ακριβώς κολλάει), κι έτσι οι Ινδιάνοι είναι όλοι με κοκκινισμένα μάτια, και οι στρατιώτες σχολιάζουν το ανέφικτο της διαταγής…

  11. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα.
    Η εκδίκηση στα τούρκικα είναι öç. Και ο εκδικητής öçalan (< almak=παίρνω). Το επώνυμο του φυλακισμένου Αμπντουλάχ δεν είναι επαναστατικό ψευδώνυμο.

  12. 0/10.
    Αφαίρεσε το άρθρο από την 10η.

  13. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Α, ναι, 8/10. Αγνοούσα τα ειδίσματα και το ιλτιζάμι. Κερδίζω τπτ?
    Για το μαξούς έχω γράψει στο σλανγκ αλλά να πα να το βρείτε μόνοι σας, βαριέμαι να λινκάρω 😜

  14. 12: 2/10, ίρτζι και ντουλαμά ήξερα

  15. mahsus σημαίνει ακριβέστερα «ειδικός» (προσιδιάζων, πώς να το πω).

    Το μουλτεζίμ στο τάβλι που αναφέρεις στο άρθρο, το λέει κανείς σήμερα; Εγώ το είχα πετύχει στο άρθρο «τάβλι» της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας (του Πυρσού), δηλ. δεκαετία ’30, ως συνώνυμο εκείνου που εγώ είχα μάθει γκιουλ (δηλ. φεύγα με όλες τις διπλές ζαριές να παίζονται με τη σειρά). Ίσως όμως θυμάμαι λάθος διότι γκουγκλίζοντας το βρίσκω ως συνώνυμο του φεύγα.

  16. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    15 Πες το αντ χοκ και καθάρισες 🙂
    Από τάβλι δεν ξέρω (προσπάθησε ο ξάδερφος να με μάθει την προηγούμενη χιλιετία αλλά δεν άντεξα πάνω από μισάωρο), όμως είχα κάπου σχολιάσει πως το μουλτεζίμ μου φαίνεται συγγενές (ως φεύγα που το ξέρω κι εγώ) με το μουλτετζί, πρόσφυγας. Στέκει, Δύτα μου?

  17. Aghapi D said

    Μα ο ντουλαμάς ακούγεται και στις ομάδες παραδοσιακού χορού, άρα για αρκετό κόσμο είναι οικεία λέξη
    Για το ίρτζι: θα το ήξερα μόνο από την ταινία αν δέν είχα διαβάσει αποσπασματικά τα απομνημονεύματα

  18. sarant said

    15 Για σήμερα δεν ξέρω, ο παππούς μου έτσι έλεγε το φεύγα.

  19. sarant said

    8-17 Ο ντουλαμάς, όμως, δεν υπάρχει στα σύγχρονα λεξικά.

  20. 16 αντ χοκ, μπράβο.
    Θαρρώ ούτε λεξιλογικά στέκει ούτε ταβλολογικά. Ένα πούλι φεύγει όλο κι όλο τρέχοντας στην αρχή, μετά το κόλπο είναι να εμποδίσεις το φευγιό του αντιπάλου. Όλα τα πούλια μεταναστεύουν στην άλλη άκρη, αλλά αυτό γίνεται σε όλα τα παιχνίδια (πόρτες, πλακωτό, φεύγα).

  21. Ινδιάνος Μπάρτελμπουθ said

    σημερινό κιντέρι https://www.thetoc.gr/koinwnia/article/kataggelia-apo-to-arxipelagos-ellines-i-tourkoi-psarades-basanizoun-kai-skotonoun-fokies-kai-delfinia-sta-dodekanisa/

  22. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Είπαμε, δεν ξέρω από τάβλι.

  23. spiridione said

    Ο Κεντέρης πρέπει να προέρχεται από τον Σκεντέρη, Ισκεντέρ, Αλέξανδρο.

  24. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @16,15 κλπ. Μουλτεζὶμ εἶναι τὸ φεύγα.

    Ἔτσι μοῦ τὸ εἶχε μάθει ὁ πατέρας μου.

    Ἐπίσης τὸ λένε καὶ μακρύ, ἐπειδὴ συνήθως διαρκεῖ περισσότερο. Γι᾿ αὐτὸ δὲν τὸ παιζουν ὅλοι.

    Συνήθως στὸ ξεκίνημα κάποιοι ρωτοῦν:

    «Φεύγα (μακρὺ) παίζουμε;»

    Τὸ γκιοὺλ παίζεται σπάνια. Τὸ ξέρω, ἀλλὰ τὸ ἔχω παίξει μιὰ-δυὸ φορὲς γιὰ πλάκα.

  25. Πέπε said

    19
    Περίεργο δεν είναι; Κατά τη γνώμη μου πρόκειται για παράλειψη.

    Πιστεύω ότι είναι περίπου τόσο κοινή λέξη όσο ας πούμε το σελάχι (η θήκη στη μέση). Δεν υπάρχει σήμερα ως αντικείμενο, εκτός από ειδικούς χώρους, δεν είναι τόσο κοινό όσο η φουστανέλα ή το τσαρούχι που επίσης δεν υπάρχουν αλλά τα ξέρουμε όλοι, αλλά ούτε και εντελώς άγνωστο.

    Ο ντουζλαμάς όμως τι είναι; Εδώ σας θέλω! 🙂

  26. sarant said

    20 Δύτη, για το χάκι ξέρεις τίποτα;

  27. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    25 τέλος
    Αν δεν κάνω λάθος έχει να κάνει με τον αηδέστατο πατσά, οπότε δεν απαντώ.

  28. ΚΩΣΤΑΣ said

    0 –> … και Βορειοελλαδίτες [προσέξτε ότι δεν λέει «καθιαυτού Μακεδόνες»

    Σε Μαυρομάτι, Μουζάκι και γύρω ορεινές περιοχές Καρδίτσας, άκουσα και ξέρω τις εκφράσεις: «να πάρω το χάκι μου πίσω» και «μη μας πάρουν οι εχθροί τα χάκια». Πάντα με την έννοια της εκδίκησης.

    Μήπως πρέπει να γίνει καθιαυτού Θεσσαλοί; 😉

  29. leonicos said

    hak δίκιο
    haklı αυτός που έχει δίκιο
    haklısısız beyeffendi έχετε δίκιο κύριε

  30. Πάνος said

    6/10

  31. leonicos said

    Στο δημοτικό, άκανα τον παππού και φορούσα φουστανέλα άσπρη κάτασπρη, φέσι και τσαρούχια

    και μου λέει κάποιος λίγο πριν βγω στη σκηνή χωρις ντολαμά τι σόι τσολιάς είσαι; Και μου φόρεσαν τον γιλέκο του πατέρα μου. ἄλλιώς δεν έβγαινα

  32. ΚΑΒ said

    Ξέρω μόνο το μαξούς και τον ντουλαμά. Για το ίρτσι μόνο τη σημασία του Βέγγου.

  33. Μπετατζής said

    27. Δεν είναι αηδέστατος. Σας προκαλώ σε μονομαχία !!!!

    https://www.cretangastronomy.gr/2013/03/%CF%84%CE%B6%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B3-2/

  34. leonicos said

    Ένας φίλος βρήκε και φοὦτογραφία μου

    όπως καταλάβατε έγραψα το ‘φωτογραφία’ με ο το ‘φω’. πήγα να το διορθώσω, αλλά επειδή είμαι σε πολυτονικό (λόγω προηγουμένης αμαρτίας όχι γιατί είμαι πολυτονιστής) βγῆκε τὸ ὦ

  35. loukretia50 said

    Μόνο το ντουλαμά είχα ακούσει, σαν κομμάτι παραδοσιακής φορεσιάς – μέχρι εκεί θυμόμουν!
    Πάντως το έχει το λεξικό του Τεγόπουλου-Φυτράκη /εκδ.1993.
    ντουλαμάς = ( τουρκ.) ο μανδύας των φουστανελλοφόρων
    και το
    Ορδί (το) : (τουρκ. ordu ) στρατιά

    Φτωχή σοδειά για τα υπόλοιπα, μόνο :
    Λουφές ( τουρκ. ulufe) μισθός που έπαιρναν οι αρματολοί επί τουρκοκρατίας/ φιλοδώρημα/δωροδοκία
    (Σπάνια το ανοίγω, ομολογώ! Κάποτε όμως με ξαφνιάζει!)

  36. leonicos said

    3 Δημήτρης Μαρτῖνος said

    ό,τι είπε αυτός στο 3

  37. Πέπε said

    34
    Και επειδή αντί για μπάκσπέις (που είναι ίδιο και στα πολυτονικά) πάτησες + !

  38. Μυλοπέτρος said

    Ξεροσφύρη
    συνήθως τα Μαστιχόχωρα τα λένε Μαστιχοχώρια. Εντελώς λάθος. χωριά που να σχετίζονται με το μαστίχι δεν υπάρχουν αλλού. συνεπώς η αυθεντική τους ονομασία είναι αυτή που χρησιμοποιούμε στη Χίο. ακούγονται διάφορες «ερμηνείες». για μένα όλο αυτό γίνεται για «εξωραϊσμό». φαντάζει πολύ χωριάτικη η ονομασία αυτή. για το λόγο αυτό πολύ ευχαριστήθηκα που χρησιμοποίησες τη ζωστή λέξη.
    σε ευχαριστώ.
    Όσον αφορά το μαξούς πράγματι χρησιμοποιείται στα Νοτιόχωρα – ή μήπως νοτιοχώρια – με την έννοια του επίτηδες ή επί τούτου.

  39. Πέπε said

    Στους ευζώνους ο ντουλαμάς δεν είναι ακριβώς μανδύας των φουστανελοφόρων. Ας πούμε ότι είναι μια μακριά μπλούζα, που φτάνει μέχρι πάνω από το γόνατο, από χοντρό ύφαρμα. Όπως σφίγγει στη μέση, το κάτω τμήμα (που μπορεί να ‘χει και μια-δυο πιέτες, δεν ξέρω) μοιάζει με φουστανέλα, ή μάλλον όλο μαζί μοιάζει με φορεματάκι. Αλλά φοράνε ή αυτό ή φουστανέλα, όχι και τα δύο μαζί!

    Νομίζω πως, δεδομένου ότι στην πράξη πιο συχνά βλέπουμε τους ευζώνους μ’ αυτό παρά με φουστανέλα, και καθώς έχουμε στο μυαλό μας τη στερεοτυπική εικόνα του τσολιά με τη φουστανέλα, βλέπουμε τον ντουλαμά και νομίζουμε ότι βλέπουμε φουστανέλα.

  40. Πέπε said

    38
    Απλώς στην κοινή γλώσσα υπάρχουν πιο πολλά -χώρια: κεφαλοχώρι, κατσικοχώρι, ερημοχώρι… Για τον ίδιο τον Χιώτη τα ΄-χωρα ακούγονται εξίσου ή περισσότερο οικεία, υποθέτω, οπότε δεν μπερδεύεται, αλλά για τους άλλους όχι.

  41. 24 Το γκιουλ το παίζαμε στο τέλος του σετ, για το τελικό σκορ ας πούμε. Έχει πλάκα, αλλά επειδή το ζάρι παίζει δυσανάλογα μεγάλο ρόλο το αποτέλεσμα δεν είναι αντικειμενικό, ας πούμε.
    26 Μπορεί να μη βρίσκεις το ερμήνευμα εκδίκηση αλλά το νόημα αυτό είναι. Ζητώ το δίκιο μου, ας πούμε, αυτό που μου αναλογεί (hakkından gelmek=περνάω από το δίκιο μου δηλ. τιμωρούμαι)

  42. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    33 Ώπα μάστορα, δικαίωμα. Περί ντουζλαμά ο λόγος:https://www.slang.gr/definition/15624-ntouzlamas-ntouslamas

    Και μπάση περιφτώσει δεν πλακώνομαι με οικοδόμους, είναι γεροδεμένοι. Εκτός και δεν είσαι μπετατζής και μας δουλεύεις.

  43. Κιγκέρι said

    Απογοητευτικό και το δικό μου σκορ, 1,5/10. Μόνο τον ντουλαμά ξέρω και το ίρτζι, κι αυτό από τον Βέγγο.

    Το χάκι μήπως σχετίζεται με το γκιακ;

  44. loukretia50 said

    κι αυτός που χάκεψε το σύστημα δηλαδή…

  45. nirevess said

    Το Μουσείο Μπενάκη είχε οργανώσει έκθεση της Ιωάννας Παπαντωνίου με τίτλο «Ντουλαμάς ο μεγαλοπρεπής», την άνοιξη του 2019:
    https://www.benaki.org/index.php?option=com_events&view=event&id=5899&Itemid=163&lang=el

  46. # 27, 30

    Εχετε κι οι δυο δίκιο !!!!

    Εχει ωραία γεύση αλλά μυρίζει πανάσχημμα,.Εχω φάει μόνο ια φορά που ήμουνα τέρμα σιναχομένος και μου άρεσε . Τις προηγούμενες κι επόμενες φορές δεν άντεχα να με πλησιάσει το πιάτο !

  47. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    41 Οκ, ευχαριστώ, καλά λες.

    45 Καλώς τον. Ωραίος τίτλος.

  48. Μπετατζής said

    42. Παρεξήγησις δική μου λοιπόν. Σας ζητώ συγγνώμη. Το δικό μου γλυκύτατο έδεσμα προέρχεται από εδώ

    http://www.mutfakpenceresi.com/2010/11/yaglama/

    Θα το φτιάξω το σου κου, τώρα που το θυμήθηκα.

  49. Πέπε said

    > > Στο σημερινό άρθρο διαλέγω 10 λέξεις …

    Με ποιο κριτήριο όμως; Άλλες είναι πιο γνωστές, άλλες πιο άγνωστες. Μία είναι ελληνική, μία ιταλική, οι άλλες τούρκικες (κι από τις τούρκικες μία, το ορδί, με πολυκύμαντη και πολύγλωσση πορεία).

    Δε βλέπω κάποιον κοινό παρονομαστή.

  50. sarant said

    49 Το κριτήριο, όπως και στο άρθρο με τις λέξεις του Μακρυγιάννη, είναι να μην τις έχουν τα σύγχρονα λεξικά (ΛΚΝ-Μπαμπι-Χρηστικό), να εμφανίζονται με κάποια συχνότητα σε παλιά κείμενα, και επιπλέον να έχω 2-3 πράγματα να πω για τη λέξη αυτή.

    Δηλαδή, σκέφτομαι έναν νεότερο (καλά, ας μην κολλήσουμε στην ηλικία) που διαβάζει τον Κασομούλη, βλέπει «θα πάρουμε το χάκι» και σκοντάφτει. Αν δει «απροσδιόνυσος» ή «ευάριθμος» και δεν είναι σίγουρος για τη σημασία, θα ανοίξει το λεξικό και θα το βρει. Για το χάκι ή το ίρτζι, δεν θα βοηθηθεί.

  51. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μόνο 3 ήξερα: το ίρτζι από τον Θρασύβουλα τον φιλόσοφο, τον ντουλαμά και το ορδί. ☺

  52. dryhammer said

    Περί τον πατσά είμαι λάτρης και μάλιστα του χοντρού. Τον φτιάχνω και στο σπίτι. Ανήκω στους ευτυχείς θνητούς που αρέσει και στη γυναίκα μου.

  53. Κιγκέρι said

    Από το σάιτ της προεδρικής φρουράς
    http://www.proedriki-froura.gr/stoles/ :

    Η Ευζωνική στολή (Φουστανέλα) χρησιμοποιείται μόνο τις Κυριακές, Αργίες και στις περιπτώσεις αποδόσεων τιμών σε αρχηγούς κρατών η σε διαπιστευτήρια.

    Στις υπόλοιπες μέρες ανάλογα την εποχή (χειμώνα ή καλοκαίρι) χρησιμοποιείται ο ανάλογη στολή. Τον χειμώνα οι Εύζωνες χρησιμοποιούν τον Ντουλαμά που είναι αφιερωμένος στους αγωνιστές του Μακεδονικού Αγώνα και που είναι φτιαγμένος από χοντρή τσόχα χρώματος μπλε. Κατά τους καλοκαιρινούς χρησιμοποιείται ο θερινός Ντουλαμάς χρώματος χακί.

    Σε διάφορες εκδηλώσεις χρησιμοποιούνται η Κρητική και Ποντιακή στολή σε ένδειξη τιμής προς τους Αγωνιστές της νησιωτικής Ελλάδας και τους Αγωνιστές του Πόντου.

  54. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    52 Τζάμπα το παλεύεις. Ούτε με ναυτικούς πλακώνομαι, κι ας είναι και πρώην.

  55. dryhammer said

    38. Από κατωχωρούση το έχω ακούσει και μάξους. «Μάξους τόκαμε ο κερατάς» για τη ζημιά που προκάλεσε ο γιός του.

  56. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    55 Ναι, τα λέγαμε στο οικείο λήμμα.

  57. Κιγκέρι said

    Η τελευταία φωτογραφία του Παύλου Μελά

  58. sarant said

    53 Ωραία!

  59. dryhammer said

    54. Aς το συμβιβάσουμε με patchwork που μοιάζει και με το τζουλαμά του Μπέτα

  60. Voyageur autour de la chambre said

    Καλημέρα σε όλους.
    Μου αρέσουν πολύ αυτά τα άρθρα για τη γλώσσα του 21.
    Δεν είχα ξανακούσει και δεν γνώριζα καμία από τις λέξεις.
    Ακόμα και το ίρτζι, αν κι έχω δει την ταινία με τον Βέγγο, δεν το είχα προσέξει.

    Σχετικά μ’ αυτό το τούρκικο fakir fukara, και με δεδομένο ότι το δεύτερο είναι τύπος πληθυντικού, μου θύμισε τα βιβλικά Άσμα Ασμάτων, Βασιλεύς των Βασιλέων κλπ. Βέβαια δεν ξέρω τούρκικα και πιθανόν λέω ανοησίες. (Για τις οποίες ελπίζω σε διόρθωση)

  61. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Κανονικά βέβαια θα έπρεπε να φέρουν καριοφίλι και όχι Μ-1.

  62. takis#13 said

    Εδώ στην Κω λέγαμε «μάξος» με την ίδια έννοια .

  63. dryhammer said

    62. Τα Χιώτικα προσπερνούν τη Σάμο και μοιάζουν με τα Δωδεκανησιακά κι από κει πάνε Κυπρέικα, με την προφορά να βαραίνει καθ οδόν..

  64. spiridione said

    Από το παλιό άρθρο:
    Υπάρχει κι άλλη μια τουρκική λέξη που την έχουμε δανειστεί διπλά, στον ενικό και στον πληθυντικό, σαν τον φακίρη και τον φουκαρά, αλλά την αφήνω για μελλοντικό άρθρο και παρακαλείται ο Δύτης και οι λοιποί αραβοτουρκομαθείς να μην τη μαρτυρήσουν.

    Δύτη μαρτύρα την, γιατί περάσανε 8 χρόνια και ακόμα περιμένουμε. Εκτός αν έχει γράψει κάτι ο Νικοκύρης και δεν θυμάμαι.

  65. sarant said

    60 Δεν το είχα σκεφτεί αυτό. Ω Αραβομαθείς του ιστολογίου, υπάρχει αυτή η διάσταση;

    64 Να μην το μαρτυρήσει ο Δύτης και να γράψω κάτι την άλλη βδομάδα.

  66. οκ ή μάλλον ταμάμ 🙂

  67. Πέπε said

    @63:
    Ή και αντίστροφα: η Σάμος με το …θεσσαλικό της ιδίωμα μπαίνει σφήνα ανάμεσα σε τόσα νησιά που μιλάνε αυτό που συμβατικά ονομάζουμε 12νησιακά, αλλά που στην πράξη πάει πολύ πιο πέρα από τον νομό.

    @50:
    Μάλιστα, κατάλαβα. Πολύ καλό σκεπτικό.

  68. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    (Μεσοδιαβασμένο το άρθρο)
    Μουλτεζίμης
    Του μουλτεζίμη η ζυγαριά απού δε σφάλλει δράμι
    το σαγαπώ σου εζύγιζε και λείπει μια παλάμη*
    *παλάμι, το φτυάρι

  69. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >> «Είναι το ίρτζι μου».
    έχω (κι εγώ) το ίρτζι μου. Το έλεγε η μάνα μου, με την έννοια «την περηφάνια μου»
    «Ανάθεμα το ίρτζι σου» το πείσμα σου την εμμονή σου

    Ζιμπούλι ζιμπουλάκι μου κατάμπλαβο ζιμπούλι
    αφουγκραστείτε να σας πω λυπητερό τραγούδι.
    Για τον Μανώλη θα σας πω το Θοδωρομανώλη
    που σκότωσε τον Βέργερη πάνω στ’ Απανοχώρι.
    Κι αν θέλετε να μάθετε τση πράξεις του Βεργέρη
    που έπιανε τση Χριστιανούς κι εξεμασκαλωνέ τζι.

    Γιάντα μωρέ τον σκότωσες κι ίντα ναι η αφορμή σου
    και θα σε θανατώσουνε να χάσεις τη ζωή σου.
    Αφέντη και δεν τσι μαθες τσι πράξεις του Βεργέρη
    μα θέλεις να μ’ αναρωτάς και να με περιπαίζεις.
    Το ίρτζι μου εζήτησε για να με απατήσει
    για κείνο τόνε σκότωσα κι ως θέλεις κάμε κρίση.

    Μωρέ Μανώλη αρνήσου σου το και πες για ένα άλλο
    για θα σε θανατώσουνε δεν έχω ίντα σου κάμω.
    Και ο Πασάς εφώναξε με μια φωνή μεγάλη
    ως θέλετε να πράξετε κι ως γράφει το κιτάπι.

  70. Voyageur autour de la chambre said

    @63,67
    Μια κι αναφέρθηκαν τα σαμιώτικα:
    Είμαι Μυτιληνιός κι έχω ζήσει περίπου τέσσερα χρόνια στο Βαθύ (της Σάμου). Η πρώτη μου αντίδραση όταν πήγα στη Σάμο κι άρχισα να περπατώ στους δρόμους και να ακούω ομιλίες ήταν ότι βρισκόμουν στην Μυτιλήνη.

  71. 0/10

  72. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    55 Dry ναι, µάξους και µαξούς
    ‘επίτηδες’, ταµάν ταµάν ‘ακριβώς, τέλεια’ 🙂
    Παύλος Αλµπανούδης-Διδακτορική διατριβή
    Το ιδίωµα της βόρειας Θράκης:Το Μικρό και το Μεγάλο Μοναστήρι
    Α. Ρωµυλίας

    Click to access %ce%94.%ce%94.-%20%ce%91%ce%9b%ce%9c%ce%a0%ce%91%ce%9d%ce%9f%ce%a5%ce%94%ce%97%ce%a3%20%ce%a0%ce%91%ce%a5%ce%9b%ce%9f%ce%a3.pdf

  73. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο ντουλαμάς απάνω του άλικος, πορφύρα,
    σκήπτρο στο χέρι το βαρύ του απελατίκι,
    στην άρρωστή του σάρκα της Φυλής η μοίρα
    κονεύει πάντα αδάμαστη ψυχή και νίκη.
    (για τον Καραϊσκάκη)
    Κωστής Παλαμάς/Δεκατετράστιχα
    http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=7&text_id=1936

  74. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    73 Ας το γράψω ολόκληρο, τιμής ένεκεν, μην τον πετσοκόβω κι εγώ σαν τους 2021 ! 🙂
    Καραϊσκάκης
    Ο ντουλαμάς απάνω του άλικος, πορφύρα,
    σκήπτρο στο χέρι το βαρύ του απελατίκι,
    στην άρρωστή του σάρκα της Φυλής η μοίρα
    κονεύει πάντα αδάμαστη ψυχή και νίκη.

    Μελαψός, όπου φέρνει τη ματιά του γύρα,
    στον ήλιο της ορθό πυρό το αρματολίκι,
    στου αφανισμού να ρίξει τον καταποτήρα
    την ύαινα τη Βουργάρα, Τούρκοι κι εσάς, λύκοι!
    Προσπέφτω, προσκυνώ της δόξας του το θρόνο

    κι αιστάνομαι ω! προσκυνητής πως μεγαλώνω.
    Και είπα: —Το λάγγεμα να πνίξω, και να κάψω
    και τα βιβλία και κάθε αχνή σοφία στο φως σου,
    κι από τραγούδι νέα φωτιά επική ν’ ανάψω
    μ’ εσέ, Αχιλλέα της Ρωμιοσύνης, Όμηρός σου.
    Κ.Παλαμάς

  75. ΣΠ said

    0,5/10. Μόνο το ίρτζι από τον Βέγγο.

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το γλωσσικό ιδίωμα της Βέργης
    Σερρών
    είδισμα, το = το πράγμα. Ταχτουποίησαμι τα ειδίσματα. (ίσως αρχ. είδος)

    Click to access glossa_bergis.pdf

  77. Αιμ said

    Μία και άμα λέξη ήξερα, τον ντουλαμά.

    «Τώρα που το σκέφτομαι, μια καλή απόδοση του φακίρ φουκαρά είναι «ο λαουτζίκος».»
    Όχι η φτωχολογιά ας πούμε ;

  78. Υπάρχει σχέση dolama-dolma, ή απλώς σύμπτωση;

  79. Μαρία said

    78
    Σύμπτωση.

  80. voulagx said

    1/10. Μόνο το γκιντέρι στα βλαχικα, στα ελληνικα δεν το ήξερα.

  81. Μόνο τον ντουλαμά και χωρίς να ξέρω όλα αυτά περί Ευζώνων και της χρήσης του στη στολή τους. Τώρα μαθαίνω ότι οι φουστανέλες που χρησιμοποιούν στις επίσημες ημέρες έχουν 400 πτυχώσεις (έστω περίπου) όσα και τα χρόνια της σκλαβιάς…και πολλά από τα υπόλοιπα που φορούν έχουν, λέει, σχετικούς συμβολισμούς.
    Είχα ακούσει και το ίρτζι από την ταινία και καταλάβαινα ιδιοτροπία. Μέχρις εκεί.
    Μάθαμε και σήμερα. Το πρόβλημά μου είναι (είναι και δικό σας;) ότι αύριο θα θυμάμαι αρκετές και μεθαύριο δυο τρεις και σε λίγο καιρό μόνο τον ντουλαμά που ήδη ήξερα….

  82. BLOG_OTI_NANAI said

    Μόνο ο ντουλαμάς έχει καταχώρηση στο λεξικό του Πατάκη. Από εκεί και πέρα αναφέρει κάποια ο Μπαμπινιώτης σκόρπια και περαστικά σε άλλες ενότητες και μια αναφορά στο «Ετυμολογικό» ορδή – ορδίν:

  83. spiridione said

    Fakir Fukara Fonu ή Fak-Fuk-Fon λένε στην Τουρκία ιδρύματα κοινωνικής βοήθειας και αλληλεγγύης που έγιναν βάσει κάποιου νόμου από τον Οζάλ.

    Τίτλος εφημερίδας
    Fak-Fuk-Fon buhar oldu!
    Έγινε καπνός το Φακ Φουκ Φον!
    https://www.sozcu.com.tr/2012/gundem/fak-fuk-fon-buhar-oldu-94770/

  84. Μαρία said

    83
    Ιμαρέτ νέου τύπου.
    Ο καπνός θα έφυγε απ’ τη μπουχαρή.

  85. dryhammer said

    83. Εμένα, που ό,τι θυμάμαι χαίρομαι, με τον Οζαλ και τα Φον φακ φίκι, μου ήρθε στο μυαλό η οζαλίσκη η Τσιλέρ.

  86. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Χάκι
    «Μη θες ποτέ σου ξένο χάκι», σα να το θυμάμαι από τον παππού μου.
    και ως το δίκιο, το δικαίωμα του άλλου το εννοούσα.
    Ψάχνοντας να βρώ τώρα καμιά αναφορά στα κρητικά, βρίσκω να εννοούν το μερίδιο, το μερτικό, που κάπως ταιριάζει κι αυτό.

    «κι αν δίδουν τη φαμεγική* του καθα ΄νούς** το χάκι
    καθώς την ήδιδα κι εγώ,συχωρεμούς να λένε»

    *το μεροκάματο του ψυχογιού-υπηρέτη
    **ενούς-ενός
    Κωστή Φραγκούλη-Τα Δίφορα
    «Ο Γερο-Σήφακας» σελ.60-61τέλος
    file:///C:/Users/User/Downloads/downloaded%20(2).pdf

  87. ΚΩΣΤΑΣ said

    χάκι

    https://lexikolefkadas.gr/chaki/

  88. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα, τις συμπληρώσεις και τους πόρους που εισφέρατε!

    77 Δες στις φράσεις του άρθρου ποιο ταιριάζει καλύτερα.

    82 Ο ντουλαμας θα έπρεπε να είναι και στα άλλα λεξικά.

    Αλλά, τόσο ο πίνακας λέξεων του Μπαμπινιώτη, όσο και οι «εκφυλλοφορητεες» θα άξιζαν άρθρα.

    83 Φοβερό!

    86 Α μπράβο!

  89. Nestanaios said

    Αυτό το «τιρο, τιρα» μου θύμισε τη μάνα μου.

  90. Αν δεν έγινε καρανοητό από το #9, σκορ 2/10

    Σχετικά με το …τουρκουίζ μούχει κολήσει το μουσαφίρης αλλά δεν βρίσκω ταίρι

  91. Μαρία said

    85
    Γιατί οζαλίσκη η Τσιλέρ;

  92. Γς said

    Το ακούσαμε κι αυτοί!

    Ο Τσίπρας στον Alpha TV, ΤΩΡΑ:

    Η συζήτηση για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού.

    Στρόιπερ:

    -Ηταν μια επιτυχία της Κυβέρνησης;

    Τσίπρας:

    -Ηταν μια επιτυχία της αντιπολίτευσης, που δεν σαμπόταρε την κυβέρνηση!

    ———–

    Κι ο Γς τρταβάει τις πλεξούδες του…
    και τα βυζιά του!

  93. Γς said

    Το ακούσαμε κι αυτό!

    Στρόιτερ

  94. Καλησπέρα,
    Νικοκύρη έχεις μέιλ!
    (Διάβασα τα πρώτα σχόλια, θα πάω και σε άλλα και θα δω αν θάχω να πω κάτι – δηλαδή έχω για το ίρτζι και την ταινία αλλά να δω αν γράφτηκε – όμως ήταν επείγον να ειδοποιήσω κι από δω 🙂 )

  95. ΣΠ said

    Αν δεν είδατε χθες και θέλετε να δείτε την χθεσινή διαδικτυακή διάλεξη του Γιώργου Ξυδόπουλου «Γλωσσικοί μύθοι και γλωσσολογικές αλήθειες», υπάρχει στο YouTube.

    ΣτοΔγιαλοΧτηνος, δες στο 1:26:30.

  96. ΚΑΒ said

    Ο ντουλαμάς υπάρχει και στο λεξικό του Πάπυρου: ντολαμάς και ντουλαμάς και δουλαμάς

  97. Spyros said

    Μουλτεζίμης: ήξερα ότι είναι ο φοροεισπράκτορας, είχα όμως την εντύπωση ότι ήταν κρατικός υπάλληλος και όχι απαραίτητα ιδιώτης με παραχωρημένο από το Δημόσιο δικαίωμα είσπραξης των φόρων.
    Τέλος πάντων… πώς το ήξερα;
    Έχω μία διήγηση της μητέρας μου: σε κάποιο χωριό του Λασιθίου στις αρχές του εικοστού αιώνα μία γιαγιά αμελούσε τακτικά να φροντίζει την καθαριότητα του σπιτιού, με συνέπεια να μένει για μέρες μια σκούπα στη γωνία με λίγα σκουπιδάκια μαζεμένα πίσω της. Και κάποια στιγμή ο παππούς θυμωμένος της λέει: «Ίντα περιμένεις μωρέ Μαρία; Τον μουλτεζίμη να τα ζυγιάσει;»

    Tirare = τραβάω. Βέβαια. Και στο ωδείο οι βιολιστές λέγανε (στα γαλλικά) tirer για τη δοξαριά με κατεύθυνση προς τα κάτω (προς το μέρος του εκτελεστή) και pousser για τη δοξαριά με αντίθετη κατεύθυνση προς τα πάνω.

  98. sarant said

    97 Χαχαχά, φοβερή η ατάκα του παππού!

  99. Spyros said

    Ε.. φαίνεται πως είχε απαυδήσει ο άνθρωπος… 🙂

  100. ΓΤ said

    Για να… χαλαρώσουμε πικρά:
    Από το αποψινό επεισόδιο του «Still Standing»

    -Ο Έλληνας μαθηματικός Ευκλείδης είχε σπουδάσει στην Ακαδημία του _Λ_Τ_Ν_
    -Του Κλίτωνα…

  101. 95 Oρίστε, έχετε και συσσχολιαστή που έγινε θέμα πανεπιστημιακής διάλεξης 🙂

  102. sarant said

    95-101 Τι λέει στο 1.26.30;

  103. 102 Στο 1:18:00 κοίτα.

  104. Χαρούλα said

    0/10! Τίποτα δεν ξέρω πιά….😪
    #95 ΣΠ ευχαριστώ σε.
    #97 τέλος. Spyros, Και η λέξη τιραμισού που λένε πως …τραβάει ψηλά!

  105. 104 τέλος

    Μπα, της κατωτάτης υποστάθμης είναι, βρομόγλωσση. Γράφεται: τήρα μη σου…

  106. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Ο ντουλαμάς πολύ γνωστή σε όσους ασχολούνται με τους παραδοσιακούς χορούς.
    «Πήρα τα χάκιαμ'» η «το χάκιμ» χρησιμοποιείται ακόμη στα μέρη μας (δυτική Αιτ/νία)
    Α, 4/10 ήξερα

  107. Γιάννης Ιατρού said

    86: ΕΦΗ
    Πάντως άλλο πράμα το «χάκι», άλλο ο Χάκι κι άλλο το «χάκα» 😉

  108. Μαρία said

    103
    Αμ έτσι πες 🙂

    104
    Κι εγώ μόνο το ντουλαμά. Οι άλλες είναι παλιολλαδίτικα τούρκικα 🙂

  109. ΣΠ said

    102, 103, 105
    Συγνώμη, 1:16:30 ήθελα να γράψω.

  110. ΣΠ said

    109
    Πάλι λάθος. 108 αντί 105. Πρέπει να αλλάξω γυαλιά.

  111. Γιάννης Ιατρού said

    107: (86) Ωχ, ντεφορμέ είμαι, λοιπόν, εδώ ο σωστός δεύτερος σύνδεσμος, ο Χάκι

  112. mitsos said

    (1/10 ήξερα )
    Ήξερα απο νεός μόνο τον ντουλαμά ως στοιχέιο της παραδοσιακή ενδυμασίας
    Κάτι μου θυμίζει το ίρτζι αλλά μάλλον ως άχρηστητη πληροφορία ππου προσπέρασα ( στην ταινία δεν το είχα προσέξει )

    Για το 8 : Εγώ ήξερα ότι τηράω σημναίνει βλέπω
    ( και στα ποντιακά «Τερείς με πως τερώσε;» ) Αλλά ήξερα και τον ελαστικότατο ( από καουτσούκ ) Ιταλό Τιραμόλα , όχι προσωπικά , απλά είχα διαβάσει την ελληνική εκδοχή του περιοδικού ….

    Καλό σας βράδυ

  113. sarant said

    109 Α, τώρα ναι, το Χτήνος! (αν και μάλλον πρόκειται για συνωνυμία)

  114. 113 Eγώ είμαι. Δε φαίνομαι γιατί στεκόμουνα πίσω απ’ την ταμπέλα 🙂

  115. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    97,98 Ειδικά το ζύγι του μουλτεζίμη (και μουρτεζίμης λέει) πρέπει να ήταν ο φόβος και ο τρόμος. Στα Δίφορα σελ.40 ο Κ. Φαγκούλης έχει ένα δημοτικοφανή «Μουλτεζίμη» που ζυγίζει σεβντάδες και φιλήματα(βαριέμαι να τ΄αντιγράψω τώρα,αργότερα μπορεί 🙂 ) και που σχεδόν αυτούσιο, αλλά με ρίμα, το έκανε τραγούδι (σούστα) ο Κ.Μουντάκης. Εχει μέσα κι άλλες παρομοίως άγνωστες λέξεις: μουκατάς και μουκατατζής
    Ο μουλτεζίμης
    Οφέτος τονε πάχτωσα το μουκατά στ΄ς αγάπες
    και θα γυρίζω να ρωτώ ξανθιές και μαυρομάτες
    πόσο καιρό ΄χουν το σεβντά κι ίντα καράθια πιάνει
    εγώ θα τονε ξεμετρώ ανε φτάνει γι΄α΄δε φτάνει
    εγώ ΄μαι κι ο μουκατατζής εγώ κι ο μουλτεζίμης
    κι είμαι στα χάδια ακριβός και στα φιλιά καϊρης
    Το μουκατά στον έρωτα τον έχω παχτωμένο
    κι ανάλογα ΄που το σεβντά δικαίωμα να παίρνω
    Στ΄σι χήρες θα ΄χω τεραζί να παίρνω απου τσι δέκα**
    σ΄τσι παντρεμένες καμπανό για ν΄αξιαγιάζω ντρέτα
    Σ΄τσ΄ελεύθερες θα μαι ακριβώς στο ζύγι να μη σφέρνω
    κι όσα φιλιά μοιράζουνε,ένα στα δυο θα παίρνω
    κι όντε θα φτάξω στ΄ς αγαπώς την πόρτα ,αναθεμάτη
    ξίκικα δράμια θα βαστώ και θα ζυγιάσω απάτη
    Τριανταδυό χρονώ σεβντά έχω για ν΄αξαγιάσω
    και θα βουτώ τη σέσολα στα ίσα κι ό,τι πιάσω

    Πακτώνω, ενοικιάζω, πάκτωση είδος ενοικίασης
    μουκατάς,φόρος βακουφικός-λέει
    καϊρης, τσιγκούνης -λέγεται κανονικά ακόμη
    τεραζί,φορητή ζυγαριά με δυο μεταλλικές φούχτες.
    καμπανός, φορητή ζυγαριά με μία μεταλλική φούχτα
    αξαγιάζω,μετρώ,ζυγίζω- αξάι και ξάι,μονάδα μέτρησης

  116. Georgios Bartzoudis said

    Βρίσκω 4-5 λέξεις Μακεδονικές, που σχεδόν όλες χρησιμοποιούνται έως σήμερα

    Ειδίσματά=τα πράγματα του σπιτιιού (κλπ)

    Μαξούς=επίτηδες

    Ντουλαμάς: Μεταξύ των εφοδίων που χορήγησαν, εν έτει 1906, οι αδελφοί Γερογιάννη (ιδρυτές του Κεντρικού Μακεδονικού Συλλόγου) στον Μακεδονομάχο καπετάν Γιώργη Γιαγκλή, ήταν και ένας ντουλαμάς.

    φακίρ φουκαράς: Στα Μακεδονικά δεν χρησιμοποιούνται συνδυαστικά αλλά μόνο χωριστά: Φακίρης=ο ταχυδακττλουργός-θαυματοποιός, και φουκαράς=ο κακομοίρης

  117. ΓΤ said

    Μεζές για Σάββατο από το left.gr
    Πρώτη φορά βλέπουμε να αίρονται περιορισμοί λόγω πανδημίας…
    Απολαύστε υπεύθυνα τίτλο https://left.gr/news/anoigoyn-xana-apo-tis-2-ioynioy-ta-parka-sto-parisi

  118. 115 Έφη, ο μουκατάς είναι κάθε κατ’ αποκοπή πληρωμή. Ας πούμε ο φόρος του τάδε χωριού, ή η ετήσια πρόσοδος του δείνα τελωνείου, δεν υπολογίζεται με ποσοστό επί των ετήσιων εσόδων αλλά κατ’ αποκοπή. Αυτό το ποσό είναι ο μουκατάς, και μετά το κράτος τον εκμίσθωνε στον μουκατατζή, που είναι συνώνυμο λοιπόν του μουλτεζίμη. Η λεπτή διαφορά που υπονοεί το άσμα δεν μου βγαίνει τώρα.

  119. ΓΤ said

    116@

    Αλλά ο συγγραφέας Βασίλειος Παππάς μιλάει για καπετάν Γιώργη ΓιαΓΛή https://www.politeianet.gr/books/9789609329934-pappas-n-basileios-idiotiki-o-chalkidiotis-makedonomachos-kapetan-giaglis-172414

  120. Ήρθε η ώρα. Αργούτσικα λιγάκι, αλλά τι να κάνουμε.
    Από τις λέξεις, μόνο τον ντουλαμά (αλλά όχι ακριβώς, για πανωφόρι τον είχα) και το ίρτζι απ’ τον Θρασύβουλα. Που το νόμιζα πως ήθελε να πει το χούι μου, το βίτσιο μου. αλλά εμένα μια χαρά θα μου έστεκε και η κανονική σημασία δηλ. ήταν η τιμή του, η αξιοπρέπειά του να σερβίρει την πελατεία χωρίς προσκλητήρια παλαμάκια, αλλιώς τον προσβάλανε.

    Άλλο τι δεν έχω να προσθέσω (και γράμματα γνωρίζω – που γράφανε παλιά).

  121. sarant said

    117 Αλλιώς υπερβατό, «των λόγω πανδημίας περιορισμών»

  122. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    3/10 ήξερα: ίρτζι – ντολαμά – χάκι

    18, 24.
    Ναι, μουλτεζίμι θυμάμαι κι εγώ να λέμε (προ δεκαετιών …) αλλιώς το «φεύγα». Και «μακρύ» επίσης, αλλά σπάνια.

    – Μικρή συνεισφορά στο -πολύ ενδιαφέρον- σημερινό, από τις «Λέξεις τουρκικής προέλευσης στο κρητικό ιδίωμα» του Βασ. Ορφανού, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο 2014: (συγνώμη για την προχειρότητα… 🙂 )

    – Για το χάκι, με πρόλαβε η ΕΦΗ (#86).
    Το ίδιο απόσπασμα είχα βρει που, βέβαια, έχει τη σημασία του δίκαιου/σωστού μεριδίου.

    – Για το ορντού, πάλι ο Κ. Φραγκούλης έχει το εξής: (με τη σημασία του στρατεύματος)
    «………………………………………………………
    Τούρκοι μην επεράσανε, αγάδες μην εβγήκα
    να μαγαρίσουν τα Σφακιά, τ’ Ασκύφου να πατήσου;
    Δεν είναι ορντού που μάχεται, Τούρκοι που πολεμούνε.
    Μια κοσαρέ Βολακιανοί, αδέλφια κι αξαδέλφια
    σύντεκνοι, φίλοι κι εδικοί, αγριομαδαρίτες,
    εκλέψα με τραϊτοργιά του Λια την ψυχοκόρη.»

    (Η κλεψά, Τα δίφορα Β, σ.47)

    *τραϊτοργιά = προδοσία, δολιότητα, μπαμπεσιά

  123. ΓΤ said

    @121

    Μα φυσικά 🙂

    Επίσης, μια χαρά θα ήταν δίχως το «λόγω πανδημίας», «περνάει» το νόημα…

  124. Μαρία said

    119
    Ο ίδιος

    Οι καλόγεροι

  125. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο Μουλτεζίμης /του Κ. Φραγκούλη (Τα Δίφορα)
    Να βάνανε στον έρωντα κουμέρκι να πλερώνει
    να τονε τελαλίζανε το πάχτος να τιρντίσω
    και να γενώ μουκατατζής, στη Χώρα μουλτεζίμης!
    Να πάρω αράδα τα χωργιά, γραμμή τα κοντοχώργια
    με τεραζί στη χέρα μου με καμπανό στον ώμο.
    Να βρω ξαθές μελαχροινές και ροϊδομαγουλάτες,
    τον έρωντά τως να μετρώ, να βαροκαμπανίζω
    κι αντίς κουμέρκι μια ματιά στ΄αξάγιασμα να παίρνω
    και δυο φιλάκια η καθε μια για μουκατά να δίδει.
    Στσι χήρες θα ΄χω τεραζί να παίρνω από τσι δέκα,
    στσι παντρεμένες καμπανό κι απόκου ν΄αξαγιάζω
    στσι λεύτερες το βεζινέ,στο ζύγι να μη σφαίρνω.
    Κι οντέ ζυάζω τς αγαπώ αγαπώς τον έρωντα – χαρώ τη,
    ξύγκικα δράμια θα βαστώ να παίρνω δυο για το ΄να.
    Κι α νιώσει την αζιγανιά και μαθευτεί η γι απάτη,
    όσα φιλιά κι α μου ΄δωσε τρίδιπλα τα γυρίζω΄
    στην κρίση μη με δώσουνε και κλέφτη μη με πούνε!

    112 Γεια σου Μικ
    Είχες ακουστά αυτές τις λέξεις; Ειδίσματα και τίρο, καθόλου.
    Το κιντέρι/κεντέρι, το θυμάμαι -ναι και όχι- σαν «στραβόξυλο», αλλά δεν είμαι βέβαιη. Όπως και το ιλτιζάμι, απροσδιόριστα.

  126. sarant said

    122 Α, ωραία

    123 Κυρίως το δεύτερο -ή «των πανδημικών περιορισμών»

  127. Μαρία said

    121
    Απ’ το ΑΠΕ πήραν όλοι την είδηση και κούρεψαν αναλόγως τον τίτλο.
    https://www.amna.gr/home/article/461490/Covid-19-ana-ton-kosmo-Anoigoun-stadiaka-scholeia–parka–sunora

  128. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    125, ΕΦΗ: Καμία άλλη λέξη δεν είχα ακουστά 🙂 – εκτός από τις τρεις που ανάφερα.

    115, 118:
    Μια και αναφέρθηκε ο μουκατάς και ο μουτακατζής.
    Πολύ χοντρικά: Μουκατάς ήταν ο ετήσιος έγγειος φόρος της «δεκάτης» – σε κάποιες περιόδους της «εβδόμης», ενώ στην Κρήτη ήταν της …«πέμπτης» (20%!), επί των πάσης φύσεων αγροτικών προϊόντων και αγαθών. Λεγόταν έτσι και η φορολογική περιφέρεια.
    Μουκατατζής ήταν ο ενοικιαστής αυτού του φόρου. Έπαιρνε από την ετήσια αγροτική παραγωγή το καθορισμένο ποσοστό (συνήθως αρκετά περισσότερο…), με επιτόπου επίσκεψη, ζύγιση, φόρτωση κλπ. ή με αμοιβαία αποδεκτή προσεγγιστική εκτίμηση.

    Πάντως, το φορολογικό σύστημα των Οθωμανών πρέπει να ήταν αρκετά πολύπλοκο και μεταβαλλόμενο, χρονικά και τοπικά. Πρέπει να υπάρχουν αρκετές μελέτες επ’ αυτού…

  129. Λευκιππος said

    Σκόπιμα, επίτηδες, καθώς κι επιστητού.

  130. 128 τέλος

    ΜΙΚ_ΙΕ, δες αυτό
    https://www.slang.gr/definition/26505-ousour
    (τώρα τελευταία σπαμάρω ανελέητα και θα μου τα χώσει καμιά ώρα ο Νικοκύρης)

  131. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    111 ✌️

    130 Μου έχει κολλήσει να μπολιάσω (τώρα είναι ο καιρός) μια καλή ποικιλία συκιάς πάνω σε μουριά. Θέλω μπόλι (για να τη φυλάς τόσο καλά,θ΄αξίζει 🙂 )
    Εδώ να δεις ξεστράτισμα! 🙂

  132. ΓΤ said

    @124

    Πολύ δυνατό, άρα λάθεψε ο συγγραφέας

  133. BLOG_OTI_NANAI said

    115,118: Όπως λέει ο Δύτης, ο μουκατάς είναι οικονομικό «πράγμα», υπάρχει και στον πληθυντικό «μουκατάδες». Οι άνθρωποι λέγονται κάποιες φορές «μουκαταγασής» ή «μουκαταατζής». Από όσα είδα όμως, μάλλον είναι απολύτως συνώνυμα, εναλλακτικά το ένα για το άλλο. Συνήθως, οι άνθρωποι λέγονται «μουλτεζίμηδες», «μουλτεζίμ Αγάς», ενώ το πράγμα λέγεται «μουκατάς».
    Πιθανόν το τραγούδι χρησιμοποιεί τους δύο όρους όχι ως διαφορετικούς, αλλά όπως συχνά σε τραγούδια, και οι δύο αναφέρονται με την ίδια έννοια.

  134. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ said

    «Ντουλαμάς ο Μεγαλοπρεπής» ΄Εκθεση του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Μουσείου https://www.facebook.com/159159340816225/posts/1392069034191910/

  135. Voyageur autour de la chambre said

    @82 τέλος:

    Αν και δεν καταλαβαίνω γιατί σημειώθηκε το μαξούλι (ίσως κατά λάθος ψάχνοντας για το μαξούς;), να πω για όποιον δεν το γνωρίζει ότι η λέξη είναι ζωντανή στην Μυτιλήνη, ειδικά για τις ελιές με τη σημασία «καλή σοδειά». Τουλάχιστον αρκετά ζωντανή ώστε να την γνωρίζω κι εγώ που δεν έχω ασχοληθεί ποτέ με την ελαιοκαλλιέργεια.

  136. Μαρία said

    135
    Εγώ την ξέρω απ’ τους καπνάδες. Είναι το καπνό καλής ποιότητας.

  137. BLOG_OTI_NANAI said

    135: Λόγω παρανόησης της ετυμολογίας, αλλά τελικά ο Νίκος έγραφε «mahsus» όχι «mahsul».

  138. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    135-6 Ναι, έτσι είναι. Μαξούλι η καλή σοδειά, μαξούμι το μικρό παιδί, μαξούς το ειδικό, το επίτηδες 🙂

  139. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    138 Το «ειδήμων» που ‘λεγε κι ο Βαμβακάρης για τότε που δούλευε χαμάλης στο κάρβουνο κι έβαζε μια πετσέτα στο σβέρκο για να μαζεύει τον ιδρώτα. «Πετσέτα ειδήμων, γι αυτό τον σκοπό».

  140. Τάσος Γ. said

    Και άλλες λέξεις, από τις δέκα, είχα ξανακούσει αλλά για το χάκι ή τα χάκια
    ήξερα ότι είναι αυτά που δικαιούμαι – η ανταμοιβή μου.
    Εδώ αναφέρεται ως (δίκαια) εκδίκηση.

    Από ένα Καβακλιώτικο σουμπέτι (τραγούδι της τάβλας):
    <>
    και πάλι στο τέλος του τραγουδιού:
    <>
    Αυτό το σουμπέτι το τραγουδούσε εξαιρετικά η γιαγιά μου, και πάντα με συγκινεί να το ακούω.
    Τώρα έμαθα και για την καταγωγή της λέξης, που την υποπτευόμουν, αλλά δεν γνώριζα.

    Τα σουμπέτια σχεδόν πάντα είχαν ως εισαγωγή:
    <>
    *μουαμπέτι= παρέα, ομήγυρης

  141. sarant said

    140 Eυχαριστούμε για το σχόλιο.

    Δυστυχώς, οτιδήποτε βάζετε μέσα σε γωνιώδεις αγκύλες εξαφανίζεται, οπότε χάθηκαν οι στίχοι των τραγουδιών.

  142. Τάσος Γ. said

    141 Ήταν το πρώτο σχόλιο που έστειλα στο μπλόγκ (μέχρι τώρα σιωπηλός και σποραδικός αναγνώστης) και δεν γνώριζα, οπότε ξαναγράφω:

    Στην αρχή:
    Δώδεκα χρόνια έκαμα σι μια χήρα βουργάρα.
    Το μάτι μου δε σήκουσα να υρίσου να ‘ν κοιτάξου
    Κι ύστερα απου τα δώδικα γυρίζου και της λέου:
    –Δώσ’ μου κυρά ‘μ, τα χάκια μου, δώσ’ μου τη δούλεψή μου

    Στο τέλος του τραγουδιού:
    Πάρε δούλε μ’ τα χάκια σου και στο καλό να φύγεις.

    Και η συνήθης εισαγωγή για τα σουμπέτια:
    Τρώτε φιλοι μ’ και πίνετε και ‘γω θα τραγουδήσου
    και τι τραγούδι να σας πω ν’ αρέσει στο μουαμπέτι

  143. sarant said

    142 Α μπράβο!

  144. Georgios Bartzoudis said

    119, ΓΤ said: «..ο συγγραφέας Βασίλειος Παππάς μιλάει για καπετάν Γιώργη ΓιαΓΛή»

    # Ο Γεώργιος Γιαγκλής του Θεοδώρου και της Ασημίνας, γεννήθηκε το 1869 στην Ιερισσό της Χαλκιδικής, όπου μεγάλωσε και ανδρώθηκε. Η σωστή γραφή του επωνύμου του είναι «Γιαγλής», με προέλευση από το τουρκικό yağlı=ελαιούχος. Στο παρόν πόνημα προτιμάται η γραφή «Γιαγκλής» [προφερόμενο Για(ν)γκλής], όπως είναι γνωστός στην περιοχή Νιγρίτας, ενώ συναντάται και η γραφή «Γιαγγλής».
    (περοσσότερα για τον Γιαγκλή, στο πόνημα «Γιαγκλής, ο Αετός της Μακεδονίας», στο ΦΒ και στο Academia.edu). Εκεί (στο οπισθόφυλλο) θα δει και η Μαρία (σχόλιο 124) τον όρκο του Γιαγκλή. Μόνο που η επιγραφή που παραθέτει είναι λανθασμένη. Ο Γιαγκλής πέθανε τον Δεκέμβριο του 1946, κατ’ αφήγηση του εγγονού του Γιάννη (και όχι μόνο).

  145. sarant said

    144 Το λιπαρό φαγητό παλιά το λέγανε γιαγλίδικο.

  146. Μαρία said

    144
    Στον όρκο όμως υπογράφει Γιαγλής.

  147. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γιαγλὶ εἶναι κι ἕνα παραδοσιακὸ κονίαμα.

    Στὰ Θερμιὰ τὸ εἶχα ἀκούσει γιαγκλί ἀπὸ παλιοὺς μαστόρους.

  148. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Γαγλί λέμε το κυματιστό σχεδιάκι π.χ σε κέντημα, υφαντό, ύφασμα, ζωγραφιά. «Πήρα ένα άσπρο πουκάμισο με κόκκινα γαγλιά στο γιακά». Γάγλες όταν είναι πιο ανοιχτο/φαρδύ το κυματιστό σχέδιο. Όταν περπατάμε στο δρόμο δεξιά-αριστερά ,σε ημίκυκλους ας πούμε σαν τους μεθυσμένους, λέμε κάνω γάγλες.

  149. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μήπως προέρχεται από γιαγκιλής, από το γιαγκιλίκι- σεβντάς.

  150. Georgios Bartzoudis said

    145, 146, 147, 148, 149
    Σιβρί γιαγλί, και τομπούλ γιαγλί λέγαν οι Πόντιοι, στην επίδοξη (εκ μητρός) πατρίδα της Προέδρου, τις δυο βασικές ποικιλίες φουντουκιού που φέραν «α σην πατρίδα». Η πρώτη ποικιλία (σιβρί) είναι τα μυτερά φουντούκια και η δεύτερη (τομπούλ) είναι τα στρογγυλά. Εξέλιξη της τελευταίας είναι τα έξτρα γιαγλί, που καλλιεργούνταν στο Καλαμπάκι Δράμας. Ως γνωστόν, τα φουντούκια είναι κατ’ εξοχήν ελαιούχοι καρποί, διό και είναι επιρρεπή στο τάγγισμα. Τώρα, με την ευκαιρία, να πω ότι Μακεδονιστό τα φουντούκια λέγονται λεπτόκαρα.

  151. Georgios Bartzoudis said

    146, Μαρία said: «Στον όρκο όμως υπογράφει Γιαγλής».

    # Σε όλα τα έγγραφά του (που τα συνέτασσε ο Σέρπης) υπογράφει «Γιαγλής». Στον προφορικό του λόγο όμως έλεγε Γιαγκλής: Όταν στις 22.10.1912 εφορμούσε για κατάληψη της Νιγρίτας και βγήκαν οι Τούρκοι ρεντίφηδες για να τον αντιμετωπίσουν, τους φώναξε (σύμφωνα με αφήγηση αυτόπτη): «Τεσλίμ μπε. Γιαγκλής ιδώ»:

  152. Theo said

    Καλημέρα!
    Δεν καταλαβαίνω γιατί τόση φασαρία με τη Λέσβο και τη Μυτιλήνη.
    Οι περισσότεροι λέμε Μυτιλήνη και την πόλη και το νησί. Αλλά Λέσβος και Μυτιλήνη, σα να ‘ταν δυο νησιά, δεν το λέει κανείς, εκτός από τον Τσίπρα κάποτε.

  153. Theo said

    Συγγνώμη, σε λάθος νήμα το σχ. 152.

    Όσο για τον μακεδονομάχο, Γιαγκλή τον ακούω από τους Ιερισσιώτες.

  154. Πισμάνης said

    77 Αιμ
    Συμφωνώ για «φακίρ φουκαρά» –> φτωχολογιά

  155. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @ ΕΦΗ-ΕΦΗ (148,149). Αὐτὸ τὸ γαγλί, τὸ κυματιστό, δὲν πρέπει νὰ ἔχει σχέση μὲ τὸ γΙαγ(κ)λί, ποὺ ἔχει τούρκικη προέλευση ἀπὸ τὸ yağ=λάδι, λίπος.

    Στὰ Θερμιὰ λέμε κάγκλες τὶς πτυχώσεις, τὶς δίπλες.

    Ψάχνοντάς το, βρῆκα στὸ σλάνγκρ:

    γάγκλα, είναι η καμπύλη, η κύρτωση, η στροφή δρόμου. Το αρχαίο ουσιαστικό ζάγκλον που σημαίνει δρεπάνι, αναλύεται στο επιτατικό ζα- (όπως στο ζάπλουτος), στο θέμα αγκ, που σημαίνει κάμπτω (αγκ-ύλη, άγκ-υρα) και στο καταληκτικό επίθεμα -ον.

    Ἂς μᾶς ποῦν καὶ οἱ εἰδικοὶ τὴν ἄποψή τους.

  156. Γιάννης Ιατρού said

    147: Δημήτρη, δεν δουλεύει ο σύνδεσμος που έβαλες.
    Επικουρικά εδώ:

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: