Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ένας απτάλης, πολλοί μπουνταλάδες

Posted by sarant στο 3 Ιουνίου, 2020


Το σημερινό μας σύντομο άρθρο αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, εξόφληση χρέους. Πριν από μερικές μέρες είχα δημοσιεύσει εδώ ένα άρθρο για δέκα λέξεις του Κασομούλη, ανάμεσα στις οποίες ήταν και ο όρος «φακίρ φουκαράς», που σήμαινε «ο λαουτζίκος, η φτωχολογιά».

Είχα βάλει και λινκ σε ένα παλιότερο άρθρο μας, με τίτλο «Ένας φακίρης, πολλοί φουκαράδες» όπου επισήμαινα ένα γλωσσικό παράδοξο: ότι οι λέξεις φακίρης και φουκαράς από ετυμολογική άποψη «ουσιαστικά είναι η ίδια λέξη», αφού «τον φακίρη τον πήραμε από τα τούρκικα (fakir, φτωχός αλλά και ασκητής), δάνειο από τα αραβικά (faqir). Και τον φουκαρά από τα τούρκικα τον πήραμε, από το fukara, δάνειο και αυτό από τα αραβικά (fuqara), που όμως είναι ο πληθυντικός του faqir! Δηλαδή στα αραβικά, το ουσιαστικό faqir (φτωχός) έχει πληθυντικό fuqara (οι φτωχοί)».

Σε εκείνο το παλιό άρθρο του 2012 σημείωνα:

Υπάρχει κι άλλη μια τουρκική λέξη που την έχουμε δανειστεί διπλά, στον ενικό και στον πληθυντικό, σαν τον φακίρη και τον φουκαρά, αλλά την αφήνω για μελλοντικό άρθρο και παρακαλείται ο Δύτης και οι λοιποί αραβοτουρκομαθείς να μην τη μαρτυρήσουν.

Ο φίλος μας ο Spiridione, λοιπόν, το πρόσεξε αυτό και έγραψε τις προάλλες: Δύτη μαρτύρα την, γιατί περάσανε 8 χρόνια και ακόμα περιμένουμε. Και του απάντησα «Να μην το μαρτυρήσει ο Δύτης και να γράψω κάτι την άλλη βδομάδα».

Το πλήρωμα του χρόνου, δηλαδή η άλλη βδομάδα ήρθε -και γράφω το σημερινό άρθρο, που δεν είναι και πολύ μεγάλο.

Ξεκινάμε από τη λέξη απτάλης, που δεν χρησιμοποιείται πια και πάρα πολύ στη γλώσσα μας, γι’ αυτό και απουσιάζει από τα τέσσερα μεγάλα σύγχρονα λεξικά μας (ΛΚΝ, Μπαμπινιώτη, Χρηστικό και ΜΗΛΝΕΓ). Δεν την έχει ούτε το ελληνοαγγλικό λεξικό του Γεωργακά, που συντάχθηκε στη δεκαετία του 1960, όμως τη βρίσκουμε σε δύο παλιότερα λεξικά, του Δημητράκου και της Πρωίας.

Απτάλης είναι, σύμφωνα με το λεξικό της Πρωίας λοιπόν, «ο καθ’ υπερβολήν βλαξ, ο ηλίθιος». Μας δίνει κι έναν δεύτερο τύπο το λεξικό, απντάλης.

Δεν ξέρω αν αυτή και μόνο ήταν η σημασία της λέξης προπολεμικά. Σήμερα πάντως, που εξακολουθεί σποραδικά να ακούγεται, φαίνεται να έχει υποστεί μια σημασιακή μετατόπιση, δηλαδή δεν σημαίνει μόνο τον βλάκα αλλά (ίσως περισσότερο) τον αδέξιο ή τον ασουλούπωτο. Στο slang.gr όπου καταγράφεται η λέξη, δίνεται ο ορισμός «Ο ατσούμπαλος, ο εξαιρετικά απρόσεχτος. Διακρίνεται για την ικανότητά του να σκοντάφτει χωρίς λόγο, να ρίχνει πραγματα και να πατάει ξένα πόδια.»

Ασφαλώς υπάρχει μετατόπιση σημασίας, η οποία μάλιστα πρέπει να έχει αρκετά χρόνια πίσω της, αν σκεφτούμε ότι ο Δαγκίτσης στο Λεξικό της λαϊκής (1967) δίνει δύο σημασίες της λ. απτάλης: 1. ασουλούπωτος, κακοντυμένος, 2. άξεστος, κουτός, ενώ ο Ανδριώτης, που περιλαμβάνει τη λέξη στο Ετυμολογικό λεξικό του δίνει τη σημασία: ασουλούπωτος.

Και στο λεξικό των «ελληνικών λέξεων των παραγομένων εκ της τουρκικής» του Κουκκίδη δίνονται οι σημασίες: ηλίθιος, βλαξ, αμελώς ενδεδυμένος.

Ο απτάλης ετυμολογείται από το τουρκικό aptal, που σημαίνει ηλίθιος. Ωστόσο, η τουρκική λέξη ανάγεται στον όρο abdal, λέξη πολύ σημαντική στη θεοσοφία των σούφι. (Τα όσα ακολουθούν τα έχω ξεσηκώσει από παλιότερα σχόλια του Δύτη).

Οι αμπντάλ είναι σαράντα άγιοι, ο πέμπτος βαθμός της ιεραρχικής τάξης των αγίων του σουφισμού, οι οποίοι, άγνωστοι στους πολλούς, συμμετέχουν με την επιρροή τους στη διατήρηση της τάξης του σύμπαντος. Πρόκειται για πληθυντικό της λ. bádal, που έχει πολλές σημασίες, μεταξύ των οποίων και «άγιος». Αμπντάλ όμως είναι και ο δερβίσης.

Ήδη στα τουρκικά, η έννοια του «ένθεου τρελού» (σαν τους «διά Χριστόν σαλούς» του Βυζαντίου) είχε ως αποτέλεσμα η λέξη aptal να πάρει τη σημασία του ηλίθιου, με την οποία πέρασε και σε άλλες βαλκανικές γλώσσες (π.χ. σερβικά). Σημειώνει μάλιστα ο Κουκκίδης: επαίτης υποκρινόμενον τον άγιον ή θεωρούμενος ως τοιούτος λόγω ηλιθιότητος.

Ενδιαφέρον είναι ότι όταν η λέξη abdal έπαψε να εκλαμβάνεται ως πληθυντικός, σχημάτισε νέον πληθυντικό: budala, και, θα το καταλάβατε, από εκεί προέρχεται και ο δικός μας μπουνταλάς.

Kι έτσι, όπως περίπου ο φακίρης και ο φουκαράς ανάγονται στην ίδια αραβική λέξη, ενικό και πληθυντικό, έτσι και ο απτάλης συγγενεύει με τον μπουνταλά, αφού επίσης ανάγονται στην ίδια αραβική λέξη.

Για τον μπουνταλά δεν χρειάζεται να πούμε πολλά, είναι αρκετά γνωστή λέξη και περιλαμβάνεται σε όλα τα λεξικά. Είναι ο ανόητος, ο αφελής. Θα έλεγα ότι έχει και τις αποχρώσεις του άβουλου και του νωθρού. Υπάρχει και κάποια αδεξιότητα στον μπουνταλά. Βλέπουμε δηλαδή ότι απτάλης και μπουνταλάς βρίσκονται πολύ κοντά στις σημασίες τους, ενώ ο φακίρης έχει διαφοροποιηθεί πολύ από τον φουκαρά.

Όμως με τον απτάλη δεν τελειώσαμε, διότι «απτάλικο» λέγεται και ένα είδος γρήγορου ζεϊμπέκικου, που ίσως ονομάστηκε έτσι από τους δερβίσηδες-απτάληδες.

Ο Θωμάς Κοροβίνης, βρίσκω, υποστηρίζει ότι απτάλης λέγεται αυτός που περπατάει χοροπηδητά:

Απτάλικος (απτάλ χαβασί) θα πει χορός πηδηχτός. Ο άνθρωπος πού δεν περπατάει σταθερά, αλλά κουνιέται και πηδάει λέγεται απτάλης. Οι πρόσφυγες λέγανε απτάλη αυτόν που δεν περπατούσε κανονικά αλλά έκανε πηδήματα…

Δεν βρίσκω αλλού αυτή τη σημασία του απτάλη, αλλά το απτάλικο σαφώς υπάρχει. Για παράδειγμα, τα Λεμονάδικα του Παπάζογλου ή ένα ορχηστρικό του Μητσάκη, που είναι και λέγεται, αφού έχει τίτλο Απτάλικο:

Και επειδή δεν είναι φανερή η σχέση του απτάλικου με τον (βλάκα ή ασουλούπωτο) απτάλη, κάποιοι είχαν υποθέσει πως η ονομασία «απτάλικο» δηλώνει καταγωγή από την Αττάλεια. Και όπως κοντεύει να ξεχαστεί η λέξη και οι αρνητικές σημασίες της, υπάρχει και μουσικό σχήμα «Απτάληδες» στην Πρέβεζα.

Ενώ «Μπουνταλάδες» θα ήταν απίθανο να ονομαστούν κάποιοι!

 

 

146 Σχόλια προς “Ένας απτάλης, πολλοί μπουνταλάδες”

  1. Ωραία, σωστά είχα μαντέψει λοιπόν 🙂 Είπα να γράψω κάτι για τους σούφι, βλέπω το έχω ξανακάνει και φαίνεται και στο ποστ. Καλύτερα γιατί σήμερα πνίγομαι 🙂

  2. Μόνο κάτι σχολαστικό: θεοσοφία είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο, ένα αποκρυφιστικό ας πούμε δόγμα με καταγωγή στους γνωστικούς της αρχαιότητας https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%98%CE%B5%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%AF%CE%B1 Μάλλον θα έλεγα θεολογία των σούφι, αν και ούτε θεολογία ακριβώς είναι ούτε ταυτίζεται με τον σουφισμό. Αν δεν κάνω λάθος, η πρώτη συστηματική περιγραφή των αμπντάλ είναι του Ιμπν Αράμπι.

  3. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Ζεϊμπέκικο απτάλικο, Μαχαιρίτσας-Αρβανιτάκη !

  4. Πουλ-πουλ said

    «Πρόκειται για πληθυντικό της λ. bádal, που έχει πολλές σημασίες»

    Από εκεί και το μπατάλικο;

  5. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    https://www.google.com/search?rlz=1C1CHMO_elGR565GR565&source=univ&tbm=isch&q=dostoyevsky+budala&sa=X&ved=2ahUKEwi1runGiOXpAhUuxqYKHdhNAnwQsAR6BAgJEAE&biw=1280&bih=657

  6. konstantinos said

    Μὴ μὲ χτυπᾶς, εἶμ᾿ ἄνθρωπος, μικρέ, δὲν εἶμ᾿ ἐλάφι,
    εἶμ᾿ ὁ ντερβὶς Ἀμπντὰλ Μουσᾶ, ποὺ τὰ μακάμια γράφει.
    Μὰ ὁ κυνηγὸς ἐτόξευσε, στὰ στήθια τὸ χτυπάει
    καὶ νὰ τὸ πιάσει κυνηγᾶ σ᾿ ἕναν τεκκὲ ὅπου πάει.

    Βροντάει τὴν πόρτα τοῦ τεκκέ, χτυπιέται ῾κεῖ καὶ κλαίει:
    Γιὰ δῶστε μου τὸ ἐλάφι μου, στοὺς ντερβισάδες λέει.
    Βγαίνει καὶ ὁ Ἀμπντὰλ Μουσᾶ, μὲ ράσο ματωμένο,
    τοῦ δείχνει ἐκεῖ τὸ βέλος του, στὰ στήθια του μπηγμένο.

    Ἔλα μικρὲ καὶ βγάλτο μου καὶ πάρε με καὶ σκλάβο!
    Ὄχι ντερβίσης θὰ γινῶ, νὰ ἰδῶ, νὰ καταλάβω.
    Καὶ τὸ μικρὸ μπεγόπουλο ἔμειν᾿ ἐκεῖ ντερβίσης,
    τὸν εἶπαν Καϊκουσοὺζ Ἀμπντάλ, νὰ μὴν τὸν λησμονήσεις!

  7. konstantinos said

  8. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Όσην ώρα διάβαζα για τους απτάληδες, το μυαλό μου μουρμούραγε έναν σκοπό που τον θεωρώ το «κατεξοχήν» απτάλικο. Δεν ήξερα βέβαια ότι τον έχει παίξει κι ο Μητσάκης, και έτσι, όταν έφτασα στο φινάλε του άρθρου και άνοιξα το βιντεάκι, είχα τη σπάνια αυτή χαρά-δικαίωση-έκπληξη, ν’ ακούσω το τραγούδι που μου τριβέλιζε το κεφάλι!

    Δεν είναι δικό του βέβαια, παραδοσιακό είναι, και μάλιστα κοινής ελληνοτουρκικής κληρονομιάς. Οι Τούρκοι το λένε Kordon Zeybegi (ζεϊμπέκικο Κορντόν), σ’ εμάς δεν έχει κάποιον ιδιαίτερο τίτλο. Αυτά τα ελληνοτούρκικα συνήθως είναι αρχικά τούρκικα – για το συγκεκριμένο δεν ξέρω.

    __________________________

    Απ’ τ’ άλικο: Άλλο ένα ευφυώς λογοπαικτικό όνομα ταβέρνας ή μεζεδοπωλείου, μάλλον κάπου στην Αθήνα.

  9. nikiplos said

    4@ Θυμάμαι έλεγαν οι ηλικιωμένοι «μπατάλω» την νταρντάνα άχαρη γυναίκα που κάνει ατσούμπαλες κινήσεις, και είναι και λίγο αφελής…

  10. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    6 τέλος

    Καϊκουσούζ Αμπντάλ < kaygısız abdal = ξένοιαστος σαλός.

  11. rizes said

    Άκου πώς χορεύουν οι λέξεις
    https://vgiannelakis.wordpress.com/2013/11/14/%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%85-%cf%80%cf%8e%cf%82-%cf%87%ce%bf%cf%81%ce%b5%cf%8d%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%bf%ce%b9-%ce%bb%ce%ad%ce%be%ce%b5%ce%b9%cf%82/

  12. Το μπατάλικο, η μπατάλω κλπ είναι από άλλη ρίζα που σημαίνει ακυρώνω, αχρηστεύομαι, σταματάω κλπ. Παρεμπιπτόντως άλλη ρίζα με τα ίδια όμως γράμματα σημαίνει κάνω ηρωισμούς, πρωταγωνιστώ κλπ. Δεν ξέρω αν υπάρχει Άραβας Σαραντάκος να αφιερώσει άρθρο 🙂

  13. Πέπε said

    @9
    «Μπατάλω» δεν είναι λέξη που να την ακούω συχνά, αλλά το πολύ κοινότερο «μπατέλεψε» αυτό περίπου σημαίνει. Για την ακρίβεια, το αντιλαμβάνομαι ως «πλαδάρεψε, έγινε το σώμα του/της πιο χαλαρό και άχαρο, λόγω ηλικίας».

  14. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και τον Δύτη για το φώλι.

    4-12 Με πρόλαβε 🙂 Μα να μη μαθαίνουμε αραβικά…

    8 Ωραία σύμπτωση!

    6 Α μπράβο!

  15. Παναγιώτης Κ. said

    Η λέξη απ(ν)τάλης είναι γνωστή σε μένα με τη σημασία κυρίως του αδέξιου και του ασουλούπωτου. Κοντινή και η σημασία του ατσούμπαλου.

    Ένας αδέξιος αλλά…σουλουπωμένος δύσκολα αποκαλείται απ(ν)τάλης. Αν όμως είναι αδέξιος και ασουλούπωτος και με παραπανίσια κιλά τότε τον χαρακτηρισμό τον έχει εξασφαλισμένο! 🙂

    Εικάζω ότι η λέξη μπανταλός που τη συναντάμε στο Γιαννιώτικο λεξιλόγιο προέρχεται από το μπουνταλάς.
    Κάποιοι στα Γιάννενα θέλουν να νομίζουν ότι το μπανταλός προέρχεται από τη λέξη βαδαλός, τάχα αρχαία λέξη. Το λεξικό όμως του Δημητράκου δεν την έχει. Άρα… άνθρακες ο θησαυρός! 🙂

    Ο Μπλογκ που παίζει στα δάχτυλα τις διάφορες πηγές ας μας διαφωτίσει για το βαδαλός.

  16. Georgios Bartzoudis said

    # Μακεδονιστί, λέμε αμπντάλ’ς (abdal) αυτόν που περπατά αδέξια-ασουλούπωτα και του λείπει η στοιχειώδης ευστροφία. Λέμε ματάλ(η) αυτόν που περπατά ακανόνιστα. Μπουνταλά λέμε τον ανόητο, τον κάτι παραπάνω από αφελή. Τον (σχέτο) αφελή τον λέμε κακαβάν(η).

  17. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    https://www.polismagazino.gr/%CE%BF-%CE%B1%CF%87%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B7%CF%83-%CE%BC%CF%85%CE%B8%CE%B9%CF%83%CF%84%CF%8C%CF%81%CE%B7%CE%BC%CE%B1/

  18. Παναγιώτης Κ. said

    @16. Τα «καθιαυτού» Μακεδονικά είναι μόνο προφορικά;
    Όταν «τρώγονται» κάποια γράμματα, πως μπορούν π.χ να υπάρξουν πτώσεις;
    Αν στη συνεδρίαση π.χ ενός Δημοτικού Συμβουλίου κάποιος μιλήσει στα καθιαυτού Μακεδονικά, ο στενογράφος τι θα γράψει;

  19. Πουλ-πουλ said

    12. Αφού είναι μπατάλικο, έχει και ξεχειλωμένη ετυμολογία!

  20. Georgios Bartzoudis said

    Συμπλήρωμα στο 16: Ξέχασα να βάλω τους (αγαπητούς στον Νοικοκύρη) έμφυλους τύπους: Λέμε λοιπόν η αμντάλου, η μπατάλου, η μπουνταλού, η κακαβάνου.

  21. loukretia50 said

    Kαλημερούδια! – χοροπηδηχτούλικα!
    Για να χορέψουν όμως απτάλικο δε γίνεται να είναι μπουνταλάδες που μπατάλεψαν.
    Οπότε Μαλλιαρέμ’ τώρα που προκάνεις, ετοιμάσου!

  22. Georgios Bartzoudis said

    18, Παναγιώτης Κ. said: …..

    #Τα Μακεδονικά μπορείς να τα βρεις και προφορικά και γραπτά και …απαράγραπτα: Θα τα βρεις στο ΦΒ, σε μια πλειάδα λεξικών, σε (γραμμένα και άγραφα) τραγούδια, σε διάφορες αφηγήσεις. Η …στενογραφία δεν μας έχει απασχολήσει!

  23. Πέπε said

    @18:
    Τι σχέση έχει το αν είναι μόνο προφορικά ή και γραπτά, με το πώς σχηματίζονται οι πτώσεις;

    Προφανώς ου αμπντάλ’ς, τ’ αμπντάλ’, οι αμπντάλ’δις (ή οι αμπντάλ’δοι;) κλπ., ας με διορθώσει βέβαια ο κ. Μπαρτζούδ’ς, αλλά όσο και λάθος να τα έχω πετύχει, φυσικά κι υπάρχουν πτώσεις.

    Προσωπικά, αν είχα να στενογραφήσω ένα τέτοιο προφορικό κείμενο για οποιονδήποτε άλλο σκοπό εκτός από γλωσσολογική μελέτη, θα αποκαθιστούσα τα φωνήεντα που υπάρχουν και απλώς δεν προφέρονται (π.χ. υποθέτω -επικαλούμαι και πάλι τη διόρθωση του κ. Μπαρτζούδη- ότι το λάμδα στο αμπντάλ’ς προφέρεται μαλακό, όπως όταν ακολουθεί ι, επειδή όντως ακολουθεί ι κι ας μην ακούγεται). Και φυσικά θα κατέγραφα πιστά όλες τις ιδιωματικές λέξεις και συντάξεις.

  24. nwjsj said

    Καλημέρα!

    Εξαιρετικό και το σημερινό άρθρο, απέδειξε ακόμη μια φορά πώς διαμορφώνεται ο γλωσσικός πλούτος!

    Καθώς το διάβαζα αναρωτιόμουν για το ποιό να είναι το θηλυκό του απτάλη, μετά διάβασα τα σχόλια και βρήκα την απάντηση. Πιο πολύ από την μπατάλω, θυμόμουν όμως το ρήμα «μπαταλεύω», το οποίο έχω ακούσει να αναφέρεται για γυναίκες.

    Επίσης, μου γεννήθηκε η απορία αν τα αραβικά ονόματα Abdul, Abdullah, Abdallah έχουν κάποια σχέση με τη σημασία του abdal, αν δηλαδή πρόκειται περί ‘δερβίσηδων’.

  25. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    18

    Κι τι σι νιάζ’ ισένα Παναγιώτ’? Ίσι στινουγραφιάς? Α?

  26. Λεύκιππος said

    Υπάρχει και το επώνυμο Απταλίδης που προφανέστατα προέρχεται από την ίδια λέξη και υποδηλώνει …αλήθεια, τι υποδηλώνει;

  27. Απτάλης είναι ο αδέξιος, ο ατσούμπαλος, σίγουρα όχι «ο καθ’ υπερβολήν βλαξ, ο ηλίθιος», τουλάχιστον από τις αρχές του 70, που θυμάμαι να χρησιμοποιεί τη λέξη η γιαγιά μου κι όλοι μας στο σπίτι. Άρα η όποια μετατόπιση σημασίας θα έγινε αρκετές δεκαετίες πριν -αμφιβάλλω, δηλαδή, για την προηγούμενη σημασία.

  28. sarant said

    27 Υπάρχει και η λεξικογραφική αδράνεια.

  29. 24 Όχι, είναι εντελώς διαφορετικό. Αμπντ ουλ-τάδε, ο δούλος του τάδε. Όπου τάδε βάλτε Θεός (Αλλάχ -> Αμπντουλλάχ) και συνώνυμα, δηλ. πολυέλαιος, πολυοικτίρμων κλπ (Αμπντουραχμάν, Αμπντουλμενάν, Αμπντουραχίμ κ.ο.κ.).

  30. Αὐγουστῖνος said

    Καλημέρα.
    Ὁ ρυθμὸς τοῦ ἀπτάλικου ζεϊμπέκικου (Λεμονάδικα, Πίνω καὶ μεθῶ, Κάν΄τονε Σταῦρο κ.λπ.) εἶναι φυσικὰ τὰ 9/8 (ἢ 9/16 στὸ πιὸ γρήγορο), ἀλλὰ μὲ δικό του «σπασμένο» μέτρημα: ἐνῶ τὸ κλασσικὸ ζεϊμπέκικο ἔχει μέτρημα «τα-τιτιτί-τα τα-τιτιτί-τατα» (ὅπου τα=ὄγδοο καὶ τι=δέκατο ἕκτο), τὸ ἀπτάλικο μετριέται «τι-τα-τα-τα-τιτι-τι-τα-τα-τιτι». Ἀκριβῶς αὐτὸς ὁ ρυθμὸς εἶναι ποὺ κάνει καὶ τὸν χορὸ πηδηχτὸ καὶ φαινομενικὰ ἀτσούμπαλο.

  31. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    26

    Χαζόπουλος, Ηλιθιάδης. Όπως ο Κουγιουμτζής έγινε Χρυσοχοΐδης και ο Χεκίμογλου Ιατρόπουλος.

  32. Γς said

    9:΅

    >«μπατάλω» την νταρντάνα άχαρη γυναίκα που κάνει ατσούμπαλες κινήσεις, και είναι και λίγο αφελής…

    Φαμ μπατάλ. άμα λάχει ναούμ’

  33. Νέο Kid said

    29. Πολυέλαιος ; so much the very oil που λέμε; … 😜

  34. Πέπε said

    @30
    Δεν είναι ακριβώς σπασμένο.

    Αν παίξουμε σκέτο ρυθμό χωρίς μελωδία, επί πολλά μέτρα συνεχόμενα, βγαίνει το ίδιο. Όμως στο απτάλικο οι μελωδικές φράσεις (και τα μέτρα) αρχίζουν με 1 στο σημείο όπου το ζεϊμπέκικο έχει το 7. Ή, αλλιώς: οι 9 χρόνοι του ζεϊμπέκικου χωρίζονται σε 2, 2, 2, 3 ενώ του απτάλικου σε 3, 2, 2, 2.

    Βέβαια αυτή είναι μια διάκριση που κάνουν οι μουσικοί. Δε σημαίνει πως όποιο κομμάτι ανταποκρίνεται μουσικά στη μία περιγραφή είναι χορευτικά ζεϊμπέκικο και όποιο ανταποκρίνεται στην άλλη είναι απτάλικο, η αντιστοιχία είναι πιο χαλαρή. Υπάρχουν και κομμάτια με ασύμμετρες φράσεις, που κάποιες είναι σε μέτρο 2-2-2-3 και άλλες σε 3-2-2-2, αλλά φυσικά δε λες «το κουπλέ είναι ζεϊμπέκικο και το ρεφρέν απτάλικο», ένας χορός είναι όλο.

  35. Νέο Kid said

    Δεν ξέρω αν λειτουργεί ακόμα, πάντως στην είσοδο της Λαμίας (αρχές οδού Θερμοπυλών) υπήρχε το «Απτάλικο» , μεζεδοπωλείο του φίλου μου του Ανωγειανάκη . Θρυλικός κρητίκαρος που παρέλαυνε σόλο στις εθνικές εορτές ως Κρης (με τη μάσαιρά του και όλα τα σχετικά αξεσουάρ) και γινόταν αποθεωτικός χαμός .

  36. Κωστής Ανετάκης said

    Καλημέρα στην παρέα. Θέλω να καταθέσω κι εγώ τη μαρτυρία μου για τον απτάλη. Η γιαγιά μου, μικρασιατικής καταγωγής, γεννημένη το 1926, χρησιμοποιούσε στον καθημερινό της λόγο τη λέξη, μάλιστα με την πιο βαριά παραλλαγή της, απντάλης, με την έννοια του ασουλούπωτου, άτσαλου ή κακοντυμένου.

  37. Πολύ ωραίο άρθρο. Στην Ίμβρο λέγονται και οι 3 λέξεις.

    «Μπουνταλάς» σημαίνει ‘κοιμισμένος’ (να μην είσι μπουνταλάς κι θα σ’ ανιγιλούν).

    «Απτάλ’ς» σημαίνει ‘άγαρμπος, αδέξιος, ατζαμής’ (κράτχι του καλά μουρή, μην είσι απτάλα)

    «Μπατάλ’ς» είναι ο ‘ χοντρός και συγχρόνως ατσούμπαλος και αδέξιος’ (πχ: ντιπ μπατάλα είνι αυτήν’ η γ’ναίκα). Χρησιμοποιείται όμως και για ρούχα με τη σημασία ‘ξεχειλωμένο’ (πχ φουρούν ούλου κάτ’ μπατάλ’κα ρούχα) αλλά και για σπίτια με τη σημασία ‘ερειπωμένο’ (πχ μέν’ σ’ ένα σπίτ’ π’ είνι ντιπ μπατάλ’κου).

  38. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα και για τις χρήσιμες μαρτυρίες!

  39. Alexis said

    Εδώ οι Πρεβεζάνοι «Απτάληδες» επί το έργον:

  40. # 30

    Εύγε Αυγουστίνε γιατί ο φίλος μου ο (πρώην ) μπουζοκομανής εγχορδωδός ( με πάνω από 3000 τραγούδια ρεπερτόριο ) δεν σου ξαναμιλάει αν μπερδέψεις απτάλικο με με ζεμπέκικο ! Γράφω πρώην γιατί τον έπεισα ν’ ακούσει μια όπερα του Βέρντι στην μετόπερα κι έκτοτε μόνο για μπελκάντο μιλάει, θα του πάρει κάνα χρόνο να ξεπεράσει τον χαμένο καιρό !

  41. Voyageur autour de la chambre said

    Καλημέρα.
    Την λέξη «μπάταλο» η μητέρα μου την χρησιμοποιούσε κυρίως για αντικείμενα. Είτε για ρούχα με την έννοια φαρδύ (όπως στο σχόλιο 37), είτε για μεγάλα, ογκώδη αντικείμενα, δύσκολα στη μεταφορά.
    Την λέξη «απτάλης» δεν νομίζω πως την έχω ακούσει να χρησιμοποιείται, αλλά για κάποιο λόγο την γνώριζα με τη σημασία αδέξιος, ατσούμπαλος.
    Το απτάλικο οπτικά το είχα πάντα στο μυαλό μου ως πιο αργό καρσιλαμά, περισσότερο από γρήγορο ζεϊμπέκικο. Ίσως επειδή το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται πια αντικριστά. Να διευκρινίσω ότι μιλάω για χορό στα πλαίσια σημερινής (εντάξει δεκαετίας ’90) διασκέδασης σε μαγαζί (ας πούμε ρεμπετάδικο) και όχι από χορευτικά συγκροτήματα με στολές.
    Όλα αυτά στην Μυτιλήνη (και εννοώ αυστηρά την πόλη, δεν έχω ιδέα τί γίνεται παραέξω).

  42. sarant said

    39 Σωστοί και καθόλου απτάληδες!

  43. Κουτρούφι said

    Site με ενημέρωση για ταβέρνες και παρόμοια και όπου εμφανίζονται σχήματα ρεμπέτικου και λαϊκού ρεπερτορίου στην περιοχή της Αθήνας
    http://www.aptaliko.gr
    (δεν ξέρω αν οι πληροφορίες για την περίοδο αυτή είναι έγκυρες λόγω των περιορισμών)

  44. spiridione said

    Α, ωραίες οι εξοφλήσεις χρεών, μπαίνουμε σε μια σειρά 🙂

  45. Avonidas said

    Καλησπέρα.

    Οι αμπντάλ είναι σαράντα άγιοι, ο πέμπτος βαθμός της ιεραρχικής τάξης των αγίων του σουφισμού, οι οποίοι, άγνωστοι στους πολλούς, συμμετέχουν με την επιρροή τους στη διατήρηση της τάξης του σύμπαντος. Πρόκειται για πληθυντικό της λ. bádal, που έχει πολλές σημασίες, μεταξύ των οποίων και «άγιος». Αμπντάλ όμως είναι και ο δερβίσης.

    Με αφορμή αυτό, θυμήθηκα Το Βιβλίο των Φανταστικών Όντων του Μπόρχες, κι ένα θηριώδες μεταφραστικό μαργαριτάρι που έχει σχολιαστεί στη Λεξιλογία (δεν θυμάμαι αν έχει απασχολήσει και το ιστολόγιο, ας μας διαφωτίσει ο Νικοκύρης)

    Στην αγγλική μετάφραση του βιβλίου του Μπόρχες, λοιπόν, βρίσκουμε τους «Lamed Wufniks»: 36 «δίκαιους ανθρώπους», της παράδοσης του Ιουδαϊκού Μυστικισμού:

    https://en.wikipedia.org/wiki/Book_of_Imaginary_Beings

    https://en.wikipedia.org/wiki/Tzadikim_Nistarim

    There are precisely thirty-six Lamed Wufniks in existence. It is said that, without knowing it, they support the universe and affirm God. If one comes to realize their purpose, they immediately die and are replaced by another unsuspecting man.

    Στην ελληνική μετάφραση του Βιβλίου των Φανταστικών Όντων από τον Γιώργο Βέη (Εκδόσεις LIBRO, 1983), διαβάζουμε το εξής (σελ. 97, η αποσκουληκοποίηση δική μου 😉 )

    Οι κουτσοί Βούφνικς

    Πάντα ζουσαν στη γη, όπως ζουν και σήμερα, τριάντα έξι δίκαιοι άνθρωποι, που το έργο τους είναι να δικαιoλoγούν τον κόσμο ενώπιον του Θεού. Πρόκειται γιά τους κουτσούς Βούφνικς. Δε γνωρίζει ο ένας τον άλλο κι είναι πολύ φτωχοί. Αν κάποιος συνειδητοποιήσει ότι είναι ένας κουτσός Βούφνικ, πεθαίνει αμέσως και κάποιος άλλος, ίσως, σε κάποιο μέρος του κόσμου, παίρνει τη θέση του. Οι κουτσοί Βούφνικς είναι, χωρίς να το ξέρουν, οι μυστικές κολόνες του Σύμπαντος. Χωρίς αυτούς ο Θεός θα εκμηδένιζε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Χωρίς να το ξέρουν είναι οι σωτήρες μας.

    Έλα όμως που αυτό το Lamed δεν είναι… οι κουτσοί, ή κουτσαμένοι, ή οτιδήποτε κουτσό ή κουλό, 😛 αλλά απλώς το εβραϊκό γράμμα λαμέδ, κοινώς λάμβδα/λάμδα, που επίσης αναπαριστά τον αριθμό 30! Κι αυτό το Βούφνικ είναι Βαβ-νικ, και το βαβ είναι άλλο εβραϊκό γράμμα, που αναπαριστά τον αριθμό 6. Με άλλα λόγια, οι «36 Lamed Wufniks» είναι πλεονασμός, σαν να λέμε «οι 29 Εικοσιενιά Κατασκευαστές Πλυντηρίων» («ακόμα δεν έγιναν 30;», σχολίαζε ο παππούς μου).

    Κάποιος Marinos τα επισημαίνει όλα αυτά στη Λεξιλογία προ 5ετίας:

    https://lexilogia.gr/forum/archive/index.php?t-6837.html

    The Lamed Wufniks = Οι κουτσοί Βούφνικς = There are precisely thirty-six Lamed Wufniks in existence. It is said that, without knowing it, they support the universe and affirm god. If one comes to realize their purpose, they immediately die and are replaced by another unsuspecting man.

    Πάντα με ενοχλούσαν αυτοί οι κουτσοί Βούφνικς!
    Lamed Vav Tzadikim, παναπεί οι Τριανταέξι Δίκαιοι ή κατά-περίπου-λέξη οι Λάμδα Σίγματαυ Δίκαιοι. Λαμέντ είναι το λάμδα, και κατά σύμπτωση έχει και στα εβραϊκά την ίδια αριθμητική αξία. Και κατά σύντμηση, Λάμεντ Βάβνικ, οι λάμδα-σίγμα-ταυίτες: The term lamedvavnik is derived from the Hebrew letters Lamed (L) and Vav (V), whose numerical value (see Gematria) adds up to 36. The «nik» at the end is a Russian or Yiddish suffix indicating «a person who…» (As in «Beatnik»; in English, this would be something like calling them «The Thirty-Sixers».)

    Οπότε έχουμε Τριάντα Έξι Μπαγιάτικους Μεζέδες για το Σάββατο (αν ευαρεστηθεί ο Νικοκύρης 😀 )

  46. 45 Ναι, ναι, κάπου τα ξέρουμε αυτά… 🙂

  47. Avonidas said

    #46. Η επανάληψη είναι μήτηρ μαθήσεως 🙂

  48. Θέλω να πω, δες και τη φουλ βέρσιον 😉
    https://lexilogia.gr/forum/showthread.php?6837-%CE%A6%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B1-(%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%9C%CF%80%CF%8C%CF%81%CF%87%CE%B5%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%8C%CF%87%CE%B9-%CE%BC%CF%8C%CE%BD%CE%BF)&p=242158&viewfull=1#post242158

  49. ΣΠ said

    45
    Ο «κάποιος Marinos» βέβαια είναι ο Δύτης.

  50. Avonidas said

    #48. Πωωω, με συγχωρείτε Δύτα 😳 μπερδεύομαι με τις πολυσημίες. Και το σκεφτομουν «να δεις που θα ναι κάνας δικος μας ινκόγκνιτο και θα γινω ρεζιλι»…

  51. Πέπε said

    @45
    Και το βαβ είναι προφανώς το αντίστοιχο του ελληνικού βαυ, δηλαδή του δίγαμμα, 6ου γράμματος του ποτέ ελληνικού αλφαβήτου το οποίο, αφού συνέχιζε να χρησιμοποιείται ως αριθμητικό πολλούς αιώνες αφότου είχε χαθεί ως γράμμα, έφτασε να συμπέσει με το στίγμα (καλλιγραφικό σύμπλεγμα για το σ+τ) και τελικά να επαναναλυθεί ως ΣΤ.

    ____________________

    Προς την Σύνταξιν:

    Αγαπητή Σύνταξι, στο #34 ήθελα να βάλω δύο τραγούδια αλλά κατά λάθος έβαλα δυο φορές το ίδιο. Σβήσε αν είναι εύκολο τη μία από τις δύο επαναλήψεις, όποιαν προτιμάς. Ευχαριστώ.

  52. spiridione said

    Και ο τεκές Μπουνταλά Χότζα
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%B5%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%9C%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%AC_%CE%A7%CF%8C%CF%84%CE%B6%CE%B1

  53. sarant said

    45 κε: Λοιπόν αυτό μού είχε ξεφύγει! Δαιμόνιος αυτός ο Μαρίνος, θα ήθελα να τον γνωρίσω.

    51 Βαριέμαι, καλά είναι εκει 🙂

    52 Βρε τον μπουνταλά τον χότζα!

  54. loukretia50 said

    Βρήκα κι ένα μπουνταλά που τόλμησε να εκδοθεί
    «Μπουνταλάς» ήταν ένα τοπωνύμιο, λίγο έξω από την πόλη των Ιωαννίνων. Το όνομα δεν το είδαμε ποτέ γραμμένο κάπου. Το ακούσαμε έτσι από τους κατοίκους και το χρησιμοποιήσαμε και εμείς. Τα τοπωνύμια στην χώρα μας θέλουν βαθύτερη ανάλυση. Για παράδειγμα στον χάρτη της Θεσσαλίας αναγράφεται τοχωριό ΦΙΛΙΑ. ∆εν ξέρετε αν πρόκειται για την Φιλία, ή για τον Φίλια (τον πρώτο κάτοικο), ή για τα Φίλια (όπως λέμε τα Βίλια), ή για τα Φιλιά.

    Από το βιβλίο του Κων.Π.Πικρού «Μπουνταλάς 1967» https://1.bp.blogspot.com/-gqIjIotl8FM/XGlSMHOfr4I/AAAAAAAAEQs/yD4xFQToEVMrUZZLUtKPlGxmBa5_kd3agCLcBGAs/s1600/%25CE%259C%25CF%2580%25CE%25BF%25CF%2585%25CE%25BD%25CF%2584%25CE%25B1%25CE%25BB%25CE%25AC%25CF%2582%2B1967.jpg

  55. Avonidas said

    #53. Δαιμόνιος αυτός ο Μαρίνος, θα ήθελα να τον γνωρίσω.

    Καλά, εντάξει, βαράτε όλοι τον μπουνταλά που κάνει οικονομία και δεν ανοίγει τη βερσιόν με τα εικονίδια 😛

  56. loukretia50 said

    Κι όμως κάποιοι μπουνταλάδες είχαν σύλλογο!
    Απόσπασμα από το φύλλο της «Φωνή της Φλωρίνης» της 7ης Απριλίου 1962.
    https://www.florinapast.mysch.gr/?p=1137

    ΤΟ ΠΡΩΤΑΠΡΙΛΙΑΤΙΚΟ ΜΑΤΣ ΜΠΟΥΝΤΑΛΑΔΩΝ – ΡΕΑΛ

    Την 2.30 μ.μ. της παρελθούσης Κυριακής εις το Γυμναστήριον της πόλεώς μας ετελέσθη ο προαναγγελθείς υπό της «Φωνής της Φλωρίνης» και υπό των φέιγ – βολάν των«Μπουνταλάδων», ποδοσφαιρικός αγών μεταξύ της ισχυράς ομάδος των “Μπουνταλάδων” και της δυναμικής ΡΕΑΛ.
    Ο αγών παρουσίασε εξαιρετικό ενδιαφέρον, έληξε δε ισόπαλος μηδέν με κανένα υπέρ των «Μπουνταλάδων» Εκ των «Μπουνταλάδων» διεκρίθησαν οι Β. Γιαννόπουλος, κατόπιν απωλείας υπ’ αυτού πέναλτυ, Παπαβασιλείου, ο οποίος κλασικώς ηδράνησε και Κοϊδης λόγω αναχωρήσεως εις Θεσσαλονίκη. Εκείνοι οι οποίοι υπερέβαλλον εαυτούς και εθύμισαν παλιές δόξες ήσαν οι δια του συστήματος της τηλεοράσεως συμμετασχόντες εις τον αγώνα Ηλίας Σταφυλίδης και Δημήτριος Βέγλης.
    Ο διαιτητής κ. Τσαχουρίδης ήταν άψογος, υποπέσας εις πολλάς δεκάδας σφαλμάτων.
    Τέλος επετεύχθη να μη πραγματοποιηθεί το μάτς, λόγω αρνήσεως της αρμοδίας υπηρεσίας να παραχωρήσει το γήπεδον, ένεκα της ΠΡΩΤΑΠΡΙΛΙΑΣ.

    Έτσι οι «Μπουνταλάδες» εγέλασαν, εύχονται δε σε όσους τυχόν την έπαθαν και του χρόνου.

    ———————————-

    ΥΓ. Ρε τι τραβάμε!

  57. Μυλοπέτρος said

    Απταληδες λέγανε ακόμα και τους δερβίσηδες που πήγαιναν μπροστά από τους στρατιώτες και με κραυγές και χορούς παρότρυναν (φανατιζαν) πριν τη μάχη εναντίον των απίστων

  58. Alexis said

    Τον απτάλικο χορό τον γνώριζα και τον γνωρίζω βέβαια.
    Τη λέξη «απτάλης» δεν την γνώριζα και δεν την είχα ακούσει ποτέ να χρησιμοποιείται, εκτός μόνο από το μουσικό σχήμα «Απτάληδες».
    Αγνοούσα παντελώς τη σημασία απτάλης=ατσούμπαλος, ασουλούπωτος, κακοντυμένος.

    Ας μοι επιτραπεί (😀) να κάνω ελαφρώς κατάχρηση του χώρου του φιλόξενου ιστολογίου και να ανεβάσω δύο έξοχα δείγματα τραγουδιών που χορεύονται σε ρυθμό απτάλικο, ιδανικά για εκμάθηση του χορού από αρχάριους.
    Το πρώτο έντεχνο, του μεγάλου Σταύρου Κουγιουμτζή και το άλλο λαϊκό, του επίσης μέγιστου Γιάννη Παπαϊωάννου

  59. leonicos said

    άλλο η λέξη abdal που μπορεί να σημαίνει ό,τι θέλει ο καθένας, να θυμηθούμε το δικό μας ‘ευήθης’

    και άλλο ο μυστικιστικό όρος abdal, που δεν καλύπτεται βεβαίως από το άρθρο.

    Η σημασία ‘ατσούμπαλος, κακοντυμένος’ είναι η εξωτερική άποψη του ‘αδιάφορου περί την εξωτερική του εμφάνιση’. Πρόκειται επομένως για κοσμική παρερμηνεία μιας πολύ βαθιά πνευματικότητας.

    Οι σουφι(γιμ) είναι κατά κάποιο τρόπο αποκλίνουσες θεολογικά τάσεις από το παραδοσιακό Ισλάμ (Suni η Shia), γι’ αυτό και κατά καιρούς διώχτηκαν άγρια (αποκεφαλισμοί και λιθοβολισμοί) αλλά δεν είναι ενιαίο σύστημα. Η κάθε tariqa (οδός) έχει τη δική της θεολογία, μολονότι υπάρχουν πολλά κοινά, όπως αυτό το περί των abdal , που και πάλι διαφέρει από tariqa σε tariqa.

    Η πιο γνωστή tariqa στην Ελλάδα είναι των bektashi, που είναι σήμερα το επικρατούν Ισλάμ της Αλβανίας. Πολλές και διαορετικές tariqa υπάρχουν επίσης στη Βσνία Ερζεγοβίνη και το Κοσσυφοπέδιο (Kosovo). Πολύ γνωστοί είαι επίσης και οι Alevi, που είναι πάρα πολλοί στην Τουρκία και τις ΗΠΑ

    Πολλές tariqa εμφάνιζαν διαθρησκευτική ανοχή, μολονότι αυτό σήμερα δεν συμβαίνει συχνά. Στους bektashi, πριν ;πό τον 20ο αιώνα γίνονταν δεκτοί και χριστιανοί, και είναι γνωστή η παρεξήγηση που κόστισε τη ζωή στον Οδυσσέα Ανδρούτσο, ο οποίος ως bektashi δεν έκανε μια μάχη εναντιον ενός τούρκικου αποσπασματος διότι ο διοικητής του ήταν επίσης bektashi, και γι’ αυτό θεωρήθηκε προδότης, κλπ κλπ

    Επομένως, τα λεξικά δεν μπορούν να καλύψουν σημασίες όπως αυτή της λέξης απτάλικος.

  60. Nestanaios said

    Όταν η ετυμολογία δεν συνάδει με την σημασιολογία, τότε γίνεται «μετατόπιση της σημασίας». Η ετυμολογία δεν δέχεται μετατοπίσεις ούτε κανένα άλλο πάθος.

  61. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  62. Καλημέρα
    8 Όπως τα λες. Ο Μητσάκης απλά παίζει έναν παραδοσιακό σκοπό που συνηθίζεται και στα μέρη μου.
    Το Κορντόν είναι το κορδόνι, η προκυμαία (και ειδικότερα της Σμύρνης που και ο παραλιακός δρόμος που είναι το ελληνικό προξενείο ονομάζεται έτσι (μπαααα. Του αλλάξανε όνομα). Η προμενάτν, ντε 🙂

  63. Nestanaios said

    51.
    Δεν έχεις αποδείξεις για αυτό που αναφέρεις. Είναι κάτι που έχεις διαβάσει και το αναφέρεις χωρίς να μπορείς να το αποδείξεις. Εγώ σου λέω ότι το 6ο γράμμα είναι το «στ» εν συλλήψει. Ένα διπλό όπως είναι το «Ζ» από το «δς» και το «Ξ» από το «κς» και το «Ψ» από το «πς». Όπως θα μπορούσε να είναι το «βς» και το «φς» και το «γς» και το «χς» και το «θς» και δεν θα χρειαζόταν να έχουμε δεύτερο αόριστο.

  64. 21 Εγώ δεν είμαι για χορούς καθότι αμπντάλς όπως τα λέει το σλαγκ….

    Πάντως, ευχαριστώ για την πρόσκληση…

  65. 6 – 7 Δυστυχώς είναι μόνο για πρωτοκλασάτους και η επανάληψη δεν βοήθησε…

  66. 34 Εγώ «απτάλικο ζεϊμπέκικο» το ξέρω (δηλ. ιδιαίτερο είδος ζεϊμπέκικου) στο ολόκληρο το όνομά του. Και ρίχνοντας μια γκουγκλιά βλέπω πως γενικά (αλλά και το Βικιλεξικό) έτσι το έχουν…

  67. Avonidas said

    #51, 63. Αλφαβητικός καυγάς; Βουρ!

    😆

  68. Αλλά χορεύεται και καρσιλαμάς άμα λάχει.

    Και κάποιες απόψεις: http://rebetcafe.blogspot.com/2011/01/blog-post_04.html

  69. Costas Papathanasiou said

    “Σημειώνει μάλιστα ο Κουκκίδης: επαίτης υποκρινόμενος τον άγιον ή θεωρούμενος ως τοιούτος λόγω ηλιθιότητος.”
    Αντιστοίχως, αλλά μόνον ως προς την υποκρισία, έχουμε και τους “αμπραχαμένους” εγγλέζους κατά τα αντίστοιχα λήμματα:
    The Abraham-men (also Abram-men or Abraham coves) were a class of beggars claiming to be lunatics allowed out of restraint, in the Tudor and Stuart periods in England.
    Abraham man
    Britain pre-1561. From patients claiming, genuinely or not, to be temporarily discharged from the Abraham ward at Bethlem Royal Hospital (also known as Bedlam)—a psychiatric hospital in London, Kingdom of England—for the purpose of begging.
    Possibly an allusion to a story in Luke 16, in which the beggar Lazarus ends up in Abraham’s bosom.
    First attested in The Fraternity of Vagabonds (1561) by John Awdely.

  70. Eli Ven said

    Η Ροδίτισσα σύζυγος ότε ήτο πιτσιρίκα έκανε λέει παραδοσιακούς χορούς τρία τέσσερα χρόνια και η δασκάλα τους έλεγε ότι ο απτάλικος είναι το αντίστοιχο του ζεϊμπέκικου για τις γυναίκες. Τους το έλεγε ως το «γυναικείο ζεϊμπέκικο» και έβαζε μόνο κορίτσια να το χορεύουν, , αντικριστά, κρατώντας ξύλινες κουτάλες για να κρατάνε το ρυθμό. (Σόρι εάν έχει αναφερθεί, εγώ μια παραγγελιά μεταφέρω, διότι είναι ντροπαλή P )

  71. Πέπε said

    @63:

  72. 56 Το 1962 διά της τηλεοράσεως; Πολύ μπροστά οι Μπουνταλάδες…

  73. sarant said

    54 Δεν το ήξερα αυτό το βιβλίο -να είναι ο συγγραφέας γιος ή τίποτα συγγενής του Πέτρου Πικρού;

  74. loukretia50 said

    73, Δε νομίζω, του Πέτρου είναι ψευδώνυμο. Ο άλλος είναι αυτός :
    http://www.biblionet.gr/author/53206/%CE%9A%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%B9%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%82

  75. Costas X said

    Καλησπέρα !

    «Ανάνταφλος» ο απτάλης στα κορφιάτικα (=αδέξιος, άχαρος, ανοικονόμητος).

  76. Nestanaios said

    71. Κάπου κάπου θυμάμαι την μάνα μου.

  77. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Πολύ ενδιαφέρον το σημερινό άρθρο! Και νομίζω, Νίκο, ότι θα μπορούσε να σου προκύψει ένα ακόμη πιό ενδιαφέρον ΒΙΒΛΙΟ με το ομοειδές υλικό που μαζεύτηκε τόσα χρόνια, από τις ετυμολογικές σου βουτιές στις ελληνικές λέξεις που παράγονται από τις γλώσσες της Ανατολής..

  78. 2, … θεοσοφία … Μάλλον θα έλεγα θεολογία των σούφι, αν και ούτε θεολογία ακριβώς είναι ούτε ταυτίζεται με τον σουφισμό. …

    Φιλοσουφία μήπως;

  79. 15γ
    Είχα την ίδια απορία για τον μπανταλό.

  80. 78 ή ίσως θεοσουφία!

  81. Νέο Kid said

    Και ΔΕΝ γιορτάζει της Αγίας Μαρίνας , αυτός ο Μαρίνος!
    Ρε μπας και είναι γιουσουφιάκι; 🤪

  82. sarant said

    77 Κάτι θα προκύψει, πιθανώς 🙂

    74 Το ξέρω πως είναι ψευδώνυμο αλλά καμιά φορά τα παιδιά το κρατάνε. Μάλλον δεν έχουν σχέση αλλά θα μπορούσαν -ο ΠΠ ήταν 49 χρονών όταν γεννήθηκε αυτός.

  83. Μαρία said

    Νικοκύρη, να υποθέσω οτι έχεις αυτή την έκδοση του Ανδριώτη; http://ins.web.auth.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=287:etymological-dictionary-of-standard-modern-greek&catid=53&Itemid=128&lang=el
    Εμπλουτίστηκε; Γιατί η δικιά μου δεν έχει ούτε απτάλη ούτε απντάλη. Έχει μόνο τον συνώνυμο του μπουνταλά αχμάκη.

  84. Χαρούλα said

    Όπως στην Ίμβρο λέγονται και οι 3 λέξεις.(#37), το ίδιο και σε μας στην Αλεξανδρούπολη. Βέβαια έχει αραιώσει η χρήση τους, μην μας πουν και …χωριάτες!

    «Μπουνταλάς/ού» σημαίνει κοιμισμένος, καλικάγαθος, χαζούλης.

    «Απτάλης/ω» σημαίνει άγαρμπος, αδέξιος, ατζαμής.

    «Μπατάλης/ω» είναι χοντρός και συγχρόνως ατσούμπαλος, αδέξιος άνθρωπος. Χρησιμοποιείται όμως και για μπατάλικα ρούχα με τη σημασία ξεχειλωμένα-φαρδυά.

  85. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Και στο Λεξικό του Γ. Κάτου: απτάλης και απτάλικος.

    (με παραξενεύει που τον χαρακτηρίζει «είδος αργού ζεϊμπέκικου χορού»…)

  86. sarant said

    83 Μαρία, ο Ανδριώτης δεν εμπλουτίστηκε αλλά.. φτώχυνε. Η πρώτη έκδοση του 1951 είχε πολλές λέξεις σπάνιες και του έγινε δριμεία κριτική γι’ αυτό. Οπότε στην δεύτερη έκδοση έβγαλε πολλές (και διόρθωσε και λάθη) ανάμεσά τους και τον απτάλη. Θα έπρεπε να το διευκρινίσω στο άρθρο.

  87. aerosol said

    Το 1988 ο Τάκης Μουσαφίρης έγραψε για την Δούκισσα το αξεπέραστο (ε; χμ, τέλος πάντων!):
    Σ’ αγαπάω αλλά
    μη μου λες μπανταλά.
    Μη μου λες μπανταλέ
    μπανταλά.»

    Έχω συναντήσει και το ρήμα μπαταλιάζω. Το καταλαβαίνω ως: δεν έχω πια αντοχή, είμαι εκτός φόρμας, είμαι ταλαιπωρημένος και φθαρμένος, πλαδάρεψα.

  88. loukretia50 said

    Σ΄ένα πολύ ενδιαφέρον μπλογκ
    http://rebetcafe.blogspot.com/2011/01/blog-post_04.html

    αναφέρει τον Απτάλικο καρσιλαμά και το σχετικό προβληματισμό αν είναι καρσιλαμάς ή ζεϊμπέκικος :
    «…Βέβαια ομοιάζει με το ζεϊμπέκικο στα βήματα, αλλά όπως επιμένουν οι ντόπιοι Μυτηληνιοί, είναι αντικρυστός, που χορεύεται απο δύο. Δεν λένε αν οι δύο αυτοί είναι αντρες ή γυναίκες ή άντρας- γυναίκα, αλλά μάλλον υπονοείται ότι είναι αντρικός καθαρά χορός.
    «Απτάλικος σαν ‘ν δυό ειν’ καλα
    μετά (με πολλούς)… δεν έχει κάνα χάζι…»

    Αλλο μπέρδεμα γίνεται με την ονομασία του Απτάλικου. Κάποιοι λένε πως προέρχεται απο την πόλη «Αττάλεια» και άλλοι απο τη λέξη «Απτάλης» που σημαίνει χαζός ή κάτι τέτοιο.
    Δεδομένου ότι ο χορός υπάρχει και στην Κύπρο, με ελαφρώς παραλλαγμένη μελωδία, δείχνει ότι ήταν εύκολο να διαδοθεί, αφου η Αττάλεια γειτνιάζει με την Κύπρο !…»

    ——————
    Και σκέφτηκα ότι θάχει πολύ γούστο να ξετρύπωσα κανένα δικό μας -όπως ο Αβό !

    Και βρήκα κι αυτό : Aptaliko / Aptal Havasi

  89. dryhammer said

    Και μπαταλεύω και μπαταλιάζω και μπατάλης -ω και μπατάλικος -η -ο και μπαταλαμάς το άχρηστο ή αχρηστεμένο αντικείμενο και η Τάνια Μπαταλαμά η ψυχολόγα.

  90. sarant said

    87 Αυτά τα μπανταλά όμως είναι άλλη λέξη, παλαβά ας πούμε.

  91. dryhammer said

    87α. Αμ αυτό τι είναι; https://www.youtube.com/watch?v=9G19qcAr090 (ελπίζω να βγει μόνο ο λίκνος)

  92. basmag said

    Τι μου θυμησες Νικο! Μόλις είχαμε έρθει απο την Κωνσταντινουπολη (με τις απελάσεις του 64) και η συγχωρεμένη η μανα μου άκουγε καθημερινά το ραδιοφωνικό σίριαλ «Ενα κορίτσι αλλιώτικα απ’ τ΄άλλα». Ήμουν 5 χρονών και νόμιζα ότι ήταν «απτάλικο» 😂! (Οι Κωνσταντινοπολίτες χρησιμοποιούν πολύ συχνά τη λέξη!)

  93. loukretia50 said

    Συνέχεια (ωχ! σήμερα που εμφανίστηκε ο Stazy…)
    Aptal Havası (1912) | İzmir Rumlarının Müzikleri Lefteris Menemenlis –

  94. basmag said

    Τι μου θυμίζεις Νίκο! ¨Οταν φτάσαμε στην Ελλάδα από Κωνσταντινούπολή (με τις απελάσεις του 64) η συγχωρεμένη η μάνα μου άκουγε το ραδιοφωνικό σίριαλ «Ενα κορίτσι αλλιώτικό απ’ τ’ άλλα» και εγώ (5 χρονών τότε) γελούσα νομίζοντας ότι το κοριτσάκι ήταν «απτάλικο» (Οι πολίτες χρησιμοποιούν πολύ τη λέξη «απτάλης»)

  95. Μαρία said

    86
    Αναφέρει στην εισαγωγή οτι παρέλειψε κάποιες ιδιωματικές αλλά φαντάστηκα κάποια ιμβριώτικα. Δεν φαντάστηκα οτι πήρε η μπάλα και τον απντάλη.

  96. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το ρεμπετάδικο «Απτάλικο» , στην Ηρώνδα- Καλλιμάρμαρο το θυμάστε; (μετά το είπαν Αθηναίισσα)
    https://www.athinorama.gr/nightlife/article/aptaliko-4865.html

    Ζεϊμπέκικο απτάλικο
    για το κακό και τ’ άδικο

  97. ΚΩΣΤΑΣ Π said

    Σε μερικά σχόλια είδα τη λέξη ατσούμπαλος . Νομίζω ότι πρόκειται για ένα νεολογισμό μάλλον αυθαίρετο που μετράει μερκές δεκαετίες ύπαρξης . Η μητέρα μου , που ήταν Κωνσταντινουπολίτισσα , καθώς και οι άλλοι Πολίτες συγγενείς , για τον αδέξιο , ατημέλητο , απρόβλεπτο κτλ. χρησιμοποιούσαν τη λέξη ανασούμπαλος .Όταν για πρώτη φορά , πριν 30-40 χρόνια άκουσα τη λέξη ατσούμπαλος σκέφτηκα , » Μα τι λέει αυτή η κυρία ; Δεν ξέρει τη λέξη ανασούμπαλος ; Πού το βρήκε το ατσούμπαλος ; » Τι έχουν να πουν οι έγκριτοι λεξιλόγοι της παρέας επ’ αυτού ;

  98. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Ασχετoι με το θεμα της αναρτησης ομως μου το εστειλε σημερα Μυτιλινιος φιλος και συναδελφος με email.

    «Αυθεντικό μα και .προφητικό!

    Παναγιώτης Μυριτζής

    Στο περασμένο φύλλο της εφημερίδας, στη στήλη «Διαπορών Μυτιληνιός» είχε δημοσιευθεί ανέκδοτο με αφορμή την συμπεριφορά του Ευρωβουλευτή Δημ. Παπαδημούλη που βρέθηκε να αγοράζει μαζεμένα σπίτια και .πήγε να βγει και από πάνω, λέγοντας ότι τα νοικιάζει σε πρόσφυγες. Θα μου επιτρέψετε κύριε Διευθυντά να διηγηθώ ένα αυθεντικό, αυτή τη φορά «ανέκδοτο» που μου διηγήθηκε εις επήκοον και άλλων ο αείμνηστος φίλος μας Κώστας Κουμλέλλης.
    Στις Ευρωεκλογές του 2009, επειδή η εκλογή καθοριζόταν από τη σειρά που
    έμπαινε ο καθένας στο ψηφοδέλτιο (δεν υπήρχε τότε σταυρός προτίμησης) ο
    ΣΥΡΙΖΑ αποφάσισε να κάνει εσωκομματικές εκλογές για να αποφασιστεί η σειρά στο ευρωψηφοδέλτιό του. Βασικοί υποψήφιοι τότε ο Δημήτρης Παπαδημούλης (ήδη ευρωβουλευτής) και ο Νίκος Χουντής (για την ιστορία στην εσωκομματική αυτή εκλογή πρώτευσε ο Νίκος Χουντής και τοποθετήθηκε επικεφαλής στη λίστα).
    Γραμματέας της Νομαρχιακής επιτροπής Λέσβου τότε ο Κουμλέλλης. Αν και
    σύμφωνα με τα κρατούντα τότε στο κόμμα, εθεωρείτο κάπως unfair να κάνεις εσωκομματική σταυροθηρία, ο Παπαδημούλης θεώρησε καλό να πάρει τηλέφωνο τον Κωστή και να του πει: – Σύντροφε Κώστα, θέλω να με βοηθήσεις να ολοκληρώσω το έργο μου! Για να του απαντήσει ο Κωστής με το αμίμητο Αγιασώτικο χιούμορ του: – Ποιο έργο σ’ ρε Δημητράκ’, κανέ (κανένα) σπιτ’ χτιιζσ’ (χτίζεις)! «

  99. loukretia50 said

    Eίναι γνωστό κι ένα άλλο από την Ερυθραία της Μ.Ασίας με ελληνικούς στίχους και τίτλο
    ‘ΑΠΤΑΛΙΚΟΣ ΟΛΜΑΖ ‘(= δε γίνεται) – υπάρχει στο youtube .
    Στο βιντεο γράφει διάφορα, αναφέρει ότι χορεύονταν από τους Απτάληδες, κατοίκους των βουνών και ότι η λέξη απτάλ στα τούρκικα σημαίνει ζαλισμένος, αυτός που περπατάει αργοκίνητος.και τώρα στη Σάμο χορεύεται τις Απόκριες.
    Στη Θράκη λεει, είναι πολεμικός αντικρυστός χορός.
    Επειδή όμως δε δείχνει χορό, προτίμησα να ποστάρω μια άλλη μελωδική εκτέλεση που μάλλον φέρνει σε αμανέ, αλλά έχει παλιές φωτό και ατμόσφαιρα και μ΄αρέσει η φωνή της τραγουδίστριας πιο πολύ. https://youtu.be/IMfQuHefXJE

    Πειράζει?

  100. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μνημονεύετε Νίκο Σαραντάκο
    https://www.ethnos.gr/apopseis/26315_oi-aptalides-kai-oi-aratoi-tis-politikis

  101. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Παλιά μαντινάδα (λέγεται κατά περίπτωση)
    Ήθελα να ΄μαι μπουνταλάς
    να μην καταλαβαίνω
    να μη θωρώ, να μη γροικώ,
    χαμπάρι να μην παίρνω

  102. loukretia50 said

    97. Εμείς οι Παλιολλαδίτες δεν ξέρουμε ανοσούμπαλους, αν και είμαστε συχνά ατσούμπαλοι.
    Μπορεί να είναι παραφθορά.

    —————-

    75, Costas X (πάλι φουλ του Κώστα σήμερα!)
    Ξέρω τη λέξη «Ανάνταφλος», έτσι έλεγε Κερκυραία γειτόνισσα τον πεθερό της όταν έβγαινε στο μπαλκόνι με μακριά σώβρακα!

    —————————
    Αυτός ο χορός δεν ξέρω σε ποιό είδος κατατάσσεται, γράφει Αϊβαλιώτικο Ζεϊμπέκικο , αλλά οι χορευτές είναι λεβέντες

  103. Georgios Bartzoudis said

    23, Πέπε said: «…ου αμπντάλ’ς, τ’ αμπντάλ’, οι αμπντάλ’δις…»

    # Λέμε, ου αμπντάλ’ς, τ’ αμπντάλ(η), οι αμπντάλ(η)δις κλπ
    Περισσότερα για μαλακό και …σκληρό «λ» δεν κατέχω. Υπάρχουν μερικά λεξικά με ακουστικά γραφήματα (ας τα πω έτσι), όπως ενός παλιού γλωσσολόγου για το (μακεδονικότατο) γλωσσικό ιδίωμα του Δημητριτσίου.

    # Με την ευκαιρία να πω ότι η παλιά ονομασία του χωριού Σησαμιά (Δήμου Βισαλτίας) ήταν Αβδαμάλ (προφερόμενο όπως ακριβώς το γράφω), και οι κάτοικοι Αβδαμαλνοί. Υπήρχε επίσης παλιό τουρκοχώρι με την ονομασία Αβντουλά-μαχαλά, καθώς και το (μακεδονικό) παρατσούκλι «αβντουλάς» (που σέρνεται μέχρι σήμερα). Όσοι …τουρκομαθείς και αραβομαθείς προσέλθετε!

  104. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    94 Πολύ καλό!

    95 Κι όμως

    97 Τη λέξη ατσούμπαλος τη θυμάμαι από το 1972 περίπου. Μπορεί να προέρχεται απο τον ανασούμπαλο (που τον έμαθα αργότερα)

  105. Γιάννης Κουβάτσος said

    Κι εγώ το ατσούμπαλος το ξέρω από μικρός. Το ανασούμπαλος το ξέρω από τα διαβάσματά μου, δεν το έχω ακούσει στον προφορικό λόγο.

  106. 88 Δεν με παρακολουθείς μου φαίνεται. Όρα 68: https://sarantakos.wordpress.com/2020/06/03/budala/#comment-657503

  107. Γιάννης Ιατρού said

    106: Απρόσεκτη σου λέω! Πηδάει και στίχους!

  108. Αιμ said

    Τόσοι μπαξεβάνηδες συχνάζουν εδώ και κανείς δεν θυμήθηκε την ντομάτα μπατάλα, Βραυρώνας την βρήκα

    http://googleweblight.com/img?u=92a35a2b25bc6fba.

    Είναι προφανές γιατί την λένε έτσι

  109. Γιάννης Ιατρού said

    Για ντομάτες στον γιατρό της καρδιάς μας…. (#77)

  110. ΚΩΣΤΑΣ Π said

    Σας ευχαριστώ όλους για τις απαντήσεις σας .

  111. loukretia50 said

    106
    Ήμαρτον Μαλλιαρότατε,
    Μπερδεύτηκαν τα τέλια!
    Για όλα φταίει το ριφρες,
    Ρεμπέτ ασκέρ! – για γέλια!

  112. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Αν και πρόκειται για λέξη διαδεδομένη και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, η λ. ατσούμπαλος ή ατζούμπαλος (αλλά και ανατζούμπαλος) ακουγόταν από τον προπερασμένο αιώνα στην Κρήτη και παραμένει σε χρήση και σήμερα σε όλο το νησί. Την αναφέρουν όλα σχεδόν τα σχετικά λεξικά. Μάλιστα, τις τελευταίες δεκαετίες έχει αποκτήσει και την σημασία «άτακτος, ζωηρός» (τουλάχιστον εδώ στα κεντρικά…)
    Καταγράφεται στο Περιοδικό ΦΙΛΙΣΤΩΡ, τ.4 (1863), στην ενότητα ‘Κρητικαί λέξεις’, σ. 509.

    Για την ετυμολογία υπάρχουν δυο-τρεις διαφορετικές απόψεις (βρίσκονται εύκολα με γκούγκλισμα…)

  113. Αιμ said

    Ο γιατρός της καρδιάς μας είναι ο καλόψυχος

  114. 111 Προφάσεις εν αμαρτίαις. Μετά από 5,5 ώρες δεν έγινε ριφρές; Μπααααα. Κάτι άλλο πρέπει να συμβαίνει που δεν το ξέρω, αλλά δεν έχει και πολλή σημασία! Την υγειά μας νάχουμε… Θα μπορούσες και να το δεις «τα μεγάλα πνεύματα συναντώνται» (βέβαια, εγώ δεν είμαι στα μεγάλα, αλλά τέλος πάντων).

  115. loukretia50 said

    111. Η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γαλή…

  116. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @109. Γιάννη, αν θα περάσεις από Θεσσαλονίκη, θα σου δείξω τί σημαίνει «χορταίνω με μιά ντομάτα».. Δίκιλες! (Και χωρίς λιπάσματα και φάρμακα, παρακαλώ! 🙂 )

  117. sarant said

    112 Μωρέ μπράβο!

  118. Γιάννης Ιατρού said

    113: Α, καλάααα… 🙂 🙂 indulgentiam tibi tribuat et pacem

  119. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ατσούμπαλος/ατζούμπαλος σε παππού και μπαμπά μου γλώσσα, ο πολύ ζωηρός, ο πολύ άταχτος. Ατσουμπαλιές οι αταξίες

  120. loukretia50 said

    ότι πεις, Απουσιολογιώτατε!

  121. Γιάννης Ιατρού said

    116: Γιώργο εύγε! Όντως, αμα έχεις καλή κοπριά (από κατιγίδες 🙂 ) κάνεις θαύματα!

  122. Πέπε said

    Ο απτάλης και κυρίως το απτάλικο (λέω κυρίως επειδή είναι πολύ πιο διαδεδομένη λέξη) έχουν και τη σπάνια ιδιαιτερότητα ότι, αν και 100% λαϊκές λέξεις, διατηρούν το -πτ-, που κανονικά στη λαϊκή δημοτική γίνεται πάντοτε -φτ-. Κανέναν ποτέ δεν έχω ακούσει να λέει «αφτάλικο».

    Η μόνη άλλη λέξη όπου ξέρω να γίνεται αυτό είναι ο ζαπτιές, που όμως νομίζω ότι υπάρχει και ως ζαφτιές.

    Όλα τα άλλα -πτ- της νεοελληνικής είναι πάντοτε λόγιας προέλευσης. Με μία αξιοσημείωτη εξαίρεση, το «απ’ τον» («απ’ την, απ’ τους» κλπ.) που κι αυτό, πλην ίσως κάποιων ιδιωμάτων, ποτέ δε γίνεται «αφ’ τον».
    _______________

    @Λουκρητία (88, 102):

    Στη Μυτιλήνη υπάρχει ιδιαίτερη τοπική παράδοση στα ζεϊμπέκικα και τους καρσιλαμάδες, διαφορετική από τη γνωστή πανελλήνια που προέρχεται από το ρεμπέτικο και ακολούθως από το λαϊκό. Η Μυτιλήνη, μην ξεχνάμε, είναι μικρασιάτικο νησί: ένα κομμάτι Μικρασίας που δε γνώρισε ούτε Καταστροφή ούτε βρέθηκε (σήμερα) εκτός ελληνικών συνόρων, οπότε η λαϊκή του παράδοση δεν έχει δεχτεί τις βίαιες τομές της ηπειρωτικής Μικρασίας, αντίθετα συνεχίστηκε και εξελίχθηκε ομαλά. Ούτε πέρασε αυτό που συνέβη σε άλλα μέρη όπου οι Μικρασιάτες πρόσφυγες έφεραν μουσικοχορευτικά ήθη που μπόλιασαν τα ντόπια με κάτι καινούργιο, αφού για τη Μυτιλήνη αυτό ήταν ντόπιο και παλιό.

    Εκεί λοιπόν υπάρχει, πράγματι, και απτάλικος καρσιλαμάς (όπως υπάρχει και ζεϊμπέκικο για δύο, αντίθετα από το παναλλήνο στάνταρ). Δε νογάω πολλά από χορούς, η εντύπωσή μου όμως είναι πως εδώ το «απτάλικος» είναι απλώς προσδιορισμός του καρσιλαμά, με την ίδια έννοια (όποια κι αν είναι αυτή) που έχει και σε κάθε άλλο συμφραζόμενο στα Μμυτιληνιά, δηλαδή «καρσιλαμάς που χορεύεται απτάλικα» (όπως λέμε αργό τσάμικο»).

    Όσο για το Αϊβαλιώτικο ζεϊμπέκικο, δεν είναι όνομα χορού αλλά σκοπού. Η μελωδία ονομάζεται «Αϊβαλιώτικο» και είναι σε ρυθμό ζεϊμπέκικου που χορεύεται σαν στάνταρ ζεϊμπέκικο. Απλώς, άλλο είναι το στάνταρ ζεϊμπέκικο στη Μυτιλήνη και άλλο το γενικώς στάνταρ.

  123. loukretia50 said

    Ενδιαφέρουσες πληροφορίες, σ΄ευχαριστώ πολύ!

    Μπουνταλάδες που δεν ήταν καθόλου μπουνταλάδες.
    Στη Σκόπελο ο Τριαντάφυλλος Μπουνταλάς, καραβομαραγκός και μουσικός, δεμένος με τις παραδόσεις του τόπου, ήταν αριστοτέχνης στη μικροναυπηγική.

    Ο γιος του Γιάννης συνεχίζει επάξια το έργο του.
    https://skopelos.com/el/listings/skopelos-boudalas-giannis/

  124. ΣΠ said

    122
    κόπτσα

  125. loukretia50 said

    122 -124.
    Ε, εσείς οι δύο ! Μας έχει τάξει άρθρο ο Νικοκύρης για τα -πτ, – φτ και συναφή.
    Τι είπατε? Ναι, ξέρω…ξέρω!

  126. Μαρία said

    122
    Ζεμπεκάκι απτάλικο απ’ τα αγαπημένα μου.

  127. Αιμ said

    Ρε Γιάννη αφού ξέρεις από θρησκευτικά δε κατέω πράμα

  128. Αιμ said

    127–> 118

  129. loukretia50 said

    Για το Δύτη
    Οι υπόλοιποι δείτε αν θέλετε στο 6.30’.
    Ένα εντυπωσιακό προσκύνημα, πραγματικά ασυνήθιστο :

    LE FRANCISCAIN ET LE SOUFI https://youtu.be/HnsR29Uu_Sk (2018)
    «Le frère Gwenolé Jeusset a passé sa vie de chrétien au contact de l’islam. Il est le spécialiste franciscain de la rencontre entre Saint François d’Assise et le sultan Al-Kamil en Egypte.
    Cet épisode fondateur aurait été marqué par un respect mutuel entre les deux hommes…
    Pour Gwenolé, une grande correspondance réside entre les spiritualités de Saint François et du soufi
    Jalal al-Din Rûmi, le fondateur des Mevlevi (« Derviches Tourneurs »), tout deux ayant presque vécu à la même époque…
    Gwenolé a passé une dizaine d’annees à Istanbul. Il s’est rapprochéd’un groupe de Mevlevi. Il s’est même rendu en pèlerinage sur la tombe de Rûmi à Konya, avant d’organiser un pèlerinage commun entre freres et derviches à Assise en Italie.»

  130. 81, … Ρε μπας και είναι γιουσουφιάκι; 🤪 …

    Όταν ο Βαμβακούλας συνάντησε τον Σούφη
    και απόρησε:
    Γιου Σούφ;

  131. #116, 121

    Απ’ όσα έχω δει η κοπριά νοστιμίζει τις ντομάτες, δεν ξέρω να τις μεγαλώνει. Εκείνο που ξέρω πως μεγαλώνει απίστευτα τις μελιτζάνες είναι το πολύ-μα πάρα πολύ- νερό. Τη χρονιά που άδειαζα με αντλία κάθε βράδυ το νερό από το δωμάτιο που χρησιμοποιούσαμε για στέρνα μέχρι να έρθει το νερό του Μόρνου, (κάτι παραπάνω από 30 τόνους ! ) έκανα κάτι φλάσκες δίκιλες και από τις μακρόστενες σαν το χέρι μου !!
    Μάλλον η ράτσα ( κυρίως) και η σωστή περιποίηση των φυτών σε θερμοκρασίες, σύνθεση χώματος, μικροκλίμα κ.λ.π.δίνει καλά αποτελέσματα.

  132. dryhammer said

    122. Πάντως εγώ είμαι αφ’ τη Χίο (μου το τόνιζαν όταν ήμουν φοιτητής, αλλά εγώ τότε άρχισα να μιλώ πιο έντονα χιώτικα, ίσως από αντίδραση στα άλλα ιδιώματα που με περιέβαλαν)

  133. Alexis said

    Πραγματικά δεν ξέρω γιατί ο απτάλικος χορός φέρεται σε λεξικά, και όχι μόνο, και με την ονομασία «ζεϊμπέκικο απτάλικο» και γιατί υπάρχει αυτό το μπέρδεμα. Επίσης δεν ξέρω αν υπάρχει ο όρος «απτάλικος καρσιλαμάς» και τι ακριβώς σημαίνει.
    Επειδή δεν είμαι μουσικός και από μουσικά μέτρα δεν ξέρω, θα μιλήσω μόνο ως προς το χορευτικό κομάτι.
    Ο ζεϊμπέκικος, ο απτάλικος και οι καρσιλαμάδες (πρόκειται για ομάδα χορών) είναι τρία εντελώς διακριτά είδη χορών.
    Ο ζεϊμπέκικος χορεύεται με 9 βήματα, ο απτάλικος με 7 και οι καρσιλαμάδες (οι πιο συνηθισμένοι τουλάχιστον) με 6 (3+3) ή με 8 (4+4).
    Κακώς γίνεται σύγχυση της έννοιας «αργός-γρήγορος» με τον ρυθμό. Κανένας ρυθμός δεν είναι «αργός» ή «γρήγορος» από μόνος του. Άλλο πράγμα ο ρυθμός, άλλο η ταχύτητα. Δεν ισχύει ότι το απτάλικο είναι «είδος γρήγορου ζεϊμπέκικου» γιατί απλά είναι άλλος ρυθμός και άλλος χορός. Υπάρχουν γρήγορα και αργά απτάλικα, όπως αντιστοίχως γρήγορα και αργά ζεϊμπέκικα.
    Σύγχυση μεταξύ απτάλικου και ζεϊμπέκικου δεν υπάρχει γιατί το ένα δεν μπορεί να χορευτεί με το ρυθμό και τα βήματα του άλλου. Όσοι το κάνουν απλά αυτοσχεδιάζουν με αμφίβολο (έως κωμικό) αποτέλεσμα.
    Τα 7 βήματα του απτάλικου είναι εντελώς καθορισμένα, π.χ.

    Στα «Σκούρα μάτια» (βλ. σχ. 58) τα βήματα είναι:

    Τα – σκου – ρα – μάτια – πα – γα – πω
    Σαν – δυο – στα -ξιές – με – λά – νι

    Στο «Καν’ τονε Σταύρο κάν’ τονε» (βλ. σχ. 126) είναι:

    Καν – το – νε – Σταύρο – καν – το – νε
    Βαλ – τουφω – τιά – και – κα – φτο – νε

    Σύγχυση όμως μπορεί να υπάρξει μεταξύ απτάλικου και καρσιλαμά καθώς αρκετά τραγούδια μπορούν να χορευτούν και με τους δύο ρυθμούς. Το «Πίνω και μεθώ» π.χ. μπορεί να χορευτεί και με 7 βήματα ως απτάλικο και με 6 (3+3) ως καρσιλαμάς (με μία μικρή παύση του χορευτή μετά το 3).
    Υπ’ αυτή την έννοια, αν «καρσιλαμάς» σημαίνει «αντικρυστός» τότε ο όρος «απτάλικος καρσιλαμάς» (αντί για σκέτο «απτάλικος») θα μου φαινόταν λογικός για να χαρακτηρίσει έναν χορό ο οποίος χορεύεται αντικρυστά με το ρυθμό του απτάλικου, δηλαδή στα 7 βήματα.

  134. Alexis said

    #133: Το «Πίνω και μεθώ» π.χ. μπορεί να χορευτεί και με 7 βήματα ως απτάλικο και με 6 (3+3) ως καρσιλαμάς (με μία μικρή παύση του χορευτή μετά το 3).

    Διόρθωση: Τώρα που το δοκίμασα στην …πράξη, δεν πρόκειται για παύση. Απλώς τα 2 πρώτα βήματα του απτάλικου χορεύονται με 1 βήμα στον καρσιλαμά.

  135. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    125 Και μαζεύονται τα χρέη 🙂

  136. Πέπε said

    @134:

    α) Ένας λόγος που υπάρχει το μπέρδεμα είναι ότι οι μουσικοί, όταν μιλάνε για μουσική, έχουν ανάγκη ορολογίας για τους ρυθμούς. Και επειδή τέτοια ορολογία δεν υπάρχει, δανείζονται χορευτικό λεξιλόγιο. Μουσικά μιλώντας, ένα 9σημο όχι πολύ γρήγορο που να έχει το τριάρι μπροστά είναι απτάλικο. Χορευτικά, αυτό δεν είναι απόλυτο. (Κατά τον ίδιο τρόπο δεν είναι όλα τα κομμάτια σε ρυθμό τσάμικου τσάμικα, δεν είναι όλα τα κομμάτια σε ρυθμό μπάλου μπάλοι, και κανένα απολύτως κομμάτι σε ρυθμό μπαγιό δεν είναι μπαγιό, ενώ αντίστροφα, όλα τα κομμάτια που μουσικώς χαρακτηρίζονται αργιλαμάδες είναι χορευτικώς καρσιλαμάδες).

    β) Ο απτάλικος καρσιλαμάς είναι τοπικός όρος της Μυτιλήνης. Για το αν σημαίνει κάτι που επίσης είναι τοπική ιδιαιτερότητα ή απλώς έτσι λένε κάτι που το έχουν κι οι υπόλοιποι και το λένε αλλιώς, δε γνωρίζω. Γνωρίζω όμως ότι κατά κανόνα, στη λαϊκή μουσική, τα ονόματα χορών σημαίνουν χορούς και όχι ρυθμούς.

    γ) > > αν «καρσιλαμάς» σημαίνει «αντικρυστός»
    Όχι, δε σημαίνει. Ο καρσιλαμάς είναι αντικριστός, αλλά η λέξη δε σημαίνει αυτό. Το όνομα έχει σχέση με την έννοια «υποδοχή», και με κάποια περιοχή της Τουρκίας όπου κάποιος συγκεκριμένος χορός εντάσσεται στο εθιμικό πλαίσιο της υποδοχής της νύφης.

  137. # 132

    Πάντως εγώ είμαι αφ’ τη Χίο (μου το τόνιζαν όταν ήμουν φοιτητής,..

    ήταν η απορία τους, ψάχνανε που είναι ο δεύτερος 🙂

  138. Alexis said

    #136γ: Ναι, αλλά «καρσί» δεν σημαίνει «απέναντι», «αντίκρυ» ;

  139. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    138 karşılamak = υποδέχομαι, προϋπαντώ.

  140. Πέπε said

    @138
    Ναι, αλλά lama δε σημαίνει «-στός».

  141. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @138,139,140. Ἔχετε δίκιο καὶ οἱ τρεῖς, ὅπως θά ᾿λεγε καὶ ὁ Χότζας.

    Ὑποδεχόμαστε, προϋπαντοῦμε κάποιον, ἀντικρίζοντάς τον, στέκοντας ἀπέναντί του, καρσί.

  142. Αγγελος said

    (45) «Λαμέντ είναι το λάμδα, και κατά σύμπτωση έχει και στα εβραϊκά την ίδια αριθμητική αξία.»
    Δεν είναι σύμπτωση. Το ελληνικό αλφάβητο προέρχεται ως γνωστόν από το φοινικικό, που είναι ίδιο με το εβραϊκό. Το σχήμα των γραμμάτων έχει γίνει αγνώριστο, αλλά η σειρά τους είναι ίδια. Και οι αριθμητικές αξίες των αντίστοιχων γραμμάτων είναι ίδιες μέχρι και το π’=80. Από κει και πέρα χαλάει η αντιστοιχία, γιατί το εβραϊκό-φοινικικό αλφάβητο έχει μετά το Π ένα γράμμα (το τσάδε) που δεν περιλήφθηκε στο ελληνικό, ενώ τελειώνει με το ταυ και για πέρα από το 400 χρησιμοποιεί συνδυασμούς δύο γραμμάτων.

  143. Αγγελος said

    Nεσταναίε (63), όχι. Είναι απολύτως βέβαιο ότι το αρχαιότατο ελληνικό αλφάβητο είχε ένα γράμμα F ανάμεσα στο Ε και στο Ζ, το οποίο διατηρήθηκε στην αρίθμηση (ε’=5, F’=6, ζ’=7). Απλώς, καθώς είχε πάψει να χρησιμοποιείται ως γράμμα στα ελληνιστικά χρόνια, μπερδεύτηκε με την τελείως άσχετη βραχυγραφία Ϛ που χρησιμοποιούνταν αντί για το σύμπλεγμα στ ακόμα και στην τυπογραφία μέχρι και τον 19ο αιώνα, και όταν και αυτή περιέπεσε σε αχρηστία, αναλύθηκε τελείως παράλογα σε ΣΤ (από πού κι ως πού 200+300 να σημαίνει 6;)

  144. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    3. αργοπορημένο συγγνώμη Πάνε, δε σε είχα δει κ το ξαναέβαλα στο 96. Αργώ να πω και τρεχαλάω 🙂

    Πέπε
    Η Γιωργίτσα,τί χορός είναι; Καρσιλαμάς λέει, αλλά τί Καρσιλαμάς;

  145. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    144 Αργώ να μπω και … (να, αυτά…)

  146. Πέπε said

    @144:
    Έφη, απ’ όσο είμαι σε θέση να ξέρω, απλώς καρσιλαμάς, χωρίς χρεία περαιτέρω προσδιορισμών. Τουλάχιστον ο ρυθμός είναι κλασικός καρσιλαμάς (αν και οι σχετικά μακρόσυρτες συλλαβές του τραγουδιού μπορεί να το κουκουλώνουν λίγο αυτό).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: