Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πίτα με κρασί (Μια συνεργασία του Γιάννη Μαλλιαρού)

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2020


Το ένα φέρνει το άλλο. Χτες είχαμε θέμα γαστρονομικό, συνεχίζουμε σήμερα πάλι με εδέσματα, αν και με κατεύθυνση περισσότερο λαογραφική. Ο φίλος μας ο Γιάννης Μαλλιαρός, που δική του συνεργασία είχαμε δημοσιεύσει και την περασμένη βδομάδα, πήρε αφορμή από τα κυριακάτικα χρονογραφήματα που μιλούσαν για το κρασί και την κρασοψιχιά και θυμήθηκε ένα έθιμο που έχουν στη Μυτιλήνη. 

Οπότε, το σημερινό άρθρο γαστρολογεί για την πίτα. Όμως εμείς εδώ λεξιλογούμε, κι έτσι έστω και προλογικά πρέπει να πούμε δυο λόγια για τα λεξιλογικά της.

Το πρόβλημα είναι ότι η ετυμολογία της πίτας κάθε άλλο παρά ξεκαθαρισμένη είναι. Ο Πετρούνιας στο ΛΚΝ την ανάγει στο αρχαίο «πίττα» (αττικό τύπο του «πίσσα»), προσθέτοντας «η σημασία από τα διάφορα υλικά που χρησιμοποιούνταν». Άλλοι την παράγουν από το παλαιό ιταλικό pitta, το οποίο πολλοί ανάγουν στην «πίττα» που είπαμε, μέσω αμάρτυρου λατινικού *pitta ή στην πηκτή μέσω αμάρτυρου λατινικού *picta. Aυτές τις δύο εκδοχές αναφέρει ως πιθανές ο Μπαμπινιώτης στο ετυμολογικό λεξικό του. Το ιταλικό ετυμολογικό λεξικό μου δεν έχει την pitta ώστε να δω πού την ανάγει. Κάποιοι άλλοι έχουν συσχετίσει πίτα με πίτσα, που και αυτή έχει σκοτεινή ετυμολογία.

Οπότε, αφού με τα ετυμολογικά δεν βλέπουμε φως, δίνω τον λόγο στον Γιάννη Μαλλιαρό.

Καινούργιες αφάλες από τον Σαραντάκο. Έγραφε προχτές για το πώς πίνεται το κρασί (δυο χρονογραφήματα του Βάρναλη) και κάπου έγραψε για κρασοψιχιά (ψωμί μέσα σε κρασί). Και κοίτα σύμπτωση, λίγη ώρα πριν το διαβάσω, είχα σημειώσει να γράψω για το έθιμο του ψωμιού με το κρασί που υπάρχει στο χωριό μου, ένα έθιμο όμως που δεν είναι για ευχάριστες καταστάσεις.

Όταν στην Ήπειρο λένε πίτα εννοούν σε ένα ταψί (ρηχό, συνήθως, και μεγάλο) να στρώσουν φύλλο ζύμης από κάτω, φύλλο από πάνω και στη μέση γέμισμα. Το γέμισμα μπορεί να είναι από τυρί, από σπανάκι, από λάπατα, από κιμά από ό,τι φανταστεί ο καθένας. Το ίδιο και στη Θεσσαλία. Λίγο παραπάνω στην κεντρική Μακεδονία αυτό το λένε μπουγάτσα. Υποτίθεται ότι η μπουγάτσα έχει άλλου είδος φύλλο αλλά βασικά αν είναι σχετικά λεπτό, ο όρος γίνεται δεκτός 🙂

Στο χωριό μου όμως, όταν λέμε πίτα εννοούμε κάτι άλλο. Τελείως άλλο. Τη λαγάνα.  Ίσως λίγο πιο χοντρή και ψωμωμένη αλλά λαγάνα. Τόχω  ξαναγράψει κάποιες φορές, η τελευταία όταν έγραφα για τους φούρνους του χωριού. Που έγραψα και πως παλιά, κάθε φορά που η γιαγιά μου θα ζύμωνε μας έφτιαχνε και καμιά λαγάνα που πολύ μας άρεσε. Πίτα δηλαδή έφτιαχνε, κι όταν μ’ έστελνε να πάω στο φούρνο και να πω ότι η γιαγιά θα ζυμώσει πήγαινα και έλεγα «πίτα γιαγιά»! Ότι δηλαδή η γιαγιά θα ετοιμάσει ψωμί και θα μου φτιάξει και πίτα (εμένα το τελευταίο μ’ ενδιέφερε, ο φούρναρης καταλάβαινε τα υπόλοιπα).

Η πίτα η δικιά μας είναι (προφανώς) η πίτα της Τουρκίας. Pide τη λένε εκεί, αλλά και Pita. Κι η φωτογραφία παραπάνω, από τούρκικο σάιτ είναι. Βλέπετε οι γείτονες τη λαγάνα τους τη λένε πίτα. Και το ξέρουμε καλά και στην Ελλάδα κι ας το ξεχνάμε: όταν πάμε να πάρουμε κάνα τυλιχτό από σουβλατζίδικο, πίτα είναι το βασικό υλικό. Και ναι μεν εμείς (κι οι Βορειοελλαδίτες) θα ζητήσουμε πίτα με σουβλάκι ή με γύρο ή με ό,τι γουστάρουμε τέλος πάντων, αλλά οι Αθηναίοι την ξεχνάνε τελείως αφού γι’ αυτούς σουβλάκι είναι ντε και καλά το τυλιχτό κι έτσι μπορεί να παραγγείλουν σουβλάκι με γύρο (κλασσική διαφωνία βορείων και νοτίων 🙂 ). Να προσθέσω πως η σουβλακόπιτα των Τούρκων (όπως και των Κυπρίων) είναι σαν φάκελος, ανοίγει και μπαίνουν τα υλικά μέσα και δεν τυλίγεται όπως στα καθ’ ημάς.

Το «πρόβλημα» είναι ότι η πίτα – λαγάνα σε μας, είναι μεν ωραία αλλά είναι συνδεδεμένη με δυσάρεστες καταστάσεις: είναι η πίτα που μοιράζεται αμέσως μετά από κηδεία αλλά και πριν από μνημόσυνα. Όταν γίνει η ταφή και αυτοί οι οποίοι έχουν συνοδεύσει το φέρετρο μέχρι το νεκροταφείο αποχωρούν, στην έξοδο στέκονται γυναίκες με ένα μπουκάλι ούζο για να πλυθούν,να απολυμανθούν και να αναζωογονηθούν οι αποχωρούντες αλλά και με πανέρια που έχουν πίτες και τυρί ή/και κρασί (οι πανερούδες – φτωχές γυναίκες που αναλάμβαναν αυτό το ρόλο και παλιότερα η αμοιβή τους ήταν από τα ρούχα του πεθαμένου. Κι έτσι όταν κάποιος αποκτήσει κάτι που δεν του ταιριάζει ακριβώς, λέμε (ή λέγαμε) «πανέρι σήκωσες και το πήρες» . Τελευταία, ανάλογα την εποχή μπορεί αντί για πίτα και τυρί να υπάρχει κάνα δροσιστικό φρούτο όπως καρπούζι ή σταφύλι. Επίσης, αν η κηδεία γίνει γρήγορα και δεν προλαβαίνει να βγάλω φούρνος πίτες αντικαθιστούμε τις πίτες με παξιμάδι που όμως δεν έχει την ίδια χάρη.

Τα πανέρια για τις πίτες αυτές είναι ειδικά. Δεν είναι τα καθημερινά πανέρια που μπορεί να χρησιμοποιηθούν (ή να χρησιμοποιούνταν παλιά) για να βάζεις διάφορα πράγματα. Αυτά είναι πανέρια για τις πίτες και τα έχουν λίγοι κι όποιος θέλει να μοιράσει πίτες τα δανείζεται απ’ τους έχοντες. Είναι στολισμένα στο πάνω μέρος με ημικυκλικές απολήξεις που τα κάνουν πολύ όμορφα. Μέσα στο πανέρι στρώνεται μια πετσέτα (μεσάλα) που κι αυτή είναι επί τούτου φυλαγμένη. Με γερανιά χρώματα (μια απόχρωση του μπλε) σε λουρίδες που εναλλάσσονται με τα κόκκινα και τα άσπρα (η φωτογραφία τα λέει καλύτερα).

Όπως είπα, μερικές φορές αντί για το τυρί η πίτα συνοδεύεται με κρασί (αν και μπορεί και να συνυπάρχουν). Όμως η πίτα με το κρασί μοιράζεται και πριν από μνημόσυνο ως ειδοποιητήριο πως το Σάββατο (οπότε το μοίρασμα γίνεται Πέμπτη) ή την Κυριακή (μοίρασμα Παρασκευή) θα γίνει το μνημόσυνο του τάδε (για σαράντα ή για ανακομιδή λειψάνων που είναι μεγάλα μνημόσυνα, τα άλλα τα μικρά περνάνε στο έτσι).

Αλλά και στην επέτειο του θανάτου κάποιου (τ’ αλλαξοχρόνια) συνηθίζεται να μοιράζουμε πίτα με κρασί να δείξουμε πως τον θυμόμαστε. Για παράδειγμα πριν ένα μήνα περίπου ήταν η επέτειος του θανάτου της μάνας μου. Είμαι σίγουρος ότι η ξαδέρφη μου, η Βατώ, θα φρόντισε να μοιραστούν κάνα δυο πίτες στη γειτονιά (με κρασί είπαμε που το φτιάχνει πολύ πετυχημένο). Επίσης, μιας και αύριο είναι ψυχοσάββατο, χτες σίγουρα μοιράστηκαν πίτες στο χωριό, κι όχι μόνο από έναν.

Η μάνα μου όταν ζούσε  έλεγε ότι η πίτα δεν είναι μόνο για τους πεθαμένους αλλά και για τους ζωντανούς. Και μιας και μας άρεσε, το καλοκαίρι παράγγελνα μια μικρή πίτα στον φούρναρη (του κιλού η μικρή γιατί μπορεί να είναι και ενάμισι ή και δίκιλη). Έφτιαχνε το κρασί όπως έπρεπε και την τιμούσαμε δεόντως.

Να πω και πώς φτιάχνεται το κρασί που μοιράζεται με την πίτα. Παίρνουμε ημίγλυκο (ή γλυκό αν βρεθεί) κόκκινο κρασί. Σ’ αυτό ούτως ή άλλως θα προστεθεί ζάχαρη (ζεσταίνουμε ελάχιστο νερό και λιώνουμε τη ζάχαρη, να διαλυθεί πολύ καλά – η αναλογία είναι 1 κιλό γλυκό κρασί – μισό κιλό ζάχαρη, μπορεί και παραπάνω, ανάλογα πόσο γλυκό είναι το κρασί, η Βατώ μου λέει πως δεν βάζει νερό, προτιμάει να ζεστάνει το κρασί απευθείας) κι όταν κρυώσει την ανακατεύουμε με το κρασί. Προσθέτουμε γαρύφαλλο, κανέλα κι άλλα μπαχαρικά, ανάλογα τι θέλει ο καθένας και γίνεται ένα ωραίο μυρωδάτο κρασί. Η πίτα κόβεται σε μεγάλα τετράγωνα κομμάτια. Παίρνουμε ένα κομμάτι και το βουτάμε στο κρασί και το τρώμε και το απολαμβάνουμε λέγοντας λόγια συγχώρεσης γι’ αυτούς που προς τιμήν τους γίνεται η διαδικασία.

ΥΓ Φωτογραφίες για το άρθρο δεν είχα. Ποτέ δεν σκέφτηκα να βγάλω φωτογραφία κάποια στιγμή της διαδικασίας (δεν τόχα στο νου μου να γράψω). Το άρθρο αυτό το έστειλα στο Νίκο αν τον ενδιαφέρει για το μπλογκ του και το ήθελε. Μου ζήτησε λοιπόν αν είχα καμιά φωτογραφία για να το συνοδέψει. Και μιας κι είχα αναφέρει τη Βατώ, έριξε την ιδέα να μπορεί να βοηθήσει εκείνη. Την πήρα τηλέφωνο κι αφού με μάλωσε που το θυμήθηκα τελευταία στιγμή κι ενώ είχαν ήδη περάσει με πίτα νωρίτερα (το ψυχοσάββατο που λέγαμε) προσφέρθηκε να φωτογραφίσει μια αναπαράσταση. Έτσι κι αλλιώς τα σύνεργα τα έχει: και πανέρι και πετσέτα (και λεκάνη για το κρασί). Τα έστησε, τα φωτογράφησε και μου τα έστειλε. Την ευχαριστώ και γι’ αυτό! Αλλά κι ένα ευχαριστώ στον Νικοκύρη που μου κάνει την τιμή να δημοσιεύει στο ιστολόγιό του τις ιστορίες μου αυτές που αλλιώς θα τις διάβαζαν πολύ πολλοί λιγότεροι.

160 Σχόλια to “Πίτα με κρασί (Μια συνεργασία του Γιάννη Μαλλιαρού)”

  1. Alexis said

    Καλημέρα.
    Ωραία αυτά τα λαογραφικά.
    Και οι πίτες για σουβλάκια αυτό δεν είναι ουσιαστικά; Ένα είδος μικρής λαγάνας…

  2. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα, ευχαριστούμε Γιάννη και Νικοκύρη.

    Η μπουγάτσα και νοτιότερα. Ο ρουμελιώτης καπαπίτης Καραντζάς αναφέρει αρκετές φορές στο ημερολόγιό του το ψωμί μπ’γάτσια που ζύμωναν οι κυνηγημένοι αντάρτες του ΔΣΕ.
    http://lidoriki.blogspot.com/2008/06/blog-post_2635.html

  3. Alexis said

    Η λέξη πίτα, ως δεύτερο συνθετικό συνήθως, υπάρχει σε ένα σωρό ετερόκλητα φαγώσιμα:
    -Βασιλόπιτα
    -Καρυδόπιτα
    -Μηλόπιτα
    -Ζυμαρόπιτα (με ζυμάρι και τυρί)
    -Φανουρόπιτα
    -Βαμβακόπιτα (ζωοτροφή)

    Στην Πελοπόννησο πάλι, «μπουγάτσα» λένε ένα είδος γλυκού ψωμιού.

  4. Γς said

    Καλημέρα

    Αλήθεια, διαβάζετε τα Γευστικά ταξίδια του Γιάννη [και της κυρίας του];

    Τι;

    ————–

    Ψυχοσάββατο αύριο και μου θύμισε την μακαρίτισσα [Νο 2]

    https://caktos.blogspot.com/2014/06/blog-post_10.html

  5. Γς said

    4:

    >Αλήθεια, διαβάζετε τα Γευστικά ταξίδια;

    https://gevseis.blogspot.com/

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Μια και είπες για τον καπαπίτη:
    https://sarantakos.wordpress.com/2011/02/06/karantzas/

  7. nikiplos said

    Προσθέτουμε γαρύφαλλο, κανέλα κι άλλα μπαχαρικά, ανάλογα τι θέλει ο καθένας και γίνεται ένα ωραίο μυρωδάτο κρασί
    Τελικά το γλυκό κρασί που παρασκευάζεται με αυτόν τον τρόπο δίνει ένα πολύ ωραίο λικέρ. Εγώ φτιάχνω συχνά. Τα καλοκαίρια το αραιώνω με παγωμένο νερό, βάζω και πάγο και έχω ένα άριστο δροσιστικό ποτό… Τους χειμώνες σκέτο το γλυκό λικέρ το βραδάκι και κάνεις ύπνο ελαφρύτατο… (χειμώνες κανελλογαρύφαλο όπως στο άρθρο τα καλοκαίρια αρμπαρόριζα η καρυδάκι).

    Με πίτα δεν το ήξερα, αλλά θα το δοκιμάσω… Δεν είναι ανάγκη να υφίστανται οι δυσάρεστες αφορμές, όπως οβελία δεν τρώμε μόνο το Πάσχα.

  8. ilias said

    Είναι παράξενο. Γεννήθηκα και ζω στην περιοχή της Γέρας (25 χιλιόμετρα από Μυτιλήνη) Το έθιμο αυτό δεν το έχουμε. Πρώτη φορά το είδα στο Πλωμάρι (15 χιλ. από Γέρα) που είχα πάει για μια κηδεία. Δεν ξέρω αν το έχουν και αλλού.

  9. Παναγιώτης K. said

    @2. Γράψε μας και τι πράγμα είναι ο καπαπίτης!
    Δεν ξέρουν όλοι την ορολογία των ανταρτών.

  10. Παίζει κι ο πεπτός; https://www.etymonline.com/word/pita

  11. dryhammer said

    1. Η πίτα για σουβλάκι κλπ όπως και οι αραβικές, οι τορτίγιες κι άλλα παρόμοια, είναι άζυμες. Η λαγάνα έχει προζύμι ή μαγιά. Έχω δει και φάει, σε οβελιστήριο-πιτσαρία να παίρνει από τη ζύμη της πίτσας, να κάνει πιτάκι που το έψηνε λίγο, να το ανοίγει στη μέση (σαν τις κυπρέικες) και να βάζει μέσα το γέμισμα. Το αποκαλούσε πιτσόψωμο.

  12. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    9

    Δες το 6, μη σπαμάρω πάλι από το σλανγκ γιατί θα φάω κάνα πατόκορφο από τον Νικοκύρη 🙂

  13. Μυλοπέτρος said

    Στη Χίο πράγματι, στα νοτιοχωρα συγκεκριμένα τη λαγάνα τη λέμε πίτα.
    Όταν τη λέγω λαγάνα ας το πω, μου φαίνεται ανοστη.

  14. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Ωραίο και ενδιαφέρον κείμενο, ευχαριστούμε Γιώργο!

    Από τα πιο συναρπαστικά ετυμολογικά που έχω διαβάσει εδώ ήταν ένα κείμενο για την μπουγάτσα και τη φοκάτσα.

    _______________________

    Στην Κάρπαθο τα Ψυχοσάββατα κάνουν τις ψυχόπιττες, που δεν είναι το ίδιο, είναι γλυκό, και τις μοιράζουν. Μια ωραία λεπτομέρεια είναι ότι την ψυχόπιττα απαγορεύεται να την πετάξεις, και οφείλεις να τη φας εντός της ημέρας. Αν δεν προλάβεις, την κάνεις ψίχουλα και τα σκορπίζεις έξω να τα φάνε τα πουλάκια.

    Σίγουρα τέτοιες λεπτομέρειες (όπως και το ούζο για καθάρισμα – που σε υλικό επίπεδο δεν καθαρίζει βέβαια, ίσα ίσα, κολλάς και μυρίζεις!), και το παξιμάδι των αθηναϊκών νεκροταφείων, και τα υλικά του κόλλυβου κλπ. κλπ., όλα αυτά θα έχουν ρίζες σε συγκεκριμένους συμβολισμούς και δοξασίες, πιθανώς παλαιότατης αρχής. Είναι κρίμα να βλέπεις ότι «Τελευταία, ανάλογα την εποχή μπορεί αντί για πίτα και τυρί να υπάρχει κάνα δροσιστικό φρούτο όπως καρπούζι ή σταφύλι», λες και παλιότερα οι άνθρωποι ήταν χαζοί και δεν είχαν σκεφτεί να βάλουν δροσιστικό κέρασμα.

    Παρεμπιπτόντως, στην Κάρπαθο οι κηδείες και τα μεγάλα μνημόσυνα συνοδεύονται από άφθονο φαγητό – δηλαδή μπορεί να γυρίσεις σπίτι κατά τις 11 το πρωί και να μη χρειαστείς να φας το μεσημέρι. Μάλιστα μοιράζουν και κουτιά ζαχαροπλαστείου, για να πάρεις και για το σπίτι! Το είδα και εδώ στην Κρήτη. Το πιο ακραίο που έχω δει βέβαια (στην Κρήτη πάλι) ήταν: οικογένεια που διατηρεί γαμομάγαζο (εστιατόριο για μεγάλες εκδηλώσεις), μετά από το μνημόσυνο του μακαρίτη τους, να παραθέτει φουλ γεύμα στο μαγαζί, με τις ροτόντες, τις καρέκλες ντυμένες με το κλασικό άσπρο κάλυμμα του γαμομάγαζου, και με μενού όπως στους γάμους, δηλ. πρώτο κύριο πιάτο βραστό και γαμοπίλαφο και δεύτερο κύριο οφτό. (Ίσως όλη η φούρια που χρειάστηκαν για να τα ετοιμάσουν όλα αυτά, μες στο πένθος τους, να ήταν λίγο ένας τρόπος να ξεφύγουν…)

  15. Πέπε said

    11
    Όχι, και η λαγάνα άζυμη είναι κανονικά. Η λαγάνα των περισσότερων φούρνων τα τελευταία χρόνια είναι απλώς λίγο (και υπερτιμημένο) ψωμί, .

  16. Παναγιώτης Κ. said

    Το ρηχό ταψί στην Ήπειρο το λένε σ(ι)νί. Το ίδιο όνομα χρησιμοποιούν και οι Πόντιοι.
    Έψηναν την πίτα σκεπάζοντας την με την πυρωμένη γάστρα αφού είχαν τοποθετήσει το σινί στην πυροστιά και είχαν απλώσει κάρβουνα αναμμένα κάτω από την πυροστιά για να ψηθεί η πίτα και από το κάτω μέρος και να αποκτήσει τραγανιστό ή κρατσανιστό φύλλο.

    Για να το συνδέσουμε με το χθεσινό (έκανα babysitting και δεν είχα χρόνο να γράψω) η πίτα μάλλον πρέπει να θεωρηθεί…εθνικό φαγητό της Ελλάδας. Έχει ευρεία διάδοση, αρέσει και είναι πάρα πολύ χορταστικό φαγητό. Αυτό έχει μεγάλη σημασία για τον δουλευτάρη.
    Στον καιρό μας όπου οι υπέρβαροι αποτελούν μεγάλη πλειοψηφία, οι πίτες δεν επιτρέπονται από τους διατροφολόγους.

    Η μάνα μου έλεγε σχετικά με τη διατροφή: Αν έχω λάδι και αλεύρι κανένας δεν μένει νηστικός.
    Να λοιπόν άλλα δύο εθνικά υλικά: Το λάδι και το αλεύρι.

    Και κάτι πιο προσωπικό: Η οικογένεια (μου) επισκέπτεται τη μάνα μου.
    -Τι να σας έχω για φαγητό;
    -Πίτα! η ομόφωνη επιθυμία! 🙂

  17. Παναγιώτης Κ. said

    @2. Σε πρόλαβε ο Νικοκύρης! 🙂

  18. Καλημέρα,
    Έχω κενό και προλαβαίνω να γράψω κάτι.
    Πρώτα ένα ακόμα ευχαριστώ στον Νίκο και την Βατώ.
    Δεύτερο Μερικές αβλέψίες. Η πίτα στα τούρκικα είναι pida ή pita.
    Εκεί που γράφω για τις πανερούδες θέλει ή κλείσιμο της παρένθεσης στο τέλος να μην κρυώνουν όσα είναι μέσα ή αναδιατύπωση. Κάτι δεν πάει καλά.
    Ε, για κάνα κόμμα που βλέπω να λείπει, δεν χάλασε ο κόσμος.
    «αντικαθιστούμε τις πίτες με παξιμάδι» Λάθος, με φρυγανιά.
    «έριξε την ιδέα να μπορεί» αν βέβαια. Ένας αναγραμματισμός πολύ συχνός για μένα…

  19. Παναγιώτης K. said

    Μνημόσυνα και τραπεζώματα.
    Είναι το σχετικά νέο είδος που ενισχύει την κοινωνικότητα των συνήθως μεγάλων ηλικιών. Μαζεύονται λοιπόν σε κάποια ταβέρνα εις μνήμη του τεθνεώτος..
    Το έχω δει αρκετές φορές στο χωριό. Και η διαδικασία ξετυλίγεται με κέτερινγκ παρακαλώ!
    Ποιος είπε ότι η Ελλάδα είναι … καθυστερημένη χώρα! 🙂

  20. sarant said

    18 Γιάννη, εγώ διόρθωσα το pida που είχες σε pide, διότι έτσι το βλέπω στα τουρκομάγαζα.

    Να μας πουν οι τουρκομαθείς.

  21. Χαρούλα said

    Καλημέρα!
    Και σε μας προσφέρεται μόνο όμως μετά την ταφή, ψωμί και κρασί. Αλλά ξηρό. Γλυκό δηλωνεί χαρά και απαγορεύεται. Χωρίς όμως τελετουργικό και με ονομασία «συγχώριο». Τα τελευταία χρόνια όταν τηρείται σχεδόν πάντα δίνονται φρυγανιές.
    #16 Παναγιώτη και μεις λέμε σινί. Μαλιστα υπάρχει η φράση: παντρέψου εσύ και γω θα κουβαλάω νερό με το σινί. (Ως δύσκολη δουλειά)

    Ευχαριστώ πομπό και αναμεταδότη! Γιάννη και Νίκο!

  22. Πέπε said

    16:
    Είδα πρόσφατα ένα καταπληκτικό μαγειρικό σκεύος: μεγάλο, μεταλλικό στρογγυλό ταψί με καπάκι, που κλείνει στέρεα, και το παραχώνεις μέσα σε κάρβουνα. Μετά από κάμποσες ώρες, είναι απίστευτο τι λουκούμι ψητά βγάζει.

  23. 11 Κάποτε στον Πύργο μια πιτσαρία συνήθιζε να φέρνει στην αρχή λίγο ζυμάρι πίτσας ψημένο σκέτο. Θεϊκό. Με λίγο βουτυράκι πάνω του, ήταν άλλο πράγμα. Από τότε σε ελάχιστες περιπτώσεις το έχω ξαναπετύχει (αλλά όχι τόσο καλό).

    13 Φαίνεται κι εσείς είχατε τούρκικες επηρροές. Τουρκόσποροι…

    14 Μετά την κηδεία τραπέζωμα έχω συναντήσει σε διάφορα μέρη. Απ’ τον πεθερό μου που το έκανε στο σπίτι μέχρι διάφορους φίλους που γινόταν σε ταβέρνα. Στα μέρη μου δεν έχει τραπέζι αλλά στον καφέ της παρηγοριάς των μνημοσύνων εκτός απ’ το παξιμαδάκι και το κονιάκ έχουν προστεθεί τυροπιτάκια, εργολάβοι, σοκαλάτα – μαργαρίτα και δεν θυμάμαι τι άλλο τα οποία υπάρχουν στο τραπέζι αλλά και σε κουτάκι για το σπίτι. Και, βέβαια, κάποιοι κάνουν συλλογή φεύγοντας!

  24. 16 Ναι, η (ηπειρώτικη) πίτα γίνεται σε σινί. Και το παλιό ψήσιμο είναι όπως το λες, με πυρωμένη λαμαρίνα από πάνω. Αλλά εξίσου καταπληκτική ήταν η πίτα που τρώγαμε στη Δαδιά, στο δάσος. Ψημένη στα κάρβουνα, αλλά χωρίς τίποτα από πάνω. Όταν ψηνότανε από κάτω τη γύριζε η τύπισσα πάνω σ’ ξύλο, τη γλυστρούσε στο σινί ανάποδα και συνέχιζε. Κι επειδή η φωτιά ήταν σε μια μεριά (πόσα κάρβουνα να έχει) φρόντιζε να περιστρέφει το σινί ταχτικά. Αποτέλεσμα εξαιρετικό.

  25. Παναγιώτης Κ. said

    @22. Το οικιακό σκεύος που λέγεται γάστρα κάνει αυτή τη δουλειά που περιγράφεις.Μόνο που το βάζουμε στο φούρνο.
    Πράγματι τα αποτελέσματα από άποψη νοστιμιάς, είναι εκπληκτικά!
    Να και μια δοκιμασμένη συνταγή:

  26. α. Στο δημοτικό της δεκαετίας του 50, μας έμαθαν ότι γράφεται πήτα ή πίττα.

    β. Στη Σαλαμίνα έχουν ακόμη το έθιμο, μετά την κηδεία, να προσφέρουν ψωμι, τυρί, ελιές και κρασί.

  27. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  28. 21 Νερό με το κοφίνι κουβαλάμε εμείς. Πιο ζόρικο 🙂

    20 Pida ή pide. Στην αγγλική βικιπαίδεια βλέπω το δεύτερο (που στέλενει στην πίτα https://en.wikipedia.org/wiki/Pita). Μήπως παίζει ενικός πληθυντικός ή μήπως με παρέσυρε η πίτα; Ναι, να περιμένουμε τους τουρκομαθείς. Μεταφέρω το κομμάτι της ετυμμολογίας που παραθέτει εκεί.

    Etymology
    The first mention of the word in English cited in the Oxford English Dictionary was in 1936.[14] The English word is borrowed from Modern Greek πίτα, in turn from the Byzantine Greek πίτα «bread, cake, pie, pitta» (attested in 1108)[14] and possibly from the Ancient Greek πίττα or πίσσα «pitch/resin» (for the gloss),[15][16] or Ancient Greek πικτή (pikte), «fermented pastry», which may have passed to Latin as «picta» cf. pizza.[17][18] In Levantine Arabic it evolved into fatteh, (since Old Arabic /p/ evolved into /f/).[14] Other hypotheses trace the word back to the Classical Hebrew word patt פת (literally «a morsel of bread»).[1] It is spelled like the Aramaic pittəṭā/pittā פיתא), from which it was received into Byzantine Greek (see above). Hypotheses also exist for Germanic[19] or Illyrian intermediaries.[20]

    The word has been borrowed by Turkish as pide,[21] and appears in the Balkan languages as Serbo-Croatian pita, Romanian pită, Albanian pite, Bulgarian pitka or pita. Although in the Serbo-Croatian languages of the countries comprising Former Yugoslavia the word pita is used for burek-style pastries. In Arabic, the phrase خبز البيتا (pita bread) is sometimes used; other names are simply خبز ‘khubz, bread’ or الخبز العربي ‘Arab bread’ or خبز الكماج ‘al-kimaj bread’.[22] In Egypt, it is called ʿaish (عيش) or ʿaish baladi (عيش بلدي),[23] meaning

  29. 22, 25 Το σκεύος αυτό, η γάστρα, είναι για φαΐ, όχι για πίτες. Μου έτυχε φοιτητής να δοκιμάσω τέτοιο στα Γιάννενα. Ακόμα το θυμάμαι.
    Πάω για μάθημα, ξανά. Και μετά βόλτα. Θα επενέλθω δημήτριος τ’ απόγεμα!

  30. Χαρούλα said

    Στην Αλεξανδρούπολη, μετά έχουμε την «μακαριά». Γινόταν στο σπίτι με φαγητά που έφερναν οι συμμετέχοντες(αποκλειστικά συγγενείς και όσοι βοήθησαν πρακτικά). Απαγορευόταν το κρέας. Κυρίως λαδερά και με ανοχή ψάρι. Αλκοόλ όπως και δήποτε. Αντίστοιχα στα σαράντα, τα ίδια αλλά φτιαγμένα από τους στενότερους συγγενείς. Αυτά …λαστ γιέρ. Τώρα τραπέζωμα έξω. Το μενού επιλεγμένο από αυτόν που θα πληρώσει, χωρίς πρέπει και έθιμα.

  31. Κιγκέρι said

    Στη Λάρισα στις κηδείες προσφέρουν καφέ, κονιάκ και γλυκά παξιμάδια. Ανάλογα με την ώρα της κηδείας και τα οικονομικά των συγγενών μπορεί να υπάρχει και γεύμα, που περιλαμβάνει αποκλειστικά ρύζι και φασόλια γίγαντες. Αν δεν είναι μέρα νηστείας έχει και τυρί φέτα, αν είναι, ταραμοσαλάτα κι ελιές. Το κρασί που δίνουν είναι κόκκινο, όχι γλυκό.
    Στα μνημόσυνα, εκτός από τα απαραίτητα κόλλυβα, προσφέρουν εργολάβους, διάφορες αλμυρές πίτες και σχεδόν πάντα γλυκιά ρυζόπιτα.

  32. Alexis said

    Το ότι η πίτα είναι παμπάλαιο ελληνικό έδεσμα επιβεβαιώνεται και από την παρουσία της στις παροιμίες:
    -Πέσε πίτα να σε φάω
    -Από πίτα που δεν τρως τι σε μέλλει κι αν καεί
    -Θέλει και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο, κ.ά.

    -Τη βάζω και τεντώνει τη βγάζω και ζαρώνει, τι είναι;
    -Η πίτα στο φούρνο
    Αυτό το είχα ακούσει πολύ παλιά ως (υποτίθεται) «πονηρό» αίνιγμα, όπου ο άλλος που σε ρώταγε σου έκλεινε το μάτι και σου έδινε και «βοηθητικό στοιχείο»: Και αρχίζει από «π» 😆

  33. 18, 20, 28 Αυτό που ξέρω εγώ ότι λένε οι Τούρκοι pide είναι το δικό μας πεϊνιρλί. Peynirli σημαίνει με τυρί, και υπάρχει και kıymalı pide, pastırmalı pide κ.ο.κ. δηλ. πεϊνιρλί με κιμά ή παστουρμά. Δεν έχω δει ή ακούσει ποτέ τη λέξη pida, και οπωσδήποτε δεν είναι θέμα ενικού/πληθυντικού (pideler είναι ο πληθυντικός).
    Κάτι άλλο που δεν έπιασα από το άρθρο είναι η σουβλακόπιτα των Τούρκων. Δεν έχω δει ποτέ (στην Πόλη τουλάχιστον) το κυπριακό/αραβικό κόλπο. Αυτό που λένε döner sandöviç, σάντουιτς με γύρο (όπως το λένε κι οι Θεσσαλονικείς) είναι με ψωμάκι ανοιγμένο στα δύο.

  34. Georgios Bartzoudis said

    Μεγάλη η Μακεδονία (ξανάπαμε ότι μια εφημερίδα των αρχών του προηγούμενου αιώνα, αναφέρει την Αδριανούπολη ως κέντρο της Μακεδονίας! Ειρήνη υμίν Θραιώτες!). Έτσι είναι πολλές οι παραλλαγές των ηθών και εθίμων από Καστοριά μέχρι …Αδριανούπολη. Νομίζω όμως ότι τα γνήσια Μακεδονικά ήθη-έθιμα συναντιώνται στα χωριά. Στις μεγάλες πόλεις, και κυρίως στη Θεσσαλονίκη, υπάρχει έντονη η επιρροή από το πανελλήνιο (και όχι μόνο).
    Πϊτα λοιπόν λέμε στη Μακεδονία αυτό που (περίπου) περιγράφει ο Μαλλιαρός στην αρχή ως …ηπειρώτικη πατέντα. Μόνο που στη Μακεδονία η πατέντα δεν είναι φθηνιάρικη, όπως η ηπειρώτικη («φύλλο ζύμης από κάτω, φύλλο από πάνω και στη μέση γέμισμα»).
    Το «ρηχό και μεγάλο ταψί» για πίτα το λέμε «σινί»: Έχει διάμετρο περί το ένα μέτρο, με περίγυρο ύψους περίπου δύο εκατοστών που καταλήγει σε οριζόντια στέψη 1-2 εκατοστών. Και να πως είναι η Μακεδονική πίτα (που βέβαια δεν ταυτίζεται με τη Σαλονικιώτικη -ή Σερριώτικη- «μπουγάτσα»): Λάδωμα, δυο φύλλα από κάτω και έβαζαν την πρώτη λεπτή στρώση με γιόμο (έτσι λέγεται Μακεδονιστή η χαμουτζίδικη γέμιση-γέμισμα). Ακολουθεί άλλο φύλλο, με δεύτερη στρώση γιόμο. Έχουμε ομοίως και τρίτη στρώση και από πάνω δυο φύλλα για καπάκι. Στην επιφάνεια διασκορπίζονται κομματάκια από βούτυρο.
    Ο γιόμος μπορεί να είναι: Τυρί ή ρύζι, οπότε την επιφάνεια την «περιχούν» με γάλα αντί για βούτυρο. Ειδικά στην πρωτοχρονιάτικη πίτα («τζγιρόπ’τα») ο γιόμος είναι με ρύζι και κομματάκια από άσπρο και κόκκινο τζγέρ(ι), άτινα εισίν πνεύμονες και ήπαρ. Ένας άλλο (ο συνηθέστερος) είναι ο γιόμος για τη λαχανόπ’τα, από άγρια χόρτα: Λάπατα, ματσιάτια (φυτάρια παπαρούνας), άγρια ρόκα, τσουκνίδα (απαραιτήτως) κλπ. Μερικές φορές αναμιγνύονται με ρύζι η μπληγκούρ(ι). Όταν ο γιόμος είναι από σκέτα λαχανικά, είναι πανομοιότυπος με το μπουρανί, το οποίο έτσι ακριβώς παρασκευάζονταν.
    Μια παραλλαγή πίτας, είναι η γκουλιάρα: Παρασκευάζεται μόνο με γιόμο, από μπάλθ’κις κουλόκθις στου ριντέ. Είναι …η καϊμένη γυμνή (χωρίς φύλλα) αλλά νοστομότατη!
    Αυτό που λεει λαγάνα ο Μαλλιαρός, το λέμε τούρτα ή/και προυφταστήρα. Κάθε βδουμάδα που ζύμουνι η μάννα έκανι και 2-3 τούρτες. Τις έβαζι μπρουστά-μπρουστά στου φούρνου και «πρόφτιναν» να ψηθούν πιο γλήγουρα, μια που ήταν και λεπτές. Μια άλλη παραλλαγή ήταν η «φουρνόπ’τα»: Μικρά πλαστά (τα καρβελια, ντε!) που επίσης τα έβαζε μπροστά στο φούρνο, ψήνονταν γρήγορα και η μάννα μοίραζε στους παρευρισκομένους, οικείους και ξένους, που συνήθως ήταν αρκετοί. Ήλκοντο γαρ από τας του κλιβάνου ευωδίας! [παρακαλώ, διορθώστε τα λάθη!].
    Αφού είπα για τα σινιά, να πω και για τα ταψιά. Είχε η μάννα, ολόκληρη συλλογή από ταψιά και ταψούδια. Στα τελευταία έφτιαχνε το «κ’λίκ(ι)», όπερ αρχοντοχωριατιστί λέγεται κουλίκι και χαμουτζστί τσουρέκι. Το πηγαίναμε ως δώρο το Πάσχα, μαζί μα κόκκινα αυγά στουν νούνου, αλλά και σε σεβάσμια πρόσωπα, όπως στουν πάππου μ’ τουν Πασκάλ(η), τη μανιά μ’ τη Γιουργιά κλπ.
    Τα ταψιά ήταν «βαθιά», σε σχέση με τα σινιά, δηλαδή είχαν περίγυρο ύψους 4-5 εκατοστών, ενώ δεν είχαν οριζόντια στέψη. Σε αυτά έκαναν γλυκά και άλλα παρασκευάσματα που φούσκωναν κατά τη διαδικασία παραγωγής. Έκαναν και τα «ψουμούδια» για τα μνημόσυνα (όπως τα περιγράφει ο Μαλλιαρός) αλλά και τις «πιρπατούρες», τα ψουμούδια δηλαδή που μοίραζαν σε όλο το χωριό (και τουλάχιστο σε όλο το …απέραντο σόι, μέχρι δεύτερα και τρίτα ξαδέρφια). Ειδικά στα μνημόσυνα κλπ ήταν απαραίτητο, «για σ(υ)χώριου στουν πιθαμένου», να βουτούν το ψωμί σε ένα ποτήρι κρασί. Αυτό γίνονταν και όταν ακόμα το τραπέζι του μνημόσυνου περιλάμβανε γεύμα με γκριβάδ(ι) [ποτέ κρέας], και κάποια …κρασοκατάνυξη [απλώς, αντί «στην υγειά μας» έλεγαν «Θιός σχουρέσ’ τον»].

  35. sarant said

    28 Καλά τα συνοψίζει η Βικιπαίδεια. Και όπως βλεπεις, πολλή αβεβαιότητα (possibly, may…)

  36. ΓιώργοςΜ said

    Πριν τα τετράγωνα ταψιά, η πίτα στο σπίτι μου (κολοκυθόπιτα γλυκιά ή τυρόπιτα) ξεκινούσε με φύλλα γεμισμένα ένα-ένα και τυλιγμένα σπειροειδώς από το κέντρο προς την περιφέρεια του ταψιού, κάτι τέτοιο

    Μιας και ειπώθηκαν παροιμίες,
    «Βάλε λάδι, φάε πίτα», γνωμικό της γιαγιάς, με την έννοια πως όσο περισσότερο τόσο καλύτερα, και σε αντιδιαστολή «το πολύ το βούτυρο χαλάει το φαΐ»

  37. Κιγκέρι said

    Κι άμα βγει ολοστρόγγυλο και μεγάλο το φεγγάρι λέμε ότι είναι σα σινί!

  38. Πέπε said

    @32:
    > > -Θέλει και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο

    Αυτό προέρχεται από λαϊκό παραμύθι. Είναι ένα από τα ακατόρθωτα που ζητάει μια κακιά μητρυιά από την άτυχη προγονή (η οποία, τελικά, κόβει την πίττα στα δύο, την αδειάζει από μέσα, ταΐζει τον σκύλο και την ξανακολλάει). Σε άλλο επεισόδιο πρέπει να φέρει τα ρούχα πλυμένα και το σαπούνι αγγιγμένο κι άγγιχτο, κλπ.. Ως παροιμία, προτιμώ την πίττα «γερή», το βρίσκω ρυθμικότερο.

    Κατά τα άλλα, στη φρασεολογια της πίττας να προσθέσουμε και το μοίρασμα της πίττας.

  39. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    33 Τη σουβλακόπιτα που λέει το άρθρο την έχω φάει πριν πολλά χρόνια στην Αγγλία σε τούρκικο γυράδικο. Λεπτή πίτα ανοιγμένη στα δύο όπως λέει ο Γιάννης, γεμισμένη με τεράστια ποσότητα ντονέρ και ψιλοκομμένο μαρούλι. Άνευ ντομάτα/κρεμμύδι. Δεν ενθουσιάστηκα, στεγνό το βρήκα το έδεσμα.

  40. spiridione said

    33. Ramadan pidesi
    https://www.google.com/search?q=ramazan+pidesi&rlz=1C1CHBF_elGR740GR740&sxsrf=ALeKk00K9pF2DuVEzFL4Qpc8sU5dHPJX5g:1591349987227&ei=4xLaXsO5DYXSkgWOl4mYBw&start=10&sa=N&ved=2ahUKEwiDt87VsOrpAhUFqaQKHY5LAnMQ8NMDegQIEBBC&biw=1536&bih=722

  41. Ινδιάνος Μπάρτελμπουθ said

    Ποια είναι η πιο εκ των πραγμάτων άγευστη πίτα; – Η πραγματικόπιτα! (μπουχαχα)

  42. spiridione said

    40. Και στη βίκι Ramadan pidesi
    https://en.wikipedia.org/wiki/Ramazan_pidesi

  43. Γιάννης Ιατρού said

    Λοιπόν, τώρα το διάβασα, (χωρίς τα σχόλια, αυτά αργότερα), αν και το είχα επισημάνει από το πρωί…

    Τιμή και δόξα στη Βατώ για την καλοσύνη και τον κόπο της και τις ευχαριστίες στο Γιάννη για το ωραίο λαογραφικό κλπ. που μας σερβίρισε.

    Και μη νομίζεις πως σε διαβάζουν λίγοι Γιάννη, άααααλλο που δεν ακούγεται κάτι στην πιάτσα. Είναι μυστικό ρε συ, για τους μερακλήδες✌🍷👌

  44. leonicos said

    Η λαγάνα είναι πλακουτσή διότι μιμείται το ψωμί της Μ. Ανατολής, ααυτό που πουλιέται ως αραβική πίτα.

    Αυτό το ψωμί δεν γίνεται κανονικά σε φούρνο αλλά το ζυμάρι χύνεται πάνω σε υπέρθερμη επιφάνεια (όπως κάνουν σήμερα τις κρέπες)

    Γι’ αυτό στην λεγόμενο Μυτικό Δείπνο, που ηταν το τραπέζι του Πέσαχ, λέει ‘πήρε ένα ψωμί και το έσπασε και το μοίρασε στους αποστόλους’. Δεν το έκοψε με μαχαίρι. Δενυπήρχαν καρβέλια τότε.

    Έπίσξς έχει δίκιο ο Πέπε που λέει ότι η λαγάνα νοειται άζυμη, διότι ο Ιησούς έσπασε ΄ζυμο ψωμί, εφόσον ήταν ψωμί του Πάσχα.

    Με λίγ λόγια η λαγάνα είναι επιβίωση εβραϊκού έθους (όχι απλώς εθίμου)

    Το ίδιο συμβαίνει και με το λεγόμενο ‘κομμάτι’ τη Ζακύνθου (στην Κέρκυρα δεν θυμάαι πώς το λένε) κατά το οποίο το Μ. Σάββατο σπάνε διάφορα πήλινα.

    Ο αρχαίοι εβραίοι κάθε Πέσαχ άλλαζαν τα πιατικά τους. Έσπαγαν τα προηγούμενα και αγόραζαν καινούργια. Σήμερα δεν γίνεται αυτό, αλλά υπάρχει ειδικό σερβίτσιο του Πέσαχ, που χρησιμοποιείται μόνο κατά το Πέσαχ (επτά ημερες)

  45. sarant said

    39 Πίτα-φάκελος είναι καθιερωμένη εδώ στην Εσπερία.

  46. leonicos said

    Πολύ ωραίος και περιγραφικό ο Μαλλιαρός

    μας έδωσε λεπτόμέρειες που δεν είχα υπ’ όψη

    Α, ξέχασα να πω ότι παλιότερα (δεκαετία 50, 60) το ψωμί του Πέσαχ, η λεγόμενη Ματσά (πληθ. ματσότ) μοιρ;αζόταν από τη Συναγωγή σε τετρ΄γωνα κουτιά, διότι έπρεπε βεβαίως να είναι και κοσέρ (ιερατικά εγκεκριμένο). Δεν ξέρω αν συνεχίζουν

  47. gbaloglou said

    44 «έσπαγαν τα προηγούμενα και αγόραζαν καινούργια» — έτσι μπράβο, να κινείται και η οικονομία, μπασμένοι από τότε 🙂 [Με την ευκαιρία (αν και άσχετο με το θέμα μας): μόλις προχθές έμαθα ότι η επωνυμία «sabra» («φραγκόσυκο») για τους Ισραηλινούς, ειδικότερα η επεξήγηση «αγκαθωτοί απ’ έξω, τρυφεροί από μέσα», έχει Βιβλικές ρίζες!]

  48. Alexis said

    #34: Πϊτα λοιπόν λέμε στη Μακεδονία αυτό που (περίπου) περιγράφει ο Μαλλιαρός στην αρχή ως …ηπειρώτικη πατέντα.

    Ώρα είναι να κατηγορήσεις τώρα και τους Ηπειρώτες ότι σας έκλεψαν τις καθιαυτού μακεδονικές πίτες!

    Θεϊκό το κλικ !!! (=κουλίκι=τσουρέκι)
    Πριν από χρόνια, κοπέλα από το γνωστό γυναικοχώρι μας περιέγραφε την εμπειρία της με νεαρό του χωριού, που είχαν βγει για καφέ, «για να γνωριστούνε» και ό,τι ήθελε προκύψει:
    -Στο τέλος τον ξαπόστειλα.
    -Τι του ‘πες δηλαδή;
    -Δεν μ’ καν’ς κλικ! (το λι με gli)

    Τώρα, με τα νέα στοιχεία που έρχονται στην επιφάνεια, η φράση αποκτά άλλη διάσταση! 😆 😆 😆

  49. Ψωμί και κρασί γλυκό, σαν μετάληψη μου κάνει…

    Στα οικογενειακά μας νεκρικά έθιμα, καφέ, κονιάκ και παξιμάδι και μετά οι στενοί συγγενείς τραπέζωμα με μεγάλη έως θηριώδη σφυρίδα μπουργέτο. Στο Γαλαξίδι υπήρχε ( υπάρχει ; )ένα έθιμο να πηγαίνουν στο σπίτι που ξενυχτάνε το νεκρό και φεύγοντας να παίρνουν κάτι ασλημαντο (ένα τασ΄λακι, ένα μπιχλιμπίδι) για να τον θυμούνται.

    Σχετικά με τις πίττες η αραβική έχει το πλεονέκτημα πως τυλίγεις μέσα ό,τι θες και καταργείς τα μαχαιροπήρουνα και το πλύσιμό του.

    Ευχαριστούμε Νίκο, Γιάννη και συνεργάτιδες (πληθυντικός μεγαλοπρέπειας για την Βατώ)

  50. Alexis said

    Στις κηδείες παλιότερα ο κανόνας ήταν να ακολουθεί γεύμα με νηστίσιμο διαιτολόγιο, πίτες, ή κατ’ εξαίρεση ψάρι. Ποτέ κρέας, και δη ψητό (με τον όρο «ψητό» εννοείται συνήθως το ψητό σούβλας) γιατί θεωρούνταν «γιορτινό», για χαρές.
    Τα ίδια περίπου και στα μνημόσυνα, με μεγαλύτερη έμφαση στις πίτες.

    Τώρα πια το πράγμα έχει ξεφύγει, δεν υπάρχουν κανόνες.
    Πήγα πρόσφατα σε κηδεία όπου ακολούθησε κανονικό γεύμα με ψητή μπριζόλα, σαλάτα, πατάτες κλπ.
    Ακόμα πιο πρόσφατα σε μνημόσυνο όπου υπήρχε ψητό αρνί, συν όλα τα συνοδευτικά προφανώς.
    Νομίζω ότι πλέον μεγαλύτερο ρόλο παίζει η ηλικία του εκλιπόντος.
    Και οι δύο τελετές που γράφω παραπάνω έγιναν σε χωριά και αφορούσαν άτομα μεγάλης ηλικίας (πλήρεις ημερών που λένε)

    ΥΓ: Δεν μας είπε ο Γιάννης Μαλλιαρός ποιο είναι το χωριό του, όπου γίνονται όλα αυτά. Πιθανόν να το έχει αναφέρει σε παλιότερο σημείωμά του και να το προσπέρασα…

  51. dryhammer said

    Λέγανε πως στις κηδείες δεν τρως κρέας, γιατί τρως τον πεθαμένο, οπότε αν έπρεπε να γίνει καλό (ακριβό) γεύμα έτρωγαν ψάρι.

  52. spiridione said

    Κι εγώ για ψάρι ξέρω στις κηδείες.

  53. Πέπε said

    @48
    > > ψητό αρνί, συν όλα τα συνοδευτικά προφανώς.

    Κοκορέτσι, κλαρίνα κλπ.;

    Πάντως γενικά βλέπω άλλοι να ξέρουν «κατ’ εξαίρεση ψάρι» και άλλοι «οπωσδήποτε ψάρι». Προσωπικά, το πιο οικείο σ’ εμενα είναι αυτό που περιγράφει ο Τζη (#49). Κι έχω ακούσει και μια θεωρία για το ψάρι, που ανάγει το έθιμο σε ζητήματα όχι νηστείας, νεκρικών συμβόλων κλπ., αλλά απλώς διαιτολογικά: ότι η θλίψη και η ταραχή ζητούν ευκολοχώνευτο φαί.

  54. Eli Ven said

    Κι από τον θάνατο στη ζωή μια Ελλάδα σε πλάτος δρόμος. Στη Μεσσηνία -ή τουλάχιστον στη δική μου Μεσσηνία- τα πανέρια όπως αυτά που έχετε στη φωτογραφία (κόφες τα λέμε) χρησιμοποιούνται κυρίως στους γάμους και μέσα βάζουν δίπλες , με λευκό πανάκι/σεντονάκι από κάτω (το όνομα του οποίου με πάσα επιφύλαξη ενδέχεται να είναι πισκίρι ) για ευνόητους λόγους. κι υπήρχαν και κάποιες παρόμοιες αλλά με πιο χοντρό πλέξιμο στις οποίες έβαζαν τον άρτο μετά την αρτοκλασία για να τον μοιράσουν

  55. Aghapi D said

    Η Βατώ από πού βγαίνει;

  56. Alexis said

    #53: Ε, όχι, 😆 συνοδευτικά εννοώ πατάτες φούρνου, πίτες, σαλάτες, τυριά κλπ.
    Υπήρχε και ψάρι για τους νηστεύοντες το κρέας (ήταν τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και κάποιοι «αποκρεύανε»)

    Κοίταξε, το στάνταρ είναι ο καφές μετά, όπου προσφέρονται πάντα και κονιάκ, παξιμάδια και βουτήματα.
    Τώρα, αν κάνεις και τραπέζι, τα έθιμα και το διαιτολόγιο ποικίλλουν.
    Απ’ όσο έχω καταλάβει το ψάρι είναι περισσότερο αστικό έθιμο, στις κηδείες της πόλης, και έχει τυποποιηθεί λιγάκι. Υπάρχουν μαγαζιά πέριξ των νεκροταφείων της Αθήνας που ειδικεύονται σε τέτοιου είδους μενού «για μετά από κηδεία».
    Στα χωριά δεν είχαν ψάρι (πού να το βρουν άλλωστε) και έμεναν στις πίτες και σε κάποιο νηστίσιμο πιάτο, π.χ. φασόλια ή κάτι άλλο.
    Τα τελευταία χρόνια, ξαναλέω, οι διακρίσεις αυτές λίγο-πολύ έχουν εξαφανιστεί. Πήγα σε κηδεία πριν 3-4 χρόνια σε μικρό χωριό και είχανε ψάρι πλακί στο φούρνο αλλά και φασόλια γίγαντες.
    Δεν υπάρχει στάνταρ κανόνας πλέον…

  57. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    54 Δεν ξέρω το συγκεκριμένο αλλά πεσκίρι/πισκίρι < τρκ peşkir είναι η πετσέτα, οπότε λογικό ακούγεται.

  58. Alexis said

    Ντάξει το «δεν είχαν ψάρι στα χωριά» σχετικό είναι, εννοώ τα περισσότερα από ατ χωριά της ηπειρωτικής Ελλάδας…

  59. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  60. ΣΠ said

    Πλήρες γεύμα αυτή την βδομάδα. Μεζεδάκια, ποικιλία εθνικών φαγητών, πίτες, κρασί, φράουλες.

  61. BLOG_OTI_NANAI said

    Ηπειρώτικα λαογραφικά και ορολογίες:

  62. Να συμπληρώσω, για να είναι ολοκληρωμένη η λαογραφία για τα μνημόσυνα, πως μαζί με τα κόλλυβα που μοιράζονται, μοιράζεται και κολλυβόζουμος, μια κρέμα που κι αυτή μας αρέσει και τη φτιάχνουμε στο σπίτι και για τους ζωντανούς!
    https://gevseis.blogspot.com/2013/08/kolybozoymo.html

  63. Τα έθιμα είναι από την επαρχία Πλωμαρίου Μυτιλήνης (να ξύσω λίγο το θέμα πάλι 🙂 ).

    Μετά την κηδεία δεν τρώμε κρέας (γι’ αυτό μπαίνει ψάρι) γιατί τρως τα κρέατα του πεθαμένου (συγγνώμη, της σορού ήθελα να πω 🙂 ).

  64. Με πρόλαβε ο γείτονας Ξεροσφύρης για τα κρέατα στην κηδεία…

  65. Αγάπη να στο γυρίσω; το Αγάπη από πού βγαίνει; Θέλω να πω πως είναι κύριο όνομα που κυκλοφορεί στο χωριό. Συμπεθέρα της συγκεκριμένης η Σαπφώ κι έτσι οι εγγονές έχουν τα ονόματά τους. Κι όπως σχολίαζα στο Νίκο όταν του το έστελνα η φωτογραφίες είναι της Βατούς (τι, αυτή πίσω να μείνει 🙂 )

  66. ΣΠ said

    18
    Μια ακόμα διόρθωση. Στο τέλος «πολύ πολλοί λιγότεροι». Το σωστό «πολύ πολύ λιγότεροι».

  67. Νικοκύρη κάτι είπες θα βάλεις επιπλέον για την κρασοψιχιά αλλά δεν το βλέπω…

  68. Νικοκύρη, κάτι είχες πει πως θα πρόσθετες για την κρασοψιχιά αλλά δεν το βλέπω…

  69. dryhammer said

    62. Στο κολλυβόζουμο που πήζει προς χυλό (με ή χωρίς νισεστέ) όλο και «ξεφεύγει» κάνα κόλλυβο, καμιά σταφίδα, κάνα καρύδι από τα κόλλυβα λίγη κανελίτσα από πάνω και γίνεται κάτι σαν μουσταλευριά (κολλυβαλευριά;). Τον δίνανε και στις λεχώνες γιατί λέει ευνοεί την παραγωγή μητρικού γάλακτος.

  70. Φτου. Βγήκε διπλό…
    ΣΠ Ευχαριστώ. Με προβλημάτισε και κατέληξα σ’ αυτό, μου έμοιασε λογοπαίγνιο. Το πρώτο δεν αμφέβαλα πως είναι επίρρημα, κόλλησα με το δεύτερο και κατέληξα λάθος!

  71. Γς said

    55:

    από την καιόμενη βάτο

  72. Γιάννης Ιατρού said

    Για το τραπέζι μετά την κηδεία:
    Πανάρχαιο το έθιμο και ειδικά ο Όμηρος το αναφέρει στην περιγραφή της κηδείας (καύσης) του Έκτορα, το Περίδειπνον, στο σπίτι που μακαρίτη (που παρέθεσε ο Δίας στο παλάτι του Πρίαμου στην προκειμένη περίπτωση), όπου μαζεύτηκαν και συνέφαγαν αυτοί που μάζεψαν ό,τι απέμεινε από την καύση και αφού τα έθαψαν σ΄ ένα μνημείο με μεγάλες πέτρες από πάνω.

  73. Πέπε said

    Το να τρως μετά την κηδεία είναι λίγο αυτονόητο, αφού συχνά θα έρχονταν άνθρωποι από άλλα μέρη που δεν είχαν πού αλλού να φάνε. Τιμήσαν τον νεκρό, δε θα ήταν στοιχειώδες να τους τιμήσουν κι οι ζωντανοί μ’ ένα τραπέζι;

  74. Μάντις said

    επί τούτου ή επί τούτω; αυτό ειναι το ερώτημα στον Νικοκύρη

  75. Alexis said

    #62, 69: Αυτό το κολυβόζουμο που το πήζουν σαν κρέμα, στο Ξηρόμερο το λένε «σπερνοκουρκούτι» και το τρώνε πασπαλισμένο με ζάχαρη.
    Είναι περίπου το ίδιο με τα πολυσπόρια που φτιάχνουν στα Εισόδια της Θεοτόκου

  76. -ούδης και με πάππου Πασχάλη. Κατά δήλωση Μακεδόνας. Θρακιώτης κι απ’ το βόρειο Έβρο, μάλιστα.

    (Αριθμούς δεν βάζω, από σμαρτόφωνο γράφω).

    Το τσουρέκι είναι κλιτς (μετατροπή του κ σε τς) ή ήταν αν πρόκειται για της νύφης (το έσπαγαν πάνω απ’ το κεφάλι της, αλλά να μην το βλέπει, λεπτομέρειες δεν ξέρω, δεν το έτυχα. Αλλά κλιτς είναι κι ένα μικρό ψωμί (στο μισόκιλο) που στέρνεται στους στενούς συγγενείς για ειδοποίηση για το μνημόσυνο. Η πίτα είναι για τους πολλούς.

  77. Μαρία said

    >Όμως η πίτα με το κρασί μοιράζεται και πριν από μνημόσυνο ως ειδοποιητήριο πως το Σάββατο

    Στη γειτονιά μου τη δεκαετία του ’50 μοιράζανε σιμίτια. Σιμίτ βέβαια στα τούρκικα είναι το ψωμί αλλά το δικό μας σιμίτι είναι σαν το ψωμάκι του σάντουιτς.

  78. Μαρία said

    77
    το κουλούρι όχι το ψωμί

  79. sarant said

    60 Καλά λες!

    67-8 Έλεγα ότι θα βάλω, αλλά μετά προτίμησα να περιοριστώ στα ετυμολογικά της πίτας. Άλλη φορά.

    74 Επί τούτο γράφω εγώ ή επί τούτου

    76 Μαρμαγκώθηκε αυτό.

  80. ΣΠ said

    74
    Δες εδώ: https://sarantakos.wordpress.com/2019/01/28/haralampakis/

  81. Αγγελος said

    Στη Θεσσαλονίκη τα γραφεία κηδειών γράφουν «Ακολουθεί δεξίωση στο Τάδε μέρος.» Με ξένιζε, γιατί στην Αθήνα δεν νομίζω πως το λέμε, Άλλωστε συνήθως απλώς βγάζουμε καφέ και κονιάκ στο κυλικείο του νεκροταφείου, με κουλουράκια και κόλλυβα.

  82. aerosol said

    Πολύ όμορφο λαογραφικό, ευχαριστούμε Γιάννη!

    #1, 11, 15, 44
    Βασικά και η πίτα και η λαγάνα είναι είδη άζυμου ψωμιού (δηλαδή που δεν περιέχει προζύμι, μαγιά ή κάτι άλλο που να το φουσκώσει). Αλλά μέσα στα χρόνια η λαγάνα έχει… θεριέψει και συνήθως περιέχει μαγιά, όπως λέει ο Πέπε.

    Να θυμήσω στο φίλο Λεώνικο πως το άζυμο ψωμί είναι παγκόσμιο, το πρώτο είδος ψωμιού που φτιάχτηκε (και φτιάχνεται ακόμα) και ανήκει στην βαθιά παράδοση πάμπολων λαών. Οπότε η λαγάνα αντανακλά μεν την εβραϊκή παράδοση στο ελληνικό Πάσχα αλλά ως είδος ψωμιού έχει κι εδώ πολύ αρχαιότερες ρίζες.

  83. Χαρούλα said

    #75 Alexis, στην Β.Ελλάδα πάλι, είναι σαν την Βαρβάρα(4/12) που μοιράζουμε.
    #76 πως φαίνεται το πέρασμα σου από τον Έβρο..! Ορθή η παρατήρηση.
    #77 Μαρία τώρα που το λες, το είχαμε και μεις.. Το θυμάμαι, όμως ελάχιστα. Άρα άρχισε να χάνεται στην δεκαετία του 70, περίπου.

  84. Μάντις said

    80 ΣΠ το είδα. Να είσαι καλά. Νικοκύρη ευχαριστώ για την απάντηση.

  85. Γιάννης Π. said

    Από όλη την ωραία αφήγηση του κ. Μαλλιαρού να απομονώσω το πανέρι:
    «Τα πανέρια για τις πίτες αυτές είναι ειδικά. Δεν είναι τα καθημερινά πανέρια που μπορεί να χρησιμοποιηθούν (ή να χρησιμοποιούνταν παλιά) για να βάζεις διάφορα πράγματα. Αυτά είναι πανέρια για τις πίτες και τα έχουν λίγοι κι όποιος θέλει να μοιράσει πίτες τα δανείζεται απ’ τους έχοντες. Είναι στολισμένα στο πάνω μέρος με ημικυκλικές απολήξεις που τα κάνουν πολύ όμορφα. Μέσα στο πανέρι στρώνεται μια πετσέτα (μεσάλα) που κι αυτή είναι επί τούτου φυλαγμένη. Με γερανιά χρώματα (μια απόχρωση του μπλε) σε λουρίδες που εναλλάσσονται με τα κόκκινα και τα άσπρα (η φωτογραφία τα λέει καλύτερα).»

    Τα πανέρια αυτά τα συναντάμε και στην αρχαία ελληνική αγγειογραφία με νέες να τα κουβαλούν στους τάφους γεμάτα με προσφορές και διακοσμημένα με ταινίες.
    Για του λόγου το αληθές παραθέτω δύο δεσμούς με αγγεία από τον ιστοχώρο μου:

    http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/klasiki/Thanatos10.htm

    http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/klasiki/epigrafis02.htm

  86. 14 Συγνώμη που απάντησα εγώ στο 23 αντί του Γιώργου που ήθελες 🙂 🙂 🙂

    79 τέλος Ποιος ξέρει γιατί…

  87. 83 Εμ, τρία χρόνια Διδυμότειχο, κάτι (πρέπει να) έμαθα 🙂

  88. sarant said

    85 To ωραίο σχόλιο είχε κρατηθεί στη σπαμοπαγίδα, συγγνώμη!

  89. Μαρία said

    >Μέσα στο πανέρι στρώνεται μια πετσέτα (μεσάλα)

    Στα καθιαυτού, στην ίδια ομάδα με τα μυτιληνιά, το λέμε μεσάλι και το βάζαμε στην πινακωτή.

  90. Γς said

    71:

    Βάτος και κολοκύθια τούμπανα! Χαλδαϊκή μαγεία και τίποτε περισσότερο!

    Καλόπουλος του Ιλαρού φωτός

  91. Γς said

    87:

    http://www.youtube.com/watch?v=-jVoHZ67Ih8

  92. 89 Μεσάλι η πετσέτα η μικρή. Μεσάλα η μεγάλη. Μεσάλι και το πεσκίρι αν είναι υφαντό, αλλιώς πεσκίρι αν είναι χαβλού (δεν έχουμε τίποτα τούρκικο εμείς 🙂 ).

    Περί ονόματος «Βατώ». Στα διαλεκτικά είναι με άρθρο «του» όπως και όλα τα γυναικεία ονόματα – τα ανδρικά «η» ή «γι». Η Γιάνν΄ς, ή γι Γιάνν’ς αλλά του Ρηνιώ, του Μαριγώ, του Βατώ, του Σαπφώ, του Σουφί. κλπ. Εννοείται πως «του» και για τα υποκοριστικά: του γιαννέλ’ του ρηνέλ΄, του μαρικέλ’ του Βατλέλ, του Σαπφέλ’. Αν όμως χρησιμοποιηθούν τα ολόκληρα, παίζει και στα θηλυκά το «η» Η γιαγιά μου η Σοφία, η Μαρία, η Μαρίκα κλπ.
    Επίσης εκτός απ’ τη Βατώ, έχουμε κι άλλα τοπικά ονόματα όπως τον Δούκα (τον πατέρα μου αλλά και τον άντρα της). Το έχω συναντήσει σε πολλά μέρη σαν επώνυμο ενώ σε μας υπάρχει και σαν κύριο όνομα. Και θυμάμαι κάποτε στο βαπόρι, φοιτητές βρισκόμαστε παρέα μεταξύ μας και ως συνήθως ο ένας φέρνει τον άλλον. Και ρωτάω δυο πώς λέγονται και μου λένε πως είναι τρεις Δουκαίοι (ο ένας μόνο στο μεγάλο ενώ ο άλλος ήταν Δούκας Δούκας)! Και ακόμα πιο παλιά, έχουμε πάθει φυματίωση όλο το σχολείο και έπρεπε να κάνουμε τακτικά ακτινογραφία. Πάω μια μέρα στο ΙΚΑ, μου βγάζουν την πλάκα και μας λένε να περιμένουμε να την πάρουμε. Περιμένουμε, περιμένουμε κι ακόμα περιμένουμε. Κάποια στιγμή είχε βγει μια νοσοκόμα και φώναζε ονόματα, ένα απ’ αυτά «Δούκας». Κι επειδή δεν πήγε κανένας άρχισε να γυρίζει στο διάδρομο φωνάζοντας ξανά και ξανά «Δούκας, Δούκας». Μπήκε μέσα, βαρεθήκαμε να περιμένουμε, πάμε να ρωτήσουμε και μας λέει «Καλά, πού είστε, ξελαρυγγιάστηκα να φωνάζω Δούκας, Δούκας» Εμ, πού να το καταλάβουμε, Μαλλιαρός είναι το όνομα!

  93. 91 🙂 Ευχαριστώ.

  94. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Πολὺ ἐνδιαφέροντα τὰ λαογραφικὰ στοιχεῖα ποὺ μᾶς παρουσίασε ὁ Γιάννης.

    Τὸν εὐχαριστοῦμε πολύ. Ἐπίσης εὐχαριστοῦμε τὸν Νικοκύρη γιὰ τὴ φιλοξενία.

    Πολλὰ ἀπὸ τὰ ἔθιμα αὐτὰ πρέπει νὰ ἔχουν πανάρχαιες ρίζες. Πρόχειρα μοῦ ἔρχεται στὸ νοῦ τὸ στάξιμο λίγων σταγόνων ἀπὸ τὸ ποτὸ ποὺ πίνουμε στὴ μνήμη τοῦ νεκροῦ, ὅπως ἔκαναν οἱ ἀρχαῖοι μὲ τὶς σπονδές.

  95. Χαρούλα said

    Τι αναμνήσεις μου, ξύπνησαν σήμερα! Πεσκίρι έλεγε η γιαγιά μου την πετσέτα γενικά. Πόσα χρόνια πίσω…
    Επίσης έχω γνωρίσει χρόνια πριν Βατούλα, βαφτισμένη. Ναι από το νησί. Δεν ήξερα όμως πως είναι συνηθισμένο εκεί. Νόμιζα παραξενιά των νονών. Δούκα όνομα έχουμε και δω. Και θηλυκό Δουκινέτα, κυρίως όμως το γυναικείο στην Σαμοθράκη.

  96. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Σχετικὰ μὲ τὰ φαγοπότια στὶς κηδεῖες, θυμήθηκα μιὰν ἱστορία ἀπὸ οἰκογενειακές διηγήσεις.

    Ὅταν πέθανε ὁ προπάππους μου, ὁ γερο-Στέφος – τὴ δεκαετία τοῦ τριάντα σὲ ἡλικία ἑξηντατεσσάρων χρόνων τὸν λέγανε γέρο – ἧρθαν καὶ κάποιοι φίλοι του ἀπὸ τὸ ἄλλο χωριό· τὴ Χώρα ἢ Μεσσαριά.

    Μετὰ τὸ φαγοπότι τῆς κηδείας, ἦρθαν στὸ κέφι καὶ πῆραν τὰ βιολιά. Φεύγοντας ἀπὸ τὸ χωριό, μαζί μὲ τὰ βιολιά, ὁ δρόμος περνοῦσε μπροστά ἀπὸ τὸ νεκροταφεῖο.

    Ἐκεῖ σταμάτησαν καὶ τοῦ ᾿καναν πατινάδα, ἐπειδὴ «τά ᾿θελενε ὁ μακαρίτης τὰ βιολιά».

  97. ΚΩΣΤΑΣ said

    Μι(ε)σάλι, λέγεται και σε περιοχές της Θεσσαλίας, μάλλον όχι πετσέτα αλλά μικρό τραπεζομάντηλο, στρωσίδι πρόχειρο σε πανέρια…

    Οι παλιές γιαγιές έλεγαν και το μπροστομούνι, οι σύγχρονες πονήρεψαν και τό ΄κοψαν 😉

    Σε άλλες περιοχές, πιο αμόρφωτες, υπήρχε και η διπούτσα, ντιπ αστοίχειωτοι αυτοί.. 🤪

  98. # 92

    Εχω ακούσει πως σε κάποια νησιά των Κυκλάδων, το πρώτο αγόρι παίρνει το όνομα του πατέρα του και το δεύτερο το επίθετό του για όνομα. Ετσι υπάρχει Καμπάνης Καμπάνης του Καμπάνη !

    Επίσης στα νησιά υπάρχουν περίεργα γυναικεία ονόματα, κατάλοιπα από τις γιαγιές, όπως μια γνωστή μου Κοντοσταβλίνα !!

  99. Γιάννης Ιατρού said

    94 (τέλος): Έτσι Δημήτρη. Αντιγράφω από (Peter Toohey, 2010, Death and Burial in the Ancient World):

    …The ceremonies which were performed at these stated intervals might be used at any other time, if for some reason it was necessary to appease the departed spirit. The word ἐναγίζειν was used for the act of offering, ἐναγίσματα for the things offered on these occasions. These consisted of libations (χοαί) of wine, oil, milk, honey mixed with water or milk (Aesch. Pers. 609 foll.), which were poured upon the ground (γάποτοι, Aesch. Pers.621).

  100. Theo said

    @92, 95:
    Ξέρω και κάποιον Δούκα, γεωπόνο, στη Σαμοθράκη.

  101. Μαρία said

    97
    Εννοείς οτι το μεσάλι, με τη σημασία που ανέφερες, το έλεγαν μπροστομούνι;
    Μπροστομούνα και μπροστέλα εγώ ξέρω την ποδιά.

  102. ΚΩΣΤΑΣ said

    101 Όχι, το μεσάλι έχει τη σημασία που λέω. Η ποδιά είναι, όπως το λες και ξέχασα και την μπροστέλα, κι αυτή λεγόταν παλιότερα.

  103. Γιάννης Ιατρού said

    Έκτακτη επικαιρότητα 🙂 🙂 🙂
    Δεν πήγαν χαμένα τα ελικίκου, έπιασαν τόπο!!!

  104. Κιγκέρι said

    Το μεσάλι δεν το ήξερα.

    Εδώ https://lexikolefkadas.gr/mesali-to/ λέει:
    Μεσάλι /τὸ/ (Λ. mensa-alis, Βζ. μενσάλιον) = τραπεζομάνδηλον γεύματος.

    Την ποδιά έχω ακούσει να τη λένε και πεστιμάλι στην περιοχή της Ελασσόνας.

  105. 104 Πεστιμάλι είναι πετσέτα μπάνιου που χρησιμοποιείται στα χαμάμ. Είναι απλή, βαμβακερή, όχι πετσετέ αλλά εξαιρετικά απορροφητική.

  106. 103 Ρε, συ, η φωνητική καλύτερα αποτελέσματα βγάζει. Με τι το γράψαν αυτό; Μήπως με παλιότερο πρόγραμμα φωνητικής;

  107. Μαρία said

    101
    Άρα στο άσχετο είπες να γράψεις τις λέξεις μουνί και πούτσα!

    103
    Για την Εστία μπορεί να φταίει το οσιάρισμα. Αλλά για το υπόλοιπο;

  108. ΚΩΣΤΑΣ said

    107 Ε! ναι, είπα να πλουτίσω την ανάρτηση λαογραφικά και με άλλες λέξεις πέρα από το μισάλι.

    Όμως με πρόλαβες, ευτυχώς που έκανα ριφρές. Είχα γράψει, χωρίς να προλάβω να το στείλω: «Αυτή η καινούρια οσία Μαρία, που ξέρει και τα καθιαυτού, είναι η παλιά μας καλή γνωστή σχολιάστρια;» Δεν χρειάζεται απάντηση πλέον. 😉

  109. Georgios Bartzoudis said

    Εν Μακεδονία είναι «ένζυμα» όσα ανέφερα στο 34. Συχνά-πυκνά έφτιαχναν και ένα άζυμο αρτοπαρασκεύασμα που το λέγαμε πουγάτσια (που-γά-τσια): Λάδωναν ένα σινούδ(ι), έστρωναν το άζυμο ζυμάρι (πάστα αλεύρου, θα το έλεγα), πάχους 1 εκατοστού, το χάραζαν σε κομμάτια, και το έψηναν στο φουρνούδ(ι). Ήταν γρήγορο παρασκεύασμα και εύγευστο εφόσον τρώγονταν ζεστό. Παρομοίως γίνονταν και η μπομπότα (από καλαμποκάλευρο), αλλά σε ταψούδ(ι).
    Το κολλυβόζωμο που αναφέρθηκε, λέγεται Μακεδονιστί κολλυβόζ’μος (ο). Γίνονταν από σκληρό σ(ι)τ(ι)άρι(ι) [μονοσυλλάβως, παρακαλώ!] από την παλιά ποικιλία «Λημνιός». Ήταν ελαφρώς χυλωμένος ζωμός, με ή χωρίς προσθήκη ζάχαρης. Αργότερα, πουλλνές ήταν κείνις που ξηυγινία’καν, κι έβαζαν μέσα σταφίδις κι καρύδια.
    Τέλος, το Μακεδονικό μισάλ(ι) είναι λωρίδα βαμβακερού υφαντού που έβαζαν στην πινακουτή, απ΄άκρη σ’ άκρη, προτού βάλουν μέσα τα ζυμάρια-πλαστά (συνήθως 8 σε κάθε πινακωτή). Το μισάλ(ι) ήταν απαραίτητο «εργαλείο» για να «ξεφορτωθούν» τα ζυμάρια-πλαστά στο φουρνόφτυαρο και να φουρνιστούν. (όποιος κατάλαβε, κατάλαβε!).

  110. sarant said

    109 Τα καταλαβαίνουμε αυτά τα μακεδονικά 🙂

  111. Κιγκέρι said

    105: Γιάννη,

    σε κάποες περιοχές της Θεσσαλίας, πεστιμάλι λενε την ποδιά. Εγώ το άκουσα από Ελασσονίτες, αλλά βλέπω ότι το λένε και
    αλλού

  112. Πέπε said

    Ρε παιδιά, εκατόν έντεκα λαλίστατα σχόλια κι ούτε ένας μπολσεβίκος σχολιαστής (του συγγραφέως κ. Μαλλιαρού και του οικοδεσπότου ημών ρέκτου κ. Σαραντάκου μη εξαιρουμένων) δε βρέθηκε να πει ότι είναι των Ψυχών σήμερα; Έπρεπε δηλαδή να με κεράσουν κόλλυβο για να αντιληφθώ τον λόγο που αναρτήθηκε σήμερα η ανάρτηση;

    _________________

    @ Δούκας:

    Στην Κάρπαθο υπάρχει το θηλυκό αυτού του ονόματος. Έχει την περίεργη μορφή Βουκαινία (<Δουκαινία < Δούκαινα), αλλά αυτή η ετυμολογία δεν είναι ευρέως γνωστή, και σαφώς όχι προφανής, οπότε πιο πολύ Βουκενία το γράφουν.

    Φυσικά, οι εγγόνες της τελευταίας γενιάς Βουκαινιών βαφτίζονται Ευγενίες.

    Πάντως το Δούκας, παρά τον εξωτισμό του, το βρίσκω ωραιότατο όνομα. Όπως και το Ρήγας.

  113. Μαρία said

    112
    Ψυχοσάββατο την … Παρασκευή;

  114. Alexis said

    #112: Το ανέφερε ο Γς στο #4

    Θα τιμωρηθείς γιατί δεν πρόσεχες στο μάθημα, να αντιγράψεις 100 στίχους από το Ζ της Ιλιάδος και εν συνεχεία να τους μεταφράσεις στα καθιαυτού μακιδονικά.
    Βοήθειες από γνωστό Μακεδόνα σχολιαστή δεν θα γίνονται δεκτές 😆

  115. Alexis said

    #113: Κι όμως, σήμερα γίνεται (έγινε) η σχετική λειτουργία και το διάβασμα για τις ψυχές των νεκρών…

  116. loukretia50 said

    Τι καλά! ακόμα τρώτε!
    Και για όσους νομίζουν ότι μεγαλώσαμε και μπαταλέψαμε, ορίστε μια γιαγιά λεβέντισσα! https://youtu.be/AhSHOfKcBFA που τραγουδάει για μια πίτα!
    «Η πίτα πούφαγε ο Σπανός ήταν κολοκυθένια
    Τα χέρια που την πλάσανε ήταν μαλαματένια…»

    (έτσι το ήξερα, η συγκεκριμένη γιαγιά το λέει αλλιώς, και αν δεν ήταν παλιά η ανάρτηση θάλεγα ότι επηρεάστηκε απ΄την επικαιρότητα – επιχείρηση καθαρά χέρια που λένε!)

  117. Πέπε said

    113
    Δεν είπα εγώ Ψυχοσάββατο. Είπα ακριβώς αυτό που μου είπαν: των Ψυχών.

    114
    Σωστά, δεν το ‘χα δει. Από το 4 λοιπόν σε συνδυασμό με το δικό μου 112 προκύπτει και η απάντηση στο παραπάνω: προφανώς «των Ψυχών» θα είναι οι Παρασκευές πριν τα Ψ/σάββατα.

    Περισσότερες λεπτομέρειες ή εξηγήσεις μη μου γυρέψετε, δηλώνω ανίδεος.

  118. Για την αλευρόπιτα ήταν καλτ η Κικιτσόπιτα στο Μονοδέντρι.
    Προσφέρεται ακόμα, αν και όχι στην ίδια ποιότητα.

  119. Και η λίστα με τις φιγουρατζίδικες ή ετοιματζίδικες πίτες:

    Κασερό-
    Ζαμπονό-
    Λουκανικό-
    Ζαμπονό-
    Ζαμπονοτυρό-
    Μανιταρό-
    Πρασό-
    Σπανακοτυρό-
    Παστουρμαδό- (σχ. 33)

    και φυσικά η παραδοσιακή

    σπαμακόπιτα

  120. Μάντις said

    αντι-μήνσιο ξεχάσαμε …με αφορμή το μεσάλι..

  121. Μαρία said

    117
    > προφανώς «των Ψυχών» θα είναι οι Παρασκευές πριν τα Ψ/σάββατα !!
    Όχι, ρε συ. Τα Σάββατα των ψυχών τα λέμε και Ψυχοσάββατα. Στα καθιαυτού σκέτο ψυχού. Σήμερα είχε εσπερινό πριν απ’ το ψυχοσάββατο

  122. Κουτρούφι said

    Και απόψε, Παρασκευή, στον εσπερινό μνημονεύονται οι νεκροί (και διαβάζονται και τα κόλλυβα). Κατά το ορθόδοξο τυπικό μια εκκλησιαστική μέρα ξεκινά από το εσπέρας της προηγούμενης. Αύριο Ψυχοσάββατο μνημόνευση των νεκρών θα γίνει το πρωί, στη λειτουργία.

  123. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ευχαριστούμε ω συντελεστές, κ.Μαλλιαρέ και Νοκύρη, και συντελέστρια κ. Βατώ στην (επι) κοινωνία του εθίμου. Ωραία κατάθεση γι αυτό το τοπικό περιταφικό συνήθειο και στην ώρα του. Ξημερώνοντας Ψυχοσάββατο.
    Στην Κρήτη τα πρώτα χρόνια μου θα ήταν μάλλον αδιανόητο να γίνει καν λόγος για φαγητό σε κηδείες ή και μνημόσυνα. Βέβαια οι νεκροί ήτανε «καθίτουλοι», κι έτσι δεν υπήρχε ο λόγος να ταϊστούν φερμένοι από μακριά. Καφέδες, τσάγια,χαμομήλια,φασκόμηλα με κανένα βρισκούμενο παξιμαδάκι μόνο στο ξενύχτι στο σπίτι του νεκρού που τον μοιρολογούσανε πάντα. Ούτε μετά την τελετή ούτε μετά το μνημόσυνο.Πολύ αυστηρά αυτά.Η οικογένεια δεν μαγείρευε κρέας τουλάχιστον ως τα 40μερα. Θυμάμαι ακόμη την έκπληξή μου, και σε τίνος κηδεία ήταν-τοσο παραξενεύτηκα (τροχαίο νέου ανθρώπου), εδώ στην Αθήνα, όταν άκουσα για ψαρόσουπα στο σπίτι του, την παραμονή της κηδείας κιόλας.
    Βέβαια τώρα είναι και σ΄εμάς όπως τα περιγράψανε πάνω κάτω οι υπόλοιποι. Ανακοινώνεται στο τέλος της λειτουργίας ή το γράφουν στα χαρτιά μνημοσύνου «θα δοθεί καφές στο…» (όχι δεξίωση). Αλλά στον «καφέ» εμπεριέχονται όλα τα κρητικά κουλουροτσουρεκάκια, πιτοειδή*,φταζυμο** ψωμί και παξιμάδι με άφθονη γραβιέρα, ξηρούς καρπούς, ελιές και σχετικά γλυκά (καλιτσούνια, σταφιδωτά, πατούδες). Εννοείται μαζί με το κονιάκ και ρακή. Φεύγοντας παίρνουν/διαμοιράζονται όλοι από τα κομμένα ψωμοτύρια κλπ. Το κρασί σερβίρεται στο κανονικό τραπέζι που ακολουθεί, αφού πάντα πλέον έρχονται από μακριά πολλοί και γίνεται είτε στο σπίτι αν υπάρχει κανείς να μαγειρέψει για τόσο κόσμο ή σε ταβέρνα. Οπωσδήποτε υπάρχει ψαρόσουπα (είναι ειδοποιημένοι, οπότε ετοιμάζουν) και μετά σερβίρονται απ΄όλα χωρίς περιορισμό. Αν πέσει σε νηστεία θα υπάρχει και χταπόδι, σουπιές, καλαμάρι. (Είναι και οι παπάδες -οπότε τους φροντίζουμε 🙂 ).
    Στο πιόσιμο του κρασιού λέμε «μακαρία και ανάπαυση» ,»Θεός συχωρέσει»κλπ, ποτέ γεια μας και δεν τσουγκρίζουμε.

    *βρουβοπιτάκια (χορτοπιτάκια), μυζιθροπιτάκια, νερόπιτες
    **https://3.bp.blogspot.com/-PlzMRdxLSCg/TkZre-Z9LCI/AAAAAAAACiM/pZrK88mXB5s/s1600/DSCN4739.JPG

  124. Πέπε said

    121 κλπ.:

    Tο μόνο που ήξερα κι από πριν είναι ότι τα ψυχοσάββατα είναι Σάββατο. Όχι:
    -τι είναι τα ψυχοσάββατα
    -τι σημαίνει «των ψυχών»
    -αν «των ψυχών» είναι συνώνυμο με το ψ/σάββατο
    -τι είναι Σάββατο (Όχι, υπερβάλλω. Αυτό το τελευταίο το ήξερα)
    -αν υπάρχει ειδική λέξη για την παραμονή (εσπερινό) του ψ/σαββάτου
    -αν υπάρχουν κι άλλες μέρες που να είναι των ψυχών – ας πούμε, κάτι παίζει με τη λαμπρή Τρίτη, αλλά τι ακριβώς;
    -κλπ.

  125. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Σε μνημόσυνο 9μερων, στην Αρκαδία, η πεθερά μου την παραμονή ζύμωσε 9 μικρά ψωμάκια, στρογγυλά-περίπου μισό κιλό και μ΄έστειλε και τα μοίρασα πέριξ σε εννέα σπίτια. δε θυμάμαι αν έλεγα κάτι.Προφανώς θα ανακοίνωνα το αυριανό μνημόσυνο

    119 Παιδάκι, δεν σου βάλανε το γλωσσοδέτη σπανακολαδοστακόπιτα; Για πε το πολλές βολές; 🙂

    Ασχετο να ξέρω: Ταξίδεψε κανένας σας αεροπορικώς στο εσωτερικό; Τί γίνεται; Δίπλα δίπλα και με μάσκες ε; τίποτ άλλο;

  126. Πέπε said

    Και κάτι άσχετο – επίκληση της συλλογικής σοφίας:

    Μπορεί κανείς να μου θυμίσει το όνομα ενός μινιμαλιστή σκηνοθέτη, ΠΟΛΥ μινμαλιστή όμως, νομίζω Άγγλου ή πάντως από αγγλόφωνη χώρα; Θυμάμαι να έχω δει ταινία χωρίς καθόλου ήχο, ούτε λόγια ούτε μουσική (τρομακτική εμπειρία), και ταινία με ένα αενάως επαναλαμβανόμενο μοτίβο που πολύ σταδιακά εμπλουτίζεται (τύπου σαν να ‘ναι δύο που κάνουν τον ίδιο διάλογο άπειρες φορές, μόνο που κάθε φορά έχουν και μια ατάκα παραπάνω – δεν ήταν αυτό, ήταν όμως σ’ αυτό το κόνσεπτ).

    Ευχαριστώ πολύ.

  127. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    123
    Ήθελα να φαίνεται η φωτό του φτάζυμου να παρεϊζει με τις πίτες https://i2.wp.com/www.cretangastronomy.gr/wp-content/uploads/2011/08/DSCN4739.jpg

  128. # 119

    Στα καθ’ημάς Κυψελιώτικα υπάρχει και (εξαιρετική) πατατόπιττα από βορειοηπειρώτη-νοτιοαλβανό μάστορα

  129. Κάποτε ξύπναγα για ψάρεμα-πιθανόν να το επιχειρήσω αργότερα καιρού και θυμικού επιτρέποντος- τώρα ξυπνώ κι αρχίζω την διαδικασία της αρτοπαραγωγής εκ προζύμης ώστε να τρώγεται κατά τις 11. Ξαναέγραψα πως από τότε που έκοψα εντελώς το αγοραστό ψωμί το πεπτικογαστροαπεκκριτικό σύστημα βελτιώθηκε τα μάλα, της (σημαντικής) ελάττωσης του βάρους συμπεριλαμβανομένης !! Πιθανολογώ πως οφείλεται σ’ αυτήν την αλλαγή αφού οι άλλες συνήθειες δεν άλλαξαν. Και θυμήθηκα πως ο πατέρας μου όταν ήμουν μικρός με φώναζε Ζορζ μπουλανζέ !

  130. 126,
    Για το δεύτερο (αενάως επαναλαμβανόμενο μοτίβο που πολύ σταδιακά εμπλουτίζεται) κοντά είναι το θεατρικό Constellations, το οποίο ξεκινάει με σκόρπια ενσταντανέ διαλόγων σε χρονική απόσταση μεταξύ τους, και σιγά-σιγά τα γεμίζει πηγαίνοντας μπρος-πίσω, στην πορεία ξεδιπλώνοντας και χαοτικά μικρο-σενάρια όπου η ίδια φράση επαναλαμβάνεται με διαφορετική κατάληξη. Μού άρεσε πολύ – είναι περισσότερο ευαίσθητο παρά εγκεφαλικό – αλλά δεν άρεσε σε όλους τους θεατρόφιλους στην παρέα, καθώς είναι ιδιόμορφο.

  131. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα

    117 (113/121/122): Πέπε,
    όταν δεν πηγαίνεις στο κατηχητικό, αυτά παθαίνεις

    ΥΓ: ούτε ‘γώ ήξερα πως η εκκλησιαστική μέρα αρχίζει το απόγευμα της προηγούμενης μέρας!!
    Ρε τι μαθαίνει κανείς εδώ μέσα, με τζην μπαίνει και με τήβεννο βγαίνει, όπως στα ταξί 🙂

    130: Τι θυμάσαι ρε συ! Αμάν!

  132. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    119. Και μακαρονόπιτα, μούρλια
    στο Χαλάνδρι, επί της Αγ. Παρασκευής στο ύψος της Αστυνομίας

    Μαραθόπιτες, κρεμμυδόπιττες , νερόπιτες και πλακόπιτες από τα πάτρια
    Μελόπιτες,τραχανόπιτες, κολοκυθόπιτες και καρπουζόπιτες αλλού.

  133. Γς said

    129:

    Μαρτσελίνο. πάν ι βίνο

  134. Γς said

    129:

    > ο πατέρας μου όταν ήμουν μικρός με φώναζε Ζορζ Πσαγά

    ου αλτερνατιβμόν: Πêchερ ντε πεγλ

  135. loukretia50 said

    Καλημέρα!
    Δεν πρόφθασα να ευχαριστήσω για το όμορφο κείμενο, πάντα μ΄ενδιαφέρουν αυτά τα θέματα για παραδόσεις που χάνονται.
    —————————

    Πέπε,
    μακάρι να βοηθούσα, ξέρω πόσο ενοχλητικό είναι να προσπαθείς να θυμηθείς κάτι και να μη μπορείς, αλλά δεν έχω δει σύγχρονη ταινία σαν αυτή! – με ελάχιστους διαλόγους ή χωρίς μουσική, ναι, αλλά όχι κι έτσι!
    Και είναι πολύ πιθανό να μην ενδιαφέρθηκα να τη δω!
    Τώρα πια δε θεωρώ υποχρέωσή μου να σχηματίσω ολοκληρωμένη άποψη, φεύγω απ΄τη μέση άμα λάχει! Ούτε το Blow up δε θα ξανάβλεπα, κι ας είμαι λάτρης της Ιταλικής σχολής!
    Στο θεατρικό που αναφέρει ο Μιχάλης καλύπτεται το β΄μέρος της ερώτησης, αλλά υπάρχει διάλογος.
    Θα έδινα πιθανότητες στην ταινία “Η φυλή” / the tribe, αν και έχει ήχους περιβάλλοντος.
    Υπάρχει ένα ντοκυμανταίρ The Minimalists, δεν ξέρω αν αναφέρεται και σε ταινίες.

    Μικρή συνεισφορά μια λίστα ταινιών που υποθέτω θάθελες να αποφύγεις :
    https://www.indiewire.com/gallery/modern-silent-films-minimal-dialogue-quiet-place/under-the-skin-telluride-review/

    ΥΓ. Νομίζω ο ΓΤ θα ξέρει περισσότερα, αντέχει και τον Λαρς!

  136. nessim said

    126. Είναι το «Μοντέλο» του Κώστα Σφήκα από το 1974.
    105 λεπτά, που τότε αντέχαμε 🙂 , μονοπλάνο, αρνητικά
    χρώματα, βουβό.
    https://www.imdb.com/title/tt0265335/?ref_=nm_knf_t2
    https://www.lifo.gr/articles/cinema_articles/282615/to-montelo-1974-toy-kosta-sfika-einai-isos-i-pio-parakseni-tainia-toy-ellinikoy-kinimatografoy

  137. Γιάννης Ιατρού said

    136: Α, καλάααα. Όχι μόνο ο Μιχάλης (130), είσαι κι εσύ… 👍

  138. Καλημέρα
    Ανταπόκριση από Πολυχνίτο (απ’ τα δυτικά του Πλωμαριού, ενώ η Γέρα ανατολικά): «εμεις μαργαριτα. Ενα να ξερεις: Το συναντησα σαν εθιμο μνημοσυνου σε βιβλιο που αναφερεται στην Κ. Ιταλια!!! Αρα, μαλλον αρχαιας προελευσης εθιμο.»

    112 Για πάτα ένα ctrl+F και ψάξε για ψυχοσάββατο. Πόσες φορές αναφέρεται στο κείμενο; Α! Κατά τα άλλα το κανείς «δε βρέθηκε να πει ότι είναι των Ψυχών σήμερα;» Το ότι αναρτήθηκε τη μέρα αυτή ήταν σύμπτωση, αλλά καλή σύμπτωση θα έλεγα.

  139. 109 Μ’λαρ’, π’θαρ’, κ’θαρ’, σ’ταρ’, νταρί. Τι μου λες τώρα…. Το να φεύγουν τα σύμφωνα, δεν τόχετε αποκλειστικότητα. Μην τα θες όλα δικά σου. Και στη Θεσσαλία, μια απ’ τα ίδια είναι (εγώ τα δικά μας έγραψα. το νταρί είναι σε σχέση με τα προηγούμενα, δεν του λείπει τίποτα).

    Στο ερώτημα: η πίτα με προζύμι ή όχι. Όπως λέω και στο κείμενο, από το ψωμί που φτιάχνανε ένα κομμάτι το κάνανε πίτα. Αν το ήθελες πιο σωστό, χρειαζόταν να προστεθεί και μαστίχα επιπλέον. Τίποτα άλλο.

  140. 124 τέλος Ψυχοσάββατο είναι και το πρώτο Σάββατο της μ. σαρακοστής (αυτό μετά την Καθαρά Δευτέρα).

  141. 118 Κλασική αξία. Γνωστή παλαιόθεν, όταν εκδράμαμε εκεί ως φοιτητές του Π.Ι.

    122 Αυτό φαίνεται κι απ’ τη Μ. Βδομάδα. Το βράδυ αυτό που ψέλνεται είναι ο όρθρος της επόμενης μέρας.

  142. # 109, 139

    Παρακαλώ πολύ !!!!

    Στα καθιαυτού ρουμελιώτικα το μουλάρι λέγεται μπλαρ ποτέ μ’λαρ !!

    Το σκυλί σκλι και η αλεπού αλπή. Η ωραία γκόμενα, σταρ και η άσχημη, κριθάρ !!!

  143. sarant said

    129 Δηλαδή κάθε μέρα ζυμώνεις;

  144. # 143

    Κάθε δύο ή τρεις, ανάλογα με την κατανάλωση.Αλλά βασικά δεν ζυμώνω, χρησιμοποιώ την τεχνική του απλώματος διπλώματος, έχει καλύτερα αποτελέσματα και πιο ξεκούραστα, αλλά είναι πιο χρονοβόρα γιτί πρέπει να παρέμβεις τουλάχιστον δυο φορές μέχρι το φούρνισμνα ενώ με τοζύμωμα ξεμπερδεύεις μια και καλή. Με το ζύμωμα το τρως στο 4ωρο, μ’ αυτόν τον τρόπο θες ένα οκτάωρο

  145. Theo said

    Σχετικά με το ψυχοσάββατο ή «Σάββατο των Ψυχών» στη λαϊκή γλώσσα (Πολλές φορές παραλείπεται η πρώτη λέξη και λέμε μόνο «των Ψυχών», αλλά με αυτό εννοούμε το Σάββατο, όχι την Παρασκευή).

    Ναι υπάρχουν δύο ψυχοσάββατα, που έχουν καθιερωθεί πριν από τον 8ο αιώνα: ένα πριν από την Κυριακή των Απόκρεω κι ένα πριν από την Πεντηκοστή, στα οποία μνημονεύονται όλοι οι «ἀπ᾿ αἰῶνος κεκοιμημένοι» (από τον 13ο-14ο αιώνα τουλάχιστον, αν και ξεκίνησαν για διαφορετικούς λόγους -βλ. http://www.symbole.gr/typikon/thty/1273-psyxosav2).

    Και στα δύο ψάλλεται μια αρχαία ακολουθία, αυτή της νεκρώσιμης Παννυχίδας, «σὰν ἕνα εἶδος ἀποδείπνου ἢ μεσονυκτικοῦ μὲ εἰδικὰ τροπά­ρια ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων, στὸ δὲ τέλος γίνονται καὶ οἱ γνωστὲς ἐπι­μνημόσυνες δεήσεις καὶ εὐχές». Στη λειτουργική πράξη της Εκκλησίας η ακολουθία αυτή ψάλλεται μετά τον εσπερινό. Και επειδή, όπως έγραψε κάποιος, λειτουργικά η μέρα αρχίζει με τον εσπερινό, γι’ αυτό και η παννυχίδα γίνεται μετά τον εσπερινό της Παρασκευής.

    Φυσικά νεκρώσιμος κανόνας ψάλλεται και στον όρθρο, ενώ επιμνημόσυνες δεήσεις και ευχές αναπέμπονται και στη θεία λειτουργία του Σαββάτου.

  146. 145 A, είναι πριν την Καθαρά Δευτέρα, όχι μετά. Δεν τα θυμόμουνα καλά!

  147. Triant said

    146: Κι εγώ έτσι νόμιζα αν και θά ‘πρεπε να ξέρω καλύτερα μιας και το μετά την Καθαρά Δευτέρα Σάββατο γιορτάζουμε οι Θοδωρήδες. Χαίρομαι που δεν γιορτάζω το Ψυχοσάββατο 🙂

  148. Πέπε said

    @136.
    Όχι.
    Η περιγραφή ταιριάζει, αλλά δεν ψάχνω Έλληνα.
    Ευχαριστώ! 🙂

  149. ΣΠ said

    126
    Μόνο αυτές τις δύο ταινίες βρήκα να ταιριάζουν κάπως στην περιγραφή σου:
    https://www.imdb.com/title/tt0101420/
    https://www.imdb.com/title/tt0060984/

  150. Despoina Aslanidou Leonis said

    δοκιμαστικό

  151. loukretia50 said

    Πέπε,
    από περιέργεια έψαξα λίγο ,δεν ξέρω αν εννοείς αυτό, αλλά βρήκα την απόλυτη βουβαμάρα , σε επαναλαμβανόμενα πλάνα , χωρίς όμως περισσότερα στοιχεία για την ταινία και τους συντελεστές.
    Savoir dire non https://youtu.be/ovcQC_SncoI (FILM MUET ET SANS MUSIQUE)

  152. 33 Δηλαδή αυτό είναι Pide; Άργησα αλλά τη βρήκα!

  153. Α γεια σου, αυτό ξέρω εγώ! Και φρονίμως ποιών έχει και αϊράνι για συνοδευτικό. Πλησιάζει και μεσημέρι και μου τρέχουν τα σάλια…

  154. 118 Το βίντεο τόχω δει πολλές φορές μιας και φτιάχνουμε αλευρόπιτα και πολλές φορές γυρνάμε σ’ αυτό για κάποια λεπτομέρεια που μας έχει ξεφύγει. Θεϊκό εκεί που τη ρωτάει: Το αλεύρι το μετράς. Κι εκείνη απαντάει, «Ε, ναι, βέβαια. Να. Μία, δύο, τρεις χούφτες»!!!

  155. 153 Ταχύτατη απάντηση 🙂
    Ναι, η Μαρία το συνηθίζει το αριάνι. Εγώ πάλι όχι. Η φωτογραφία είναι από την Πέργαμο (που ακολούθησα αυτό που έλεγα πως στο γεμάτο μαγαζί να πηγαίνεις και δικαιώθηκα για άλλη μια φορά). Εγώ είχα πάρει Άδανα κεμπάπ. Και για τέλος Κιουνεφέ (να σε φτιάξω πλήρως).

    https://gevseis.blogspot.com/2018/09/kiunefe-story.html

  156. Για τους Αθηναίους υπάρχει ο κλασικός Ελευθεριάδης, στη Δροσιά. Βλέπω ότι έχει ανοίξει και στο Χαλάνδρι και κάνει και ντελίβερι https://peinirli.gr/, αλλά σαν το αυθεντικό μαγαζί δεν έχει! Αξιώθηκα να ξαναπάω τα χριστούγεννα μετά από πολλά, πολλά χρόνια.

  157. sarant said

    156 Aχ….

  158. Κιγκέρι said

    154:

    Γιάννη, πάλι καλά, η χούφτα είναι τέλος πάντων μια κάποια μονάδα μέτρησης. Η γιαγιά μου για τα υγρά έβαζε «όσο πιει» και για τα στερεά «όσο πνίξει»!

  159. 156 Τεχλικίδης (πάλι Δροσιά – λίγο παραδίπλα). Τον προτιμώ. Αλλά κι ο Μπαρμπα-Σταύρος στη Δραπετσώνα!
    158 🙂

  160. Triant said

    159: Ψηφίζω Ελευθεριάδη. Ενώ μάλιστα πάω από παιδί, τώρα στα γεράματα ανακάλυψα και τα καταπληκτικά κολοκυθάκια-μελιτζάνες που τηγανίζει. Όποιος δεν τα έχει δοκιμάσει να το κάνει. Όσο για το πεϊνιρλί, σκέτο με διπλό βούτυρο (όπως το έτρωγε ο πατέρας μου και δεν τον καταλάβαινα). Σπανίως με αυγό ή (διαζευκτικότατο) παστουρμά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: