Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ένας παππούς γράφει στο εγγονάκι του

Posted by sarant στο 9 Αυγούστου, 2020


Στο σημερινό μας λογοτεχνικό κυριακάτικο άρθρο θα δούμε το συγκινητικό γράμμα ενός παππού προς τον εγγονό του, που είναι ακόμα βρέφος.

Και παρόλο που τα αισθήματα που εκφράζει ο παππούς θα τα έχουν αισθανθεί αμέτρητοι παππούδες, το κείμενο που θα διαβάσετε δεν είναι πρόσφατο, είναι παλιό -σχεδόν χιλιόχρονο, αφού το έγραψε ο Μιχαήλ Ψελλός στα μέσα του 11ου αιώνα. Ο Ψελλός, σημαντικότατος βυζαντινός λόγιος, που η δράση του ως πολιτικού δεν ήταν δυστυχώς το ίδιο γόνιμη, γεννήθηκε πριν από χίλια χρόνια -το 1017 ή το 1018 και είναι κάπως περίεργο που η επέτειος αυτή πέρασε απαρατήρητη.

Το κείμενο το παρουσίασε στο ιστολόγιο τις προάλλες ο φίλος μας ο Μπλογκ, με αφορμή το άρθρο του φίλου μας του Άρη για τις μωρουδίστικες λέξεις. (Κάτι που, παρεμπιπτόντως, δείχνει την ανεκτίμητη αξία που προσθέτουν τα σχόλια και γενικά η παρουσία σας).

Άρεσε σε πολλούς, οπότε το πέρασα από OCR και το παρουσιάζω σήμερα, μαζί με το αρχαίο κείμενο. Η μετάφραση είναι του Δημοσθένη Κούρτοβικ. Σε σχέση με τη μεταφραση, έχω μια παρατήρηση -και άλλη μία ο φίλος μας ο Κώστας, αλλά αυτά θα τα δούμε μετά το κείμενο, που είναι εδώ:

Λόγος του Μιχαήλ Ψελλού στον μικρό εγγονό του

Ίσως να μη σε ξαναδώ, μικρούλη μου, παιδί της ψυχής μου, ούτε στα εφηβικά σου χρόνια —είθε να δώσει ο Θεός να ζήσω τουλάχιστον ως τότε!— ούτε όταν θα ωριμά­σεις και θα γίνεις άνδρας· γιατί η ζωή μου κοντεύει να τελειώσει και πλησιάζει η στιγμή που θα κοπεί το νήμα του πεπρωμένου. Θα σου απευθύνω λοιπόν από τώρα το λόγο και θα ανταποδώσω την έμφυτη χάρη σου με μια κάποια χάρη των λόγων, Θα έπρεπε να είμαι άγνωμων και άμυαλος, αν σε μια στιγμή που oι αισθήσεις και οι σκέ­ψεις σου είναι ακόμα τόσο απλές και μόνο για μένα αντιπροσωπεύουν κάτι το τέλειο, σε μια στιγμή που ακούς τη φωνή μου και νιώθεις την αγάπη μου, που γαντζώνεσαι από το λαιμό μου και ρίχνεσαι στην αγκαλιά μου και με αφήνεις να σε σκεπάσω με φιλιά —θα ήμουν αγνώμων, λέω αν σε μια τέτοια στιγμή δεν ανταποκρινόμουν και εγώ με ένα δώρο από αυτά που μπορώ να δώσω πλουσιοπάροχα.

Σου προσφέρω λοιπόν αυτό το λόγο σαν εγκώμιο, για να μπορέσεις αργότερα να σχηματίσεις μια ιδέα τι σήμαιν’ ο παππούς σου στη ζωή σου και ποιες ήταν οι ρη­τορικές ικανότητές του. Το εγκώμιό μου δεν θα επιστρατεύσει στρεψόδικα επιχειρήματα, δεν θα επινοήσει τίποτα φανταστικό για να σε εξάρει, παρά θα περιγράψει την εσωτερική και εξωτερική συμπεριφορά σου, μια συμπεριφορά που δεν την έχω δει σε κανένα άλλο μωρό. Ξέρω εγώ καλύτερα από τον καθένα να κοιτάζω ίσια στην ψυχή μέσα από τις αισθήσεις, σαν μέσα από παράθυρα, ή μάλλον να την ανακαλύπτω στα φρύδια και στα μάτια σου.

Μια και μιλάω για τα φρύδια και τα μάτια: στ’ αλήθεια, από την πρώτη στιγμή της ζωής σου τα μάτια σου ήταν θελκτικά· ούτε γοργά και ευκίνητα, ούτε αργοκίνητα και νωθρά, πράγμα που θα ήταν σημάδι αδύναμου χαρακτήρα. Πότε είναι ακίνητα, βυθισμένα λες σε σκέψεις, πότε πάλι κινούνται χαρούμενα, όταν χαράζεται στο πρόσωπό σου ένα χαμόγελο. Αυτά τα σημάδια δεν τα παρατηρώ απλώς —γι’ αυτό δεν χρειάζομαι ούτε δελφικό τρίποδα ούτε βακχική έκσταση!— παρά τα προβλέπω και, βλέποντας στα μάτια σου την ευχαρίστηση, ξέρω πώς θα γελάσεις. Και πραγματικά: κουνάς τα χείλια σου, το προσωπάκι σου κοκκινίζει και να που γελάς. Κι ενώ τα μά­τια σου καθρεφτίζουν τις σκέψεις σου, τα φρύδια σου δεν μένουν άπραγα, παρά προδίνουν κι αυτά κάτι από ό,τι γίνεται μέσα σου.

Όταν αντίθετα βάζεις τα κλάματα, όταν π.χ. δεν έχει γάλα, και η βάγια δεν σου δίνει το συνηθισμένο ρόφημα, δεν ξεσπάς σε δυνατά ξεφωνητά και αλαφιασμένες κι­νήσεις· όχι, θα έλεγε κανείς ότι είναι σαν να φιλονικείς μαζί της και να την κατηγο­ρείς για αδικία και έπαρση, όταν σε κοιτάζει αυστηρά. Και μόνο για να πάρεις με το μέρος σου τον θεατή ή όποιον θα είναι ο διαιτητής της διαφοράς σας, αφήνεις μερικά δάκρυα να κυλήσουν, ενώ το στόμα και τα μάτια σου προσπαθούν να διαθέσουν ευ­νοϊκά απέναντί σου τους κριτές. Αλλά είσαι έτοιμος για συμφιλίωση, και όταν η βά­για που σε κακοκάρδισε γυμνώνει πάλι το στήθος της, τότε εσύ γρήγορα μαλακώνεις και κοιτάζεις μειλίχια την τύραννό σου. Και, με το στόμα στο στήθος της, πίνεις όχι σαν κάποιος που πεθαίνει από τη δίψα και πίνει άπληστα, παρά με μέτρο, και για ευχαριστώ στέλνεις στη βάγια σου ένα φιλικό βλέμμα και ένα χαμόγελο. Όλα αυτά δεν εκπλήσσουν τον παππού σου: τέτοια γνωρίσματα είχε και η μητέρα σου, και δεν θα ήταν παράξενο αν κάτι από τη φύση εκείνης που σε γέννησε πέρασε και σε σένα.

Αλλά και γενικά δεν φέρεσαι σαν μωρό χωρίς λογικό, παρά πιο συνετά από όσο θα ταίριαζε στην ηλικία σου. Αν και δεν είσαι καλά καλά τεσσάρων μηνών, ξέρεις κιόλας να προσέχεις τις ιδιαιτερότητες του περίγυρού σου. Αναγνωρίζεις τον καθένα και την καθεμία, ξέρεις ποιος δεν ενδιαφέρεται για σένα και ποιος σε νοιάζεται, και ανάλογα μοιράζεις τη συμπάθεια και την αντιπάθειά σου. Μόνο για μένα κάνεις μια εξαίρεση σ’ αυτό σου το φέρσιμο: μου χαρίζεις τη συμπάθειά σου ακόμα και όταν εγώ σε φιλώ πολύ δυνατά και πιέζω τα χείλη σου και σε παίρνω υπερβολικά ορμητικά στην αγκαλιά μου. Κι όταν σου δίνω μια στο δεξί σου χέρι, εσύ μου απλώνεις και το αριστερό, λες και θέλεις να επαληθεύσεις τη ρήση του Κυρίου: ξέρεις, φαίνεται, ότι σε χτυπάω από αγάπη, ότι δεν σε χτυπάω για να σε χτυπήσω, παρά μόνο για να απο­λαύσω πάλι τη φυσική σου χάρη. Κι όταν σε βλέπω αμήχανο και σαστισμένο, πα­ραμερίζω αμέσως τα παιγνίδια σου, σε σηκώνω ψηλά και σε κουνάω στον αέρα, και τότε εσύ ξαναβρίσκεις τη χαρούμενη διάθεσή σου.

Τις φασκιές δεν μπορείς να τις υποφέρεις καθόλου, κι όταν η βάγια σε βγάζει από τo νερό και θέλει να σε τυλίξει, με τα μπρατσάκια σου απλωμένα στα πλάγια του κορμιού και τα ποδαράκια σου κλειστά, εσύ κατσουφιάζεις και σκυθρωπιάζεις αμέ­σως και με τίποτα δεν μπορούμε να σε καλοπιάσουμε. Καθόλου δεν σου αρέσει αυτή η αιχμαλωσία. Όταν όμως σου βγάζουν τις φασκιές, σαν να σου λύνουν τα δεσμά, τρελαίνεσαι από ενθουσιασμό, το βλέμμα σου γίνεται πιο χαρωπό, το χαμόγελό σου πιο γλυκό, τα χεράκια σου κουνιούνται πέρα δώθε και τα ποδαράκια σου κλοτσούν τον αέρα. Από νωρίς έχεις γούστο για τα ωραία πράγματα, και όταν ή μανούλα σου σού φοράει ένα όμορφο σκουφάκι ή ένα όμορφο φορεματάκι, τότε εσύ γυρίζεις με καμάρι προς όλες τις μεριές. Η ευχαρίστηση που σου προκαλεί το μπάνιο δεν είναι μό­νο η ευχαρίστηση ενός μικρού παιδιού, όχι, έχει κάτι το υπολογισμένο! Δεν είναι βέβαια δικό μου καθήκον να σε πλένω, αλλά για να σε ευχαριστήσω και να ευχαριστηθώ κι εγώ βλέποντας την υγεία σου, έρχομαι συχνά να σε δω την ώρα που σε μπανιάρουν και τότε ξαναγίνομαι κι εγώ παιδί. Σκύβω πάνω από την μπανιέρα κι εσύ, επειδή χαίρεσαι που με βλέπεις ή το νερό καίει λίγο παραπάνω από όσο πρέπει, τυ­λίγεις γύρω μου τα χεράκια σου, με κρατάς σφιχτά και γουγουλίζεις.

Το κορμί σου —είθε να μην το πιάσει ποτέ το κακό μάτι!— είναι πανέμορφο, τα μέλη σου έχουν ωραίες αναλογίες, αληθινό δώρο της φύσης, τα μαλλάκια σου είναι δαχτυλιδωτά και ξανθά, το κεφαλάκι σου έχει τέλειο σχήμα, ο λαιμός σου είναι λε­πτός και ελεύθερος και όλα τα άλλα είναι αρμονικά, για να μην αναφέρω περισσότε­ρες λεπτομέρειες. Ας είναι ευτυχισμένη ολόκληρη η ζωή σου! Αυτό, βέβαια, δεν μπο­ρώ να το εγγυηθώ, αλλά η αρχή ήταν καλή. Ο αυτοκράτορας και η αυτοκράτειρα τσα­κώθηκαν ποιος από τούς δυο θα σε αναδεχθεί. Και νίκησε το γυναικείο φύλο. Σε πή­γαν στο παλάτι, η αύτοκράτειρα σε πήρε στην αγκαλιά της, σε χάιδεψε κι όταν τέλειωσε σε απίθωσε, λες και ήσουν πολύ βαρύς γι’ αυτήν, πάνω στο μαλακό αυτοκρατορικό κρεβάτι. Έπειτα σε επέστρεψε στη μητέρα σου και της χάρισε το κόσμημα που φορούσε —μια αυτοκρατορική τιμή, μικρότερη από όσο θα ταίριαζε στο φύλο σου, αλλά μεγαλύτερη από όσο άρμοζε στην ηλικία σου.

Αυτό λοιπόν είναι το εγκώμιο που έγραψε για σένα ό παππούς σου. Δεν είναι ολοκληρωμένο —αλλά ούτε κι εσύ είσαι ακόμα ολοκληρωμένο, έμψυχο μαργαριτάρι μου, στολίδι της ψυχής μου. Όταν κάποτε θα μπορείς να χρησιμοποιείς το λογικό σου, όταν θα ξέρεις ποιος ήταν ο παππούς σου και πώς ήταν τα πρώτα χρόνια τής ζωής σου, τότε να τον έχεις ως υπόδειγμα, να ασκείσαι στη σύνεση, να τιμάς τους γονείς σου, να σέβεσαι τους παιδαγωγούς και τους δασκάλους σου και να καλλωπί­ζεις την ψυχή σου προπαντός με πνευματικές ασχολίες· έτσι, άλλωστε, έκανα κι εγώ σεβαστή τη μητέρα σου και την οικογένειά σου. Είθε να αποκτήσεις όλα όσα επιθυμείς, αλλά προπαντός μόρφωση και φρόνηση. Μόνο έτσι η ψυχή βρίσκει την πραγ­ματική ομορφιά της και κατανοεί τα βαθύτερα μυστικά.

Όλα αυτά τα έγραψα για σένα καθώς σε κρατούσα στην αγκαλιά μου και σε γέ­μιζα αχόρταγα με φιλιά.

Μια μικρή παρατήρηση δική μου στην πολύ καλή μετάφραση του φίλου Δημοσθένη Κούρτοβικ. Με όλο το θάρρος, βρίσκω άστοχο, στην αρχή, «Ίσως να μη σε ξαναδώ, μικρούλη μου», το ρήμα «να σε ξαναδώ». Το πρωτότυπο, που θα το δούμε πιο κάτω, λέει «ουκ όψομαί σε ίσως», αλλά και με την απλή λογική δεν έχει θέση το «ξανα». Ο Ψελλός λέει ότι ίσως να μην προφτάσει να δει τον εγγονό του να γίνεται έφηβος. Οπότε, εγώ θα έβαζα, «Ίσως να μην προφτάσω να σε δω μικρούλη μου».

Ο φίλος μας ο Κώστας έχει μιαν άλλη μεταφραστική επισήμανση, κάπου στη μέση, το «εὐθὺς ἀπῆγον τὰ σὰ παιδικά», που ο Δημ.Κ. το αποδίδει «παραμερίζω αμέσως τα παιγνίδια σου». Επειδή όμως το πρόβλημα είναι περίπλοκο, ποια να είναι αυτά τα «παιδικά», θα αφήσω τον Κώστα να το αναλύσει σε σχόλιό του και στο μεταξύ μπορείτε κι εσείς να το σκεφτείτε. ΠΡΟΣΘΗΚΗ: Το σχόλιο του Κώστα έγινε, πρώτο-πρώτο. Δείτε το αν θέλετε.

Ιδού λοιπόν το πρωτότυπο κείμενο:

 

Εἰς τὸν αὐτοῦ ἔκγονον ἔτι νήπιον ὄντα

Οὐκ ὄψομαί σε ἴσως, φίλτατόν μοι βρεφύλλιον καὶ ψυχῆς ἐμῆς ἔκγονον,οὔτε ἡβάσκον, εἴ γε θεὸς βούλοιτο, οὔτε μειρακευόμενον, ἐπειδή μοι τὸ ζῆν ἐπιλείψιμον ἤδη καὶ ὁ χρόνος ἥκει φέρων τὴν τομὴν τοῦ κλωστῆρος. διὰ ταῦτά σοι προλαμβάνω τὸν λόγον καὶ χάριτάς τινας λογικὰς ταῖς σαῖς  ἐμφύτοις ἀντιδίδωμι χάρισιν. ἀγνώμων δὲ ἂν εἴην καὶ πάντῃ ἀλόγιστος εἴ, σου ἀτελῶς ἔχοντος καὶ αἰσθήσεως καὶ συνέσεως, ἔπειτά μοι μόνῳ ταῦτα ἀπακριβοῦντος καὶ τῆς ἐμῆς αἰσθανομένου καὶ φωνῆς καὶ στοργῆς προσφυομένου τε περὶ τὸν τράχηλον καὶ τὴν ἐμὴν ὑποδεδυκότος ἀγκάλην
καὶ ἀνεχομένου μου διενοχλοῦντός σε τοῖς φιλήμασιν, αὐτός σε τῆς προσηκούσης ἐλλείψω ἀντεισφορᾶς πλουτῶν τά τε ἄλλα καὶ τὴν τῶν λόγων φοράν.

Διὰ ταῦτά σοι ὥσπερ ἐγκώμιον τουτονὶ τὸν λόγον ποιοῦμαι, ἵν’ ἔχοις ἀναγινώσκων ποτὲ τὴν γραφὴν εἰδέναι ὁποῖόν σοι χρῆμα ὁ πάππος ἐγεγόνει τῷ βίῳ καὶ οἵαν εἶχε τὴν τῆς γλώττης περιβολήν. ἐπαινέσομαι δέ σε οὐκ ἐπάγων ἔξωθεν τὰ ψευδῆ οὐδὲ πλάττων τὴν εὐφημίαν, ἀλλὰ τὸ σὸν ἦθος χαρακτηρίζων, οἷον εἰς ἕτερον οὐχ ἑωράκειν βρεφύλλιον, ἐπεὶ καὶ γνωματεύειν ἐγὼ δεινός, εἴπερ τις ἄλλος, καὶ διὰ τῶν αἰσθήσεων ὥσπερ θυρίδων τινῶν προκύπτειν εἰς τὴν ψυχήν, μᾶλλον δὲ αὐτὴν ὀφρύσι καὶ ὀφθαλμοῖς ἐγκαθημένην κατανοεῖν.  Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς καιρόν γε τουτωνὶ τῶν μερῶν ἐπεμνήσθην τοῦ σώματος, εὔνουν σοι ὡς ἀληθῶς τὸ ὄμμα εὐθὺς γεγονότι τεθέατο, οὔτε γοργὸν καὶ εὐκίνητον οὔτε ἀργὸν καὶ βλακῶδες, ὅπερ ἀμβλυτέρου ἤθους σημεῖον καθέστηκεν, ἀλλ’ ἑστὼς μέν ποτε ὥσπερ ἐν συννοίᾳ, κινούμενον δὲ ἱλαρῶς αὖθις, ὁπηνίκα ἐπιδραμεῖν ὁ γέλως ἔμελλεν. ἔγωγ’ οὖν ἅπαξ τοῦτο σημειωσάμενος, οὐκ ἐκ τριποδικοῦ λέβητος οὐδ’ ἐκ βακχικῆς συγκινήσεως, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς τῶν σῶν ὀμμάτων εὐμενοῦς διαθέσεως, ὅτι
γελάσεις εὐθὺς προεφήτευον· καὶ αὐτίκα βραχύ τι τὸ χεῖλος μετακινήσας ἐρυθήματός τε πεπλήρωσο καὶ παρεῖχες τὸν γέλωτα. ἐν δὲ ταῖς τῶν ὀμμάτων συννοίαις οὐδὲ ἡ ὀφρὺς ἀσυντελὴς ἦν, ἀλλὰ κἀκείνη παρεγύμνου τι τῶν ἀπορρήτων ἠθῶν ἠρέμα συγκαμπτομένη καὶ συνδιδοῦσά τι καὶ συνέσεως.

Ἀντίθετος δὲ ὥσπερ πρὸς τὸ δακρύειν γενόμενος, οὐδ’ ὁπότε σοι αἱ τοῦ γάλακτος πηγαὶ ἀπεφράγνυντο καὶ τοῦ συνήθους σε ἡ τήθη ἀπεστέρει πόματος, διερρήγνυσο τοῖς κλαυθμοῖς καὶ ἀπέσπαιρες, ἀλλ’ ὥσπερ ἐῴκεις φιλονεικῶν καὶ γραφόμενος αὐτὴν ἀδικίας καὶ ὕβρεως, ὁπότε σοι μᾶλλον βριμῶδες ἐπεδείκνυ τὸ πρόσωπον· ἵνα δὲ καὶ τὸν θεατὴν ἢ δικαστὴν εἰς τὸ σὸν ἐπισπάσῃ βούλημα, καὶ δάκρυόν τι κατέσπενδες ὁμοῦ καὶ τῇ γλώσσῃ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς τὰς δικαστικὰς ψήφους ἐπικλινεῖς ἑαυτῷ ποιούμενος. ὥσπερ δέ τις τῶν ἐπιεικῶν, ἐπειδὰν τὸν μαζόν σοι ἡ
ἀδικήσασα παρεγύμνωσε, μετεβάλου ταχὺ καὶ ἡμερώτερον ἑώρας τὴν τυραννήσασαν· καὶ προσφὺς τῇ πηγῇ οὐχ ὥσπερ οἱ διψῶντες ἀπλήστως εἴχου τοῦ νάματος, ἀλλὰ πιὼν ὁπόσον μέτριον μισθὸν εὐθὺς ἐδίδους τῇ
θρεψαμένῃ εὐμενὲς ὄμμα καὶ γέλωτα. καὶ ἦν σοι τὸ παρὰ προαίρεσιν νόμος αὐθαίρετος καὶ τὸ ἀλόγιστον ἀκολουθία τις ἔλλογος· τοῖς μὲν γὰρ πολλοῖς ἀλογωτέρα ἡ ψυχὴ γενομένοις εὐθὺς διατίθεται, οἷς δὲ ἡ φύσις φιλοτιμοτέρα ἐγκατῳκίσθη παρὰ θεοῦ ἀναλάμπει διὰ ταύτης τὸ πνεῦμα ὥσπερ διὰ λυχνίας ὑψιφαοῦς τηλαυγέστερον παραδεικνῦσα τὸ φῶς. τοιοῦτόν τι κἀμοὶ τῷ πάππῳ περὶ τῆς γειναμένης ἐξήγγελτο· καὶ καινὸν οὐδέν, εἰ ἀπὸ τῆς αὐτῆς πηγῆς προεληλυθὸς ὥσπερ ῥευμάτιον μοῖράν τινα τῆς τεκούσης ἀπεσπάσω φύσεως.

Διὰ ταῦτά σοι καὶ τὰ ἄλλα οὐ βρεφοφυῆ καθειστήκει, ἀλλὰ τῆς τοιαύτης ἡλικίας πολὺ συνετώτερα· οὔπω γάρ σοι μὴν τέταρτος ἐξῆκε τῆς ἡλικίας καὶ οἱ τῶν περὶ σὲ χαρακτῆρες τῇ σῇ ψυχῇ σαφῶς ἀπεμάττοντο· καὶ ᾔδεις ἕκαστον ἢ ἑκάστην. καὶ ὥσπερ δὴ κατενόεις τίς μὲν κατολιγωροίη σου, τίς δὲ ἐπιμελῶς ἔχοιτο, καὶ ἢ διετίθεσο οἰκειότατα ἢ ἀπέστεργες. ἐμοὶ δὲ μόνῳ τὸν σὸν νόμον ἀπέστεργες καὶ εὐμενὲς ἑώρας καὶ ἄσχετον φιλοῦντα καὶ θλίβοντά σου τὸ χεῖλος ταῖς ἐπαφαῖς καὶ ἀγκαλιζόμενον ἀνδρικώτερον, καὶ παίοντι δὲ τὴν δεξιὰν παρεῖχες καὶ τὴν λαιὰν ὥσπερ
τὸν τοῦ κυρίου νόμον πληρῶν· ᾔδεις γὰρ ἴσως ὅτι ἐξ εὐμενείας τὰ τραύματα καὶ ὁ πλήττων οὐχ ἵνα πλήξοι τοῦτο ποιεῖ, ἀλλ’ ὅπως ἂν τῆς σῆς παντοδαπῶς ἀπολαύσῃ φύσεώς τε καὶ χάριτος. κἀγὼ δέ τοι, ἐπειδάν σε συγχυθὲν
εἶδον, εὐθὺς ἀπῆγον τὰ σὰ παιδικά, ἐπηλάφριζον ταῖς χερσίν, ἐκούφιζον εἰς ἀέρα, πᾶν σοι θυμηδίας μέτρον ἐπλήρουν.

Ἐδυσχέραινες δέ, εἴπερ τι ἄλλο βρέφος, τὸν τῶν σπαργάνων δεσμὸν καί, ἐπειδάν σε ἡ τήθη τῇ κάλπιδι δεξιῶς ἀπελούσατο καὶ δεσμεῖν ἔμελλεν, ἑκατέρας χεῖρας ταῖς πλευραῖς ἐπευθύνουσα καὶ τὼ πόδε συντιθεῖσα καὶ
συμβιβάζουσα, εὐθὺς κατηφιῶν ἐσκυθρώπαζες· καὶ οὐδέν σε τῶν ἄλλων ἔθελγεν ὥσπερ οὐ βουλόμενον ἐν δεσμωτηρίῳ τρυφᾶν. ὁπηνίκα δέ σοι ὁ δεσμὸς ἐπελύετο καὶ ἀπεδύου τὸ σπάργανον, οὐκ εἶχες ὅ τι καὶ γένοιο,
ἱλαρώτερον μὲν βλέπων, γλυκύτερον δὲ μειδιῶν καὶ παντοίως μὲν τὰς χεῖρας κινῶν, παντοδαπῶς δὲ τοὺς πόδας μετακινῶν καὶ οἷον τῇ προθυμίᾳ πτερούμενον καὶ πρὸς ἀέρα αἰρόμενον. ἐπῃσθάνου δὲ γενναιότερον καὶ
τῶν κοσμικῶν ἡδονῶν καί, ὁπότε σοι ἡ μήτηρ τὴν κεφαλὴν διεκόσμησεν ἢ περιβολήν τινα λαμπροτέραν ἐνέδυσε, ῥεμβόμενον ἔσπαιρες ἅμα καὶ βλακευόμενον καὶ καλλυνόμενον τῇ στολῇ. λουτρῶν δὲ χάριτας οὐχ ὥσπερ βρέφος προσίεσο, ἀλλὰ λογικώτερον ἔστεργες. ἔγωγ’ οὖν οὐ μάλα λούεσθαι βουλόμενος, ἵνα τοῦ μὲν λουτροῦ κατατρυφῴης αὐτός, ἐγὼ δὲ τῆς σῆς εὐεξίας καὶ χάριτος, πολλάκις βαλανείοις παρεγινόμην καί σοι συννηπιάζων ἐπὶ τῆς αὐτῆς συνανεκλινόμην σοι κάλπιδος· σὺ δὲ τὸ μέν τι ἡδόμενος, τὸ δέ τι φεύγων τὴν θερμοτέραν δεξαμενὴν παντοδαπῶς με
περιειλίττου προσφὺς ὁμοῦ καὶ ἐχόμενος καρτερῶς, χρώμενος μὲν τῇ γλώττῃ πρὸς τὰς σὰς διαλέκτους, λέγων δὲ οὐδέν, ὥστε καὶ συνιέναι σου.

Ἦν δὲ καὶ τὸ σωμάτιον (ἀλλὰ μή σε βάλοι ὀφθαλμὸς βασκανίας) εὐάγκαλόν τι χρῆμα καὶ ἐρρυθμισμένον τοῖς μέλεσι καὶ ἱερὸν ὡς ἀληθῶς ἀνάθημα φύσεως· καὶ θρὶξ οὔλη τε καὶ ξανθή, ἡ κεφαλὴ τὸ ἀκριβέστατον τῶν σχημάτων σῴζουσα, ὁ τράχηλος ἄφετος καὶ ἐλεύθερος, τἆλλα (ἵνα μὴ καθεξῆς λέγω) ἄριστα συνηρμοσμένα παρὰ τῆς φύσεως.
Εἰ μὲν οὖν εὐτυχής σοι καὶ ὁ σύμπας τῆς ζωῆς γένοιτο χρόνος, ἀλλὰ τοῦτο οὐ πάνυ τι διισχυρισαίμην. τὸ οὖν προοίμιον εὔδαιμον· βασιλεὺς γὰρ καὶ βασιλὶς ἠμφισβήτησάν σοι τῆς ἀναδοχῆς, καὶ νικᾷ τὸ θῆλυ. καὶ τῶν ἀνακτόρων ἐγεγόνεις ἐντός, καί σε θαυμασίως διηγκαλίσατο καὶ τελειώσασα ἐπαυχένιον ἦρε καὶ ὥσπερ ἀχθοφορήσασα ἐπὶ μαλακωτάτης σε καὶ βασιλικῆς στρωμνῆς ἐγκατέθετο· καὶ αὖθις ἀπέδωκε τῇ μητρί, συναποδοῦσα καὶ τὸν κόσμον ᾧ τηνικαῦτα κεκόσμησο. ἐπὶ τούτοις καὶ βασίλειος ἀπεκληρώθη τιμή, τοῦ μὲν γένους ἐλάττων, ἀλλά γε μείζων τῆς
ἡλικίας.

Τοῦτο μὲν δή σοι τὸ παρὰ τοῦ πάππου ἐγκώμιον, ἀτελὲς ἐπ’ ἀτελεῖ συντεθέν. σὺ δέ μοι ὁ ἔμψυχος μαργαρίτης, τὸ τῆς ἐμῆς ψυχῆς ἐγκαλλώπισμα, ἐπειδὰν τῆς φρονούσης ἅψαιο ἡλικίας καὶ γνοίης οἷος μέν σοι ὁ πάππος, οἷα δέ σοι τῆς ζωῆς τὰ πρωτόλεια, πρὸς τὸ παράδειγμα σαυτὸν ἀπεικόνιζε, ῥυθμίζων τὸ ἦθος πρὸς σωφροσύνην καὶ τιμῶν μὲν γονέας, αἰδούμενος δὲ παιδαγωγούς τε καὶ διδασκάλους καὶ πρὸ πάντων λόγοις τὴν σὴν καλλύνων ψυχήν· ἐντεῦθεν γάρ σοι κἀγὼ καὶ τὴν μητέρα καὶ τὸ γένος ἐκόσμησα. καὶ τύχοις μὲν ὅσων ἐρᾷς, μᾶλλον δὲ παιδείας τε καὶ   συνέσεως, ἃ δὴ καὶ μόνα ἐπὶ τὸ οἰκεῖον κάλλος ἀνάγει ψυχὴν καὶ σύνεσιν τῶν ἀρρητοτέρων συντίθησιν. ἐγὼ δέ σοι ταῦτα γεγράφηκα ἐπὶ ταῖς ἀγκάλαις ἔχων καὶ ἀπλήστως κατασπαζόμενος.

154 Σχόλια προς “Ένας παππούς γράφει στο εγγονάκι του”

  1. Κώστας (Κostas) said

    Καλημέρα σε όλους και ευχαριστώ τον φιλόξενο Νικοκύρη! Υποβάλλω το σχόλιο πάραυτα, με την ελπίδα να απεγκλωβιστεί όσο το δυνατόν συντομότερα από τη μαρμάγκα, όπου σε πρώτη φάση προβλέπεται να καταλήξει. 😊

    Την πρώτη φορά που επιχείρησα να διαβάσω τον Λόγο του Μιχαήλ Ψελλού στον μικρό εγγονό του, όπως τον παρέθεσε εδώ ο Μπλογκ σε μετάφραση του Δημοσθένη Κούρτοβικ, δεν κατάφερα να προχωρήσω πέρα από την πρώτη παράγραφο. Πώς να συνέχιζα με μάτια πλημμυρισμένα;

    Στη δεύτερη προσπάθεια διαχειρίστηκα καλύτερα τα συναισθήματά μου, απολαμβάνοντας το ανάγνωσμα ανεμπόδιστα. Φτάνοντας όμως στο σημείο, όπου ο περήφανος παππούς, βλέποντας τον εγγονό του «αμήχανο και σαστισμένο παραμερίζ[ει] αμέσως τα παιχνίδια [τ]ου» και τον σηκώνει ψηλά στον αέρα για να του φτάξει τη διάθεση, χτύπησε συναγερμός. Τι ήταν αυτό που με προβλημάτιζε, δεν μπορούσα να το προσδιορίσω με ακρίβεια, ένιωθα όμως ότι σίγουρα κάτι δεν πάει καλά εδώ. Διαβάζοντας απανωτές φορές το επίμαχο απόσπασμα και εστιάζοντας ιδιαίτερα στα συμφραζόμενα που προηγούνται, κατέληξα ότι αυτό που με ξένιζε ήταν η αναφορά στα παιχνίδια. Γιατί ένα βρέφος μόλις τεσσάρων μηνών, σκέφτηκα, να είναι αμήχανο και σαστισμένο κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού; Και με τι παιχνίδια άραγε μπορούσε στην ηλικία αυτή, όπου ακόμα καλά καλά δεν θα ήταν σε θέση ούτε να καθίσει, να είναι απορροφημένο; Αλλά ακόμα και στην κούνιά του μέσα να βρισκόταν ξαπλωμένο, πώς ακριβώς μπορεί να εμπόδιζαν τα παιχνίδια κάποιον που ήθελε να το πάρει αγκαλιά; Σε δεύτερη ανάγνωση, ωστόσο, σκέφτηκα ότι η αμηχανία ίσως και να μη σχετιζόταν με τα παιχνίδια του μικρού αλλά με τις ξυλιές που του έδινε πειρακτικά ο παππούς του. Το κείμενο μάς διαβεβαίωνε μεν ότι η αντίδραση του παιδιού σε καμία περίπτωση δεν ήταν αρνητική, αλλά αυτό δεν απέκλειε το ενδεχόμενο ο Ψελλός να αναφερόταν εδώ σε κάποιες σπάνιες εξαιρέσεις (1). Όπως και να ’χει, όμως, η αναφορά στα παιχνίδια που παραμερίζονταν, είτε στη μία είτε στην άλλη περίπτωση πάλι χωρίς λογικό στήριγμα έμενε. Έτσι είχε φτάσει η ώρα του πρωτοτύπου. Eκεί, λοιπόν, διάβασα τα εξής:

    κἀγὼ δέ τοι, ἐπειδάν σε συγχυθὲν εἶδον, εὐθὺς ἀπῆγον τὰ σὰ παιδικά, (2)

    Το πρώτο που αμέσως ξεκαθάρισε ήταν ότι εδώ δεν βλέπουμε κάτι να παραμερίζεται, αλλά να μεταφέρεται παραπέρα, να απομακρύνεται. Όμως… τι ήταν αυτά τα «σὰ παιδικά» που απομάκρυνε ο Ψελλός, προτού πάρει το μωρό στα χέρια του; Μελετώντας το σχετικό λήμμα σε έντυπα και ηλεκτρονικά λεξικά ο προβληματισμός μου έγινε ακόμα μεγαλύτερος, αφού ο επίμαχος ουσιαστικοποιημένος πληθυντικός μπορούσε να σημαίνει από «ἠγαπημένον, εὐνοούμενον πρόσωπον, ἀντικείμενον περιπαθοῦς ἀγάπης» μέχρι «ἠγαπημένη σπουδὴ και μελέτη» ή ακόμα και «ἐρασταὶ» (3)! Την ειδικότερη σημασία «παιδικά παιχνίδια ή είδη ρουχισμού» κατάφερα να την εντοπίσω μόνο στο αγγλικό Βικιλεξικό. Μέσα σε όλο αυτό το μπέρδεμα είχε τουλάχιστον αποκρυσταλλωθεί μια βεβαιότητα: Αν ήταν μία φορά περίεργο ο Ψελλός να παραμέριζε τα παιχνίδια του αγχωμένου βρέφους, προτού το πάρει αγκαλιά, τότε ακόμα πιο παράλογο θα ήταν να τα μετέφερε προηγουμένως κάπου αλλού, σε κάποιο άλλο σημείο ή κάποιον άλλο χώρο! Εκτός… − εκτός κι αν το κείμενο στην πραγματικότητα δεν μιλούσε για παιχνίδια αλλά για κάτι άλλο!

    Συνεχίζοντας, λοιπόν, την έρευνα ανέτρεξα στην αγγλική μετάφραση του διακεκριμένου βυζαντινολόγου Δρ. Αντώνη Καλδέλλη, με την ελπίδα πως ίσως εκεί έβρισκα κάποιο στοιχείο που θα ξεμπέρδευε το κουβάρι. Φευ:

    I immediately snatched you away from your toys (4)

    Και εδώ «παιχνίδια», λοιπόν. Και σαν να μην έφτανε αυτό, το αντικείμενο του «ἀπῆγον» δεν ήταν πλέον τα «σὰ παιδικά» αλλά το βρέφος! Αδιέξοδο. Σειρά πήρε, λοιπόν, η γερμανική μετάφραση του μεγάλου Hans-Georg Beck, στην οποία και είχε στηριχτεί ο Δημοσθένης Κούρτοβικ. Αν δεν έβγαζα άκρη εκεί, τότε πού; Διαβάζοντας, λοιπόν, το επίμαχο απόσπασμα, έμεινα αποσβολωμένος· γιατί αυτό που κατά τον Beck απομάκρυνε ο Ψελλός δεν ήταν παιχνίδια αλλά το προϊόν της φυσικής ανάγκης του μπόμπιρα, ήτοι… «κακάκια»(!):

    Und sehe ich dich verwirrt und verlegen, so räume ich sofort dein „Kindergeschäft“ weg

    Τώρα πια όλα έβγαζαν νόημα: η αμηχανία, το «ἀπῆγον», η δυσφορία για τις φασκιές που περιγράφεται αμέσως μετά· απλά η λέξη Kindergeschäft «παιδικό κατάστημα» αλλά ευφημιστικά και «φυσική άνάγκη παιδιού», παρότι βρισκόταν συν τοις άλλοις εντός εισαγωγικών, παρανοήθηκε από τον μεταφραστή. Τις παρατηρήσεις αυτές τις έστειλα μάλιστα και στον Δρ. Καλδέλλη, ο οποίος με μιαν αξιαγάπητη, σχεδόν απολαυστική απάντηση αναγνώρισε ότι ίσως ο Beck όντως να είχε δίκιο.

    Όλα καλά λοιπόν; Όχι βέβαια! Με προβλημάτιζε, βλέπετε, το γεγονός ότι η επίμαχη ευφημιστική χρήση απουσίαζε παντελώς από τα λεξικά. Πουθενά δεν έβλεπα γραμμένο ότι ο πληθυντικός «τὰ παιδικά» μπορούσε να σημαίνει και «κακάκια» ή «τσίσα». Έτσι, λοιπόν, συνέχισα την έρευνα, απευθυνόμενος αυτή τη φορά σε μιαν Ελληνίδα βυζαντινολόγο πανεπιστημίου της αλλοδαπής. Με την απάντησή της ήρθε μια νέα δραματική ανατροπή: Κατά τη γνώμη της λοιπόν, (την οποία ασπάστηκε και «λαμπρός συνάδελφός» της) στο επίμαχο απόσπασμα ο Ψελλός ούτε παιχνίδια παραμερίζει (Κούρτοβικ), ούτε τραβά τον μικρό μακριά απ’ αυτά (Καλδέλλης) αλλά ούτε και απομακρύνει κακάκια (Beck). Αυτό που στην πραγματικότητα κάνει είναι να αποδώσει στον εγγονό του «το οφειλόμενον». Του φέρεται, δηλαδή, με τρόπο που αρμόζει σε ένα παιδί (5): όχι σφιξίματα, ξυλιές και «αντρικότερη» φυσική (σωματική) επαφή αλλά αγκαλιές, στροβιλίσματα και κανακέματα. Για να έστεκε, λέει, η σημασία «απομακρύνω», θα έπρεπε να έχουμε σύνταξη «με (εννοούμενη) γενική αφαιρετική + αιτιατική πράγματος […] (*ἀπῆγον σοῦ τὰ παιδικά)» (6).

    Λαμβάνοντας, ωστόσο, σοβαρά υπόψη το υψηλό κύρος του Beck, ο οποίος, όπως είδαμε, είχε καταλάβει κάτι εντελώς διαφορετικό, εξέτασε και μιαν άλλη, λιγότερο πιθανή ερμηνεία, σύμφωνα με την οποία κατά το πνεύμα της γερμανικής μετάφρασης αυτό που απομάκρυνε −για την ακρίβεια, που αφαιρούσε− ο Ψελλός, πιθανόν να ήταν οι φασκιές του μωρού (7). Η ανάγνωση αυτή, ωστόσο, παρότι εναρμονίζεται απόλυτα με τα συμφραζόμενα που έπονται, κατά την Ελληνίδα βυζαντινολόγο δύσκολα μπορεί να συνδεθεί με το συγκείμενο που προηγείται.

    Συμπέρασμα: Το τι ακριβώς «ἀπῆγε» ο παππούς Ψελλός όταν έβλεπε τον μικρό εγγονό του αμήχανο και σαστισμένο, ένας… Ψελλός το ξέρει!

    _______________________________________

    [1] Στο πρωτότυπο, αυτό φαίνεται ξεκάθαρα από το σύνολο «κἀγὼ δέ τοι», δηλ. «κι εγώ βέβαια».

    [2] Εἰς τὸν αὐτοῦ ἔκγονον ἔτι νήπιον ὄντα, σ. 82

    [3] Για παράδειγμα εδώ.

    [4] Kaldellis, Antony, Mothers and Sons, Fathers and Daughters: The Byzantine Family of Michael Psellos, University of Notre Dame Press, 2006, σ. 164

    Θεωρώ εξαιρετικά πιθανόν η συμπερίληψη της σημασίας «toys» στο αγγλικό Βικιλεξικό να οφείλεται στην εν λόγω αγγλική μετάφραση του Καλδέλλη.

    [5] Ωστόσο σύμφωνα με τα λεξικά η σημασία «ἁρμόζων εἰς παιδίον» απαντά μόνο σε συνδυασμό με το επίθετο και όχι με τον ουσιαστικοποιημένο πληθυντικό.

    [6] Η σημασία «απομακρύνω, μεταφέρω μακριά» απαντά πάντως και με απλό αντικείμενο αιτιατικής, οπότε συντακτικό κώλυμα με την αυστηρή έννοια του όρου ίσως και να μην υφίσταται.

    [7] Το ενδεχόμενο ο Ψελλός να αναφερόταν στις φασκιές, περίπτωση στην οποία το απάγω θα σήμαινε «αφαιρώ», αποδυναμώνεται κατά τη γνώμη μου από την απουσία της πρόθεσης από (π.χ. τὸ ἱμάτιον ἀπάγων ἀπὸ τοῦ τραχήλου ή ἀχλὺν ἀπ’ ὀφθαλμῶν ἀπάγειν).

    Στην ουσία, βέβαια, είτε «φασκιές» το πούμε είτε «κακάκια», το κεντρικό νόημα δεν αλλάζει: πάλι oδηγούμαστε στην ερμηνεία του Beck.

  2. Κώστας (Κostas) said

    Με όλο το θάρρος, βρίσκω άστοχο, στην αρχή, «Ίσως να μη σε ξαναδώ, μικρούλη μου», το ρήμα «να σε ξαναδώ».

    Εδώ ο Κούρτοβικ προφανώς μπέρδεψε το nicht mehr της γερμανικής μετάφρασης με το nie mehr. To δεύτερο είναι που σημαίνει «ποτέ ξανά» και όχι το πρώτο. Το nicht mehr −πέραν της σημασίας «όχι πια»− δηλώνει ότι ο διαθέσιμος χρόνος για κάτι δεν επαρκεί, χρήση που βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στην περίπτωσή μας. Οπότε πράγματι: αυτό που λογικά φοβάται ο Ψελλός είναι πως δεν θα προφτάσει να δει τον εγγονό του μεγάλο. Η διατύπωση του Κούρτοβικ αντίθετα αφήνει ένα μεγάλο χάσμα μεταξύ της χρονικής στιγμής που ο Ψελλός εκφράζει τον φόβο του και της εφηβείας (ή ενηλικίωσης) του εγγονού του, το οποίο, δεδομένου ότι το τέλος δεν αναμένεται στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, δεν εναρμονίζεται με το «ίσως να μη σε ξαναδώ».

    Επίσης: όχι «τα μάτια σου προσπαθούν να διαθέσουν ευνοϊκά απέναντι σου τους κριτές» αλλά να τους προδιαθέσουν. Kαι αντί «με τα μπρατσάκιά σου απλωμένα» καλύτερα με τα χεράκιά σου. Τα μπρατσάκια παραπέμπουν, νομίζω, περισσότερο στα γνωστά παιδικά σωσίβια.

  3. sarant said

    Kαλημέρα, γράφω από νωρίς επειδή θα φύγω.

    Ευχαριστώ πολύ τον Κώστα για τα δυο σχόλια, ιδίως το πρώτο!

  4. atheofobos said

    Δεν είμαι παππούς, αλλά μπορώ να καταλάβω ότι όσοι αιώνες και να περάσουν αυτά είναι τα αισθήματα που έχει κάθε άνθρωπος όταν τα παιδιά του δώσουν στα χέρια το εγγόνι του!

  5. gbaloglou said

    Γιατί όχι «αγνοώ τα ναζάκια σου» ή κάτι τέτοιο;

  6. dryhammer said

    Με το θράσος της γνώμης του άσχετου.
    [Δεν έγινα πατέρας -η κόρη της γυναίκας μου ήταν ήδη 15 όταν παντρευτήκαμε-, παππούς ίσως προλάβω να γίνω από σπόντα, άρα αδαής περί τα μωροθρέμματα. Τα αρχαία μου είναι του πέους, τα γερμανικά μου ομοίως, και απλά συνεννοούμαι στα αγγλικά. Οι σπουδές μου ήταν σε θετική επιστήμη οπότε ίσως να μη «δικαιούμαι δια να ομιλώ». Τέλος δε, τον Ψελλό τον έμαθα από το ιστορικό σήριαλ Ρωμανός Διογένης που τον έπαιζε ο Δ. Μυράτ. Αυτά για να καταδείξω το μέγεθος της ασχετίλας]

    Μήπως, λέω μήπως, ο παππούς απομακρύνει αυτή την «παιδιακίστικη» αμηχανία, σαστιμάρα κλπ (προτού χαλάσει τη διάθεση του μωρού) και το επαναφέρει στην «αρμόζουσα» για το μωρό χαρούμενη διάθεση με τα σηκώματα κλπ; Όπου δλδ το «παιδικά» έχει να κάνει μόνο με διάθεση κι όχι με κάτι απτό;

  7. dryhammer said

    Κάτι παρόμοιο σκέφτηκε και ο Gbaloglou στο 5.

  8. Ωραίο το κείμενο αλλά, όπως είπαν και άλλοι όταν παρατέθηκε, η ψωνισμένη φύση του Ψελλού (εντάξει, χαρακτηριστικό κάθε λογίου της εποχής από τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη) δεν κρύβεται. Πάρε με σαν πρότυπο για να δοξάσεις τη γενιά σου όπως το έκανα κι εγώ, λέει!

  9. Παναγιώτης Κ. said

    Ωραίο φροντιστήριο το σημερινό προς ενεργεία παππούδες αλλά και δυνάμει.
    Κυρίως είναι ερέθισμα για να σκεφτεί ο κάθε παππούς βαθύτερα πάνω σε αυτή την ανυπέρβλητη σχέση «παππούς- εγγονός(ή)»

    Μια απάντηση παππού προς την κόρη του όταν αυτή πήγε να κάνει υποδείξεις στον πατέρα της.
    -Οι γονείς είστε για να βάζετε κανόνες. Ο παππούς είναι για να κάνει χατίρια.

  10. Aghapi D said

    Ναι, εγωκεντρικός ο Ψελλός, ναι τα «παιδικά» είναι πρόβλημα, όμως στάθηκα ως καλή γερόντω(σκέτο, διότι κόρη δέν είμαι) στο «έμψυχο μαργαριτάρι μου» που μού φάνηκε τρυφερότατο

  11. gbaloglou said

    9 «Οι γιαγιάδες χαλάνε τα παιδιά — και καλά κάνουν!»

  12. Παναγιώτης Κ. said

    Ευκαιρία ή η αφορμή σήμερα για να εκφραστεί μια άποψη ή να δοθεί μια συμβουλή.
    Πείτε λοιπόν στα αγόρια σας να μη κάνουν τους… χεροδύναμους σηκώνοντας έως πετώντας ψηλά το μωρό δίκην παιδιάς.
    Πως ξέρουν ότι δεν το ταράζουν ψυχικά;
    Χώρια που υπάρχουν περιπτώσεις (λίγες) όπου το μωρό…έσκασε σαν καρπούζι στο δάπεδο!

  13. Γς said

    > Και, με το στόμα στο στήθος της, πίνεις όχι σαν κάποιος που πεθαίνει από τη δίψα και πίνει άπληστα, παρά με μέτρο, και για ευχαριστώ στέλνεις στη βάγια σου ένα φιλικό βλέμμα και ένα χαμόγελο.

    Εχω πιει γάλα εγώ…
    Κι όχι σαν βρέφος. Σαν μπαμπάς και μάλιστα εν τη εκτελέση των συζυγικών μου υποχρεώσεων. Μέγκλα!

  14. Γς said

    13:

    Αλλο το συζυγικό γάλα της ζούλας κι άλλο το μητρικό, που κι αυτό το μοιραζόμουν

    https://caktos.blogspot.com/2014/04/blog-post_27.html

  15. Theo said

    Καλημέρα!

    Υπέροχο δείγμα αττικίζοντος λόγου, κλασική περίπτωση χαζοπαππού αλλά και της μεγάλης ιδέας που είχε για τον εαυτό του ο Ψελλός, όπως προαναφέρθηκε.

    Για τα «παιδικά», κλίνω περισσότερο προς τις φασκιές, αν και το «ἀπὸ» λείπει από τη φράση.

  16. Νέο Kid said

    Δικαιολογημένα φαίνεται πάντως να είχε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του! Και τα μισά από όσα γράφει η Wiki ότι είχε μελετήσει και πραγματευτεί να είναι αληθινά , είναι whoao! Και αλχημιστής ,και θέλει άντερα για να έχει αυτή τη «νευτώνεια» στάση σε σχέση με το φυσικό κόσμο εκείνες τις εποχές.

  17. Κώστας said

    15: Αυτό σκέφτηκα κι εγώ, Theo, όταν το πρότεινε η βυζαντινολόγος (βλ. υποσημείωση [7] του σχολίου 1).

  18. Νέο Kid said

    16. Ψυλλιάζομαι δε ή μάλλον «Ψελλιάζομαι δε» ότι ήταν κρυφά επικούρειος …

  19. Κώστας said

    Δεν το πιστεύω! Το σχόλιό μου δημοσιεύτηκε με την πρώτη!

  20. Γιάννης Κουβάτσος said

    Θα επαναλάβω το σχόλιο που είχα κάνει στο άλλο σχετικό νήμα:
    Ωραίο το κείμενο, ευχαριστούμε, Μπλογκ για την προσφορά, αλλά στον επίλογο, όπου ο Ψελλός ζητάει από το εγγονάκι του να τον έχει ως πρότυπο, αφού πληροφορηθεί ποιος ήταν, δεν μπορούμε να μη χαμογελάσουμε μελαγχολικά: Πρότυπο σε τι; Στην αυλοκολακεία και στις ραδιουργίες ή μόνο στο πνευματικό έργο;

  21. Κώστας said

    Μια άλλη πτυχή που έχει ενδιαφέρον, νομίζω, να αναφερθεί είναι ότι η Καθηγήτρια δήλωσε σοκαρισμένη από τη «βία στο βρέφος» χαρακτηρίζοντας τη συμπεριφορά του Ψελλού «σαδιστική». Για να είμαι ειλικρινής, αρχικά μου φάνηκαν κάπως υπερβολικοί οι χαρακτηρισμοί αυτοί, αφού ο μικρός δεν έδειχνε να ενοχλείται ή να υποφέρει από την «αντρικότερη» φυσική επαφή με τον παππού του. Ανατρέχοντας, ωστόσο, στο πρωτότυπο, διαπίστωσα ότι εκεί οι διατυπώσεις δεν είναι τόσο ήπιες όσο στις μεταφράσεις. Για παράδειγμα, το «παίοντι» είναι σαφώς ισχυρότερο από το «klopfe» του Beck −ίσως και από το «σου δίνω μια» του Κούρτοβικ−, ενώ στο σημείο όπου ο Ψελλός πιθανολογεί πως το παιδί προφανώς ξέρει ότι το «χτυπά[ει] από αγάπη», το πρωτότυπο κάνει λόγο για «τραύματα», κάτι που σημαίνει ότι ο Ψελλός… μάλλον το παράκανε με την αγάπή του, αφήνοντας ορατά ίχνη στο σώμα του εγγονού του! Τώρα, βέβαια, τι να πω, όλοι γνωρίζουμε νομίζω την ασυγκράτητη παρόρμηση να «φας» −να «καταβροχθίσεις»!− ένα στρουμπουλό μωρό που αγαπάς μ’ όλη τη δύναμη της ψυχής σου!

  22. gbaloglou said

    15 Διαβάζοντας ολόκληρη την παράγραφο … θεωρώ ότι δεν υπάρχει χώρος για φασκιές: έχουμε πειραγματάκια του κοινωνικού περίγυρου προς το μωρό, που ενδεχομένως το ενοχλούν, και πρέπει να το ηρεμήσει ο παππούς, κλπ κλπ

  23. Γιάννης Κουβάτσος said

    Αυτό «το χτυπάει από αγάπη» δεν μπορώ να το ακούω. Να δέρνεις τα παιδιά, επειδή τα αγαπάς και θέλεις το καλό τους, δηλαδή το να υποταχτούν στις λογικές ή παράλογες εντολές σου. Και δυστυχώς αυτή η μέθοδος «σωφρονισμού» με την ίδια ακριβώς αιτιολόγηση δεν έχει εγκαταλειφθεί ακόμα.

  24. loukretia50 said

    Το κείμενο είναι όντως ωραίο και συγκινητικό, αλλά θα ήταν πολύ καλύτερο αν έλλειπαν οι ενοχλητικές παραινέσεις για μίμηση του σπουδαίου παππού και δόξα της γενιάς.
    Μετά από τόσο τρυφερή περιγραφή ανθρώπινων στιγμών και έκφραση γνήσιων συναισθημάτων , η έντονη αυτοαναφορά δεν κολλάει.
    Ένας λόγιος εύκολα θα μπορούσε να διατυπώσει εντελώς διαφορετικά την επιθυμία του να αποκτήσει το παιδί γνώσεις, κύρος, κλπ κλπ, να έχει αρχές και αξίες που καθόρισαν και τη δική του ζωή – λέμε τώρα – αλλά προφανώς έκρινε ότι δεν υπήρχε λόγος.
    ——————————

    Η συνηθέστερη αιτία συνοφρυώματος είναι όταν το μωρό βραχεί.
    Και βρίσκω πιθανότερο ο συγγραφέας με τη λέξη «παιδικά » να αναφέρεται στα σπάργανα που το περιόριζαν αφάνταστα.
    Αλήθεια, οι γιατροί τι γνώμη έχουν για το φάσκιωμα? – το στυλ -λουκάνικο εννοώ,
    ————————————

    Είναι απίστευτο πόσο οι μεγάλοι – των γονέων μη εξαιρουμένων – ταλαιπωρούν τα μωρά με τσιμπιές, ρουφηχτά φιλιά και «ανώδυνα» χτυπήματα.

  25. Νέο Kid said

    Κι ένα πρόβλημα πανεπιστημιακών μαθηματικών του Μ.Ψελλού.
    Από εξετάσεις του Πανσπουδαστηρίου.

    Αι Χάριτες μήλων καλάθους φέρον, εν δε εκάστη
    ίσον έην πλήθος. Μούσαι σφίσιν αντεβόλησαν
    εννέα, και μήλων σφέας ήτεον· αι δ’ αρ’ έδωκαν
    ίσον εκάστη πλήθος, έχον δ’ ίσα εννέα και τρεις.
    Ειπέ πόσον μέν δώκαν, όπως δ’ ίσα πάσαι έχεσκον.

  26. Γιάννης Κουβάτσος said

    23: Φυσικά το σχόλιο δεν ισχύει για την περίπτωση του Ψελλού, που «παίζει» κάπως βίαια, αλλά βρήκα την ευκαιρία να το πω.☺

  27. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ολίγα περί Ψελλού, για τις ραδιουργίες του αλλά και για το πνευματικό του έργο:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://cognoscoteam.gr/%25CE%25BC%25CE%25B9%25CF%2587%25CE%25B1%25CE%25AE%25CE%25BB-%25CF%2588%25CE%25B5%25CE%25BB%25CE%25BB%25CF%258C%25CF%2582-%25CE%25B7-%25CE%25B6%25CF%2589%25CE%25AE-%25CE%25BA%25CE%25B1%25CE%25B9-%25CF%2584%25CE%25BF-%25CE%25AD%25CF%2581%25CE%25B3%25CE%25BF-%25CE%25B5%25CE%25BD%25CF%258C%25CF%2582-%25CE%25B1%25CE%25BC/&ved=2ahUKEwiK7O7w3Y3rAhVFDewKHXWzAYoQFjAAegQIBRAB&usg=AOvVaw23ahHhu6oGQZrt0903rurg&cshid=1596962885434

  28. ΚΩΣΤΑΣ said

    Δεν ξέρω, εγώ είμαι περίεργος, αποκλίνων; 😜 αλλά δεν βρίσκω κάτι το πολύ σημαντικό σε αυτό το γράμμα προς εγγονό του παππού Ψελλού. Εντάξει, ο Ψ. ήταν αυτός που ξέρουμε, κρίνω μόνο την επιστολή. Απορώ για την μεγάλη συγκίνηση μερικών, δεν μπορώ να βρω το λόγο.

  29. loukretia50 said

    Διπλή χαρά, μισή ευθύνη οι παππούδες, δίκαια νομίζω χαίρονται όλα όσα το άγχος, η ευθύνη και η έλλειψη εμπειρίας τους είχαν στερήσει όταν έγιναν γονείς.
    Αναρωτιέμαι η κόρη του Ψελλού πώς ένοιωθε βλέποντάς τον να εκφράζει απεριόριστη τρυφερότητα στο μωρό.
    Δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι την έκανε «σεβάσμια» με παιχνιδιάρικη διάθεση.
    Και ας μην ξεχνάμε ότι κοινωνικοί περιορισμοί για συμπεριφορά παππούδων δεν υπήρχαν, τη στιγμή που μέχρι πρόσφατα σε πολλά μέρη του κόσμου, δεν είναι αποδεκτό το στυλ του χαζομπαμπά.

  30. Κώστας said

    28: Προσωπικά, ο λόγος που με κατέβαλε η συγκίνηση διαβάζοντας για πρώτη φορά την εισαγωγή, είναι ότι στο πρόσωπο του Ψελλού θυμήθηκα τον πατέρά μου, που κι εκείνος δυστυχώς δεν πρόλαβε να δει τα εγγόνια του να μεγαλώνουν. Θυμήθηκα όμως επίσης κι ένα περιστατικό με τον πεθερό μου, ο οποίος όταν μετά από πολύμηνη απουσία του φοιτητή εγγονού του τον είδε κάποια μέρα απροειδοποίητα να στέκεται μπροστά του χαμογελώντας, ξέσπασε σε λυγμούς σαν μικρό παιδί κι είδαμε και πάθαμε να τον συνεφέρουμε. Μπορώ, δηλαδή, να καταλάβω και να συναισθανθώ απόλυτα τη λαχτάρα των παππούδων να δουν το «δυο φορές παιδί» τους να μεγαλώνει, αλλά και συνάμα τον φόβο τους πως αυτό ίσως και να μην συμβεί.

  31. loukretia50 said

    Nικ.Γύζη

    ————–

    Grandad’s Garden (w/c on paper) by Barton, Rose Maynard (1856-1929)

    και μερικοί ακόμη πίνακες με παππούδες
    https://fineartblogger.com/oil-paintings-grandparents/

  32. BLOG_OTI_NANAI said

    Καλημέρα!

    Τρεις αναφορές στο συγκεκριμένο έργο που τράβηξε την προσοχή πολλών μελετητών:

  33. Γιάννης Κουβάτσος said

    28: Κώστα, συμφωνώ απολύτως. Δεν μπόρεσα να διαβάσω ολόκληρη την επιστολή, με έπιασε λιγωμάρα από το πολύ γούτσου-γούτσου, που εκ χαρακτήρος με απωθεί.

  34. BLOG_OTI_NANAI said

    Αυτό με το «χτύπημα» το διάβασα αρκετές φορές.

    Γράφει:
    «σου δίνω μια στο δεξί σου χέρι, εσύ μου απλώνεις και το αριστερό»

    Δεν υπάρχει καμία περίπτωση να δεχτούμε ότι τα μικρά παιδάκια στο Βυζάντιο ήταν… ανόητα! Αν επρόκειτο για χτύπημα έστω και ελάχιστα βίαιο, δεν θα άπλωνε το παιδί πάλι το χεράκι του!

    Τι είδους «χτύπημα» είναι; Το εξηγεί: «για να απο­λαύσω πάλι τη φυσική σου χάρη».

    Η περιγραφή λοιπόν αφορά παιχνίδι. Πιθανόν παλιάς εποχής, αλλά παιχνίδι που το εκλάμβαναν και οι δύο ως παιχνίδι.

    Πολλοί θα είχαν δει παλιούς να κάνουν το παιχνίδι με το μωράκι λέγοντας του με παιχνιδιάρικο τόνο «ντααα». Και του έδιναν μία απαλή στο χεράκι. Το μωράκι γελούσε και ξαναέδινε το χέρι. Πάλι του έκαναν «ντα». Και όλο περισσότερο γελούσε το παιδάκι.

    Η φράση «εσύ μου απλώνεις και το αριστερό» δεν επιτρέπει την παραμικρή υπόνοια ότι επρόκειτο για κάτι άλλο εκτός από ένα παντελώς ανώδυνο παιχνίδι.

  35. Πουλ-πουλ said

    31.
    Ο πίνακας του Γύζη αποδίδει το σεμνό αίσθημα απείρως καλύτερα, από τα σαλιαρίσματα του Ψελλού. Ευχαριστούμε.

    Ο γρουσούζης της παρέας.

  36. dryhammer said

    32. Ο Συκουτρής λέει για το παιδί της μονογενούς κόρης του, κι άλλοι άλλα παρόμοια. Αλλά τη φυσική κόρη του [Στυλιανή] την έχασε στα 8 ή 9 της, οπότε το εγγόνι είναι από την υιοθετημένη δεύτερη.

    Ερώτηση: Υπήρξε το εγγόνι; ή είναι το τι θα του έλεγε / έκανε αν; (προφανώς δεν έχω πρόσβαση σε βιογραφικό -προσωπικό κι όχι για το ρόλο και το έργο του-)

  37. gpoint said

    Το συμπέρασμα είναι η διαχρονικότητα των χαζοπαπούδων και η απέχθεια που προκαλεί η μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Προσωπικά δεν έχω καλές σχέσεις με την ιστορία, τον κύριο δεν τον ήξερα, ούτε από σήριαλ όπως ο ξεροσφύρης- ας έπαιζε σε καμιά όπερα αν άξιζε κάτι- το αν ήταν διαβασμένος δεν λέει και τίποτε, το είδαμε και στην όπερα Λα Μποέμ του Πουτσίνι. Υπάρχει κι ένας γερμανός συνθέτης που έχει γράψει περισσότερα έργα από τον Μότσαρτ και δεν τον ξέρουν ούτε τα εγγόνια του (αν έκανε), τον αναφέρεο ο Ζίσκιντ στο Κοντραμπάσσο.
    Πιο ενδιαφέρον είχε η προσπάθεια του Κώστα να βρεί τι ήταν τα παιδικά και η ομολογία για τα δάκρυα που του προκάλεσε το κείμενο. Αν και διαφωνώ για το αντικείμενο, τον καταλαβαίνω, κι εγώ κλαίω όταν βλέπω αγαπημένες όπερες.
    Οι άντρες κλαιν’ αθόρυβα, με πύρινο το δάκρυ…
    Το ψελλίζω, από που βγ’ηκε άραγε ;

  38. BLOG_OTI_NANAI said

    28: Είναι δικαίωμα του καθένα να συγκινείται από οτιδήποτε του αρέσει. Και πολλές φορές οι προτιμήσεις διαφέρουν. Εμένα με συγκινεί κυρίως ως πατέρα, λιγότερο ως απλό αναγνώστη, και κάθε φορά που το διαβάζω θυμάμαι αυτά ακριβώς τα συναισθήματα. Τα παιχνίδια, τα γέλια, τις χαρές τα λόγια και την καθημερινή τρυφερότητα.

    Και από ότι έχω δει, θεωρείται πράγματι ένα ξεχωριστό έργο (βλέπουμε παραπάνω τον Συκουτρή και τον Κριαρά, ο Συκουτρής σχολιάζει, «ένα από τα ωραιότερα βυζαντινά κείμενα»), γι’ αυτό και το παραθέτει o Beck.

  39. ΚΩΣΤΑΣ said

    30 Συνονόματε, δέχομαι τους προσωπικούς σου συναισθηματισμούς, η δική μου άποψη αναφέρεται στην αξία του ως λογοτέχνημα. Εκεί είναι η διαφωνία μου.

    33 Γιάννη, λες να είμαστε δυο οι περίεργοι εδώ μέσα; 😉

  40. BLOG_OTI_NANAI said

    Κάποιοι χαρακτηρισμοί του Ψελλού με συμπάθεια:

  41. loukretia50 said

    Οι βιβλιοφάγοι έχουν υποστεί κατεβατά ολόκληρα με σαλιαρίσματα τρυφερών εραστών σε κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Προσωπικά τα βαριέμαι αφόρητα.
    Νομίζω όμως ότι αυτό το κείμενο, έστω και μόνο για το γεγονός ότι γράφτηκε τη συγκεκριμένη εποχή με τα αφόρητα στυλιζαρισμένα κείμενα και μάλιστα από μια σημαντική προσωπικότητα*, αποκτά άλλο ενδιαφέρον. Όχι για όλους βέβαια!
    Κατανοητή απόλυτα από μένα η αντίθετη άποψη.
    Εκτός αυτού, καθένας μπορεί να συγκινηθεί αν δε γνώρισε παππού, αν ο πατέρας του δεν έζησε να χαρεί εγγονάκι, ή απλά γιατί τον αγγίζει η άδολη τρυφερότητα είτε εκφράζεται με στόμφο είτε με μια εικόνα – χίλιες λέξεις.

    * «για φαντάσου! χαζοπαππούς! Ε, βέβαια, με την έπαρση και το κύρος που είχε δε δίσταζε να το παραδεχτεί!»

  42. Georgios Bartzoudis said

    Ωραίος ο Ψελλός. Για την ακριβή μετάφραση (περί τα «παιδικά» κλπ), ας πονοκεφαλιάζουν οι φιλόλογοι και φιλολογούντες. Δεν μπορώ όμως να μην επισημάνω, στο υπόψη κείμενο του Ψελλού, δύο τουλάχιστον λέξεις που έχουν παραμείνει ατόφιες στα Μακεδονικά: Το ουσιαστικό πάππος, αντί παππούς («τοιοῦτόν τι κἀμοὶ τῷ πάππῳ» κλπ) και το ρήμα στέργω («ἀλλὰ λογικώτερον ἔστεργες») το οποίο χρησιμοποιείται μαζί με το καντίζω.

  43. Κώστας said

    34: Συμφωνώ απόλυτα με την προσέγγισή σου, Μπλογκ, απλά όπως επισημαίνω στο 21, όταν προβληματισμένος από την αντίδραση της βυζαντινολόγου, έλεγξα πώς περιγράφεται το επίμαχο απόσπασμα στο πρωτότυπο, διαπίστωσα ότι εκεί έχει περισσότερη «βία» απ’ ότι στις μεταφράσεις. Ειδικά αυτό το «ἐξ εὐμενείας τὰ τραύματα» αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να είχαμε κοκκινιές, «ρολογάκια» και άλλα παρόμοια στο σώμα του μωρού. Αλλά όπως είπα, ακόμα κι αυτό μπορώ να το καταλάβω.

  44. dryhammer said

    37. Το καταπληκτικό επιχείρημα (εφάμιλλο των άλλων «αποστομωτικών» που κατά καιρούς -δηλαδή συνέχεια- διαβάζω από πολλούς «επίμονους»)
    «ας έπαιζε σε καμιά όπερα αν άξιζε κάτι» (α) (β)
    μου θύμισε έναν ήρωα του Τσιφόρου που φεύγοντας από χωριό η μάνα του τον παραίνεσε «να γίνει τόσο σπουδαίος που να τον κάνουν γραμματόσημο».(γ)

    ++++++++++++++
    α) Χέστηκα για τον Ψελλό, η συλλογιστική μ’ άρεσε.

    β) Έστω να τον έκανε τραγούδι ο Ντύλαν.

    γ) Ο περί ου ο λόγος Τσιφόρειος ήρως, είδε κι απόειδε πως δεν γίνεται γραμματόσημο με την καμία, και πλήρωσε να τον καταχωρήσουν σ’ ένα έγκριτο ημερολόγιο πως «επέστρεψε εκ του εξωτερικού όπου εποίησε τας διατριβάς του» [60 χρόνια πριν ανακαλύψουν την πατέντα οι αχριστήνδην άριστοι]

  45. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Οι βιβλιοφάγοι έχουν υποστεί κατεβατά ολόκληρα με σαλιαρίσματα τρυφερών εραστών σε κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Προσωπικά τα βαριέμαι αφόρητα.»
    Σωστά. Το πιο δύσκολο για έναν λογοτέχνη είναι να χειριστεί τον λυρικό, τον «τρυφερό» λόγο, χωρίς να ξεπέσει σε αφόρητα κλισέ, χωρίς να πνίξει τον αναγνώστη στη γλυκαναλατίλα.

  46. BLOG_OTI_NANAI said

    Ωραίο το σχόλιο. Γενικά κοίταξα στους Πατέρες της Εκκλησίας, σε λεξικά, στους Βυζαντινούς συγγραφείς. Όπως φαίνεται, στην αρχαία Ελλάδα κυρίως αλλά και αργότερα, «τα παιδικά» μπορεί να είναι «τα ερωτικά», αναφορά στον αγαπημένο, μπορεί να είναι γενικά αυτά που ποθεί και επιθυμεί κάποιος, μπορεί να είναι «τα παιδικά» όπως το εννοούμε εμείς σήμερα (παιδικά παιχνίδια, τραγούδια, λόγια), ακόμα και τα πρώτα μαθήματα κάποιου.

    Ο Ψελλός το αναφέρει άλλη μία φορά (το παραθέτω), η Σούδα επιμένει στα ερωτικά. παραθέτω και τον Θεοφύλακτο την ίδια εποχή με τον Ψελλό:

  47. Γιάννης Ιατρού said

    34: Αμ δεν το εξηγείς ικανοποιητικά. 😎😏
    Απλά, το μωρό είχε μελετήσει τις γραφές: «όστις σε ραπίσει επί την δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αυτώ και την άλλην…» Ματθαίος, 5:39

  48. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  49. BLOG_OTI_NANAI said

    47: Σωστά, δεν το είχα σκεφτεί!

  50. Γιάννης Κουβάτσος said

    Γράμμα του Ουμπέρτο Έκο στον εγγονό του:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.tanea.gr/2019/09/07/lifearts/by-the-book/to-gramma-tou-oumperto-eko-ston-eggono-tou-kalliergise-ti-mnimi-sou-kai-tha-ziseis-xilies-zoes/amp/&ved=2ahUKEwjo74aHi47rAhVJm6QKHecQAxUQFjAFegQIBhAB&usg=AOvVaw1pd_WaL_LvxTzUo1VNmLRQ&ampcf=1&cshid=1596975019654

  51. Χαρούλα said

    Καλημέρα!
    Καλά Κώστα, σήμερα η μαρμάγκα είχε κέφια για παιχνίδια! Άδικα έτρεχες …πρωινιάτικά! Σου την έφερε!😻
    Διαβάζοντας τα σχόλια, εκεί που συμφωνούσα, εκεί αντιδρούσα. Και στο #35, βρίσκω τον αδελφό σχολιαστή! Πουλ-πουλ νόμιζα ότι είμαι μόνο εγώ η γρουσούζα εδώ…!(για το σημερινό μιλάω😈)
    Και προχθές και σήμερα δεν κατάφερα να το ολοκληρώσω. Έχοντας κατατάξει μέσα μου, τον Ψελλό, στους «κακούς» αλλά εξυπνότατους, μυρίζω υποκρισία. Μεγάλα λόγια! Αυτοπροβολή! Θα τα γράψω, για να με θυμούνται ως καλό παπού! Είπαμε …γρουσούζα, για! Δεν μπορώ να βρω την απλότητα αληθινών συναισθημάτων.

    (Γς όχι στο σήμερινο με τα εγγόνια! Άσε τις «μεγαλύτερες», για άλλες μέρες. Μπορείς να είσαι και τρυφερός παπούς, αφού!🥰 πληηηηήζ!)

  52. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ωραία η επιλογή. Πλουταίνει την ποικιλία των θεμάτων του ιστολογίου αυτή η ιδιαίτερη σχέση παππού-εγγονιού και μάλιστα προ χιλιετίας και δια χειρός Ψελλού!

    12 >> να μη κάνουν τους… χεροδύναμους σηκώνοντας έως πετώντας ψηλά το μωρό δίκην παιδιάς.
    Ένας ανιψιός μου που πανωχόρευε το μωρό του και το ψιλοπετούσε στον αέρα, «βρήκε» στον πολυέλαιο και το τραυμάτισε(έσκισε το δέρμα του κρανίου) ο μούργος. Μουτζώνεται τώρα κάθε φορά που το λέει, αλλά το κακό έγινε κι ευτυχώς που δεν συνέβηκε το χειρότερο.

  53. BLOG_OTI_NANAI said

    Το εγγονάκι είναι πραγματικό όπως φαίνεται, διότι εκτός από το εγκώμιο, βλέπουμε αναφορά και σε επιστολές. Με βάση τη βιβλιογραφία βρήκα την επιστολή όπου ο Ψελλός αναγγέλλει τη γέννηση του παιδιού σε φίλο του λέγοντας «γεννήθηκε και άλλος Ψελλός) και γράφει ότι ενημέρωσε για το γεγονός και τον αυτοκράτορα.

    Βεβαίως, και στο εγκώμιο υπάρχει μια αναφορά που μοιάζει να είναι ιστορική και όχι απλά ρητορική:

    «Ο αυτοκράτορας και η αυτοκράτειρα τσα­κώθηκαν ποιος από τούς δυο θα σε αναδεχθεί. Και νίκησε το γυναικείο φύλο. Σε πή­γαν στο παλάτι, η αύτοκράτειρα σε πήρε στην αγκαλιά της, σε χάιδεψε κι όταν τέλειωσε σε απίθωσε, λες και ήσουν πολύ βαρύς γι’ αυτήν, πάνω στο μαλακό αυτοκρατορικό κρεβάτι. Έπειτα σε επέστρεψε στη μητέρα σου και της χάρισε το κόσμημα που φορούσε»

    Η επιστολή:

  54. Theo said

    @40:
    Γιατί αυτή η υπεράσπιση του γλοιώδους πολιτικά και ηθικά Ψελλού από τον Τωμαδάκη μού θυμίζει τους απολογητές των κάθε λογής Κουίσλινγκ; («Αν δεν έπαιρνες αυτή τη θέση εσύ, θα την έπαιρναν κάποιοι πολύ λιγότερο ικανοί και χειρότεροί σου … Και τι καλύτερο θα μπορούσες να κάνεις ως πρωθυπουργός όταν ο αυτοκράτοράς σου δεν ήταν μέγας;»)

  55. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    31α/35
    Ο πίνακας του Γύζη έξοχος, με συγκίνησε! Μου θύμισε τον πατέρα μου. Του είχαμε αφήσει την ανιψιά μου μωρό για λίγο.Αφού την κοιμήσαμε, κάπου πεταχτήκαμε οι γυναίκες του σπιτιού(η μάνα μου η αδελφή μου κ εγώ). Αργήσαμε λιγάκι κι όταν γυρίσαμε βρίσκουμε τον πατέρα μου να κρατά το μωρό στην ποδιά του να το ταχταρίζει πατώντας στα γόνατα του τα ποδαράκια της. Μόλις φύγαμε, μας είπε, ξύπνησε κλαίγοντας. Είχε κατουρηθεί κι ο παππούς τί να κάνει ίσα που της έβγαλε το πάμπερ, δεν ήξερε να την πλύνει κλπ και τη χόρευε στα γόνατα να μην κλαίει και να είναι στεγνή/να μην συγκαεί κιόλας, ίσαμε να ρθούμε. Μια μπουκιά είναι αλλά ξεραθήκανε τα χέρια μου τόση ώρα, μας είπε γελώντας πλατιά όταν φτάσαμε.

  56. loukretia50 said

    Θαυμάσιος πάντα ο Ν.Γύζης,

    αλλά και πολλοί άλλοι αιχμαλώτισαν αυτή την τρυφερή έκφραση
    Γεώργιος Ιακωβίδης

  57. Νέο Kid said

    50. Καλά! Κοτζαμάν Ουμπέρτος Έκος και δεν ξέρει ότι την πυρίτιδα την ανακάλυψαν οι Κινέζοι; …!! Κακόμοιρα εγγόνια…

  58. loukretia50 said

    ωχ ! τεράστιοι βγήκαν! σόρυ!
    Ελπίζω η διαφορετική κουλτούρα να βοηθήσει ώστε αυτό να βγει νορμάλ

  59. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα και να με συμπαθάτε για την απουσία. Περίμενα να βρω πεντέξι μαρμαγκιασμένα σχόλια του Κώστα, αλλά βλέπω ότι διορθώθηκε το πρόβλημα.

    17-19 Α μπράβο!

    32 Ωραία ευρήματα

    34 Λογικό

  60. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο Ψεύτης Παππούς, βιβλίο σχέσης παππού-εγγονού της Άλκης Ζέη. Εκδόσεις Κέδρος.Εγινε και σήριαλ πριν 10-12 χρόνια από την ΕΡΤ με τους Γ.Μιχαλακόπουλο και Γ.Μοσχίδη
    https://www.matia.gr/books/logotechnika-vivlia/elliniki-logotechnia/o-pseftis-pappous-tis-alkis-zei.html

    Από την Αλκη Ζέη επίσης το βιβλίο με τον δηλωτικό τού περιεχομένου τίτλο
    ‘’Πόσο θα ζήσεις ακόμα, γιαγιά;’’ εκδ. Μεταίχμιο

  61. leonicos said

    Ωραία σπαζοκεφαλιά

    1 Την ειδικότερη σημασία «παιδικά παιχνίδια ή είδη ρουχισμού» κατάφερα να την εντοπίσω μόνο στο αγγλικό Βικιλεξικό.

    Δυστυχώς στα βικιλεξικά γράφει ο καθένας ό,τι θέλει. Για να ισχύει αυτό που γράφει πρέπει να υπάρχει κάποια ανεύρεση που να δίνει σαφώς τη σημασία

    Για παράδειγμα. Αν προσπαθήσετε να βρείτε τι σημαίνει ‘ἔντεα’ ή ‘ἔναρα’ και την ετυμολογία τους, ενώ στα συγκεκριμένα κείμενα (Όμηρος και Κοϊντος) σημαίνει σαφώς όπλα ή παραφερνάλια του νεκρού μαχητή, στα λεξικά βρίσκεις ένα σωρίό πιθανές σημασιες, με κυρίαρχη βέβαια το ‘όπλα’ ή κοσμήματα.

    Ασφαλώς ο Ψελλός δεν @@@@ το εγγονάκι του.

    Πολύ σωστά παρατηρεις ότι ‘παιχνίδια’ δεν έχει νόημα. ρουχαλάκια, μιλάει πιο κάτω για τις φασκιές. άλλα ρούχα το μωρό συνήθως δεν έχει τις καθημερινές του. Τα κακάκια είναι μια καλή λύση, αλλά δεν είναι δουλειά του παππού, παρουσία της βάγιας, ακόμα περισσότερο.

    Βέβαια, για μένα δεν έχει σημασία ‘τι ακριβώς εννοούσε ο Ψελλός’ διότι ΔΕΝ πιστεύω στις μεταφράσεις, όσο κι αν είναι αναγκαίες. Αλλά αν ήμουν υποχρεωμένος ν’ αποδώσω το σημείο, γιατί έτσι το καταλαβαίνω, θα έγραφα ‘δεν λαμβάνω υπ’ όψη μου τα παιδιαρίσματά σου’ (ως έννοια)

    Αλλά, αν ήμουν υποχρεωμένος ν’ αποδώσω το σημείο,

    χωρίς να έχει γίνει η σχετική συζήτηση,

    ΔΕΝ ξέρω πώς θα το απέδιδα

    Αυτό που προτείνω οφείλεται στην επεξεργασία που έχει γίνει ώς τώρα από όλους

  62. leonicos said

    το ό,τι παιδικά σημαίνει και εραστεί

    δεν αποτελεί εύρημα ασφαλώς

  63. leonicos said

    5 Συγγνώμη Gbaloglou said

    Γιατί όχι «αγνοώ τα ναζάκια σου» ή κάτι τέτοιο;

    Δεντο είχα δει. Κάτι τέτοιο εννοούσα στο 61

  64. Λεύκιππος said

    Όταν έγινα παππούς αποφάσισα ότι θα κάνω οτιδήποτε ώστε αυτό το πλάσμα να λέει κάποτε, είχα ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. Αποτέλεσμα; Εγώ να δεις πόσο ευτυχισμένα χρόνια έχω.

  65. Κώστας said

    61: «Δυστυχώς στα βικιλεξικά γράφει ο καθένας ό,τι θέλει. Για να ισχύει αυτό που γράφει πρέπει να υπάρχει κάποια ανεύρεση που να δίνει σαφώς τη σημασία»

    H συμπερίληψη της επίμαχης σημασίας στο αγγλικό Βικιλεξικό πιθανολόγησα να συνδέεται με την αγγλική μετάφραση του Καλδέλλη, έχοντας διαβάσει τα εξής: «For […] extinct languages such as Latin, one use in a permanently recorded medium or one mention in a reference work is sufficient verification.» Τώρα, προς Θεού, σε καμία περίπτωση δεν χρειάζεται ν’ ανοίξουμε νέα συζήτηση για το αν τα παλαιότερα στάδια της Ελληνικής πρέπει ή δεν πρέπει να χαρακτηρίζονται νεκρές γλώσσες, πιθανότερο ωστόσο θεωρώ στην συγκεκριμένη περίπτωση οι συντάκτες του λήμματος να έκριναν ότι τα κριτήρια που ανέφερα πιο πάνω πληρούνται: ο Καλδέλλης είναι κατά τεκμήριο ειδικός, η δε άποψή του καταγράφηκε σε έντυπο μέσο, και δη στην Αγγλική. Αυτό πιθανόν ν’ αρκούσε.

  66. Κώστας said

    61: Τα κακάκια είναι μια καλή λύση, αλλά δεν είναι δουλειά του παππού, παρουσία της βάγιας, ακόμα περισσότερο.

    Συμφωνώ, κι εμένα με προβλημάτισε αυτό, πόσο μάλλον όταν λίγο πιο κάτω πράγματι λέει: «Δεν είναι βέβαια δικό μου καθήκον να σε πλένω, αλλά […]».

  67. sarant said

    64 Ωχ, οι περισσότεροι εδώ παππούδες είμαστε, φύσει ή δυνάμει

  68. BLOG_OTI_NANAI said

    41: «αφόρητα στυλιζαρισμένα κείμενα»

    Το κείμενο όντως ξεχωρίζει γι’ αυτό (το σχολιάζει και ο Συκουτρής στο 32α) και επίσης λόγω της αντίθεσης που δημιουργεί η μεγάλη χρονική απόσταση με την μεγάλη συναισθηματική εγγύτητα, παρά τα 1.000 χρόνια που μεσολαβούν.

  69. Μα το λέει κι ο ίδιος ο Ψελλός, θα γράψω ένα κείμενο τέτοιο που θα δεις τι φοβερός στη ρητορική ήταν ο παππούς σου. «Τι σήμαινε ο παππούς σου στη ζωή σου»! Σήμερα θα λέγαμε τι σήμαινες στη ζωή του παππού σου (ελπίζω).

  70. gbaloglou said

    63 Επίσης το ίδιο έγραψε ο Dryhammer (#6), ταυτόχρονα/ανεξάρτητα με/από εμένα.

  71. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Ως πολυέγγονος (για 5 εκ.+ 🙂 ), διάβασα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον το σημερινό.
    Ομολογώ, όμως, ότι από το κείμενο του Ψελλού με άγγιξαν μόνο μερικά σημεία/εικόνες, που εκφράζουν τη γνήσια τρυφερότητα και αυτή την ιδιαίτερης μορφής αγάπη παππού-εγγονιών. Κάπως φλύαρα μου φάνηκαν τα υπόλοιπα…

    – Δύο ψιλοδιορθώσεις τόνων στο κείμενο του Νικοκύρη:
    … άγνωμων και άμυαλος -> αγνώμων
    … ξέρω πώς θα γελάσεις -> πως

    – Και δύο μεταφραστικά στο παρακάτω απόσπασμα:
    «… σὺ δὲ τὸ μέν τι ἡδόμενος, τὸ δέ τι φεύγων τὴν θερμοτέραν δεξαμενὴν παντοδαπῶς με
    περιειλίττου προσφὺς ὁμοῦ καὶ ἐχόμενος καρτερῶς, χρώμενος μὲν τῇ γλώττῃ πρὸς τὰς σὰς διαλέκτους, λέγων δὲ οὐδέν, ὥστε καὶ συνιέναι σου.
    Ἦν δὲ καὶ τὸ σωμάτιον…»

    … κι εσύ, επειδή χαίρεσαι που με βλέπεις ή το νερό καίει λίγο παραπάνω από όσο πρέπει, τυλίγεις γύρω μου τα χεράκια σου, με κρατάς σφιχτά και γουγουλίζεις.
    Το κορμί σου…

    Πρώτα-πρώτα, νομίζω ότι ταιριάζει καλύτερα η λέξη «κορμάκι», όπως ακριβώς δηλώνει η λ. σωμάτιον.
    Μετά, τι ακριβώς είναι το «γουγουλίζεις»; [δεν …γ(κ)ουγ(κλ)ίζεται, κιόλας 🙂 ]
    Και είναι ενδεδειγμένη η μονολεκτική απόδοση του τέλους του αποσπάσματος, το οποίο φαίνεται να εξαφανίζεται;
    Τι λένε οι φιλόλογοί μας;

  72. gbaloglou said

    62 εραστεί;;;

  73. Κώστας said

    «δεν λαμβάνω υπ’ όψη μου τα παιδιαρίσματά σου» ή «αγνοώ τα ναζάκια σου»

    Ωστόσο στο επίμαχο απόσπασμα δεν βλέπουμε να περιγράφεται μια τέτοια συμπεριφορά με νάζια και παιδιαρίσματα. Το μωρό δέχεται αδιαμαρτύρητα την ασυγκράτητη αγάπη του παππού του, συμμετέχει κι αυτό ενεργά στο παιχνίδι, κι εκεί ακολουθεί η λιτή −με μία μόνο λέξη− αναφορά στην αμηχανία του παιδιού («συγχυθὲν»). Πέραν τούτου, για να έστεκε η ερμηνεία αυτή, θα έπρεπε επίσης το ἀπάγω να σήμαινε μεταξύ άλλων και «αγνοώ», κάτι όμως που δεν βλέπω να ισχύει.

  74. gbaloglou said

    73 «Απομακρύνω τα καμώματα σου» = «αδιαφορώ για τα καμώματα σου»: συμφωνώ ότι κάνουμε μια μικρή υπέρβαση εδώ, θα ήθελα να βρω περισσότερα παραδείγματα χρήσης του «απάγω» στον Ψελλό — και βρήκα το πρωί, αλλά τώρα δεν μπορώ να μπω στο TLG για κάποιον λόγο. [Μπαίνει εδώ και το θέμα της απουσίας της Γενικής…]

    Το «συγχυθέν» νομίζω πως επαρκεί.

  75. BLOG_OTI_NANAI said

    Πάντως, με μια σύγκριση της καθημερινής ζωής οποιουδήποτε βρέφους, η φράση, «Κι όταν σε βλέπω αμήχανο και σαστισμένο, πα­ραμερίζω αμέσως τα παιγνίδια σου, σε σηκώνω ψηλά και σε κουνάω στον αέρα, και τότε εσύ ξαναβρίσκεις τη χαρούμενη διάθεσή σου» μπορεί να περιγράφει ένα απλό συμβάν αλλαγής διάθεσης. Πολλές φορές τυχαίνει να δούμε ότι το παιδί χωρίς προφανή αιτία (π.χ. να θέλει άλλαγμα, να χτύπησε, να πεινάει) να βρίσκεται μεν στο συνηθισμένο του περιβάλλον με τα παιχνίδια του, αλλά να γκρινιάζει και να έχει κακή διάθεση οπότε το παίρνουμε αγκαλιά ή το σηκώνουμε να του αλλάξουμε περιβάλλον, να του μιλήσουμε κ.λπ. Θα μπορούσαμε δηλ. να λάβουμε κατά γράμμα τη μετάφραση, αφού η λέξη «παιδικά» το επιτρέπει.

  76. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    @24β, Lou
    >>Και βρίσκω πιθανότερο ο συγγραφέας με τη λέξη «παιδικά » να αναφέρεται στα σπάργανα που το περιόριζαν αφάνταστα.
    Αλήθεια, οι γιατροί τι γνώμη έχουν για το φάσκιωμα? – το στυλ -λουκάνικο εννοώ.

    Είναι μια λογική προσέγγιση! Ο παππούς να απομάκρυνε τις ενοχλητικές φασκιές.

    – Νομίζω ότι όλοι οι παιδίατροι – τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1970 και μετά – ήταν λάβροι κατά του φασκιώματος. Μέχρι τότε, ειδικά στα χωριά, το φάσκιωμα ήταν απαραίτητο σε όλα τα μωρά. Μου έχουν μείνει σχετικές εικόνες… (Και η πεθερά μου είχε ετοιμάσει τις παραδοσιακές φασκιές για τα εγγόνια της, αλλά ουδέποτε βέβαια τις χρησιμοποιήσαμε…)

    @34, Blog
    Συμφωνώ απολύτως! Πρόκειται σαφώς για παιχνίδι –διασκεδαστικό και για τους δύο, βέβαια… Το έχω παίξει κι εγώ, επανειλημμένως…

  77. gpoint said

    Μιας κι αναφέρθηκε, δεν γνώρισα παπού και οι γιαγιάδες μου με αποχαιρέτησαν πριν τα 12τα γενέθλιά μου. Αλλά γενικώς μου φέρνουν αμηχανία οι περιγραφές προσωπικών συγγενικών αισθημάτων είτε περιέχουν δόλο είτε όχι, δεν νομίζω πως γίνεται κάποιος σοφότερος όταν τις διαβάζει. Πάντως το κουτσομπολιό αρέσει στους φίλους της λογοτεχνίας, διαπιστωμένο.
    Το ερώτημα περί Ψελλού και ψελλίζω παρέμεινε στον αέρα

    # 44

    Ο Ντύλαν έχει τραγουδήσει αρκετούς ανώνυμους-για τον πολύ κόσμο- ειδικά στο ξεκίνημά του. Πριν λίγα χρόνια παρουσίασε ένα τραγούδι για τον Λένον, προφανώς από τύψεις που όταν γνωριστήκανε, τον έβαλε σ’ ένα δρόμο που δεν ήταν γι αυτόν, ο Ντύλαν κι ο Τζάγγερ πρέπει να είναι τέρατα της φύσης με τις αντοχές τους.
    Είναι γεγονός πως μελετώντας τα τραγούδια του Ντύλαν μπορείς να μάθεις πολύ περισσότερα απ’ όσα θα μάθεις διαβάζοντας χιλιάδες βιβλία, πιο εύκολα και πιο εύπεπτα.
    Mια αληθινή ιστορία για το μέχρι που έχει διεισδύσει ο Ντύλαν με το παρακάτω τραγούδι !

  78. Θεοδώρα said

    Υπέροχο και γλυκό κείμενο! Ευχαριστούμε! Έμεινα και εγώ (όπως η Aghapi D #10) στο «έμψυχο μαργαριτάρι», δύο λέξεις και λέει τόσα πολλά…

  79. Κώστας said

    74τέλος: Μα η μετοχή «συγχυθὲν» δηλώνει ξεκάθαρα ότι το παιδί είχε περιέλθει σε μια κατάσταση σύγχυσης, ταραχής – ήταν μπερδεμένο. Πώς αρκεί, λοιπόν, για να τεκμηριωθεί η ερμηνεία «νάζια, παιδιαρίσματα»;

  80. gbaloglou said

    79 Δεν θα μπορούσαν τα παιδιαρίσματα να είναι αποτέλεσμα ταραχής;

  81. ΣΠ said

    77
    Από το Eτυμολογικό Λεξικό Μπαμπινιώτη:

    ψελλίζω «τραυλίζω, κομπιάζω»
    αρχ. [ήδη τον 5ο αι. π.Χ. στον Πλάτωνα, πβ. Γοργ.
    485b.2-3: όταν μεν γαρ παιδίον ΐδω, ω έτι προσήκει
    διαλέγεσθαι ούτω, ψελλιζόμενον και παϊζον], αρχική
    σημ. «αρθρώνω με δυσκολία (τις λέξεις)» (διέφερε
    από το ρ. τραυλίζω, το οποίο δήλωνε κυρ. επανάληψη
    φθόγγων ή συλλαβών), < ψελλός «αυτός που αρθρώνει
    με δυσκολία (τις λέξεις), που σφάλλει στην
    άρθρωση (κυρ. ορισμένων συμφώνων, όπως τα σ, ρ,
    λ), ψευδός» (ήδη μυκ. pe-se-ro), εκφραστ. επίθ.
    ονοματοπ. αρχής, που πλάστηκε με παραγ. τέρμα
    -λός, δηλωτικό αναπηριών και ελαττωμάτων, π.χ.
    στρεβ-λός, τυφ-λός, τραυ-λός.

  82. BLOG_OTI_NANAI said

    69: Ήταν καυχησιολόγος ο Ψελλός, αλλά ήταν και ο κορυφαίος στην εποχή του. Και τέλος πάντων δεν υπάρχουν και πολλοί Πέρελμαν στον κόσμο. Από την άλλη όμως, εκτός των δύο φράσεων, το κείμενο είναι ξεκάθαρα εγκώμιο του εγγονού του.

  83. sarant said

    79 και πριν: Κατ εμέ είναι σαφές, το μωρό δυσφορεί επειδή τα έχει κάνει και ο Ψελλός απομακρύνει τις λερωμένες φασκιές.

  84. Κώστας said

    75: Πράγματι, ισχύει αυτό που λες. Όπως, όμως, εξήγησα στο σχόλιο 1, το «παραμερίζω» της νεοελληνικής μετάφρασης δεν υπάρχει στο πρωτότυπο. Οπότε ακόμα κι αν εδώ εννοούνταν παιχνίδια, αυτά δεν τα παραμέριζε ο Ψελλός αλλά τα μετέφερε κάπου αλλού. Γιατί όμως να έκανε κάτι τέτοιο; Δεν βγάζει νόημα αυτό! Υπενθυμίζω τον προβληματισμό μου:

    «Γιατί ένα βρέφος μόλις τεσσάρων μηνών, σκέφτηκα, να είναι αμήχανο και σαστισμένο κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού; Και με τι παιχνίδια άραγε μπορούσε στην ηλικία αυτή, όπου ακόμα καλά καλά δεν θα ήταν σε θέση ούτε να καθίσει, να είναι απορροφημένο; Αλλά ακόμα και στην κούνιά του μέσα να βρισκόταν ξαπλωμένο, πώς ακριβώς μπορεί να εμπόδιζαν τα παιχνίδια κάποιον που ήθελε να το πάρει αγκαλιά; […] Μέσα σε όλο αυτό το μπέρδεμα είχε τουλάχιστον αποκρυσταλλωθεί μια βεβαιότητα: Αν ήταν μία φορά περίεργο ο Ψελλός να παραμέριζε τα παιχνίδια του αγχωμένου βρέφους, προτού το πάρει αγκαλιά, τότε ακόμα πιο παράλογο θα ήταν να τα μετέφερε προηγουμένως κάπου αλλού, σε κάποιο άλλο σημείο ή κάποιον άλλο χώρο!»

  85. mitsos said

    1. «Παδικά . Άσχετος ων ¨δεν δικαιούμαι να εκφέρω επί της σημασίας γνώμη.
    Εντυπωσιάστηκα από την έρευνα του Κώστα («Κostas») . Άξιος συγχαρητηρίων. Άαγε υπάρχουν ακόμη μεταφραστές, διορθωτές και επιμελητές εκδόσεων που θα έκαναν μια τέτοια έρευνα ;

    2. Δεν με συγκίνησε το κείμενο ούτε με ενθουσίασε αλλά το βρήκα «επιτηδευμένα ανεπιτήδευτο»
    Πρόσεξα την φράση : που γαντζώνεσαι από το λαιμό μου και ρίχνεσαι στην αγκαλιά μου και με αφήνεις να σε σκεπάσω με φιλιά
    Σκέφτηκα την μάνα μου όχι μόνο της απαγορεύουμε να κάνει το ίδιο με τα εγγόνια της σήμερα που είναι ηλικίας απο 15-30 αλλά αν τύχει και προλάβει και δισέγγονο δεν θα μπορεί να χαρεί όλα αυτά.

    3. Ο Κωνσταντίνος Ψελλός ( και Μιχαήλ διότι συνήθως φυράματα του είδους του συνήθως είναι αναγνωρίσιμοι με το δεύτερο ή τρίτο όνομα ) μάλλον μιλά για τον εαυτό του παρά για τον εγγονό του. Τις δικές του αρχές προσπαθεί να μασκαρέψει σαν ανθρώπινες και ηθικές.

    Το θέμα, το ύφος , η γλώσσα και το στυλ επιλέχτηκαν ως τα καταλληλότερα ώστε να αυτοπαρουσιαστεί ένα κάθαρμα ως άνθρωπος.

    4. Σιγά που μπορεί να συγκριθούν τα Ψελ(λ)ίσματα του στην επιστήμη και στην φιλοσοφία με αυτά του Βάκωνα ( άκου ρε τι φαντάστηκαν οι βυζαντινοβαρεμένοι στην βικιπαίδεια ;!). Ο χαμαλαιοντισμός του ραδιούργου πολιτικού Ψελλού ασφαλώς και κατροπώνει τον ουτοπιστή πολιτικά αγαθό φραγκισκανό Βάκωνα . Αλλά ο ένας ψάχνει τα αποκρυφυστικά για να συμβιβάσει τα ηθικά ασυμβίβαστα ( Ελληνικό πνέυμα και Χριστιανισμό ) κακοποιώντας ταυτόχρονα το ελληνικό πνέυμα δίνοντας εξετάσεις στις ίντριγκες της Αυλής και του Κλήρου
    Ο άλλος ο πρόδρομος του Διαφωτισμού , ο Δάσκαλος ,R Bacon δίνεται με όλο του το είναι ενάντια στον ανορθολογισμό και την μηδαμινότητα της μαγείας και δεν διστάζει να συγκρουστεί δις με το παπικό κράτος και να το πληρώσει.
    Όχι δεν μπορούν να συγκριθούν η επιλεκτική άντληση ερανισμάτων πλατωνικών και Νεοπλατωνικών του καθηγητή Ψελλού με το τεράστιο πρωτότυπο έργο του Βάκωνα στην Φιλοσοφία, και στην επιστήμη.

  86. loukretia50 said

    Σόρυ για την επανάληψη, αλλά η συνηθέστερη αιτία ταραχής και δυσφορίας είναι όταν το μωρό βραχεί. Και αποτελεσματική λύση μόνο μία.
    Επίσης ένα φασκιωμένο μωρό πώς να παίζει?
    Δε νομίζω να του κρεμούσαν στην κούνια γκλιν – γκλιν με αστεράκια όπως σήμερα.
    Το πολύ καμιά κουδουνίστρα.
    Εκτός αν είχαν κάτι σαν κουνουπιέρα – δεν είναι απίθανο και είναι ύφασμα.

    Μι-κι-ε συμφωνώ, η μετάφραση στο σημείο αυτό πάσχει.

    ΥΓ. Απολαυστικός ο τρόπος που ανακοίνωσε το συμπέρασμά του ο Νικοκύρης!

  87. BLOG_OTI_NANAI said

    Το όνομα του ήταν Κωνσταντίνος Ψελλός, αλλά το 1054 ή 1055 έγινε μοναχός στον Όλυμπο της Βιθυνίας και τότε έλαβε το όνομα Μιχαήλ. Παρά το γεγονός ότι εγκατέλειψε γρήγορα τον μοναχικό βίο και επέστρεψε στην Κων/πολη έμεινε γνωστός με το όνομα Μιχαήλ.

    81: Και η Σούδα αυτό γράφει: « άσήμως, άνάρθρως λαλών, τραυλός»

    Πιθανόν πηγάζει από μακρινό οικογενειακό παρατσούκλι:

  88. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «-Παππού μου δίνεις λίγο σπάγγο
    -φύγε παιδάκι μου απ τον πάγκο»
    Αυτό το ποίημα θυμήθηκα που το έλεγε ο πατέρας μου. Το γούγλισα τώρα και ναι, βρίσκεται!

    Το αγγονάκι του τσαγκάρη
    https://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_split.php?filename=/var/www/anemi-portal/metadata/4/a/7/attached-metadata-159e1a5faf1df80433537a7aa615ca4a_1272876982/84983_w.pdf&pageno=11&pagenum=1

  89. dryhammer said

    88. Τίνος είναι το ποίημα; [Μου θύμισε τον πατέρα μου -τσαγκάρης ήταν]

  90. Νέο Kid said

    85. Πανάσχετος ήταν κι ο Μπέικον Γουίθ Εγγς!
    Όλοι αυτοί μαζί ήξεραν (κι αυτά που ήξεραν ,μισά κι ανέσωστα ήταν…) λιγότερα απ όσα ήξερε ο Αρχιμήδης 1500 χρόνια πριν…

  91. gpoint said

    # 81

    Ευχαριστώ, καλά την ψυλλιάστικα πως είναι κάτι σαν ευφημισμός, όπως λέμε Αφροδίτη μια πανάσχημη γνωστή μου

  92. Κιγκέρι said

    http://ejournals.teiath.gr/index.php/eleutho/article/download/3738/3453

  93. Νέο Kid said

    Καλά αναλύθηκε το γιατί δυσανασχέτησε το μωρό, αλλά ξέρουμε τίποτα άλλο γι αυτό το μωρό; Τι απέγινε δηλαδή. Έμεινε στην ιστορία ή το φαγε η μαρμάγκα της βαριάς κληρονομιάς;…

    (Θα είχαν ράμματα για τη γούνα σας ο Φρόυντ και ο Γιούνγκ άμα διάβαζαν τα ανευάριθμα σχόλια περί ψελλικής μωροκακοποίησης!…)

  94. Γιάννης Ιατρού said

    91: Γιώργο, έχουμε και φωτό από τα μέρη σου, με την μπόρα 😎

  95. BLOG_OTI_NANAI said

    85: Σίγουρα δεν είναι κατανοητή η αντιμετώπιση ενός λογίου που έζησε πριν χίλια χρόνια σαν να μας έχει σκοτώσει το σόι. Δεν νομίζω ότι προσεγγίζονται έτσι τα πρόσωπα και ο Ψελλός δεν ήταν και κανένας… Χίτλερ για να καταλήγουμε σε ακρότητες.

    Οι συγκρίσεις άλλωστε του Ψελλού με τον Βάκωνα, δεν είναι της Βικιπαίδεια, αλλά είναι απόψεις του Σάθα, του Κρουμπάχερ, του Βασίλειου Τατάκη και άλλων και επικεντρώνονται κυρίως στην πολυμάθεια, στην ευρύτητα πνεύματος κα στον όγκο συγγραφής.

    Ανάλογη σύγκριση κάνει και ο Ζακυθηνός ανάμεσα στον Ψελλό και τον μεταγενέστερο Φραγκίσκο Βάκωνα, ο οποίος όση αξία κι αν είχε, εφόσον μας αρέσουν οι αναδρομικές κριτικές, ήταν μεγάλο κουμάσι της εποχής, αυλοκόλακας, φιλοχρήματος όσο δεν παίρνει, καταδικάστηκε για δωροδοκία και φυλακίστηκε επειδή κονόμαγε εκμεταλλευόμενος το αξιωμα του.

    Άρα, ο Φραγκίσκος Βάκων ήταν απλώς ένα… κάθαρμα;! Εϊναι ιστορική προσέγγιση αυτή;

    Αλλά και η ξιπασιά του Ρογήρου Βάκωνα δεν είναι αποκρουστική, όταν βρίζει με τα χειρότερα λόγια διαφόρους συγχρόνους του ακόμα κι αν δεχτούμε ότι ήταν κατώτεροι του μετρίου ή όταν κατηγορούσε όποιον απέδιδε τιμές σε πρόσωπα όπως ο Θωμάς Ακινάτης;

    Επίσης αν καταντάμε σε αναδρομικές κριτικές, από που κι ως που είναι «ενάντια στον ανορθολογισμό» ο Βάκων που πίστευε στις (αναδρομικά) ηλιθιότητες της… φιλοσοφικής λίθου ή στα ψευδοεπιστημονικά κομπογιαννίτικα της Αστρολογίας όπως όλοι στην εποχή του; Και μήπως όλη την προεία ανόδιου του μέχρι να κινήσει τον φθόνο δεν την χρωστάει στον… Πάπα;

    Μα εάν προσεγγίζονται έτσι τα πράγματα τότε να βγάλουμε τους πάντες κατακάθια να τελειώνουμε.

  96. gpoint said

    Και ξαφνικά νέκρωσε πόλη…οι ταβέρνες δεν έστρωσαν τραπέζια κι οι τουρίστες τις περνάγαν για κλειστές, περιορίστηκαν δραματικά οι φωταγωγίες, το πρώτο κρούσμα ευρέθη..,
    νεανίας
    εκ Γαλλίας
    και ουδόλως ελεγθείς
    όταν ήτο αφιχθείς
    εψεκάσθη όλη η πόλη
    και ανησυχήσαν όλοι.
    μη μ’ αυτόν συνωστιθήκαν
    με ιόν μη μολυνθήκαν
    και περάσουν καραντίνα
    το υπόλοιπο του μήνα

    οι μαγαζάτορες, τεθλιμένες χήρες

  97. mitsos said

    @90
    Στα μαθηματικά ( γεωμετρία ) και στην μηχανική ΝΑΙ. Στα υπόλοιπα δεν νομίζω.

    @95
    Α δεν το ήξερα ότι είναι
    «απόψεις του Σάθα, του Κρουμπάχερ, του Βασίλειου Τατάκη και άλλων»
    ελπίζω να μην τιμωρηθώ βαριά για να εξιλεωθώ για την ύβρι απέναντι στους σπουδαίους Βυζαντινοβαρεμένους.

  98. sarant said

    96 Πού αυτό Τζι;

    88 Συμπαθέστατο. Χωρίς όνομα ποιητή. Θα το έμαθε στο σχολείο, προφανώς.

  99. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μαρμάγκα, Νικοκύρη. Η λύση της απορίας για το ποιηματάκι. ☺

  100. gbaloglou said

    83 Και ίσως γι αυτό έφαγε και μπατσάκι, επειδή τα έκανε πάνω του; Μπορεί! 🙂

  101. Νέο Kid said

    97. Ποια είναι τα υπόλοιπα ; Ο Αρχιμηδης ήξερε περισσότερα και καλύτερα και βαθύτερα απο ο,τι ήξερε ΟΛΗ η Ευρώπη μαζί το 1500 σε Ο,ΤΙ έχει να κάνει με μαθηματικά , φυσική (μηχανική, υδραυλική, οπτική) και αστρονομία ! Ήξερε τη διάμετρο της Γης και το πλήθος των κόκκων της άμμου , όταν ο μπέικον μ αυγά δεν ήξερε πού πέφτουν οι ωκεανοί .

  102. Pedis said

    Χαζοπαππούς. Έχει κάποιο λογοτεχνικό ενδιαφέρον για την εποχή του; (Ήρεμα ρωτάω)

  103. Νέο Kid said

    Ποια είναι η μεγάλη φιλοσοφική ιδέα που εισήγαγε ο Μπέικον Γουιθάουτ εγγς;
    Οσο για τον εμπειρισμό… Όταν ο Αρχιμηδης έκανε μαθηματικά (!!) πειράματα , ο μπέικον ήταν ακόμα αγριογούρουνο .
    Τώρα που το σκέφτομαι , ακόμα κι ο Ψηλός ψελός πώς τον λένε , ανώτερος και πιο ψαγμένος ήταν από τον πολυδιαφημισμένο μπέικονα… όλα μισά και κακό μεταφρασμένα (από ελληνικά και αράπικα) τα έλεγε.

  104. Νέο Kid said

    102. Γιατί; Άμα ρώταγες νευριασμένα θα σε φοβόμασταν;

  105. 102 Έχει για τους ιστορικούς (ιστορία των συναισθημάτων και τέτοια)
    103 Για τον Βάκωνα επιφυλάσσομαι μήπως προλάβω αύριο

  106. ΣΠ said

    Το μαθηματικό πρόβλημα στο σχόλιο 25 δεν έχει μοναδική λύση.

  107. Κώστας said

    85: Σας ευχαριστώ πολύ!

  108. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    98 Μάλλον από το σχολείο. Ίσως το είχε στο αναγνωστικό της εποχής του. Σκετσάκι ως φαίνεται.

    99 Χμ, μαρμαγκώθηκε η απάντηση 😦
    Θα περιμένουμε να σε ξεμαντρίσει (ξεμαντρώσει) ο ποιμήν-Νικοκύρης 🙂

  109. mitsos said

    @101
    Δεν ήξερε τους ωκεανούς
    Μάλλον κάποια λάθος πηγή . ήηταν άριστος γνώστης της γεωγραφίας»
    Αλλά το πιο σπουδαία ήταν :

    α) ότι ενσωμάτωσε τον Αριστοτέλη ( του Αβικένα και του Αβερόη ) στην λατινική κουλτούρα

    β) ότι συνέβαλε τα μέγιστα στην εισαγωγή μιας νέας επιστημονικής μεθόδου ουσιαστικά της πρώτης ( μαθηματικά μοντέλα εμπειρία πείραμα ) . Αλλά συνέβαλε και στην υιοθέτηση και νεων μεθόδων επικύρωσης της γνώσης αυτής που σήμερα ονομάζουμε ακαδημαικές

    γ) οι πρώτες ολοκληρωμένες προτάσεις εκπαιδευτικών μοντέλων

    Για να μην κάθομαι να γράφω για Γραμματική , Λογική, Οπτική, Ημερολόγια , Φιλοσοφικά κείμενα για ύλη … μέχρι επιστημονική φαντασία ( Secrets )
    Και τι παρπομπή να δώσω ; https://plato.stanford.edu/entries/roger-bacon/

    Όποιος δεν καταλαβαίνει πως ο Μεσαίωνας δεν ήταν το σκοτάδι και μια μέρα άναψε το φως της Αναγέννησης- Μεταρρυθμισης .Όποιος καταλαβαίνει πως έχουμε μια συνέχεια μέσα στην συνέχεια. Αυτός ξέρει πως τίποτα απ΄όλα αυτά δεν μπορούσε να λείπει . Γιατί η Ελλάδα έφτασε στη Δύση μέσα από Νεστοριανούς και Άραβες γαρνιρισμένη με μπόλικη Ινδία και Περσία και καλά μαγειρεμάνη Αραβθκά. Δεν έφθασε ο Αρχιμήδης σου στην Δύση μέσω Λατίνων και Βυζαντινών . Ακόμα και τους σχολαστικούς του 6ου αιώνα τους ανακάλυψαν τον 15ο

    Και τα Άπαντα του Αρχιμήδη από μόνα τους δεν μπορούσαν να οδηγήσουν στην αλλαγή του κοσμοθεωρητικού μοντέλου της επιστήμης του Μεσαίωνα . Ακόμη και αν προσθέταμε τους δυο Λεονάρδους ( τον Βιντσιόζο και τον Πιτσίοζο ) πάλι δεν θα φθάναμε στον Λαϊμπνίκιο τον Νεύτωνα και τον Όϊλερ χωρίς τους υπόλοιπους κρίκους

    ΣΤΟΠ(γιατί πήρα φόρα )

  110. Γιάννης Κουβάτσος said

    Είναι του Ζαχαρία Παπαντωνίου, από τη συλλογή «Χελιδόνια»:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.politeianet.gr/books/9789609939034-papantoniou-zacharias-passari-ekdoseis-ta-chelidonia-146285&ved=2ahUKEwi82OWo847rAhVHzqQKHcINCoEQFjAMegQIARAB&usg=AOvVaw1c6Zydoyfw5-JxD0Yl_pWK

  111. sarant said

    99-110 Ώστε Παπαντωνίου, όπως και η Στρουγγοκαλύβα, που την είχα μάθει απέξω στην 1η Γυμνασίου.

  112. Pedis said

    # 105 – 102 Έχει για τους ιστορικούς (ιστορία των συναισθημάτων και τέτοια)
    103 Για τον Βάκωνα επιφυλάσσομαι μήπως προλάβω αύριο

    α) κάτι τέτοιο ψελλιάστηκα 🙂 … Μα το κείμενο προοριζόταν να γίνει ευρύτερα γνωστό από τον συγγραφέα του; Ποια περίοδο έγινε γνωστό και (αν) πρωτοσυζητήθηκε;

    β) γιατί ασχολείσαι με αυτόν τον τελευταίο; 🤓

  113. loukretia50 said

    Κερνάω σοροπιαστόν α λα παλαιά… αφού το σηκώνει το νήμα!
    (εσείς μάλλον όχι… ειδικά οι αμηχανεύοντες περί τα προσωπικά!)

    Τρεμάμενα τα χέρια σου, βελούδινο το χάδι,
    σαν άγγιζες το μέτωπο του άρρωστου παιδιού.
    Δε γιάτρευε τον πυρετό, μα γλύκαινε το βράδυ
    σαν φώτιζε το βλέμμα σου η φλόγα του κεριού.
    Κι έδιωχνε τα φαντάσματα μια λαμπερή αχτίδα
    Ασπίδα η αγάπη σου στο μαύρο συρφετό.

    Αργά κυλάει ο καιρός σαν έρθει η καταιγίδα
    Και λάθος μοιάζει κάθε τι που πίστευες σωστό
    Πότε θα πάψει το παιδί ν΄αναζητάει ασπίδα?
    Γιατί πληθαίνουν οι σκιές στο φως το λιγοστό?

    Να ήταν η ιδέα μου πως είσαι εσύ το φως μου?
    Τη νύχτα με προστάτευε μια στοργική αγκαλιά
    Δεν ξέρω αν είχες δύναμη, μα ο κόσμος ο δικός μου
    Απλώνονταν σα μαγικός μέσα στη σιγαλιά

    Μεγάλωσα. Η ανάμνηση ξεθώριασε στο χρόνο
    και δε μπορώ την άδολη φροντίδα να χαρώ
    Την παιδική ανεμελιά τη σκέφτομαι με φθόνο
    Και δεν υπάρχει γιατρειά σε τούτο τον καιρό
    Κανένας δε χαρίζει πια τη μαγική ασπίδα
    Παγίδα η αγάπη τους κι η νύχτα μητριά

    Παράξενο ν΄ακούω φωνή σε ξεχασμένο τόνο
    -Δε χάνεται η αχτίδα αν βλέπεις καθαρά.
    Ασπίδα η ελπίδα, δική σου είναι σειρά
    ΛΟΥ
    Κρυφή λαχτάρα όταν κοιτώ παιδάκι κοιμισμένο
    Στα όνειρά μου μια φορά θάθελα να μπορώ
    να γίνω πάλι εγώ παιδί, απ΄όλους λατρεμένο,
    Αντί να ψάχνω σε σκιές παρηγοριά να βρω.

    ΥΓ εδώ κοτζάμ Ψελλός σαλιαρίζει και επαίρεται!

  114. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    110 Ευχαριστούμε! Μερικά τα είχανε και τα δικά μας τα αναγνωστικά και βέβαια τα μαθαίναμε απέξω τότε. Ο πεύκος, Ο καημένος, Το τσοριτρό, τα θυμάμαι.

  115. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    113 Καλότατο Λου! Μπράβο. Το τελευταίο ειδικά, μετά την υπογραφή, μ΄ άρεσε πολύ.

    Μια πινελιά σχετικοάσχετη. Ενα πράμα που πεθυμώ είναι ο βαθύς ανέμελος παιδικός ύπνος που δεν ξέρω πότε τον έχασα.

  116. loukretia50 said

    115. Μα όταν έπαψες να είσαι παιδί.
    Σ΄ευχαριστώ πολύ.

  117. Ρενέ said

    24, 76 περί φασκιώματος: τη σήμερον ημέρα μπορείς να φασκιώνεις το μωρό ΑΝ έτσι ηρεμεί αλλά (ΣΟΣ!) μόνο το πάνω μέρος του σώματος. Το κάτω μέρος πρέπει να είναι χαλαρό, δηλ. τα πόδια πρέπει να μπορούν να κινούνται ελεύθερα ώστε να αποφευχθεί δυσπλασία των ισχίων. Οπότε τα σύγχρονα φασκιά έχουν το σχήμα του κεφαλαίου γράμματος δέλτα, όχι λουκάνικου. Και κάτι άλλες λεπτομέρειες – όχι για πάρα πολλές ώρες, όχι πέραν του πρώτου τριμήνου (νομίζω) κτλ.

  118. gpoint said

    # 98

    α. δυστυχώς, Γαλαξίδι

    πάω να βγω με την βάρκα, πρώτη φορά φέτος, ανφέν που λέμε στα φωκικά…

    Πατζούρ !! ( το μπονζουρ στα καθιαυτού φωκικά )

  119. 112 Φυσικά και προοριζόταν, ή μάλλον έτσι φαντάζομαι, αφού κι ο ίδιος το λέει ότι το έγραψε ως υπόδειγμα ρητορικής τέχνης.
    Με Βάκωνες κλπ ασχολούμαι επειδή η ιστορία της επιστήμης, χμ, ας πούμε ότι εφάπτεται στα ενδιαφέροντά μου.

  120. BLOG_OTI_NANAI said

    Βρέθηκε και ο εγγονός σε ηλικία περίπου 22-23 ετώνο οποίος όπως φαίνεται δεν φάνηκε αντάξιος ούτε του παπού του, ούτε των εγκωμίων που του έγραψε για το μέλλον του! Ο Θεοφύλακτος Αχρίδας ήταν μαθητής του Ψελλού, και στέλνει συστατική επιστολή για τον «νεανίαν» που είναι εγγονός της [θετής] κόρης του (θυγατριδούς). Από την φράση, «εν τινι δουλεία τάξας» μάλλον για ανειδίκευτο τον κόβω τον εγγονό, μπορεί και όχι βέβαια!

  121. sarant said

    113 Πολύ ωραίο!

    118 Αντε, καλή χρονιά!

  122. sarant said

    120 Α μπράβο!

    (Γιος της κόρης είναι ο θυγατριδούς ή εγγονός από τη μεριά της κόρης)

  123. Νέο Kid said

    105. Τον πέτυχα το στόχο μου! 😀
    Αναμένουμε με ενδιαφέρον περί Βακωνος ,Δύτη! Έταξες τώρα ,και πάει!

  124. Alexis said

    Καλημέρα.
    Άρτι αφιχθείς από το στερούμενον διαδικτύου ερημητήριόν μου έχω να κάνω τις εξής μνημειώδεις αποκαλύψεις ( 😆 ) :
    1) Ο τύπος «πάππος» αντί για «παππούς» που μνημονεύει ο κ. Μπαρτζούδης στο σχ. 42 απαντάται και στα (καθιαυτού) ηπειρώτικα.
    2) Ενθυμούμαι και εγώ ως μειράκιον φίλτατε Ξηροσφύριε (#6) τον Δημήτρη Μυράτ να ερμηνεύει τον ρόλο του Μιχαήλ Ψελλού, εις το ιστορικόν σήριαλ «Πορφύρα και Αίμα», της αλήστου μνήμης ΥΕΝΕΔ, όπου σημειωτέον τον Ρωμανό Διογένη υποδύονταν ο Νίκος Βασταρδής.

  125. BLOG_OTI_NANAI said

    Βρήκαμε και την θετή κόρη (θυγάτριον εισποιητόν) την Ευφημία η οποία αναφέρεται σε καταγγελία της οικογένειας του μνηστήρα της Ελπιδίου, διότι ο Ψελλός διέλυσε αναίτια (κατ’ αυτούς) τον αρραβώνα της Ευφημίας (ο Ψελλός όπως φαίνεται στο δικαστικό σημείωμα που είναι πολύ εκτενές, ισχυρίστηκε ότι μισούσε ο Ελπίδιος τον Ψελλό, μισούσε τη μνηστή του και ήταν κακότροπος και απρεπής).

  126. Γς said

    124 b:

  127. BLOG_OTI_NANAI said

    122: Ναι, εγώ δεν το διατύπωσα σωστά! Εγγονός του Ψελλού από την κόρη του.

  128. sarant said

    125 ! Mπράβο. Τζαναμπέτης ο Ψελλός ή έφταιγε ο γαμπρός ;

  129. BLOG_OTI_NANAI said

    128: Μάλλον το πρώτο, διότι όπως φαίνεται το δικαστήριο δεν πείστηκε να επιβάλλει λύση της μνηστείας χωρίς πρόστιμο για τον Ψελλό. Πιθανόν ο Ψελλός είχε βάλει τα δυο πόδια σε ένα παπούτσι του γαμπρού, αυτός τσίνισε και η έπαρση του Ψελλού δεν το άντεξε!

    Αυτά τα κείμενα έχουν και ενδιαφέρον για τα κοινωνικά τους στοιχεία. Το δικαστικό έγγραφο ξεκινάει από εδώ (Σάθας, Μεσαιων. Βιβλιοθ. 5): https://tinyurl.com/yyas3d2n

  130. gbaloglou said

    «καὶ ἵνα μὴ περιττὸς δόξω τὰ σὰ παιδικὰ ὑφαρπάζων» γράφει ο Ψελλός στην Ελάσσονα Ομιλία 14, «Εἴς τινα κάπηλον γενόμενον νομικόν», 148. Μια πρώτη ελεύθερη απόδοση (μου) είναι «και για να μην φανώ φλύαρος μιμούμενος τα καμώματα σου», παραθέτω λίγο περισσότερο κείμενο από το TLG (136-150):

    Καὶ τοῖς μὲν οἴνοις τὴν φύσιν πολυπραγμονεῖν ἐπίστασαι, ὡς ὁ μὲν μέλας δυναμικώτερος καὶ μένων ἐν ταῖς ἕξεσι τῶν πινόντων ἄχρι πολλοῦ, ὁ δὲ λευκὸς ἀσθενής τε καὶ λεπτός, ὁ δὲ κιρρὸς πέττει μὲν ῥᾷον, ξηραίνει δὲ ἄντικρυς· φιλοσοφῶν δὲ οὕτω μεταξύ τι καὶ παραφθέγγῃ ὥσπερ Θεόπομπος ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ Φιλιππικῶν, ‘σὺ δέ, ὦ παῖ, τοῦ μέλανος οἴνου λαβὼν δός μοι πιεῖν καταξήρῳ γενομένῳ διὰ τὴν ὥραν’. καὶ
    γενεαλογεῖς δὲ τούτους, ὥσπερ τοὺς ἄνδρας καὶ τοὺς ἵππους οἱ ποιηταί, καὶ τὸν μὲν Φαλερῖνον πότιμον μὲν τιθεῖς, κεφαλαλγῆ δέ, τοῦ δέ γε Ἀλβανοῦ τὸν μὲν γλυκάζοντα λέγεις, τὸν δὲ ὀμφακίαν, τὸν δὲ Ῥηγῖνον λιπαρώτερον μὲν τοῦ Σορεντίνου, χρήσιμον δὲ οὐκ αὐτίκα ἀλλὰ γηράσαντα· καὶ ἀκμάζει μέν σοι τάχιον ὁ Φορμιανός, βραδύτερον δὲ ὁ Τριφολῖνος. καὶ ἵνα μὴ περιττὸς δόξω τὰ σὰ παιδικὰ ὑφαρπάζων, τοὺς μὲν οἴνους οὕτω
    φυλλοκρινεῖς, τοὺς δὲ νόμους ὥσπερ οἱ Λατῖνοι τοὺς πελάτας καὶ οἱ Ἀθηναῖοι τοὺς θῆτας παρεώρακας, καὶ ταῦτα μετὰ τῶν ἐπωνύμων ἀναγεγραμμένους καὶ προεδρείαν ἐν βήμασιν ἔχοντας.

  131. Σωτήρης said

    Πολύ όμορφο το κείμενο του Ψελλού, δεν το γνώριζα, το διάβασα με ενδιαφέρον. Εκμεταλλεύομαι την ευκαιρία να παραπέμψω εδώ ένα άλλο ανάλογο κείμενο, το ίδιο πλούσιο και συγκινητικό με το παραπάνω. Απολαύστε το!
    https://espresso.repubblica.it/visioni/2014/01/03/news/umberto-eco-caro-nipote-studia-a-memoria-1.147715/amp/

  132. sarant said

    130 Μάλιστα, ενδιαφέρον. Αλλά απάγω;

  133. gbaloglou said

    132 Βλέπε — προς το παρόν τουλάχιστον — σχόλιο 74.

  134. gbaloglou said

    133 Ας παραθέσω ΕΝΑ παράδειγμα από την ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ (4.42), όπου, όπως και στο κείμενο που μας ενδιαφέρει εδώ, λείπει η Γενική: μας ενδιαφέρει βασικά το «ἡ νόσος εἰς τοὐναντίον ἀπῆγε τὴν γνώμην», που θα απέδιδα ως «[η ασθένεια] έγειρε την πλάστιγγα υπέρ της αντίθετης άποψης», «απομάκρυνε την γνώμη προς την αντίθετη άποψη» — παραθέτω και την (όχι και τόσο πιστή) διαδικτυακή μετάφραση του E. R. A. Sewter (επισημαίνοντας το ‘θάψιμο’ του επίμαχου χωρίου, μαζί και του «ἀντεῖχε δὲ τὸ σῶμα», του οποίου η έννοια φαίνεται να είναι αντίθετη από την νεοελληνική):

    Ὡς γὰρ ἠκηκόει τὸ πρᾶγμα, ἐβουλήθη μὲν εὐθὺς, πρὶν ἢ τὸν λόγον τῆς ἀγγελίας πέρας λαβεῖν, πόλεμόν τε κατ’ ἐκείνων ἐξενεγκέσθαι καὶ αὐτὸς τῆς ὅλης προΐστασθαι παρατάξεως· ἀντεῖχε δὲ τὸ σῶμα, καὶ ἡ νόσος εἰς τοὐναντίον ἀπῆγε τὴν γνώμην, οἵ τε τῆς πρώτης βουλῆς καὶ παντάπασιν ἀπηναντιοῦντο τοῖς ἐκείνου βουλεύμασιν, αἱ δὲ τῶν
    συγγενῶν παρακλήσεις οὐδ’ ὅσον ἐξιέναι ἠξίουν τοῦ Ἄστεως·

    As soon as the news became known to him, and actually before the full account was received, he determined to carry the war to the Bulgars. He would march against them himself, at the head of his army. It was impossible, of course, to do this, because of the state of his health, and in any case the Senate was altogether opposed to the project. Michael’s family, too, begged him not to leave the city, much to his disgust, for he had set his heart on the war.

  135. sarant said

    134 Η γνώμη εδώ είναι της βουλής, έτσι;

  136. gbaloglou said

    135 Έτσι, καθότι η συνέχεια του κειμένου δείχνει τον αυτοκράτορα να εκστρατεύει ο ίδιος κατά των Βουλγάρων, κλπ κλπ

  137. Κώστας said

    130: Tο απόσπασμα αυτό το παρέθεσε ο Μπλογκ στο 46. Εδώ ο Ψελλός ειρωνεύεται τον δικηγόρο ότι όταν το ζητούμενο είναι να ξεχωρίσει τα διάφορα είδη κρασιών, είναι σε θέση να αποφανθεί ως ειδικός, αλλά όταν αντίθετα πρόκειται περί νόμων μπερδεύει τα μπούτιά του και τα κάνει θάλασσα. Της επίμαχης φράσης, λοιπόν, προηγείται ένα εκτενές απόσπασμα, όπου ο νομικός παρουσιάζεται να δίνει «διαλέξεις» και να φιλοσοφεί με ύφος χιλίων καρδιναλίων περί οίνων και εκεί −σε άμεση συνάρτηση με την πολυλογία του− έρχεται η μετοχική φράση «τὰ σὰ παιδικὰ ὑφαρπάζων», με την οποία ο Ψελλός ουσιαστικά βάζει τέλος στο μπλα μπλα και περνάει στο δια ταύτα. Το «σὰ παιδικὰ», δηλαδή, αναφέρεται εδώ ξεκάθαρα στους «λόγους» που βγάζει ο δικηγόρος, το δε «ὑφαρπάζω» ερμηνεύεται ως «παίρνω τον λόγο από κάποιον, τον διακόπτω». Η προαναφερθείσα σημασία των «παιδικών» είναι, εννοείται, λεξικογραφικά τεκμηριωμένη και απαντά μάλιστα και στον Ψελλό («[…] ή σχεδιάσω ρητορικήν μέθοδον, τα εμά παιδικά;»).

    Όσον αφορά το «ἀπάγω τὴν γνώμην» πράγματι αυτό σημαίνει.

  138. voulagx said

    #25 @Νιουκιντ: Δες τη λύση εδώ

  139. gbaloglou said

    137 Ευχαριστώ για την επισήμανση της παράλειψης μου (#46). Συμπέρασμα τελικά;;;

  140. gbaloglou said

    137 Ευχαριστώ επίσης για την διόρθωση σχετικά με το «υφαρπάζων» και την επιβεβαίωση του «απάγω την γνώμην». Τα «εμά παιδικά» ΔΕΝ τα βρίσκω στον Ψελλό, τα βρίσκω όμως αλλού, στον «Γοργία» του Πλάτωνα για παράδειγμα (481-482), με αρνητική χροιά και εκεί.

  141. ΣΠ said

    138
    Όμως, το χ πρέπει να είναι ακέραιο πολ/σιο του 4, όχι του 12 που λέει.

  142. Κώστας said

    139: Συγγνώμη, κάποιες φορές τα λέω πολύ αναλυτικά, ενώ άλλες μάλλον υπερβολικά λιτά. 🙂

    Την επίμαχη εμφάνιση, λοιπόν, την είχα ήδη συναντήσει κατά τη διάρκεια της έρευνας μου, και έχοντας διαπιστώσει ότι εδώ η σημασία είναι διαφορετική απ’ ότι στο απόσπασμα με το «ἀπῆγον», δεν με απασχόλησε περαιτέρω όταν την ξαναείδα στο παράθεμα του Μπλογκ. Οπότε όταν την είδα μπροστά μου για μία ακόμα φορά, σκέφτηκα ότι εδώ δεν προστίθεται κάποιο νέο στοιχείο στη συζήτηση. Αλλά εσείς φυσικά δεν μπορούσατε να γνωρίζετε όλα αυτά που προηγήθηκαν! 😊

  143. Κώστας said

    140: Υπάρχει στην επιστολή «Τῷ προέδρῳ Κωνσταντίνῳ, τῷ ανεψιῷ τοῦ πατριάρχου Μιχαήλ», σ. 272.

  144. gbaloglou said

    142 Δεν έχω πεισθεί για τις φασκιές, καθώς φαίνονται αμάρτυρες ως «παιδικά» — αναλόγως για τα κακάκια (που αν είχαν ‘συμβεί’ θεωρώ ότι θα αναφέρονταν περισσότερα) — και ίσως δεν υπάρχει και λόγος αφαίρεσης τους. Οπότε η ‘απαγωγή’ της γνώμης μπορεί να μην είναι και τόσο διαφορετική από αυτήν των παιδικών. Αλλά παραπέρα επιχειρήματα δεν έχω, οπότε … εγκαταλείπω 🙂

  145. Κώστας said

    Ούτε εγώ! Μετά από τόσο ψάξιμο και με τόσο διαφορετικές αναγνώσεις από κατά τεκμήριο ειδικούς, το μόνο σίγουρο είναι ότι τίποτα δεν είναι σίγουρο στην περίπτωση αυτή. 🙂

  146. Κώστας said

    Μερικά νέα δεδομένα:

    Εντόπισα ένα πολύ ενδιαφέρον απόσπασμα, όπου ο Ψελλός περιγράφει σοκαρισμένος τη διαδικασία σπαργάνωσης μωρού φιλικής του οικογένειας λέγοντας πως συνέπασχε μαζί του («ἐταραττόµην, καὶ µικροῦ δεῖν τῶ βρέφει συνέπασχον»). Βρήκα επίσης κάποιες περιπτώσεις όπου ο επιθετικός προσδιορισμός παιδικά συνδυάζεται με το ουσιαστικό «σπάργανα»:

    (1) πρὶν ἐκλυθῆναι σπαργάνων τῶν παιδικῶν
    (2) ἀφ᾿ οὗ μικροῦ τῶν παιδικῶν ἀποτετυλίχθαι συνέβη σπαργάνων αὐτῷ
    (3) περιεβλήθην σπαργάνοις παιδικοίς

    Μια ασφαλώς γοητευτική εικασία εδώ θα ήταν να υποθέσουμε ότι παραλείποντας τον επιθετικό προσδιορισμό οδηγηθήκαμε στην ουσιαστικοποίησή του. Αν ίσχυε όμως αυτό, θα έπρεπε λογικά να είχε αποτυπωθεί η επίμαχη σημασία και λεξικογραφικά. Όμως αυτό δεν φαίνεται να συνέβη· όχι μόνο σε σχέση με τη σημασία «φασκιές» αλλά ούτε και για εκείνες της «παιδικής φυσικής ανάγκης», των «παιχνιδιών» ή του «ἁρμόζοντος εἰς παιδίον». Καμία από τις σημασίες αυτές, που προτάθηκαν, δεν είναι καταχωρισμένη δίπλα στο ουσιαστικοποιημένο plurale tantum παιδικά, ενώ οι υπόλοιπες που μαρτυρούνται («ἠγαπημένον, εὐνοούμενον πρόσωπον, ἀντικείμενον περιπαθοῦς ἀγάπης»· «ἠγαπημένη σπουδὴ και μελέτη»· «ἐρασταὶ») είναι προφανές ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν ταιριάζουν.

    Διαβάζοντας, λοιπόν, ξανά και ξανά το απόσπασμα μαζί με το επίμαχο λήμμα, συνειδητοποίησα ότι σε μια γωνιά −σχεδόν άφαντη− υπήρχε και μια σημασία, την οποία είχα προσπεράσει χωρίς δεύτερη ματιά: «παιδικὰ (ἐξυπακ. μέλη)». Την εξέτασα, λοιπόν, προσεχτικότερα τώρα. Μήπως άραγε, σκέφτηκα, αυτά τα «παιδικά μέλη», για τα οποία μιλάει ο Ψελλός, δεν ήταν παρά το «τραγούδι» −το μουρμουρητό− του «συγχυθέντος» μωρού; Γιατί τότε, διαβάζοντας αντίστοιχα το ἀπάγω με τη σημασία «απομακρύνω, στρέφω την κατεύθυνση αλλού» κατά το πνεύμα του κυρίου Μπαλόγλου, η επίμαχη φράση θα μπορούσε ενδεχομένως να ερμηνευτεί ως «σταματούσα τα μωρουδίστικα που μουρμουρούσες» ή «σε αποσπούσα από το μουρμουρητό σου». Η ερμηνευτική αυτή προσέγγιση θα μπορούσε δε να σταθεί ακόμα κι αν με τα «παιδικά» δεν εννοούνταν το «τραγούδι» του μικρού αλλά οι «λόγοι» που έβγαζε.

    Το ενδεχόμενο αυτό το συζήτησα σε νέα επικοινωνία με την Ελληνίδα βυζαντινολόγο, η οποία ωστόσο το χαρακτήρισε «κάπως τραβηγμένο», επισημαίνοντας πως σε τέτοιες περιπτώσεις ισχύει «ορθότερον το απλούστερον». Ωστόσο το νοηματικό άλμα να προϋποτεθεί πως το «συγχυθέν» μωρό μουρμουρούσε ή έβγαζε, τέλος πάντων, ήχους που ακούγονταν σαν τραγούδι, κατά τη γνώμη μου είναι σαφώς μικρότερο από το άλμα να προϋποτεθεί ότι ο λόγος της αμηχανίας του ήταν πως τα είχε κάνει πάνω του. Χώρια που, όπως επισημάνθηκε και στην υποσημείωση [5] του αρχικού σχολίου, «σύμφωνα με τα λεξικά η σημασία ‟ἁρμόζων εἰς παιδίον” απαντά μόνο σε συνδυασμό με το επίθετο και όχι με τον ουσιαστικοποιημένο πληθυντικό».

  147. Theo said

    Ενδιαφέρουσα η όλη συζήτηση κι η έρευνα του Κώστα, πρωτίστως, και των άλλων συσχολιαστών.
    Μετά από όλα αυτά, τείνω να το μεταφράσω «σε αποσπούσα από το μουρμουρητό σου», ή «τις κραυγούλες σου», ή «τα ψελλίσματά σου» (ο Ψελλός 🙂 ).

  148. sarant said

    146 Μπράβο Κώστα για την έρευνα. Εμένα πάλι όλο αυτό μου φαίνεται πως ενισχύει την εκδοχή «σπάργανα».

    Γρήγορα μια μηχανή του χρόνου να πάμε να ρωτήσουμε τον Ψελλό!

  149. Κώστας said

    Ιδού!

  150. sarant said

    Χαχαχά, καλό! Πότε έχει δρομολόγιο;

  151. Κώστας said

    Τώωρα; Πάει, έφυγε, το χάσαμε! 🙂

    Tώρα για τα «σπάργανα», εγώ αντίθετα όλο και λιγότερο πείθομαι. Όχι μόνο επειδή, όπως είπα χθες, εδώ απαιτείται ένα μεγαλύτερο λογικό άλμα για να εξηγηθεί η σύγχυση του μωρού απ’ ότι με κάποιες άλλες ερμηνείες που συζητήσαμε, ούτε επειδή, όπως εύστοχα επισήμανε ο Λεώνικος στο 61, δεν ήταν καθήκον του Ψελλού να ασχολείται με τέτοια πράγματα﮲ πολύ περισσότερο, όμως, επειδή δεν αξιοποιήσαμε −ούτε ο Beck!− μια σημαντική πληροφορία που απλόχερα μας δίνει το κείμενο: ότι το βρέφος, διανύοντας ακόμα τον τέταρτο μήνα της ζωής του, ήταν διαρκώς περιτυλιγμένο και ακινητοποιημένο −χέρια, πόδια μέσα− με φασκιές, και μόνο κατά τη διάρκεια της σωματικής φροντίδας είχε πλήρη κινητική ελευθερία. Κάτι που σημαίνει ότι όταν έπαιζε το επίμαχο παιχνίδι με τον παππού του, δεν μπορεί να ήταν σπαργανωμένο! Οπότε συνακολούθως, αυτό που «ἀπῆγε» ο Ψελλός δεν μπορεί να ήταν λερωμένες φασκιές.

    Χρόνια πολλά!

  152. gbaloglou said

    151 Επίσης … γιατί να χρησιμοποιήσει τον όρο «παιδικά» για τις φασκιές … αφού αμέσως παρακάτω χρησιμοποιεί τα «σπάργανα»; [Ένα ακόμη επιχείρημα, όχι ακλόνητο.]

  153. sarant said

    152 Χμ, σωστό.

  154. Κώστας said

    Καλημέρα!

    Γενικά η εκδοχή του Beck έχει πολλά κενά, τα οποία υπό το βάρος του ονόματος δεν συνειδητοποιεί κανείς εύκολα από την πρώτη στιγμή. Θυμίζω, ότι ακόμα και η βυζαντινολόγος με την οποία αντάλλαξα σκέψεις για το θέμα, παρότι κατέληξε σε μιαν εντελώς διαφορετική ερμηνευτική προσέγγιση («ἁρμόζων εἰς παιδίον»), προβληματισμένη από το ενδεχόμενο όντως να έσφαλε ο Beck, πρόσθεσε συμπληρωματικά ως εναλλακτική εκδοχή και την ερμηνεία «φασκιές», η οποία, βέβαια, εναρμονίζεται απόλυτα με το πνεύμα της γερμανικής μετάφρασης. Όπως όμως είδαμε, η ανάγνωση αυτή μπάζει από παντού. Γιατί ακόμα κι αν αποσυνδέαμε την επίμαχη περίοδο «κἀγὼ δέ τοι, ἐπειδάν σε συγχυθὲν εἶδον, εὐθὺς ἀπῆγον τὰ σὰ παιδικά» από το συγκείμενο που προηγείται με την περιγραφή του «αντρικότερου» παιχνιδιού, θεωρώντας ότι εδώ αρχίζει μια νέα, ανεξάρτητη περιγραφή, η οποία σε αντίθεση με την προηγούμενη δεν αποκλείει το ενδεχόμενο το μωρό να ήταν σπαργανωμένο – ακόμα και τότε, λοιπόν, θα έπρεπε να απαντηθούν ικανοποιητικά και τα εξής ερωτήματα:

    (1) Στο κείμενο δεν περιγράφεται ένα μεμονωμένο περιστατικό αλλά κάτι που συνέβαινε συχνά ή, εν πάσει περιπτώσει, επανειλημμένα. Είναι δυνατόν, όμως, ο Ψελλός να είχε επιφορτιστεί σε τακτική βάση με μια τέτοια δουλειά;

    (2) Στο κείμενο χρησιμοποιείται το επίρρημα «εὐθὺς». Άρα αυτό που έκανε ο Ψελλός, όταν έβλεπε το μωρό ταραγμένο, το έκανε χωρίς την παραμικρή καθυστέρηση και αμέσως μετά έπαιρνε το παιδί στα χέρια του. Εδώ, όμως, δεν μιλάμε για σύγχρονες πάνες, που αφαιρούνται στο πι και φι, αλλά για σπάργανα που άφηναν ελεύθερο μόνο το κεφάλι! Ακόμα, λοιπόν, κι αν δεχόμασταν ότι, ναι, ο Ψελλός αναλάμβανε την εκτύλιξη και την αποκομιδή, πόσο γρήγορα μπορούσε να γίνει αυτό; Και να αφαιρέσει τις φασκιές, και να τις απομακρύνει – και το μωρό εντωμεταξύ να περιμένει! Και όχι μόνο αυτό: το πλύσιμο;; Ή μήπως έπιανε ο Ψελλός το παιδί στα χέρια του, ενώ αυτό ακόμα ήταν λερωμένο;!

    Είναι λοιπόν, νομίζω, ηλίου φαεινότερο ότι τις «λερωμένες φασκιές» μπορούμε πλέον ανενδοίαστα να τις απορρίψουμε − κυριολεκτικά και μεταφορικά! 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: