Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Εν ταις ημέραις εκείναις… (αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου)

Posted by sarant στο 25 Οκτωβρίου, 2020


Στο σημερινό κυριακάτικο λογοτεχνικό μας άρθρο θα βάλω ένα εμμέσως επίκαιρο κείμενο. Είναι το τριήμερο του Αγίου Δημητρίου, που θυμίζει τη Θεσσαλονίκη, οπότε θα διαβάσουμε ένα αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου. Ο Ιωάννου έχει γράψει πολλά για τη γενέθλια πόλη του, όμως το κείμενο που θα διαβάσουμε σήμερα έχει να κάνει με τον αφανισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην Κατοχή.

Το αφήγημα περιλαμβάνεται στο βιβλίο Η πρωτεύουσα των προσφύγων

Iούλιος 1942, Eβραίοι συγκεντρωμένοι στην πλατεία Ελευθερίας για να τους καταγράψουν οι Ναζί

Eν ταις ημέραις εκείναις…

Θα προσπαθήσω ώστε η κατάθεσή μου αυτή για το διωγμό και την εξόντωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης επί γερμανικής κατοχής να είναι ξερή — ξερή και στεγνή — χωρίς ιστορικές και φιλολογικές επεκτάσεις ή αμφίβολα ακούσματα. Και όλα αυτά από σεβασμό προς το φριχτό μαρτύριό τους, που μόνο το πένθος και την άκρα σοβαρότητα εμπνέει.

Δεν είναι, άλλωστε, πολλά, ούτε ιδιαιτέρως συνταραχτικά αυτά που έχω να πω εγώ για την υπόθεση, γιατί ήμουν τότε μικρό παιδί — φτωχός και περίκλειστος έφηβος — με βάσανα και προβλήματα, που τον κρατούσαν κιόλας σε απόσταση από τους άλλους. Πάντως, οι Εβραίοι στη Θεσσαλονίκη ήταν τόσο πολλοί και τόσο μπλεγμένοι με τη ζωή μας, ώστε όσο κλειστός και αν ήσουν ήταν αδύνατο να μην υποπέσει στην αντίληψή σου η συμφορά, που τους είχε βρει.

Αλλά και οι Εβραίοι σαν λαός ήταν ανέκαθεν πολύ κλειστοί και ιδιαίτερα αποτραβηγμένοι από μας, κι αυτή τη στάση εξακολούθησαν, δυστυχώς, να την κρατούν και όταν οι Γερμανοί άρχισαν να τους περισφίγγουν. Δεν ξέρω ακριβώς τους λόγους της απόστασης — αν και τους υποθέτω — αλλά νομίζω πως ήταν βαρύ σφάλμα τους αυτό. Θα είχαν σωθεί και άλλοι τους, πολύ περισσότεροι. Ο διωγμός, βέβαια, και η εξόντωση δεν επρόκειτο να αποτραπεί, αλλά θα σώζονταν και άλλοι, ιδίως νεότεροι. Υποθέτω πως η σατανικότητα και η αποφασιστική σκληρότητα των διωκτών έκανε τους Εβραίους να προτιμήσουν σιωπηλά την οδό του μαρτυρίου, που τη φαντάζονταν, βέβαια, φριχτή, μα με κάποιο λογικό τέρμα. Και γελάστηκαν οικτρά.

Είναι αλήθεια ότι ο ελληνικός λαός είχε από πάντοτε μια στάση αδιάφορης ανοχής απέναντι των Εβραίων. Ούτε τους αγαπούσε μα ούτε και τους μισούσε. Τους ψιλοκορόιδευε, βέβαια, πράγμα που το μαρτυρούν και τα διάφορα ανέκδοτα καθώς και οι χαρακτηρισμοί. Αλλά μίσος με κανέναν τρόπο δεν έτρεφε, εκτός φυσικά από μεμονωμένες περιπτώσεις προσωπικών διαφορών, άγριων εμπορικών ανταγωνισμών και αρπακτικών ενεργειών. Αλλά αυτά συμβαίνουν, και πολύ συχνά μάλιστα, και μεταξύ των ατόμων του ίδιου λαού. Υπήρχαν ακόμα και κάποιες οργανωμένες αντισημιτικές ομάδες, που όμως ήταν τόσο ασήμαντες, ώστε δεν κατόρθωσαν να παίξουν ολέθριο ρόλο ούτε και στη διάρκεια της κατοχής.

Οι Εβραίοι, πάλι, ανταπέδιδαν την αδιαφορία με αδιαφορία ή με ψεύτικα χαμόγελα και ψευτοπεριποιήσεις, καθώς και διφορούμενες διπλωματικές φράσεις, που έμειναν θρυλικές. Και πιθανώς με ανέκδοτα, που ακόμα δεν ξεθάρρεψαν να μας τα πούνε.

Πάντως, όσο κι αν η Θεσσαλονίκη είχε παντού Εβραίους, το κάτω τμήμα της, αυτό ιδίως το δυτικό, είχε τους πιο πολλούς, είτε ως υπαλλήλους είτε ως καταστηματάρχες είτε και ως οικογένειες. Ακριβώς σ’ αυτό το τμήμα τους γνώρισα καλύτερα και μέσα σ’ αυτό τους θυμάμαι.

Από το 1941 κατοικούσαμε στο ψηλότερο πάτωμα ενός σπιτιού της οδού Ιουστινιανού, που είχε στην αρχή αριθμό 8 και μετά 14. Η οδός Ιουστινιανού είναι αυτή που αρχίζει απέναντι από την Αχειροποίητο και, διακοπτόμενη από την πλατεία Δικαστηρίων, φτάνει μέχρι το λεγόμενο «Καραβάν-Σαράι». Εμείς κατοικούσαμε στο τμήμα της Ιουστινιανού, που ορίζεται καθέτως από τη Χαλκέων και τη Βενιζέλου. Η περιοχή, όπως διαβάζω στα βιβλία, ονομαζόταν «Παλαιά Οβριακή», πράγμα που πιθανώς σημαίνει ότι εκεί κατοικούσαν παλαιοί Εβραίοι, αρχαίοι, ή βρισκόταν εκεί η παλαιότερη συνοικία των Εβραίων.

Και το 1941 κατοικούσαν στην «Παλιά Οβριακή» πολλοί Εβραίοι, που αποτελούσαν τουλάχιστο το ένα τρίτο των κατοίκων της γειτονιάς. Δεν φαίνονταν φτωχοί, μα ούτε και πλούσιοι. Καταστηματάρχες ίσως οι περισσότεροι, μικρών και μεσαίων καταστημάτων. Ζούσαν, όπως είπαμε, πολύ περιορισμένοι μέσα στα σπίτια τους, πολύ αφοσιωμένοι στις οικογένειές τους και απέφευγαν τις σχέσεις μαζί μας.

Οι περισσότερες από αυτές τις οικογένειες είχαν μαζευτεί, όπως μάθαμε, σχεδόν μαζί με μας στην Παλιά Οβριακή. Μετακινήθηκαν από τις μεμονωμένες κατοικίες τους και έπιασαν σπίτια στο κέντρο, που προηγουμένως όλοι το απόφευγαν, γιατί βομβαρδιζόταν συχνότερα. Αυτό το έκαναν γιατί προφανώς πίστευαν ότι στο κέντρο της πόλης, στη βιτρίνα της, θα ήταν πιο προφυλαγμένοι από τις αυθαιρεσίες ενός κατακτητή, που δεν έκρυβε το μίσος του γι’ αυτούς.

Στο δικό μας σπίτι, Ιουστινιανού 8, κατοικούσαν δύο οικογένειες Εβραίων στο δεύτερο πάτωμα, που το κρατούσαν από κοινού. Είχαν έρθει λίγο πριν από μας. Ήταν δύο ζευγάρια και είχαν τρία παιδιά.

Ένα κοκκινομάλλικο κορίτσι με πρέκνες στο πρόσωπο δεκατέσσερα με δεκαπέντε χρονώ, ένα παλικαράκι δεκαεφτά με δεκαοχτώ και ένα μικρό αγόρι τρία με τέσσερα χρονώ, που το έλεγαν Ίνο. Τα δυο μεγάλα πήγαιναν σε κάποιο σχολείο, αλλά μάλλον σε κάποιο ξένο, στο γαλλικό ίσως. Δε θυμάμαι ονόματα άλλα, παρά μόνον ένα επίθετο. Ο ένας τους ελέγετο «Σιντώ». «Μαντάμ Σιντώ», λέγαμε τη μία κυρία, η οποία συχνά στις σκάλες μιλούσε στα γαλλικά με την επίσης γαλλομαθή νοικοκυρά μας, Ασημώ Κορμπάνογλου, από τα μέρη της Ανατολικής Ρωμυλίας. Πάντως, με τις δυσκολίες που είχαμε όλοι μας και με τις φοβερές δυσκολίες, που αντιμετώπιζαν οι Εβραίοι, δεν είχαμε παρά ελάχιστα γνωριστεί. Άλλωστε, εγώ ήμουν μικρό παιδί και δεν μπορούσα να αναπτύξω μόνος μου σχέσεις. Μια φορά πήγα μαζί με τον κύριο Σιντώ για κάποια δουλειά στο μαγαζί του, που βρισκόταν πίσω από την αγορά Μοδιάνο, στην Κομνηνών. Δεν ξέρω τι μαγαζί ήταν, γιατί, όπως όλα τα μαγαζιά της εποχής, δεν είχε εμπορεύματα.

Κάτω από το σπίτι της Ιουστινιανού υπήρχαν δύο μαγαζιά. Το ένα φούρνος και το άλλο καφεκοπτήριο. Το καφεκοπτήριο το είχε ο Εβραίος Αζούς. Το μαγαζί, που δεν πουλούσε, βέβαια, τότε καφέ αληθινό, αλλά από ρεβίθι, κριθάρι ή σιτάρι, το γύριζε ό πατέρας με τα δυο του παλικάρια. Ήταν ωραίοι άνθρωποι αυτοί, με ωραία σωματική διάπλαση και κάτι μεγάλα εκφραστικά μάτια σαν Αρμένηδες. Οι δυο νεαροί, μάλιστα, ήταν παλαιστές ή πυγμάχοι κι αυτό φαινόταν αμέσως στο φκιάσιμό τους. Δεν ξέρω πού κατοικούσαν οι Αζούς, αλλά τον περισσότερο χρόνο βρίσκονταν στο μαγαζί ή στο πεζοδρόμιο, έξω από το μαγαζί τους. Άλλωστε, και οι άλλοι μαγαζάτορες συνήθως στο πεζοδρόμιο βρίσκονταν, καθώς το τμήμα αυτό της Ιουστινιανού είχε — και έχει — πολλά καταστήματα επίπλων, που τα έβγαζαν από το πρωί στο πεζοδρόμιο. Έπιπλα, παρ’ όλη την πείνα, πουλιόντουσαν και τότε. Τα αγόραζαν, κυρίως, οι μαυραγορίτες, οι Γερμανοί και οι χωρικοί. Πολλά από τα μαγαζιά αυτά ανήκαν σε Εβραίους.

Στα άλλα σπίτια, ιδίως στην οδό Σιατίστης, κατοικούσαν πολύ περισσότεροι Εβραίοι, κι αυτό φάνηκε, όταν μετά το μάζεμά τους, τα σπίτια αυτά ερήμωσαν. Και θαρρώ πως έμειναν και χωρίς νοικοκυραίους, καθώς οι ιδιοκτήτες τους έλαβαν την άγουσα προς τα στρατόπεδα.

Το τμήμα τής Ιουστινιανού από τη Χαλκέων ως τη Βενιζέλου σχηματίζει, μαζί με την κάθετο σ’ αυτό οδό Σιατίστης, ένα Ταυ, που εάν φρουρήσεις τις τρεις εξόδους του — Χαλκέων, Βενιζέλου και Φιλίππου — ελέγχεις όλη τη γειτονιά. Αυτό ακριβώς έκαναν και οι Γερμανοί. Όταν ήρθε το φριχτό πλήρωμα του χρόνου, την άνοιξη του 1943, και αποφάσισαν να κινήσουν το διωγμό, που με τόση επιμέλεια είχαν όλο αυτό το διάστημα προετοιμάσει, ένα από τα προσωρινά γκέτο που δημιούργησαν ήταν και αυτό το Ταυ των οδών Ιουστινιανού και Σιατίστης.

Είναι γνωστή, ή μάλλον αρκετά γνωστή, η διαδικασία, που τηρήθηκε για να επιτευχθεί, χωρίς ιδιαίτερη αναταραχή, το μάντρωμα τόσων χιλιάδων ανθρώπων. Ακόμα και τα εγκλήματα που γίνονται με πλήρη άνεση από πάνοπλους εις βάρος αόπλων, ακόμα κι αυτά έχουν τις δυσκολίες τους. Και άμα είσαι σχολαστικός και μανιακός με την τάξη, τότε η ακαταστασία μπορεί να σε αρρωστήσει. Έτσι κι εδώ· υπήρχαν προβλήματα για την τρομοκράτηση, προβλήματα για την περιφρόνηση, προβλήματα για τον εξευτελισμό, την απογραφή, το σημάδεμα, την καταλήστευση των περιουσιών, το μάντρωμα, τη μεταφορά στο σταθμό, την παραμονή κοντά στο σταθμό, ώσπου να ετοιμασθεί τρένο, τη μεταφορά με τα τρένα, την τελική καταλήστευση καθ’ οδόν, τη διαλογή, την κάποια χρησιμοποίηση, την άμεση εξόντωση των αδύναμων, την εξόντωση τελικά όλων. Αυτά‚ έπρεπε να λυθούν, ήθελαν δουλειά, σχέδια. Και λύθηκαν, πράγματι, κατά ιδανικό τρόπο.

Πρώτα πρώτα, από την αρχή της κατοχής εμφανίστηκαν σε ορισμένα μαγαζιά, και μάλιστα της Τσιμισκή, κάτι τυπωμένα χαρτόνια, που έγραφαν: «Οι Εβραίοι είναι ανεπιθύμητοι». Τα χαρτόνια αυτά τα έβαζαν στο τζάμι τής βιτρίνας και της εισόδου. Στην αρχή αυτό μας έκανε εντύπωση, άσχημη εντύπωση, αλλά γρήγορα το συνηθίσαμε, καθώς είχαμε κάθε μέρα και νέα βάσανα. Στο κάτω κάτω εμείς δεν ήμασταν Εβραίοι…

Ύστερα μάθαμε πως στην πλατεία Ελευθερίας — τι ειρωνική σύμπτωση! — οι Εβραίοι έπαθαν από τούς Γερμανούς μεγάλη νίλα κάποιο πρωινό. Αυτά όλα τα μαθαίναμε από τον κόσμο. Οι Εβραίοι τού σπιτιού μας δεν έβγαζαν άχνα. Εκείνος όμως ο κύριος Σιντώ είχε μείνει πετσί και κόκαλο.

Κάποιο χειμωνιάτικο πρωί αντικρίσαμε ξαφνικά ορισμένους να κυκλοφορούν στους δρόμους μ’ ένα μεγάλο πάνινο κίτρινο άστρο στο μέρος της καρδιάς. Ήτανε οι Εβραίοι που είχαν πάρει διαταγή να το φορούν και στην παραμικρή τους μετακίνηση, αλλιώς κινδυνεύαν. Και αυτό δε σήμαινε τίποτε άλλο από θάνατο. Οι Εβραίοι του σπιτιού μας και πάλι δεν έβγαζαν άχνα. Νόμιζαν ίσως πως με την άκρα υπομονή και ταπείνωση θα κατόρθωναν να κάμψουν τον παράφρονα διώκτη τους.

Η Θεσσαλονίκη για αρκετές ημέρες, όχι περισσότερες από μήνα, είχε πλημμυρίσει από κίτρινα κινούμενα άστρα. Πραγματικά ήταν πολύ καλομελετημένο το σημάδι. Διακρινόταν από πολύ μακριά. Ο συμμαθητής μας – στο Γ’ Γυμνάσιο αρρένων – Μπεραχιάς ήρθε στο σχολείο φορώντας το άστρο του. Τα παιδιά, που δεν καταλαβαίνουν από τέτοια, είδαν το πράγμα από την εύθυμη πλευρά και άρχισαν να τον πειράζουν. Ήταν, άλλωστε, οι περισσότεροι παιδιά των πάνω συνοικιών της Θεσσαλονίκης, όπου είχε ελάχιστους Εβραίους, και ήταν ασυνήθιστοι στη θέα του άστρου. Εκτός αυτού ήταν παιδιά της εργατιάς, της φτωχολογιάς, κακομαθημένα, πεινασμένα, αρπακτικά, σκληρά παιδιά, με πολλή ζήλια μέσα τους προς την οικονομική άνεση. Ακόμη και εμένα με τυραννούσαν, γιατί ήμουν πιο συμμαζεμένος από αυτούς. Κάποια στιγμή, θυμάμαι, ένας τους έκανε ένα χάρτινο σταυρό, πήρε ρετσίνι από τα πεύκα της αυλής, και κόλλησε το σταυρό στη ράχη του Μπεραχιά, στο παλτό του. Ο καημένος ο Μπεραχιάς, είχε κάτι το μη παιδικό απάνω του, περπατούσε αργά με το άστρο μπροστά και το σταυρό στην πλάτη. Αλλά δεν μπορώ να πω ότι γινόταν καμιά καζούρα γύρω του. Ήταν ένα κακόγουστο αστείο, που είναι ζήτημα αν ο ίδιος το κατάλαβε. Σε λίγες μέρες έπαψε να έρχεται σχολείο. Ήταν ένα παιδί ψηλό, σιωπηλό, αργοκίνητο και πάρα πολύ ήσυχο.

Ήμουν ίσως ο μόνος από τους συμμαθητές μου που κατοικούσα μέσα σε τόσους Εβραίους. Πήγαινα σ’ αυτό το σχολείο, γιατί όταν το είχα αρχίσει καθόμασταν στην περιφέρειά του. Όταν μετακομίσαμε, βρεθήκαμε στην περιφέρεια του Δ’ αρρένων, μα εγώ εξακολουθούσα να πηγαίνω στο Γ’. Καθώς, λοιπόν, δεν είχαμε Εβραίους, οι συμμαθηταί μου δεν ενδιαφέρονταν για τα παθήματά τους, γι’ αυτό και εγώ δε μιλούσα καθόλου για όσα έβλεπα και άκουγα στη γειτονιά μου. Ακολουθούσα ασυναίσθητα την τακτική σιωπής των Εβραίων απέναντι σε τρίτους. Το ίδιο έκαμνα και στα συσσίτια των κατηχητικών σχολείων, όπου έτρωγα κάθε μεσημέρι. Δε γινόταν λόγος και δε μιλούσα. Και δε νομίζω πως ήταν από φόβο. Δεν είχαμε συναίσθηση του κινδύνου.

Έτσι δεν είπα τίποτα, όταν κάποια μέρα είδα στην πόρτα του διαμερίσματος των Εβραίων κολλημένο απέξω ένα χαρτί, που έγραφε τα ονόματα αυτών που κατοικούσαν μέσα. Τα ονόματα ήταν πολύ περισσότερα απ’ όσα ξέραμε κι έτσι μάθαμε πως μέσα στο διαμέρισμα είχαν εγκατασταθεί – άθελά τους, βέβαια – και άλλες οικογένειες Εβραίων, από άλλες γειτονιές, μη εβραϊκές, όπου ήταν δύσκολο να φρουρούνται.

Η γειτονιά μας, λοιπόν, το Ταυ αυτό που περιέγραψα πρωτύτερα, γινόταν γκέτο εβραϊκό. Ταυτόχρονα, στις εξόδους του Ταυ – Χαλκέων, Βενιζέλου και Φιλίππου – έκαναν την εμφάνισή τους σκοποί χωροφύλακες – δικοί μας χωροφύλακες – που φρουρούσαν μέρα και νύχτα. Αυτό σήμαινε ότι οι Εβραίοι και με το άστρο ακόμα δεν μπορούσαν να κυκλοφορούν στην πόλη, παρά μόνο στο γκέτο τους. Κι αυτό, βέβαια, ορισμένες ώρες. Τώρα, φαντάζομαι ότι θα είχαν δημιουργηθεί και πολλά άλλα τέτοια γκέτο. Έτσι, οι Εβραίοι, όπου βρέθηκαν, βρέθηκαν. Δεν μπορούσαν πια να πάνε ούτε στα μαγαζιά τους, ούτε στους συγγενείς τους, αν αυτοί έμεναν σε άλλο γκέτο, ούτε στα ψώνια τους. Έπαψαν σχεδόν να κυκλοφορούν.

Κλεισμένοι στα σπίτια τους, καρτερούσαν. Στους δρόμους του γκέτο, εκτός από μας, κυκλοφορούσαν, και μάλιστα με ζωηρότητα, ορισμένοι νεαροί Εβραίοι, με ένα κίτρινο περιβραχιόνιο στο μπράτσο. Ήταν, φαίνεται, ένα είδος πολιτοφύλακες, που τους είχε ορίσει η Κοινότητα, ίσως και οι Γερμανοί. Τους μισούσαμε, πάντως, χωρίς να ξέρουμε ακριβώς το λόγο. Η κινητικότητα και η αυτοπεποίθησή τους τούς έκαμνε ύποπτους στα μάτια μας. Και μάλλον είχαμε δίκαιο, γιατί μερικοί από αυτούς έκαναν την εμφάνισή τους στη γειτονιά και μετά το μάζεμα των Εβραίων, έχοντας πάντα το ίδιο ύφος. Ύστερα δεν ξαναφάνηκαν.

Οι υπόλοιποι, εμείς, μπαινοβγαίναμε στο μεταξύ ελεύθερα από το γκέτο. Εγώ πήγαινα κανονικά στο σχολείο και οι δικοί μου στις διάφορες δουλειές. Ουδείς μας εμπόδισε, ούτε μας ζήτησε ποτέ ταυτότητα. Και μήπως είχαμε ταυτότητα; Γι’ αυτό πιστεύω πάντοτε, πως ακόμα και την ύστατη εκείνη στιγμή ήταν αρκετά εύκολη η διαφυγή πολλών Εβραίων. Βέβαια, υπήρχαν εκείνες οι καταστάσεις στην πόρτα. Αλίμονό τους αν δε βρίσκονταν σωστοί σε μια καταμέτρηση.

Στο σπίτι μου σιγοκουβεντιάζουν ότι θα τους πάρουν, θα τους «σηκώσουν», όπου να ’ναι, οι Γερμανοί τους Εβραίους. Τους λυπόμασταν, βέβαια, πάρα πολύ, αλλά δε βάζαμε με το νου μας το κακό, που σε λίγο έγινε. Ούτε και οι Εβραίοι – αυτοί του σπιτιού μας, τουλάχιστον – έβαζαν τέτοια συμφορά με το νου τους. Η μαντάμ Σιντώ παραπονιόταν στη μητέρα μου ότι εκεί στην Κρακοβία, όπου θα τους πάνε, κάνει πολύ κρύο και οι εκεί Εβραίοι μιλούν άλλη γλώσσα. Έτσι δε θα μπορούν να συνεννοηθούν. Εμένα με κυνηγούσε η μαντάμ Σιντώ για να μου δώσει μια μεγάλη πήλινη θερμάστρα, που την είχαν σε κάποια αποθήκη, Η αποθήκη βρισκόταν έξω από το γκέτο. Ήθελε απλώς να συνοδέψω το χαμάλη, που θα τον πλήρωνε αυτή. Εγώ με διάφορες δικαιολογίες αρνήθηκα, χωρίς να ξέρω το γιατί. Λυπόμασταν να παίρνουμε πράγματα από τους καταδικασμένους ανθρώπους.

Κατά βάθος υποψιαζόμασταν ότι κάτι το πολύ σοβαρό συμβαίνει, κάτι το ανείπωτο. Και οι Εβραίοι, βέβαια, ανησυχούσαν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι έδειχναν. Τις νύχτες ακούγαμε πνιχτές ψαλμωδίες, προερχόμενες από το σκοτεινό διαμέρισμά τους. Καθόντουσαν όλοι στο σαλόνι, μες στα σκοτεινά, και σιγοέψελναν. Κάποιες βραδιές, από τα γύρω σπίτια και ιδίως από την οδό Κλεισούρας, που έπεφτε πίσω μας και είχε πολλούς Εβραίους, ακούσαμε αργά τη νύχτα γέλια, τραγούδια και παλαμάκια. Παραξενευτήκαμε πάρα πολύ. Ποιοι ήταν αυτοί που γλεντούσαν; Την άλλη μέρα μάθαμε. Παντρεύονταν οι Εβραίοι αράδα. Ταχτοποιούσαν εκκρεμότητες, αποβλέποντας ασφαλώς και σε μια διαφορετική μεταχείριση, εφόσον θα ήταν παντρεμένοι. Δεν μπορούσαν να φανταστούν τη σκληρότητα του διώκτη τους, τα σχέδιά του…

Απέναντί μας, στην αριστερή γωνία Ιουστινιανού και Σιατίστης, έμενε ένα αντρόγυνο, που η γυναίκα μόλις είχε γεννήσει. Ήταν άνθρωποι συμπαθητικοί και μάλλον ευκατάστατοι. Αυτοί είχαν κάνει το εξής: Κατέβασαν ένα σχοινάκι από το μπαλκόνι τους ως κάτω στο κρεβατάδικο. Εκεί ανάμεσα στις τέντες και τους σπάγκους το λεπτό σχοινί δε διακρινόταν: Προφανώς συνδεόταν με κουδούνι ή καμπανάκι. Πρέπει να λάβαιναν κάποια μέτρα επάνω, στο σπίτι της λεχώνας, όταν χτυπούσε το καμπανάκι. Είναι το μόνο μέτρο άμυνας, που υπέπεσε στην αντίληψή μου, εν ταις ημέραις εκείναις. Αλλά τι να κάνει ένα καμπανάκι, μπροστά στη φοβερή γερμανική μηχανή του ολέθρου;

Θυμούμαι όμως κι ένα παιχνίδι νεαρών Εβραίων μέσα στο δρόμο. Πρέπει να ήταν μία ή δύο μέρες πριν από το μάζεμά τους και ίσως Κυριακή απόγευμα, γιατί τα μαγαζιά του δρόμου ήταν κλειστά. Είχαν ξεμυτίσει έξι εφτά παλικάρια, που ήθελαν, φαίνεται, κάπως να κινηθούν, να ξεδώσουν. Εγώ ήμουν στην εξώπορτα και τους έβλεπα από πολύ κοντά. Πρέπει να τους έβλεπαν από τις γωνίες και οι χωροφύλακες, και, βέβαια, απάνω από τα σπίτια εκατοντάδες μάτια. Φούσκωσαν, λοιπόν, ένα προφυλακτικό, το έκαναν σαν μπάλα και άρχισαν να ανταλλάσσουν πάσες με τα χέρια. Θυμούμαι που φώναζαν «Μπέμπα! Μπέμπα!», από τη μάρκα «Μπεμπέκα», που χρησιμοποιούνταν τότε πολύ. Αλλά με τον ισπανικό τρόπο προφοράς που έλεγαν το «μπέμπα» θαρρείς και βέλαζαν.

Βρισκόμαστε πια στην άνοιξη του 1943. Η κατάσταση στα πολεμικά μέτωπα έχει αλλάξει και μάλιστα εις βάρος του Άξονα. Άκρες μέσες, μαθαίνουμε τα νεότερα και στυλωνόμαστε. Αλλά και η εσωτερική κατάσταση έχει μεταβληθεί κάπως. Η Ελλάδα δεν είναι η παραλυμένη εκείνη χώρα του 1941, την επαύριο της ήττας. Έχει φουντώσει η αντίσταση στα βουνά, αλλά και μέσα στις πόλεις. Βέβαια, η Σαλονίκη δεν έχει πολύ κοντά της «δύσκολα» βουνά – δύσκολα για τους διώκτες. Και αυτό ήταν ακόμα μία ατυχία για τους Εβραίους της. Θα είχαν ξεφύγει προς αυτά αρκετοί. Από παντού δηλαδή μαυρίλα. Ιδιαίτερα άτυχοι αυτοί οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης. Αφού τράβηξαν τις μπόρες και τις μεγάλες πείνες και τις αλαζονείες του φαντασμένου κατακτητή, χάθηκαν απάνω στην ώρα που τα πράγματα είχαν πάρει για όλους τους άλλους – τους άλλους, εμάς, – να καλυτερεύουν.

Ώσπου ένα ξημέρωμα του Απριλίου, ιδιαίτερα νομίζω γλυκό, ξέσπασε το μέγα κακό. Ένα μεγάφωνο ουρλιάζει στο δρόμο. «Όλοι οι Εβραίοι στις πόρτες. Έτοιμοι προς αναχώρηση!» Είναι το αυτοκίνητο της προπαγάνδες, ένα μαύρο «Όπελ». Λαρυγγώδεις φωνές, κτηνώδη προστάγματα γερμανικά. Είμαστε μπλοκαρισμένοι. Κρυφοκοιτάζοντας βλέπουμε τους Γερμανούς των SS και εκείνους τους λεγόμενους «πεταλάδες» να ανεβοκατεβαίνουν βιαστικά στα σπίτια, κραυγάζοντας άγρια και βροντολογώντας τις πόρτες. «Τους παίρνουν τους Εβραίους!»

Ντυνόμαστε όπως όπως και κατεβαίνουμε από το πέμπτο πάτωμα στο δεύτερο, όπου επικρατούσε θρήνος και σύγχυση. Οι καινούργιοι Εβραίοι είχαν κιόλας κατεβεί και έτσι δεν τους είδαμε. Έμεναν οι δικοί μας, που βρίσκονται σε αλλοφροσύνη. Αλλοφροσύνη όχι τόσο απελπισίας, όσο ετοιμασίας. Να μην ξεχάσουν τίποτε από τα απαραίτητα, από όσα είχαν σκεφθεί. Τα βασικά τα έχουν, βέβαια, έτοιμα, από μέρες αμπαλαρισμένα, αλλά τρέχουν αλλόφρονες για τα ψιλοπράγματα. Η κυρία Σιντώ βράζει αυγό για τον Ίνο, θα είναι το τελευταίο του. Του το μπουκώνει, ενώ από την εξώπορτα κάτω έρχονται κτηνώδεις προσταγές. Οι πόρτες όλες ορθάνοιχτες, σύμφωνα με τη διαταγή. Όσοι κρυφοκοίταζαν από τα παράθυρα είδαν τις ίδιες στιγμές του Γερμανούς να τραβοκοπούν τους Εβραίους από τα σπίτια της οδού Σιατίστης και να τους σέρνουν στη φάλαγγα. Ιδίως είδαν γέρους και γριές, που τους τραβοκοπούσαν με τα νυχτικά. Στο δεύτερο πάτωμα έχουν κατεβεί και από τα άλλα πατώματα συγκάτοικοι, γυναίκες κυρίως. Φιλιούνται σταυρωτά με την κυρία Σιντώ. Μια δικιά μας σταυροκοπιέται και λέει δυνατά: «Μάρτυς μου ο Θεός, θα σας τα δώσω πίσω όλα». Φαίνεται της έχουν εμπιστευθεί πράγματα και μπορώ να πω ότι σωστά την έχουν διαλέξει.

Ένας ένας κατεβαίνουν οι Εβραίοι τη στριφογυριστή σκάλα, όπου εγώ ξύνοντας με ένα καρφί τη λαδομπογιά του τοίχου είχα γράψει με μεγάλα γράμματα ΕΠΟΝ. Ο πατέρας μου τότε κόντεψε να με δείρει. «Στο σπίτι σου μέσα το γράφεις;», μου φώναζε. Τελευταία κατεβαίνει η κυρία Σιντώ, κρατώντας τον Ίνο από το χέρι. Μισοκατεβαίνω και κοιτάζω κρυφά στην εξώπορτα. Στέκονται όλοι αραδιασμένοι στην πόρτα σαν να πρόκειται να βγουν φωτογραφία. Θα περάσει ο έλεγχος, θα δούνε αν είναι όλοι παρόντες και θα τους προσθέσουν στη γραμμή. Οι δικοί μας είναι εντάξει, όλοι παρόντες. «Καλά παιδιά». Η φάλαγγα σχηματίζεται στη Βενιζέλου.

Οι πόρτες του διαμερίσματος των Εβραίων μένουν ανοιχτές. Οι συγκάτοικες παίρνουν ό,τι μπορούν  και, όπως αποδείχτηκε, καλά κάνουν. Παίρνουν κυρίως ρουχισμό και μικροπράγματα, που μπορούν να μεταφερθούν στα γρήγορα. Γιατί υπάρχει μεγάλος φόβος. Οι Γερμανοί από μέρες έχουν διακηρύξει πως όποιος παίρνει τα υπάρχοντα των Εβραίων τον περιμένει – τι άλλο; – τον περιμένει θάνατος.

Εγώ ανεβαίνω και ετοιμάζομαι για το σχολείο. Ήμουν πολύ πειθαρχικός, αλλά και ήθελα να ξεφύγω από αυτή την κόλαση. Καθώς ετοιμάζομαι βλέπω απ’ το παράθυρο στην Εγνατία φάλαγγες Εβραίων να οδηγούνται με τα πόδια στο σταθμό. Είναι Εβραίοι από άλλες γειτονιές και θα πρέπει να έχουν κινήσει πιο νωρίς από τους δικούς μας. Είναι ζωσμένοι από πάνοπλους Γερμανούς με προτεταμένα τα όπλα, σαν να είναι μεγάλοι εγκληματίες, που υπάρχει φόβος από στιγμή σε στιγμή να το σκάσουν. Στο τέλος της κάθε φάλαγγας πηγαίνουν φορεία με ανήμπορους, που τα κουβαλούν νεαροί Εβραίοι.

Τους δικούς μας Εβραίους δεν τους είδα που έφευγαν. Δε βόλευε το σπίτι κι ύστερα ήταν επικίνδυνο να κοιτάζεις από τόσο κοντά. Όταν βγήκα με την τσάντα μόλις τους είχαν πάρει, αλλά οι σκοποί χωροφύλακες ακόμα φύλαγαν στις εξόδους. Βγήκα από την έξοδο της Χαλκέων. «Πού  πας;» μου είπε μαλακά ο χωροφύλακας, που φαινόταν ταραγμένος. «Σχολείο» του είπα και έκανα να του δείξω το πάσο, που είχα ως παιδί σιδηροδρομικού. «Πέρνα» μου είπε, προτού το δείξω. Κι έτσι πέρασα στην πλατεία Δικαστηρίων, που μόνο το κάτω μέρος της ήταν ελεύθερο. Το επάνω της, μέχρι το ύψος της Ιουστινιανού, ήταν μέγα γερμανικό στρατόπεδο οχημάτων, μηχανοκίνητων τανκς, αντιαεροπορικών και κάθε μηχανής πολέμου. Απορώ πως δεν μας έκαψαν τα συμμαχικά αεροπλάνα.

Τότε, εκεί ανάμεσα στα πεύκα που περιβάλλουν την Παναγία Χαλκέων, παρατήρησα ομάδες γύφτων, αλλά όχι μόνο γύφτων, που αγνάντευαν με βουλιμία προς τη γειτονιά μας. Για την ώρα όμως δεν τολμούσαν να πλησιάσουν, γιατί υπήρχαν οι σκοποί. Ήταν, βέβαια, ειδοποιημένοι και προφανώς κάπως έμπειροι από άλλα μαζέματα Εβραίων, σε άλλες γειτονιές, που είχαν γίνει τις προηγούμενες μέρες, αλλά εμείς δεν τα πήραμε είδηση. Ήξεραν πως η αυστηρή διαταγή των Γερμανών για τις εβραϊκές περιουσίες δεν ετηρείτο και τόσο, γι’ αυτό και ήταν έτοιμοι να ορμήξουν. Εγώ, φυσικά, δεν υποπτεύθηκα τέτοια πράγματα. Νόμισα πως είναι περίεργοι που κοιτάζουν.

Στο σχολείο, που βρισκόταν όπως είπα μακριά, κοντά στου Κεμάλ το σπίτι, δεν υπήρχε ιδιαίτερη συγκίνηση. Οι περισσότεροι συμμαθητές μου δεν ήξεραν καν ότι οι Γερμανοί μαζεύουν τους Εβραίους και σίγουρα κανένας τους δεν είχε δει αυτά που είδα εγώ πρωί πρωί. Σε λίγο κι εγώ ξεχάστηκα κι όταν άρχισε το μάθημα ξεχάστηκα ολότελα. Παιδί πράμα…

Το μεσημέρι γυρίζοντας άρχισα, μόλις ξαναβρέθηκα στην περιοχή της μεγάλης πλατείας, να ξαναμπαίνω στο κλίμα. Όσο πλησίαζα τόσο καταλάβαινα, ότι είχε γίνει διαρπαγή – γιάγμα. Άλλωστε, κάτι τελευταίοι κακομοίρηδες ακόμη σέρναν μπαούλα και ντιβάνια και αδειανά συρτάρια μέσα στα χώματα. Και κάτι χοντρούς τόμους βιβλίων δερματόδετους.

Στο σπίτι μας η εξώπορτα διπλανοιγμένη, παραγεμίσματα από στρώματα, χαρτιά και σκουπίδια στις σκάλες. Το διαμέρισμα των Εβραίων ορθάνοιχτο και σαφώς λεηλατημένο. Δεν είχε σχεδόν τίποτε μέσα. Σκουπίδια, βέβαια, άφθονα στο πάτωμα, στοίβες φλούδια από πασατέμπο, που φαίνεται ότι έτρωγαν οι Εβραίοι τις νύχτες της αναμονής, και σκισμένα βιβλία στο μπάνιο. Αυτά ήταν το μόνο πράγμα που με συγκίνησε. Στην κουζίνα τα πλακάκια του τζακιού ξηλωμένα, προφανώς για τον κρυμμένο «θησαυρό» και στη γωνιά του δωματίου ένα μονό κρεβάτι με σπασμένες μερικές σούστες. Στο κρεβάτι αυτό, που το ανεβάσαμε σε λίγο, κοιμόμουν ώσπου έγινα μεγάλος.

Το χειρότερο ίσως ήταν το εξής· τα τάγματα και τα συντάγματα των γύφτων δεν περιορίσθηκαν στο διαμέρισμα των Εβραίων, αλλά άρπαξαν ό,τι βρήκαν μπροστά τους. Έβγαλαν όλα τα παραθυρόφυλλα της σκάλας, ακόμα και τα καπάκια από τα κουδούνια. Χρόνια κάναμε να αποκαταστήσουμε τις ζημιές. Παγώσαμε, βραχήκαμε και γλιστρήσαμε από το χιόνι και τον πάγο άπειρες φορές σε κείνη την απροστάτευτη σκάλα. Οι δικοί μου με κόπο έσωσαν το διαμέρισμά μας από τη λεηλασία. Βγήκαν και στέκονταν στο κεφαλόσκαλο αρματωμένοι με ό,τι μπορούσαν. Πάλι καλοί ήταν εκείνοι οι γύφτοι, που δεν ήταν και όλοι γύφτοι. Γιατί αν ήταν ένας απ’ τους τωρινούς θα είχαν βάλει φωτιά στο σπίτι.

Από ψηλά, από την πίσω μεριά του σπιτιού, βλέπαμε από την πρώτη μέρα κιόλας το εξής φαινόμενο: Είχαν ανοίξει τα εβραίικα μαγαζιά από πίσω και τα άδειαζαν. Δηλαδή διάφοροι κάτοικοι της οδού Κλεισούρας άδειαζαν τα μαγαζιά της Ιουστινιανού. Και έβλεπες κρεβάτια, μπουφέδες, ντουλάπες, καναπέδες, κομοδίνα, να ανεβαίνουν με σκοινιά σε δεύτερα και τρίτα πατώματα, που βέβαια δεν φαίνονταν από το δρόμο. Όλα αυτά μέσα σε φοβερή βιασύνη και σε αγωνιώδεις κινήσεις. Σε λίγες μέρες, οι Γερμανοί μοίρασαν τα μαγαζιά σε διαφόρους τύπους, που ίσως μπορεί να φαντασθεί κανείς πώς τους διάλεξαν. Αλλά τα μαγαζιά βρέθηκαν άδεια και αυτό ήταν μια καλή, αν και η μόνη, τιμωρία τους.

Στην αρχή νομίζαμε πως τους Εβραίους τους φορτώνουν αμέσως στα τρένα. Ύστερα μάθαμε ότι τους στοιβάζουν στο σταθμό, στον πανάθλιο συνοικισμό του βαρόνου Χιρς, που τον είχαν περιφράξει με βαριά συρματοπλέγματα, από τα οποία μερικά σώζονται ακόμα μέχρι σήμερα. Από κει τους παίρναν ομάδες ομάδες και τους στέλναν με εμπορικά κατάκλειστα τρένα προς τα πάνω. Άλλωστε, γρήγορα μάθαμε τα πράγματα από πρώτο χέρι.

Ο πατέρας μου ήταν μηχανοδηγός, οδηγούσε τρένα. Τα τρένα τότε σπανίως ήταν επιβατικά. Συνήθως ήταν στρατιωτικά, για το στρατό κατοχής. Σύνορα τότε στη βαλκανική δεν υπήρχαν. Ήταν παντού γερμανική στρατοκρατορία. Ιδίως με τη Σερβία ήμασταν ενωμένοι σιδηροδρομικώς. Τα ελληνικά τρένα δε σταματούσαν, όπως τώρα στην Ειδομένη. Αλλά, εάν χρειαζόταν, μέχρι Βελιγράδι ανέβαιναν. Έφευγε ο πατέρας μου και δεν ξέραμε πότε θα γυρίσει. Γυρνούσε ξαφνικά. Κατάκοπος καταλερωμένος με σαπισμένες τις κάλτσες στα πόδια του. Φοβερή κατάσταση.

Ένα βράδυ, αργά, γύρισε ιδιαίτερα φαρμακωμένος. Είχε οδηγήσει ένα τρένο με Εβραίους μέχρι τη Νις. «Μεγάλο κακό γίνεται με τους Εβραίους» έλεγε. «Τους πηγαίνουν με εμπορικά βαγόνια κατάκλειστα, χωρίς τροφή και νερό. Ακόμα και χωρίς αέρα. Οι Γερμανοί μας αναγκάζουν να σταματούμε το τρένο μέσα στις ερημιές, για να γίνει το ξάφρισμα. Μέσα από τα βαγόνια κλωτσάνε και φωνάζουν. Δεν είναι μόνο για νερό και αέρα, αλλά και για να βγάλουν τους πεθαμένους. Έβγαλαν από ένα βαγόνι ένα παιδάκι σαν το Λάκη μας», είπε και χάιδεψε τον αδελφό μου. Απάνω σ’ αυτό τον έπιασαν τα κλάματα. Τρανταχτά κλάματα με λυγμούς. «Οι Γερμανοί δεν μπορούν να περπατήσουν από τα ρολόγια, τα βραχιόλια και τα περιδέραια, που μαζεύουν με το πιστόλι στο χέρι. Μου πέταξαν και μένα αυτά, στον λοκφύρερ». Ήταν κάτι άχρηστα ρολόγια, που δε δουλεύαν και ίσως να τα έχω ακόμα κάπου.

Έκανε και άλλα τέτοια τρένα αργότερα με την ίδια πάντα σύγχυση. Μας μιλούσε με φρίκη για την κόλαση του στρατοπέδου του σταθμού. Οι Γερμανοί είχαν βάλει άγριο χέρι στις γυναίκες. Οι Εβραίοι του Σταθμού είχαν καταρρακωθεί. Η πείνα, η βρόμα, οι αρρώστιες, οι κτηνωδίες. Τώρα διαβάζουμε πως οι Εβραίοι της Ελλάδας έφταναν ιδιαίτερα αδυνατισμένοι και οδηγούνταν οι περισσότεροι κατευθείαν στους φούρνους…

Σε λίγες μέρες ήρθε στο σπίτι ένα ψηλός, ξερακιανός, μεγάλης κάπως ηλικίας, Γερμανός πολίτης, συνοδευόμενος από ένα διερμηνέα. Ζήτησε να του ανοίξουν το διαμέρισμα των Εβραίων. Μπήκε μέσα και άρχισε να μετράει δυνατά τα δωμάτια: ein, zwei, drei… «Γερμανός! Το διαμέρισμα των Εβραίων θα το επιτάξει Γερμανός! Θα έχουμε τώρα συγκάτοικο Γερμανό. Ποιος ξέρει τι διάβολος είναι…», λέγαμε.

Και πραγματικά αυτός το πήρε. Αλλά δεν ήταν Γερμανός. Ήταν ένας καράβλαχος από τη Δυτική Μακεδονία, που είχε σπουδάσει στη Γερμανία και τώρα τα ’χε καλά και περίκαλα με τους Γερμανούς. Τους έκαμνε τεχνικά έργα. Αυτός εγκαταστάθηκε για χρόνια εκεί. Και η αλήθεια είναι, ότι, εκτός από τις γεροπαραξενιές του, διόλου δε μας πείραξε. Δεν ήταν καταδότης. Όταν έφυγαν οι Γερμανοί και ήρθε το ΕΑΜ, τα χρειάστηκε. Άρχισε να μας γλυκομιλάει και να μας ξέρει. Εμείς ήμασταν οι προλετάριοι του μεγάρου και με μας ήθελε να τα έχει καλά. Αλλά τη γλίτωσε και τα επόμενα, δύστυχα και για μας, χρόνια δεν έμεινε θέση μεγάλη και τρανή που να μην την πάρει. Του είχαν εμπιστοσύνη απόλυτη. Φίλος των Γερμανών, βλέπεις…

Από τους Εβραίους του σπιτιού μας κανένας δε γύρισε. Πάει και η παχουλή κυρία Σιντώ, πάει κι ο μικρός Ίνο, πάει και το κοκκινομάλλικο κορίτσι. Αλλά κι από τη γειτονιά ελάχιστοι γύρισαν. Και πολύ τσακισμένοι. Έφταναν ένας ένας σιωπηλοί και ταπεινοί, έπαιρναν το σπίτι τους, αν μπορούσαν, και ξανάπιαναν τη δουλειά τους.

Έτσι, κανένα χρόνο μετά τον πόλεμο, και όταν όλα φαίνονταν μακρινά και κάπως ξεχασμένα, είδαμε μια μέρα το καφεκοπτήριο κάτω από το σπίτι μας ανοιχτό. Οι δυο νεαροί γιοι του Αζούς, οι παλαιστές ή πυγμάχοι, είχαν γυρίσει. Ο γερο-Αζούς όμως όχι. Χάθηκε κι αυτός στα μακρινά στρατόπεδα της παραφροσύνης.

Έγραψα εδώ, κατά μήνα Φεβρουάριο του 1983, όσα είδα και διεπίστωσα ο ίδιος για το διωγμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς.

Και τα έγραψα μόνον για τους αθώους εκείνους και για κανέναν άλλο…

191 Σχόλια προς “Εν ταις ημέραις εκείναις… (αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου)”

  1. Λεύκιππος said

    Καλημέρα με την νέα ώρα (για τελευταία φορά;)

  2. Καλό. Ας το αφιερώσω κι εγώ στους Εβραίους της ιδιαίτερης πατρίδας μου Πρέβεζας που δεν αξιωθήκαμε να τους κάνουμε ένα μνημείο και στη μνήμη του φίλου και συναδέλφου (στις εκδόσεις του ΟΕΔΒ) Γιώργου Ιωάννου.

  3. Ήταν ένας καράβλαχος από τη Δυτική Μακεδονία, που είχε σπουδάσει στη Γερμανία […]

    Με τι σημασία να το λέει αυτό; Έλληνας, ελληναράς; Ή εντελώς απαξιωτικά;

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια! Θα λείψω για κάμποσες ώρες

    1 Για τελευταία φορά ή για πάντα -να δούμε

    3 Μάλλον εντελως απαξιωτικά.

  5. Λεύκιππος said

    Εντυπωσιακές οι περιγραφές. Σαν να τις έζησα.

  6. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Το έχω διαβάσει πάρα πολλές φορές. Εκεί στο «Πάει και η παχουλή κυρία Σιντώ, πάει κι ο μικρός Ίνο, πάει και το κοκκινομάλλικο κορίτσι», διαλύομαι. Απλοϊκή και αναίμακτη φράση που, όμως, βαραίνει την ψυχή εξίσου με μιά περιγραφή κρεματορίων..

  7. leonicos said

    Καλημέρα και σήμερα

    Το μεσημέρι θα συναντήσω δυο ανίψια μου από το Ισραήλ. Ο θείος μου εφυγε το 42, μέσω μαραθώνα, που τους περνούσε στην Εύβοια κάποιος Θωμάς, που δεν αξιωθήκαμε να μάθουμε ποιος ήταν. Όσο κι αν προσπάθησαν, δεν μπορεσαν να εντοπίσυν το πρόσωπο. Ίσως να μην ήταν πάντα ο ίδιος, αλλά όταν έφτανες στον μαραθώνα κι ζητούσες τον Θωμά, τον έβρισκες. Και δεν άκουσα να πληρωνόταν. Η θειά μου πο΄τε δεν είπε κάτι τέτοιο

    Βέβαια η σχέσεις ελληνων εβραίων στο νοτο ήταν μάλλον καλύτερη, όπως σας έχω πει και άλλοτε

    Θα με συγχωρήσετε, αλλά μάλλον δεν θα ξαναμπώ σήμερα

  8. ΚΩΣΤΑΣ said

    Φρίκη με το ολοκαύτωμα των Εβραίων. Η Θεσσαλονίκη οφείλει να κάνει πολλά για τη μνήμη αυτών των ανθρώπων. Ίσως να την βαραίνουν και κάποιες ενοχές.

    Φυσικά και το έχω ξαναδιαβάσει αυτό του Γ. Ιωάννου, αλλά είχα την τύχη να γνωρίσω και να μιλήσω με την αείμνηστη Έρικα Κούνιο-Αμαρίλιο, μιά από τις λίγες επιζήσασες του ολοκαυτώματος.

  9. phrasaortes said

    Πολύ ωραίες περιγραφές, αν και διαφωνώ με ορισμένες ερμηνείες του Ιωάννου. Πάντως στην Θεσσαλονίκη, δυστυχώς υπήρχε μίσος και ισχυρές, ναζιστικές συμμορίες. Συνέβησαν και βίαια δολοφονικά πογκρόμ, όπως αυτό του Κάμπελ, με την ενθάρρυνση και την προτροπή των Φιλελεύθερων και φυσικά της σφόδρα αντισημιτικής εφημερίδας Μακεδονία. Η Μακεδονία ακόμα κάνει την πάπια φυσικά, οπότε ούτε ξεχνούμε ούτε συγχωρούμε.

  10. ioannis moisiadis said

    Πολύ ωραίο κείμενο το διαβάζεις απνευστί. Πάντως εκεί που αναφέρει οτι θα σώζονταν και άλλοι εβραίοι αν δεν ήταν τόσο κλειστοί και αποτραβηγμένοι, δεν ξέρω πως θα γίνονταν αυτό, όταν με το που είδαν την κατάληξη των εβραίων τους πήραν τα μαγαζιά, τα ρούχα μέχρι κ τα κρεβάτια.
    Ακόμα στην παράγραφο που λέει οτι δεν τους αγαπούσαμε αλλά ούτε τους μισούσαμε τους ψιλοκοροιδεύαμε, νομίζω οτι προσπαθεί να αμβλύνει τον αντισημιτισμό που υπήρχε και υπάρχει μέχρι τις μέρες μας και αν τότε ήταν παιδί κ δεν καταλάβαινε, σίγουρα οι μεγαλύτεροι καταλάβαιναν πολυ καλά τι θα πάθουν οι εβραίοι γιατί είχαν προηγηθεί κ άλλα προγκρόμ στην ευρώπη. Ίσως οι εβραίοι να ήταν αποτραβηγμένοι γιατί πίστευαν οτι δεν θα βρούν χείρα βοηθείας απο κανέναν ακόμα και να τους προδώσουν θα περνούσε απο το μυαλό τους και τέλος πάντων ήταν φοβισμένοι και τρομοκρατημένοι γιατί βλέπαν τον θάνατο να έρχεται. Απο ένα τόσο απελπισμένο και φοβισμένο άνθρωπο δεν περιμένεις να σου χτυπήσει την πόρτα πηγαίνεις εσυ και τον βρίσκεις.

  11. ΓΤ said

    8@

    Δεν είναι ακόμη «αείμνηστη», είναι στα 94 της αυτή η βράχαινα, Κώστα 😉

  12. ap8938 said

    4410 λέξεις και καμία αναφορά στην συνδρομή των κατοίκων της πόλης -αρχόντων και μη- στον αφανισμό των εβραίων συμπατριωτών τους!!!

  13. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Σύμφωνα με την κυρία Μόλχο, η μαζική εξόντωση των Ελλήνων εβραίων οφείλεται στο γεγονός ότι «μεγάλη μερίδα των Ελλήνων χριστιανών συνεργάστηκε με τους Γερμανούς απέναντι στους εβραίους. Χωρίς τη βοήθεια του ντόπιου πληθυσμού, οι Γερμανοί δεν θα είχαν καταφέρει να αφανίσουν τόσους πολλούς Έλληνες εβραίους. Για να καταλάβουμε τις διαστάσεις του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα, αρκεί να αναφέρουμε ότι στο Βερολίνο, την πρωτεύουσα της ναζιστικής Γερμανίας, η απώλεια των εβραίων έφτασε στο 92%. Στη Θεσσαλονίκη, το ποσοστό ήταν 96%. Στη Ζάκυνθο, δεν χάθηκε ούτε ένας εβραίος, επειδή και ο μητροπολίτης και ο πρόεδρος του νησιού αρνήθηκαν να δώσουν τις λίστες με τα ονόματα των εβραίων πολιτών. Αυτό δείχνει ότι οι εβραίοι σώθηκαν εκεί όπου οι υπόλοιποι Έλληνες τους στήριξαν, ενώ χάθηκαν εκεί όπου ο ντόπιος πληθυσμός στράφηκε εναντίον τους.»
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.vice.com/amp/el/article/qvwyd5/o-3erizwmos-kai-to-telos-twn-ellhnwn-ebraiwn-apo-th-8essalonikh-sto-aoysbits&ved=2ahUKEwjEk_jRq8_sAhUMDOwKHcgrBR4QFjAGegQIBBAB&usg=AOvVaw28jAgy-477MfhXzXDLDGeK&ampcf=1&cshid=1603615198845

  14. ΚΩΣΤΑΣ said

    11 Κάποιο λάθος κάνεις ΓΤ. Η Έρικα χάθηκε εκεί γύρω στο 2010-11 και ο άντρας της ο Ρόλις νομίζω το 2014. Εγώ ήμουνα φίλος με τον Ρόλι (Ροδόλφος), πολύ ωραίος τύπος, πηγή γέλιου και ανεκδότων. Έτσι γνώρισα και την Έρικα. Ίσως την μπερδεύεις με κάποια άλλη καλέ μου φίλε. 😉

  15. atheofobos said

    Έχοντας διαβάσει πολλές τέτοιες μαρτυρίες, πάντα τριβελίζει στο μυαλό μου η ίδια βασανιστική σκέψη, πως αν και εμείς ζούσαμε σε μία τέτοια εποχή, ούτε εμείς θα μπορούσαμε να σκεφτούμε, όπως οι Εβραίοι τότε, ότι τόσα εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη θα κατέληγαν σε κρεματόρια με οργανωμένο σχέδιο.
    Γι΄αυτό και μόνο για αυτό το βίντεο στο οποίο ο υπάνθρωπος γελάει , άσχετα από όλα τα άλλα που έχει κάνει, αισθάνθηκα ότι η καταδίκη του, ήταν η μετά θάνατον δικαίωση τόσων αδικοχαμένων ψυχών

  16. 13 Γιάννης Κουβάτσος

    Καλό. Ξέρω κι εγώ για τον αφανισμό τους στην Πρέβεζα.

  17. ΚΩΣΤΑΣ said

    13 Και η Έρικα έχει γράψει βιβλίο, Γιάννη. Το έχω αλλά στη βιβλιοθήκη μου γίνεται χαμός. Αν το βρω ίσως βάλω κάποιο αποσπαματάκι της, αργότερα.

  18. ΓΤ said

    14@

    Όχι, δεν την μπέρδεψα, ζητώ συγγνώμη για τη διόρθωση, και στέκω διορθωμένος. Πολλές πληροφορίες σε ελληνικά σάιτ τη δίνουν ακόμη εν ζωή. Πέθανε στις 02.12.2010, κι ο Ροδόλφος στις 02.06.2015.
    Η Έρικα https://www.geni.com/people/Errika-Amariglio/6000000013225371507
    Ο Ροδόλφος https://www.geni.com/people/Rodolfo-Rolly-Amariglio/6000000013225566254
    Ο γιος https://prabook.com/web/errikos_ricky.amarilio/553201

  19. Χαρούλα said

    Γραφή που ρέει. Ίσως ιστορικά να έχει κενά, αλλά είναι η ανθρώπινη ματιά στην καθημερινότητα.
    Αυτές οι ιστορίες πρέπει να φτάνουν στα παιδιά. Έτσι απλά περιγραφικά. Χωρίς μεγαλοστομίες και ιδεολογικό καπέλο.
    Στην Αλεξανδρούπολη ζούσαν αρκετοί Εβραίοι. Ήταν σε αντίθεση με την περιγραφή Ιωάννου, ανοιχτοί και συμμέτοχοι στην κοινωνικοί ζωή. Και από όσα έχω ακούσει, αγαπητοί. Δυστυχώς τώρα πιά χάθηκαν😢).
    (Στην μνήμη του Αρμάνδου Μέντα. Οι οικογένεια του ζούσε στο ίδιο σπίτι με την οικογένεια της μητέρας μου. Τους θυμόταν συνεχώς με αγάπη. Έφυγαν αμέσως στην Αθήνα. Δυστυχώς πολύ αργότερα μάθαμε τα …νέα τους.)
    (https://www.mixanitouxronou.gr/i-syllipsi-kai-ta-vasanistiria-toy-nearoy-pilotoy-armandoy-menta-sti-merlin/)

  20. ΓΤ said

    15@

    Τραγικό και τα απολύτως αυθόρμητα αναδυόμενα χάχανα στο μπακγκράουντ…

  21. Theo said

    Καλημέρα!

    Ξαναδιαβάζω με συγκίνηση για πολλοστή φορά αυτό το ανθρώπινο κείμενο του αγαπημένου Γιώργου Ιωάννου κι ευχαριστώ.

    Μια μεγάλη συζήτηση για το θέμα, με αφορμή ένα κείμενο της Ρένας Μόλχο, με πολλές παραπομπές, στο ιστολόγιο του Πάνου Ζέρβα: Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης.

  22. Γιάννης Κουβάτσος said

    Δύο ποιήματα του Γιώργου Ιωάννου:

    ; Το πρώτο ποίημα ονομάζεται «Με το τρένο» και δημοσιεύτηκε σε βιβλίο το 1963.

    «Όλη τη νύχτα λέγανε ψαλμούς

    -τους παίρνουν όπου να ’ναι τους Εβραίους.

    Τα ξημερώματα ήρθαν και μας φίλησαν,

    Ξύπνησαν το μικρό τους, έβρασαν αυγό’

    Φεύγουνε, λέει, ταξίδι με το τραίνο…

    Τώρα στο πάτωμά τους μπαινοβγαίνουν άλλοι.

    Οι ίδιες πόρτες κλείνουν και γι’ αυτούς,

    Σε αυτά τα ίδια δωμάτια πλαγιάζουν.

    Κι εγώ ακόμη αμφιβάλλω αν τους πήρανε’

    Και τα βραδάκια σιγοτραγουδώ στις σκάλες»

    Τα ηλιοτρόπια των Εβραίων

    «Κάθε φορά που τρίζει η σκάλα μας,
    «λες να ’ναι αυτοί επιτέλους;» σκέφτομαι,
    κι ύστερα φεύγω και με τις ώρες
    κατακίτρινα ζωγραφίζω ηλιοτρόπια.

    Όμως αύριο ώσπου να ξεχαστώ
    στην αίθουσα αναμονής, το τραίνο
    απ’ την Κρακόβια θα περιμένω.

    Κι αργά τη νύχτα, όταν ίσως κατεβούν
    ωχροί, σφίγγοντας τα δόντια·
    «αργήσατε τόσο να μου γράψετε»
    θα κάνω δήθεν αδιάφορα.»

    (Από τη συλλογή Ηλιοτρόπια (1954) του Γιώργου Ιωάννου)

    Και μια θαυμάσια ποιητική ανθολογία που μας προσφέρεται δωρεάν:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://xyzcontagion.wordpress.com/2011/05/27/anthologia-poiimata-olokaytoma/amp/&ved=2ahUKEwjv08bYss_sAhXGzKQKHXoYDHsQFjACegQIAxAB&usg=AOvVaw2RYYkISfMyzXw_5w2ywqJi&ampcf=1&cshid=1603617350441

  23. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Στην άνωθεν της Εγνατίας και περί την Αρχαία Αγορά περιοχή (όπου και η Ιουστινιανού της διήγησης) ήταν η ξακουστή εβραϊκή συνοικία Ρογκός. Την διασχίζω συχνά, στην Ιουστινιανού επισκέπτομαι φίλους των οποίων ο σπιτονοικοκύρης -απ’ ότι μου είπανε- διαθέτει καταστήματα και παλαιά, ενοικιαζόμενα/ ανακαινισθέντα διαμερίσματα. Νομίζω πως δεν χρειάζεται να αναφέρω το τί υποψιάζομαι..

  24. Theo said

    @23:
    Κι εγώ τη διασχίζω την περιοχή όταν είμαι στη Θεσσαλονίκη. Ένας φίλος μένει σε μια παλιά πολυκατοικία στη Βενιζέλου, ανάμεσα Ιουστινιανού και Φιλίππου.

  25. ΓΤ said

    21@

    Ένα απόσπασμα:

    «Τροχίδης Θεόδωρος, Βουλγαρίδης Ιωάννης, Βαρβαρίκας Νικόλαος, Λιολας Παντελής, Κρούγιου Κατερίνα, Χατζηκώστας Απόστολος, Βλάχου Κωνσταντίνος, Δελλαγραμμάτικα, Τουρελιάς Χρυσ., Κοντογούρη Νίτσα.

    «Αυτά είναι τα πρώτα 10 ονόματα των ανθρώπων που συνεργάστηκαν με τους γερμανούς ναζιστές για την απαλλοτρίωση ελληνικών εβραϊκών μαγαζιών στην Οδό Εγνατίας, (νούμερα μαγαζιών 16, 38, 3, 18, 22, 57, 61, 13, 14, 41 και αντίστοιχους αριθμούς μητρώου των εβραίων στην ΥΔΙΠ 17, 28, 31, 79, 80, 113, 113, 159, 157, 238). Οι λίστες είναι χωρίς τέλος».

  26. nikiplos said

    Στο Παρίσι, στο οπιτάλ Κοσάν, έτυχε να έχω για ένα πρόβλημα, έναν γιατρό, του οποίου το ονοματεπώνυμο το έχω ξεχάσει. Ήταν όμως εγγονός Θεσσαλονικιού Εβραίου και όπως μου είχε πει ο ίδιος, και ο πατέρας του ένιωθε Θεσσαλονικιός. Ο ίδιος όχι. Μου μίλησε και για ένα ωραίο νεοκλασσικό που είχαν ως οικογένεια στην Πρίγκηπος Νικολάου (Σβώλου), το οποίο τους το είχαν υφαρπάξει επιτήδειοι. Από τους ιδιοκτήτες του νεοκλασσικού, μόνο ο παππούς του είχε γλυτώσει, γιατί είχε τύχει λίγο πριν το πογκρόμ να βρίσκεται μακριά από τη Θεσσαλονίκη, κάπου στην Ισπανία αν δεν κάνω λάθος. Το διεκδίκησε στα δικαστήρια το σπίτι, αλλά το έχασαν. Δεν ξέρω για τους παππούδες αλλά ο εγγονός την είχε γραμμένη κανονικά την Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη.

  27. phrasaortes said

    Σχεδόν ολόκληρη η περιοχή μεταξύ Αριστοτέλους και Βαρδάρη κατοικούνταν από Εβραίους ως την προσάρτηση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα. Ωστόσο, μετά την πυρκαγιά του 1917, η συντριπτική πλειοψηφία των μικροϊδιοκτητών αναγκάστηκε να πουλήσει τα οικόπεδα της σε φιλελεύθερους επενδυτές, εξαιτίας του σκανδαλώδους συστήματος που εφάρμοσε το βενιζελικό καθεστώς. Ο στόχος ήταν η ανταμοιβή των κεφαλαιούχων που στήριζαν το βενιζελικό κόμμα, αλλά και δευτερευόντως η τιμωρία των Εβραίων, των οποίων η νομιμοφροσύνη στην βενιζελική κυβέρνηση αμφισβητούνταν. Για όποιον ενδιαφέρεται για την διαχείριση της πυρκαγιάς, συνιστώ να διαβάσει τα άρθρα του Ευάγγελου Χεκίμογλου. Για τον αντισημιτισμό και τα πογκρόμ στην μεσοπολεμική Ελλάδα, το βιβλίο του Τρεμόπουλου είναι εξίσου ενδιαφέρον. Μία όμορφη πρωτοβουλία για την επαναπροσέγγιση της πόλης με το σκοτεινό παρελθόν της ήταν οι πλάκες μνήμης, αλλά φοβάμαι ότι δεν θα έχει συνέχεια, ειδικά με την τωρινή, δημοτική εξουσία.

  28. Αιμ. Παν. said

    Υπάρχει μια ιστορία ότι ο ΕΛΑΣ είχε προτείνει στους Εβραίους της Θεσ/κης να τους πάρει στο βουνό αλλά ο ραβίνος είχε αντιρρήσεις, κομμουνιστές γαρ οι του ΕΛΑΣ, και ελάχιστοι τελικά ακολούθησαν και σώθηκαν στο βουνό.
    Εχουμε αξιόπιστα λινξ ;
    Ευχαριστώ προκαταβολικά.

  29. Theo said

    @28:
    Γίνεται αρκετά μεγάλη συζήτηση γι’ αυτό στο λινκ του #21.

  30. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @24. Βεβαίως, και το πάνω από την Εγνατία τμήμα της Βενιζέλου περιλαμβάνονταν στην εν λόγω εβραϊκή συνοικία. Ένα «διαβασμένο» μάτι μπορεί να διακρίνει -ανάμεσα στις σύγχρονες κρυουλιάρικες πολυκατοικίες- και τα υπολείμματα της προπολεμικής γαλήνιας αρχιτεκτονικής.

  31. Γιάννης Κουβάτσος said

    Παρουσίαση ενός διαφωτιστικού βιβλίου:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://booksjournal.gr/%25CE%25BA%25CF%2581%25CE%25B9%25CF%2584%25CE%25B9%25CE%25BA%25CE%25B5%25CF%2582/%25CE%25B9%25CF%2583%25CF%2584%25CE%25BF%25CF%2581%25CE%25AF%25CE%25B1/item/1096-%25CE%25B1%25CF%2585%25CF%2584%25CE%25BF%25CE%25AF-%25CF%2580%25CE%25BF%25CF%2585-%25CE%25B5%25CF%2580%25CE%25AD%25CF%2583%25CF%2584%25CF%2581%25CE%25B5%25CF%2588%25CE%25B1%25CE%25BD&ved=2ahUKEwjcsIXavM_sAhWEGewKHf9yDds4ChAWMAN6BAgJEAE&usg=AOvVaw0oTHByw9bdvA8wT4YgzrHK

  32. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα.

    Σφίχτηκε ἡ καρδιά μου διαβάζοντας τὸ σημερινό.

    Ἁπλό, χωρὶς δραματικὲς ἐξάρσεις, καὶ ἀντιναζιστικές κορῶνες, ἀλλὰ συγκλονιστικὰ ἀληθινό.

    Εὐχαριστοῦμε, Νικοκύρη.

  33. gpoint said

    Ωραίο ανάγνωσμα

    Η μοναδική μου εμπειρία ήταν το 54 όταν πρωτονοικιάσαμε το σπίτι που μένω τώρα σε οικογένεια Εβραίων. Παλεύανε για το ψωμί τους, ράβανε κουμπιά σε χαρτόνια τα βράδια. Θυμάμαι το άγχος τους να συγκεντρώσουν το νοίκι, συνήθως καθυστερούσαν 3-4 μέρες και το παιδί τους που ήταν στην τότε ηλικία μου αλλά δεν συμμετείχε στα παιχνίδια, απλά έβλεπε. Στον χρόνο έφυγαν.

    Γενικά το κίνητρο του στρατιώτη για να πολεμήσει είναι κυρίως το πλιάτσικο και άμα λάχει ο βιασμός. Ο φόνος δεν περιλαμβάνεται στα κίνητρα γι αυτό και διώκονται οι εγκληματίες πολέμου.

  34. Χαρούλα said

    Μιά εικόνα έχουμε και στην ταινία «Ουζερί Τσιτσάνης».

    Πολύ καλή η πολωνική ταινία «Ο θερισμός», που προκάλεσε θέμα με τον τρόπο που περιγράφει την στάση των ντόπιων απέναντι στους Εβραίους τους.

  35. gbaloglou said

    Στην γειτονιά του Ιωάννου και του Ταυ μένω από τα πρώτα εφηβικά μου χρόνια (όσο μου επέτρεψαν οι ΗΠΑ και η νυν σύντροφος, ας πούμε). Δεν υπάρχει κανένα ίχνος Εβραϊκής παρουσίας^ παραξενεύομαι που δεν υπάρχουν ούτε καν τουρίστες από Ισραήλ κλπ, απόγονοι παλαιών ενοίκων.

  36. Αράουτ said

    Πολύ ενδιαφέρον το κείμενο του μακαριστού Γιώργου Ιωάννου, κυρίως γιατί είναι γραμμένο με νηφαλιότητα, παιδική αθωότητα, σε ήπιους τόνους, χωρίς φανατισμούς κλπ.

    Ωστόσο, θεωρώ επιεικώς απαράδεκτο σε μία ανάρτηση για την εξολόθρευση του 96% του ακμάζοντος Εβραϊσμού της Θεσσαλονίκης να μή γίνεται η παραμικρή αναφορά (ούτε κάν στα σχόλια) στις ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ ευθύνες του τότε (από τις 20 Αυγούστου 1933) Αρχιραββίνου Θεσσαλονίκης, Τσβί (Σεβή) Κόρετς. Ο οποίος (μεταξύ άλλων…) είχε παραδώσει στους Γερμανούς τον πλήρη κατάλογο των μελών της Ισραηλιτικής Κοινότητος και έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του (όχι εξεπίτηδες, αλλά επειδή είχε λαμπρή γερμανική παιδεία και λάτρευε τους Γερμανούς, κυρίως όμως από… χριστιανική αφέλεια!) για να μή γλυτώσει κανείς Σεφαραδίτης Εβραίος της «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων» από τους Γερμανικούς Φούρνους.

    Ο ίδιος ο αρχιραββίνος Θεσσαλονίκης, Τσβί Κόρετς (γεννημένος το 1894 στην πόλη Rzesnow της Γαλικίας, τότε έδαφος της Αυστρο-Ουγγαρίας, που σήμερα ανήκει στην Πολωνία), καταγόταν από επιφανή οικογένεια ΑΣΚΕΝΑΖΥ Εβραίων, μεγάλο ποσοστό της οποίας είχε εξοντωθεί κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όλοι οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ γνωρίζουν ότι ο πολυμαθέστατος και πολύγλωσσος Τσβί Κόρετς ήταν δεδηλωμένος ΣΙΩΝΙΣΤΗΣ, φανατικός οπαδός της Δικτατορίας της 4ης Αυγούστου (εξ ού και το μίσος του προς τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ!) και του Βασιλέως Γεωργίου του Β΄. Είναι πασίγνωστες οι δοξολογίες που έκανε κάθε τόσο ο Κόρετς υπέρ μακροημερεύσεως του μπαρμπα-Γιάννη Μεταξά στις Συναγωγές της Θεσσαλονίκης κι ότι οι Εβραίοι πρωτοστατούσαν στους Εράνους της 4ης Αυγούστου ΥΠΈΡ της Αεροπορίας…

    Όσοι αναγνώστες επιθυμούν να ξεστραβωθούν και να μάθουν περισσότερα για τον ρόλο του θρυλικού Αρχιραββίνου της Θεσσαλονίκης Τσβί Κόρετς, στην εξολόθρευση του 96% του Εβραϊσμού της «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων», ας κατεβάσουν (https://tinyurl.com/y4fnyrhh) την μνημειώδη μεταπτυχιακή διατριβή της Αδριανής Διαλιάτση «Το Εβραϊκό Ζήτημα στον 20ό αιώνα» (Καλαμάτα 2019), σελίδες 33 έως 60.

    ΗΘΙΚΟΝ ΔΙΔΑΓΜΑ: Με όλη την αγάπη και τον θαυμασμό που έχω προς τον αγαπητό μας κύριο Σαραντάκο, θεωρώ ανεπίτρεπτη την απόλυτη σιωπή του στον ολέθριο ρόλο του αρχιραββίνου Τσβί Κόρετς, όταν οι ίδιοι οι Εβραίοι ιστορικοί τον επισημαίνουν και τον διαλαλούν. Δείτε στο παρακάτω βίντεο (ΕΤ-3, Σαββάτο 10 Απριλίου 2010) την γνωστή Εβραία πανεπιστημιακό Οντέτ Βαρόν-Βασάρ να αποκαλύπτει στον Βασίλη Βασιλικό τον ολέθριο ρόλο του Κόρετς και των άλλων δοσίλογων Εβραίων της Θεσσαλονίκης:

  37. Georgios Bartzoudis said

    # Πολύ ενδιαφέρουσα η «ξερή και στεγνή» αφήγηση του Ιωάννου (κάπου …την υγραίνει, αλλά όχι στο κύριο θέμα του, που είναι ο αφανισμός των Εβραίων της Θεσσαλονίκης). Είναι μια ειλικρινής αποτύπωση των βιωμάτων ενός εφήβου της εποχής. Βέβαια, προκειμένου για μια τέτοια αφήγηση, δεν μπορούμε Χαρούλα (σχόλιο 19) να μιλάμε για «ιστορικά κενά». Παρά ταύτα, η αφήγηση περιέχει μια πληροφορία με ιστορική αξία: Ότι δηλαδή η λεηλασία των Εβραϊκών περιουσιών άρχισε «λίαν εγκαίρως» και ότι σε αυτήν συμμετείχαν «οι γύφτοι, που δεν ήταν και όλοι γύφτοι»! Βέβαια, μετά από όλους αυτούς τους πλιατσικατζήδες ήρθαν και οι …ύαινες: Ήταν οι «μεσεγγυούχοι» που εγκατέστησαν οι Γερμανοί στα μαγαζιά των Εβραίων και τους οποίους κατονομάζει ο Στράτος Δορδανάς.
    # Θα πω επίσης ότι επί χρόνια και ζαμάνια το ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης είχε σχεδόν ξεχαστεί. Δεν ξέρω αν γι’ αυτό φταίει η «αντισημιτική εφημερίδα Μακεδονία» (όπως αναφέρει ο phrasaortes στο 9) και δεν γνωρίζω κάτι τέτοιο. Γνωρίζω όμως πολύ καλά το εξης: Όταν το 1959-60 γυρνούσαμε στο κάμπους του ΑΠΘ, σκοντάφταμε πάνω σε ενεπίγραφες πλάκες Εβραϊκών μνημάτων. Δεν θυμάμαι κανέναν να …ιδρώνει το αυτί του. Ούτε καν οι λίγοι Εβραίοι που υπήρχαν στην πόλη δεν έβγαζαν άχνα. Αργότερα διάβασα κάπου ότι οι πλάκες από τα Εβραίικα μνήματα χρησίμευσαν για να πλακοστρωθεί το προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου (γιορτάζει αύριο, βοήθειά μας!).
    # Και τώρα για μερικά …υγρά που ξέφυγαν από τον Ιωάννου: Πρόκειται για τον «καράβλαχο» που «τα ’χε καλά και περίκαλα με τους Γερμανούς, [και] τους έκαμνε τεχνικά έργα», και «όταν έφυγαν οι Γερμανοί και ήρθε το ΕΑΜ, τα χρειάστηκε». Ο πατέρας σου σύντροφε Ιωάννου, που επίσης υπηρετούσε τους Γερμανούς και …ξεπροβοδούσε τους μελλοθάνατους Εβραίους μέχρι το Νις και μέχρι το Βελιγράδι, γιατί δεν «τα χρειάστηκε»;;

  38. Κιγκέρι said

    Και από το Τέλος της μικρής μας πόλης, το τέλος της ισραηλιτικής κοινότητας των Ιωαννίνων:
    (παρεμπ. Νικοκύρη, προσπάθησα πρώτα να το βρω στα Κείμενα μαζί, αλλά δε μού ανοίγουν)

    Τ᾿ ἄλλα ποὺ γίναν ὕστερα θά ῾πρεπε νά ῾ναι ὁ ἐπίλογος τοῦ χρονικοῦ μιᾶς ἰσραηλιτικῆς Κοινότητας στὴν Ἑλλάδα. Ποτὲς δὲν εἶταν ὁ σκοπός μου νὰ τὸ γράψω ἐγὼ ἕνα τέτοιο χρονικό – καὶ δὲν νομίζω πὼς εἶναι δουλειά μου. Ἐγὼ γιὰ τὸν Καμπιλῆ τὸν δικό μου ἤθελα νὰ πῶ, ποὺ γέρασα κι ἀκόμα δὲν τὰ κατάφερα νὰ τὸ ξέρω τί ἀγάπησα καὶ τί μίσησα ἀπὸ τὴν πίστη του. Τὰ εἶπα – ὅπως μποροῦσα.

    Μὰ ἡ ζωὴ τούτη τὴ φορὰ θέλησε νὰ κλείσει ἡ ἴδια τὸ διήγημα, δίνοντας αὐτὴ – σπάνιο πράγμα – τὴν ἀναγκαία λύση. Ἀρκεῖ, λοιπόν, ν᾿ ἀναφέρω χρονογραφικὰ πὼς ὁ Σαμπεθάι Καμπιλῆς τὸν κράτησε στ᾿ ἀλήθεια τὸν ὅρκο πού ῾δωσε στὸ Θεό του ἐκείνη τὴ νύχτα καὶ δὲν τὴν ἄφησε ἀπ᾿ τὰ χέρια του τὴν Κοινότητα τῶν Ἑβραίων ὡς τὴν τελευταία στιγμὴ – ὡς τὸ Θάνατο, τὸ δικό του καὶ τὸ δικό της.

    Ὅταν ἀκούστηκαν οἱ Γερμανοὶ καὶ κατέβαιναν στὴν Ἑλλάδα, ἄρχισε καὶ στὴ μικρὴ Κοινότητα τῶν Ἑβραίων αὐτῆς τῆς πόλης ὁ μεγάλος τρόμος. Ὅλοι ξεπουλοῦσαν, ἄλλοι φκιάχνανε λίρες, ὅλοι φώναζαν νὰ σκορπίσουν καὶ νὰ κρυφτοῦνε μέσα στοὺς Ῥωμιούς. Ἡ κοινότητα τρανταζόταν ὁλόκληρη, ἀκόμα λίγο καὶ θ᾿ ἄρχιζε τὸ σωτήριο σκόρπισμα.

    Δεμένους μὲ τὰ χίλια σκοινιά του, δίβουλους καὶ τρομαγμένους, ὁ Σαμπεθάι Καμπιλῆς τοὺς κράτησε κεῖ, μὲ χίλιους τρόπους, μὲ μηχανὲς κ᾿ ἐλπίδες καὶ μὲ φοβερίσματα, νὰ μὴ σκορπίσουν μονάχα, νὰ μὴν τοῦ φύγουν. Καὶ τοὺς προφτάσαν, ἐκεῖ. Καὶ τοὺς πῆραν ὅλους: καὶ τὸν κουφὸ τὸ χαχάμη καὶ τὶς γριὲς καὶ τοὺς γέρους καὶ κείνους ποὺ θέλανε νὰ δουλέψουνε τὸ Σάββατο καὶ τοὺς ἄλλους ὅλους ποὺ δὲν πιάνανε τὴ φωτιὰ καὶ τὰ μικρὰ τὰ παιδιά τους μὲ τὰ σπυριὰ καὶ τοῦ Σαμπεθάι Καμπιλῆ τὰ παιδιὰ καὶ τὸ Σιέμο καὶ τὸν ἴδιον τὸν Σαμπεθάι Καμπιλῆ. Καὶ χαθῆκαν ὅλοι – τέσσερις χιλιάδες ψυχές, ἔξω ἀπὸ κείνους τοὺς λιγοστούς, μετρημένους στὰ δάχτυλα – ποὺ δὲν θέλησαν ν᾿ ἀκούσουν τὸν Σαμπεθάι Καμπιλῆ καὶ τὰ σπάσανε τὰ σκοινιά του καὶ φύγανε, κρύφτηκαν μὲς στοὺς Ῥωμιοὺς ἢ πήγανε στὸ βουνὸ ποὺ τοὺς φώναζαν οἱ ἐαμίτες.

    Μέσα σὲ λίγες ὧρες ἡ Κοινότητα τῶν Ἑβραίων βούλιαξε ἀκέρια. Μὲ τὴ Συναγωγή της, τὰ μαγαζιά της, τοὺς παρᾶδες τοὺς μαζωμένους πεντάρα-πεντάρα. Δὲν ἔμεινε τίποτα. Ἡ μικρή μας πόλη μὲ πιασμένη τὴν ἀνάσα ἄκουσε τὸ σπαραγμὸ καὶ τὸ θρῆνο ποὺ ὑψώθηκε ἀπ᾿ τὰ ὁβραίικα. Εἶταν ὁ ὕστατος θρίαμβος τοῦ Σαμπεθάι Καμπιλῆ.

    http://users.uoa.gr/~nektar/arts/prose/dhmhtrhs_xatzhs_sampe8ai_kampilhs.htm

  39. Alexis said

    Συγκλονιστική η περιγραφή του Ιωάννου!

  40. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Καλό είναι να διευκρινίσουμε ότι η φωτογραφία του Νικοκύρη ΔΕΝ απεικονίζει το σκηνικό του Χαμού που περιγράφει ο Ιωάννου (1943) αλλά του προανακρούσματός του, σχεδόν έναν χρόνο νωρίτερα, το πρωί του Σαββάτου 12 Ιουλίου 1942, οπότε οι Γερμανοί συγκέντρωσαν τους άρρενες Εβραίους στην πλατεία Ελευθερίας, τους κατέγραψαν, τους εξευτέλισαν και χρησιμοποίησαν πολλούς από αυτούς σε καταναγκαστικές εργασίες στα πέριξ. (Τις φωτογραφίες από εκείνη την ημέρα τις ξετρύπωσε ο δαιμόνιος συλλέκτης- ερευνητής και φίλος Ανδρέας Ασσαέλ, στην Γερμανία!)

  41. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Συνταρακτικό το κείμενο του Ιωάννου. Πιο συνταρακτικό το γεγονός ότι οι υπάνθρωποι ναζί βρίσκαν παντού συνεργάτες και υποστηρικτές.

  42. Λίγα χρόνια πριν από τον Πόλεμο οι Εβραίοι της Πρέβεζας κατάφεραν να χτίσουν συναγωγή. Η απαγωγή τους για την εξόντωσή τους έγινε στις 25 Μαρτίου 1944 το βράδυ. Η Συναγωγή φυσικά δεν ξαναλειτούργησε. Αρχές δεκαετίας 1960 κατεδαφίστηκε και η θέση της δόθηκε στον ΟΤΕ.

  43. Theo said

    @36:
    Για τον ρόλο του αρχιραβίνου Κόρετς, ο οποίος εστάλη σε ηπιότερο στρατόπεδο και επέζησε (για λίγο), γράφει κάποιος στη συζήτηση στον λίκνο του #21:

    «Ο Κόρετζ είναι το κεντρικό πρόσωπο του δράματος των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης. Αυτός ετοίμασε και παρέδωσε τους καταλόγους των ομοθρησκών του στους Ναζί, αυτός τους καθησύχασε και τους κράτησε μέσα στην πόλη. Ο Δίκαιος των Εθνών μητροπολίτης Γεννάδιος, είχε προειδοποιήσει σαφέστατα τον ραβίνο Κόρετζ για τον κίνδυνο που διέτρεχαν οι ομόθρησκοί του, όπως επίσης κι άλλα μέλη της ΙΚΘ, σύμφωνα με τις δικές του μαρτυρίες. Μάλιστα ένας κατοπινός βουλευτής του περιγράφει πως παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, ανέβηκε με δυσκολία 4 ορόφους της γερμανικής κομαντατούρ για να παρακαλέσει το γερμανό στρατιωτικό διοικητή για την απελευθέρωση και το έλεος προς τους ισραηλίτες θεσσαλονικείς.

    Το Κέντρο Σεραφειδικών Σπουδών της ΙΚΘ είναι επίσης ξεκάθαρο για το ρόλο του Κόρετζ:

    http://www.sephardicstudies.org/thes2.html
    On February 6, 1943, an SD committee (Sicherbeitsdienst-security service of the German Reich) arrived in Thessaloniki. It was headed by SS-Hauptstrumfurer Dieter Wisliceny and SS-Oberstrumfuer Alois Brunner (SS captain and first lieutenant Respectively). This delegation put in motion the mechanism for the final annihilation of the Jews: they were forced to wear the yellow star of David, according to the Nuremberg Laws of 1935, and to live only in designated neighborhoods (ghettos). The use of public telephones and transportation was prohibited. Disguising their true intentions, and using Chief Rabbi Koretz as their instrument by appointing him president of the Community, the Germans claim that their end goal is the restructuring of the Community into a self administered entity, located in an autonomous area within the city, with its own mayor and Chamber of Commerce. They also appoint a Jewish Militia (Juden Ordnunspolizei), and Jewish citizens are ordered to fill out detailed questionnaires about their assets.

    Επίσης αυτή είναι και η θέση πολλών μελετητών της περιόδου.

    http://books.google.gr/books?id=SngokUBrhqUC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=Salonica+jews+koretz&source=web&ots=IT_7WQKjQ_&sig=tjAqUNU-yR7dDjWibu7FZ99BePM&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=10&ct=result

    http://books.google.gr/books?id=75yqSStYjocC&pg=PA168&dq=Salonica+jews+koretz&as_brr=3&hl=en#PPA168,M1

    http://books.google.gr/books?id=n5roQWm4Pa8C&pg=PA240&dq=Salonica+jews+koretz&as_brr=3&hl=en

    http://books.google.gr/books?id=v2PVv9Q1f1cC&pg=PA61&dq=Salonica+jews+koretz&as_brr=3&hl=en#PPA63,M1

    http://books.google.gr/books?id=-71s8jEHWJsC&pg=PA80&dq=Salonica+jews+koretz&as_brr=3&hl=en#PPA73,M1

    http://books.google.gr/books?id=bQEAmjk4Wh0C&pg=PA138&dq=Salonica+jews+koretz&as_brr=3&hl=en»

    Και στη Βίκι:
    Ο ρόλος και η δράση του ως Αρχιραβίνος της Θεσσαλονίκης αποτελούν, έως σήμερα, αντικείμενο διαμάχης, μεταξύ, από την μία πλευρά, της οικογένειας Κόρετς, καθώς και ορισμένων κοινωνιολόγων, μεταξύ των οποίων η Μίννα Ρότσεν,[5] οι οποίοι είναι υπέρμαχοι της εκδοχής σύμφωνα με την οποία ο Κόρετς είχε ξεπεραστεί από τις εξελίξεις και δεν διέθετε το απαραίτητο ανάστημα προκειμένου να τις αντιμετωπίσει, και, από την άλλη πλευρά, των Θεσσαλονικιών οι οποίοι επιβίωσαν του Ολοκαυτώματος και ιστορικών όπως οι Σέσιλ Ροτ, Ραούλ Χίλμπεργκ και Μοσέ Φαράγγι, οι οποίοι θεωρούν τον Κόρετς ως ενεργό και πειθήνιο δωσίλογο των Ναζί, του οποίου ο ρόλος στον αφανισμό της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης ήταν καθοριστικός. […]
    Εκτοπίστηκε τον Αύγουστο του 1943, συνοδευόμενος από την οικογένειά του και ακόμη 74 προύχοντες της κοινότητας, καθώς και 367 Εβραίους ισπανικής εθνικότητας στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπέργκεν-Μπέλσεν, όπου και πέρασε το υπόλοιπο του πολέμου υπό σχετικά καλές συνθήκες κράτησης.[2][26] Επρόκειτο για την τελευταία ομάδα εκτοπισθέντων, ενώ τα υπόλοιπα μέλη της κοινότητας εκτοπίστηκαν είτε προς το Άουσβιτς είτε προς την Τρεμπλίνκα. Απεβίωσε από τύφο ολίγον καιρό έπειτα από την απελευθέρωση του στρατοπέδου, το 1945, εντός σιδηροδρομικού σταθμού ενώ ο ίδιος και η οικογένειά του εγκατέλειπαν το στρατόπεδο.

  44. Theo said

    Όμως, ο Νικοκύρης δεν παρουσιάζει κανένα δικό του άρθρο αλλά το κείμενο του Ιωάννου.
    Δική του είναι μόνο μια παράγραφος. Δεν χωράν σε μια παράγραφο όσα δεν χωράνε ούτε σ’ ένα τεράστιο άρθρο σαν αυτό του #21.

  45. Alexis said

    #20: Πιο τραγικά αυτά! Τα λεγόμενα του «φύρερ» είναι μεν ανατριχιαστικά αλλά λίγο-πολύ αναμενόμενα.

    #41: Έτσι ακριβώς!

    #42: Γιάννη αυτό δεν το θυμόμουν…

  46. Alexis said

    #38: Θα ρωτούσα ποιος ήταν ο Σαμπεθάι Καμπιλής, αλλά καλύτερα να διαβάσω το λίκνο.

  47. @ 45 Ο Παππούς μου, Αλέξη, γράφει στο ημερολόγιό του και για τον έρανο που έκαναν οι Ισραηλίτες (όπως τους λέει) για την ανέγερση της Συναγωγής και σημειώνει και το ποσό που είχε προσφέρει.

  48. Γιώργος Σιώμος said

    Τη λέξη » πρέκνα» τη χρησιμοποιούμε στα Γρεβενά, αντί «φακίδας». Τη φακίδα, τη γνώρισα μετά τα 18 μου χρόνια που έφυγα από τον τόπο μου.

  49. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    7 Καλημέρα Λεώνικε, ώστε ο δίκαιος Θωμάς!

    13 Δυστυχως ισχύει

    21 Α μπράβο!

    23 Και όχι αβάσιμα

    38 Εμένα μου ανοίγει ο Σαμπετάι Καμπιλής
    https://www.sarantakos.com/kibwtos/sabetai1.html

    43 Έτσι είναι, δυστυχώς

    47 Δωσανε πολλοί χριστιανοί;

  50. π2 said

    43: Το πρόβλημα με την αποτίμηση του ρόλου του αρχιραβίνου και της υπόλοιπης ηγεσίας της εβραϊκής κοινότητας είναι ότι συχνά χρησιμοποιείται ως απορρυπαντικό συνειδήσεων: δεν φταίξαμε εμείς, να, δείτε, μόνοι τους τα πάθανε. Η στάση πολλών επιφανών στην πόλη, αλλά και των αρχών μετά την απομάκρυνση των Εβραίων (περιουσίες, νεκροταφείο κλπ.) είναι από μόνη της επαρκής λόγος συλλογικής ενοχής.

    Έχω συχνά την εντύπωση ότι τμήμα της παραδοσιακής γκρίνιας των Σαλονικιών οφείλεται σε αυτήν την αδυναμία να κοιτάξουν κατάματα το παρελθόν τους στη μεσοπολεμική και αμέσως μεταπολεμική πόλη.

  51. Μια συγκλονιστική, στην απλότητα του λόγου της, μαρτυρία που την διάβασα σαν να έβλεπα ντοκιμαντέρ. Μπράβο, Νίκο, μια από τις πιο επιτυχημένες και πολλαπλώς χρήσιμες αναρτήσεις σου.

    Όλη αυτή η φρικώδης κατάσταση με ξεπερνά σαν άνθρωπο.

  52. Κιγκέρι said

    Μόλις άρχισε «Ο βιολιστής στη στέγη» στην ΕΡΤ2.

  53. gpoint said

    ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

    92 νίκες για τον Λ. Χάμιλτον, ξεπέρασε τον Σουμάχερ με την νίκη του στην Πορτογαλία.

    78 σερί ματς αήττητη η Κ19 του ΠΑΟΚ με τον τιτανοτεράστιο Πάμπλο Γκαρσία στο τιμόνι, νίκησε 1-0 τον ΟΣΦΠ !

    Εσπασε το αήττητο του ΟΣΦΠ στο μπάσκετ γυναικών ο ΠΑΟ !!

  54. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ανάμεσα στους πιό αγαπημένους λογοτεχνικούς πρίγκιπες που ευτύχησε να αναδείξει η μεταπολεμική Θεσσαλονίκη ήταν και ο αλησμόνητος Αλμπέρτος Ναρ, ο οποίος εκτιμούσε ιδιαίτερα τον Ιωάννου.Τέτοιον καιρό, πριν από 25 χρόνια, έκανε στην Αθήνα μιά ανακοίνωση, με τον ομόθεμο τίτλο: «Εν ταις ημέραις εκείναις» – Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στο έργο του Γιώργου Ιωάννου’

  55. Avonidas said

    Καλησπέρα.

    Είναι αλήθεια ότι ο ελληνικός λαός είχε από πάντοτε μια στάση αδιάφορης ανοχής απέναντι των Εβραίων. Ούτε τους αγαπούσε μα ούτε και τους μισούσε. Τους ψιλοκορόιδευε, βέβαια, πράγμα που το μαρτυρούν και τα διάφορα ανέκδοτα καθώς και οι χαρακτηρισμοί. Αλλά μίσος με κανέναν τρόπο δεν έτρεφε, εκτός φυσικά από μεμονωμένες περιπτώσεις προσωπικών διαφορών, άγριων εμπορικών ανταγωνισμών και αρπακτικών ενεργειών. Αλλά αυτά συμβαίνουν, και πολύ συχνά μάλιστα, και μεταξύ των ατόμων του ίδιου λαού. Υπήρχαν ακόμα και κάποιες οργανωμένες αντισημιτικές ομάδες, που όμως ήταν τόσο ασήμαντες, ώστε δεν κατόρθωσαν να παίξουν ολέθριο ρόλο ούτε και στη διάρκεια της κατοχής.

    Δεν συμφωνώ· αυτή είναι μια ωραιοποίηση της πραγματικότητας. Θα έλεγα αντιθέτως ότι το συναίσθημα που κυριαρχούσε ήταν ο φθόνος, και στη ρίζα αυτού του φθόνου βρισκόταν το γνωστό «γιατί αυτός, ο ξένος εδώ και παρίας, να ευημερεί, κι εγώ που είμαι στον τόπο μου και στην πατρίδα μου να μαραζώνω;». Ασφαλώς δεν ευημερούσαν όλοι οι Εβραίοι, ούτε ήταν απαραίτητα σε καλύτερη μοίρα από τα φτωχότερα στρώματα των Ελλήνων, αλλά πάντως αυτή ήταν η γενικευμένη αντίληψη. Το ότι τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα είναι συνήθως τα πιο επιρρεπή στον ρατσισμό το βλέπουμε σε πολλές περιπτώσεις, π.χ. στον Αμερικάνικο Νότο – κι αυτό είναι τραγικό, γιατί δεν έχουν τίποτε να κερδίσουν απ’ αυτό.

    Ο αντισημιτισμός, ο ρατσισμός, ο σεξισμός, η μισαλλοδοξία, πάντοτε μπορούν να μεταπλαστούν σε «μεμονωμένα περιστατικά»· πάντα μπορούν να βρεθούν αφορμές και δικαιολογίες για το μίσος και την εχθρότητα απέναντι σε συγκεκριμένα άτομα, πέρα από την ταυτότητα ή την καταγωγή τους. Σε τελική ανάλυση, ο ρατσισμός δεν έρχεται απ’ το πουθενά, αναδύεται μέσα από ιστορικές συγκυρίες και εδράζεται σε στερεότυπα που συνήθως έχουν κάποιο βαθμό αλήθειας· ενώ η ρατσιστική «θεωρία» έρχεται κατόπιν για να δικαιολογήσει και να εκλογικεύσει ένα μίσος που ήδη σιγοβράζει κάτω απ’ την επιφάνεια.

  56. sarant said

    55 Eχει βάση αυτή η κριτική

  57. Sarant

    Δεν υπάρχουν άλλες πληροφορίες. Βέβαια, επειδή και ο παππούς ήταν έμπορος (εισαγωγέας – εξαγωγέας) έχω την αίσθηση πως δεν έβλεπε με καλό μάτι την παρουσία των Εβραίων συμπολιτών. Και μάλιστα, μια και ο λόγος για Θεσσαλονίκη, ακόμα και η σχέση του με τη Θεσσαλονίκη και την αγορά της ήταν κακή. Αυτός και οι συνεργάτες του πίστευαν πως έμπαιναν εμπόδια που οφείλονταν στη δικτύωση των ντόπιων Εβραίων με τους εν Θεσσαλονίκη όμαιμούς τους.

  58. gbaloglou said

    55 Το θέμα είναι ότι ακόμη και σήμερα ακούς σχόλια του τύπου «έκαναν και ένα καλό οι Γερμανοί» … εννοώντας την εξόντωση ή ΕΣΤΩ απομάκρυνση των Εβραίων — το ΕΣΤΩ το γράφω με την έννοια ότι πολλοί θα ήθελαν ΤΟΤΕ απλώς την εκδίωξη των Εβραίων και όχι την θανάτωση τους, από την στιγμή όμως που γνωρίζουμε ΤΩΡΑ που οδήγησε η εκδίωξη … το πράγμα γίνεται αποκρουστικό…

    Ο συγγραφέας του βιβλίου για το Κάμπελ (Μιχάλης Τρεμόπουλος) εξέφρασε την εξόχως ενδιαφέρουσα άποψη ότι το πογκρόμ του 1931 έλαβε χώρα ΟΧΙ επειδή οι Θεσσαλονικείς Εβραίοι αρνούνταν να αφομοιωθούν αλλά ακριβώς επειδή είχαν αρχίσει να αφομοιώνονται … και ενοχλούσε κάποιους η εικόνα του διαφορετικού πλην όμως νομοταγούς Έλληνα πολίτη. Και, χωρίς να είμαι και εις βάθος μελετητής του θέματος, διαισθάνομαι γενικά πως το χάσμα ανάμεσα σε Εβραίους και Χριστιανούς (ακόμη και Μικρασιάτες πρόσφυγες) της Θεσσαλονίκης δεν ήταν τελικά και τόσο αγεφύρωτο, πως 1-2 δεκαετίες ειρήνης ακόμη θα είχαν ομαλοποιήσει πλήρως τις σχέσεις τους.

  59. Ωραία λόγια για τον Πρεβεζάνο Ραβίνο Ηλία Ζακάρ γράφει στα ογκώδη άπαντά του ο Πρεβεζάνος λόγιος Ηλίας Βασιλάς. Μετά ένα μάθημα κατήχησης στη συναγωγή, στα εβραιόπουλα, ο Ραβίνος έδειξε στον Βασιλά παλαιογραφικό στενογραφημένο υλικό της Πεντατεύχου, ηλικίας 600 ετών, που προερχόταν από τα κειμήλια των προγόνων του στον ερχομό τους στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το χειρόγραφο χάθηκε βέβαια και το ερώτημα που θέτει ο Η.Β. είναι αν «το έκλεψαν οι Γερμανοί, ή το επήραν οι δικοί μας, όταν επηκολούθησε η λεηλασία των εγκαταλελειμμένων εβραϊκών σπιτιών». Όσο για τον Ραβίνο Ηλία Ζακάρ, αυτός μαρτύρησε μαζί με πολλούς άλλους Πρεβεζανοεβραίους στην Πολωνία. http://i.imgur.com/BhH4EeW.jpg

  60. Avonidas said

    Η περιοχή, όπως διαβάζω στα βιβλία, ονομαζόταν «Παλαιά Οβριακή», πράγμα που πιθανώς σημαίνει ότι εκεί κατοικούσαν παλαιοί Εβραίοι, αρχαίοι, ή βρισκόταν εκεί η παλαιότερη συνοικία των Εβραίων.

    Υποθέτω εννοεί ότι κατοικούσαν Ρωμανίτες Εβραίοι, κι όχι π.χ. Σεφαραδίτες, σωστά;

  61. ΓΤ said

    40@

    Μα αυτό δεν το διευκρινίζει ο ίδιος ο Νικοκύρης με τη λεζάντα του; O Νικοκύρης καθορίζει χρόνο, ο Ιωάννου καθορίζει χρόνο κ.λπ. αυτονόητα. Τι είμαστε, τα γίδια του μπακνήματος στο #263;

  62. Δεν είπαμε τίποτα για το πογκρόμ του 1891 κατά των Εβραίων της Κέρκυρας
    και για
    το ενδεχόμενο κάποιας εδαφοποίησης (territorialization) στη Θεσσαλονίκη που θα ευνοούσε, εννοείται σε υποτιθέμενη διεθνοποιημένη βάση, το ισραηλικό [sic] στοιχείο.
    Δεν ήταν ακόμα εποχή για κάποια δράση τύπου Μπεναρόγια; (ερώτημα).
    Μου κάνει εντύπωση πως και τα σεφαραδίτικα τραγούδια είναι αθώα από αυτή την πλευρά. Έχουμε κάτι;

  63. sarant said

    58 Ενδιαφέρον αυτό

    62 Έχουμε παλιό άρθρο στο ιστολόγιο.
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/11/17/corfupogrom/
    και
    https://sarantakos.wordpress.com/2010/09/11/polpolylas/

  64. ORIO said

    Διαβάζοντας εδώ βλέπω στην ΕΤ2 την ταινία:Ο ΒΙΟΛΙΣΤΗΣ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ . Δυστυχώς η ανθρωπότητα έχει περάσει πολλά καί ακόμα χειρότερα έρχονται.

  65. Avonidas said

    Η μαντάμ Σιντώ παραπονιόταν στη μητέρα μου ότι εκεί στην Κρακοβία, όπου θα τους πάνε, κάνει πολύ κρύο και οι εκεί Εβραίοι μιλούν άλλη γλώσσα. Έτσι δε θα μπορούν να συνεννοηθούν.

    Και δες πώς τα ‘φερε η τύχη και βολτάριζα σήμερα στην Plac Bohaterów Getta, σ’ εκείνη την πλατεία που τους είχαν μαζέψει τότε τους Εβραίους, και που μπορεί να τη θυμάστε από τη Λίστα του Σίντλερ.

    Συννεφιά, ξεροβόρι και μουντός καιρός· προσπαθώ να φανταστώ πώς θα ‘ταν να στέκεσαι εκεί με τα υπάρχοντά σου στοιβαγμένα ή σκόρπια τριγύρω, να περιμένεις για να πας στο θάνατο και να μην ξέρεις ότι περιμένεις για να πας στο θάνατο…

  66. ΚΩΣΤΑΣ said

    Πάντως είναι γεγονός ότι τα χρόνια της Οθωμανοκρατίας, οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης ήταν πιο φιλικά διακείμενοι προς τους κατακτητές. Μετά το αποτυχημένο κίνημα του Σαμπετάι Σεβή και την προσχώρηση πολλών Εβραίων στο Ισλάμ, οι γνωστοί ως Ντονμέδες, αυτή η ιδιαίτερα φιλική σχέση ενισχύθηκε έτι περαιτέρω.

    Πέραν του παραπάνω και λόγοι που προαναφέρθηκαν, θρησκευτικοί (οι κακοί Οβροί που σταύρωσαν τον Χριστό), ανταγωνιστικοί στο εμπόριο, ένας διαδεδομένος ευρύτερα αντισημιτισμός, είναι παράγοντες που διαμόρφωσαν, ιστορικά, αντιπάθειες μεταξύ Ορθοδόξων και Εβραίων Θεσσαλονικιών.

    Αυτά βέβαια, για μένα, δεν αποτελούν δικαιολογία για τη στάση τους και ειδικά των αντιστασιακών οργανώσεων, με πρωτοπορία ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, καθώς και των επισήμων θεσμών, Εκκλησία…

  67. 65 >> να περιμένεις για να πας στο θάνατο και να μην ξέρεις ότι περιμένεις για να πας στο θάνατο…

    Unlike Nazi concentration camps in which prisoners were used as forced labour, extermination camps such as Treblinka had only one function: to kill those sent there. To prevent incoming victims from realising its nature, Treblinka II was disguised as a transit camp for deportations further east, complete with made-up train schedules, a fake train-station clock with hands painted on it, names of destinations, a fake ticket window, and the sign «Ober Majdan», a code word for Treblinka commonly used to deceive prisoners arriving from Western Europe. Majdan was a prewar landed estate 5 kilometres (3.1 mi) away from the camp.

    https://en.wikipedia.org/wiki/Treblinka_extermination_camp

  68. aerosol said

    Δεξιοί, αριστεροί, κεντρώοι, όπως και νικητές και χαμένοι του πολέμου, δεν θεωρούσαν ένοχο κάθε δημόσιο μικρο-υπάλληλο που συνέχιζε την συνήθη και πάγια (απο τον καιρό της ειρήνης) εργασία του. Γι αυτό και δεν «τα χρειάστηκε» ο πατέρας του συγγραφέα. Επειδή δεν ήταν συνεργάτης, ούτε δοσίλογος.
    Μοι προξενεί αλγεινήν εντύπωση που στον βορρά δεν γνωρίζουν ακόμα αυτή την αλήθεια που πονάει -όλη η υπόλοιπη Ευρώπη τα κατάφερε. Ίσως να φταίει η μεγάλη πρεμούρα για τους δοσίλογους, ίσως να νιώθει κανείς πως ταυτίζονται με την παράταξή του που τόσο τιμά ο βορράς, δεν γνωρίζω…

  69. ΚΩΣΤΑΣ said

    68 –> «Μοι προξενεί αλγεινήν εντύπωση που στον βορρά δεν γνωρίζουν ακόμα αυτή την αλήθεια…»

    Αποτελεί γενίκευση, φίλε μου, αυτό και οι γενικεύσεις δεν μ’ αρέσουν. Τι εννοείς; υπολείπεται όλος ο βορράς να κατανοήσει κάποια πράγματα; νομίζω μια δεύτερη ματιά θα σε οδηγήσει να καταλάβεις από μόνος σου το άστοχο αυτής της διατύπωσης. Φυσικά σε καμία περίπτωση δεν σου αποδίδω πρόθεση προσβολής, από την εδώ παρουσία σου ως τώρα γνωρίζω το ποιόν και το επίπεδό σου. Συγνώμη αν παρανόησα εγώ, κι εσύ με τα λόγια σου άλλο εννοείς.

  70. leonicos said

    Είσαστε πραγματικά σπουδαίοι σχολιαστές. Ούτε ένα ξόφαλτσο. Ακόμα και ο Αράουτ, που βέβαια κακίζει τον Νοικοκύρη ότι….ενώ εκείνος παρέθεσε απλά ένα υπάρχον κείμενο. Εν πάσει περιπτώσει.

    Στη Ζάκυνθο λέγεται ότι συνεργάστηκε ακι ο γερμανος διοικήτής, που ήταν αυστριακός.
    Ότι η πρωτοβουλία ήταν του μητροπολίτη, που πήγαν και τον βρηκαν με τον πρόεδρο, κι έκανε τα στραβά ματια όταν τους ξεμπάρκαραν για Μ. Ασία. Μερικοι που είχαν πάει στα βουνά, ταλαιπωρήθηκαν και πιθανώς δεν σώθηκαν.

    Τότε το ρεύμα πήγανε προς τα κάτω… Ο tempora…. (το mores δεν πάει εδώ)
    Το είχα ξαναπεί, όταν με την κρίση, πολλοί αλβανοί πήγαν στην Αλβανία για δουλειά. Κάποιος χτυπιόταν που δεν είχε φροντισει πως τα παιδιά του να μάθουν αλβανικά, νομίζοντας ότι δεν θα ξαναγυρίσει.

    Ο πατέρας μου δεν με άφησε να πάω φιλοσοφική, γιατί μου είπε ‘δεν ξέρεις πού θα βρεθείς’.

    Είχα καποτε έναν φιλο. Δεν λέω το επώνυμο φυσικά. Μόλις το άκουσε ο πατέρας μου, μου είπε ‘μα αυτοί είναι δοσίλογοι’. Φυσικά ο λεών (κι αυτός) γενννημένος το 44 δεν ήταν. Ήμουν 10 χρονώ και δεν μπορούσα να τον κάνω παρεα πια. Πήγε στο Ισραήλ κι έζησε χωρίς μνήμες, που δεν ξέρω καν αν τις είχε.

    Ήξερα και καποιους Δαβίδ. Διαπρήσιους Σιωνιστές της δεκαετίας του 50. Αργότερα έμαθα ότι έμεινα εδώ. Είχαν καλυτερη δουλειά….

    Το Ισραήλ χτίστηκε και κρατήθηκε από τους χαλουτσίμ (σκαπανείς) που δούλευαν μόνο γι’ αυτό και δεν κάνανε περιουσίες. Σήμερα ένα διαμέρισμα 80 τμ στο κέντρο του Τελ-Αβίβ κάνει, για αγορά…. κρατηθειτε…. ένα εκατομμύριο δολάρια. Και οι μισθοί είναι λίγο μεγαλύτεροι αλλά τα είδη τρεις φορές ακριβότερα. Τώρα όλοι προασπαθούν να γδαρουν το Ισραήλ για να βγάλουν λεφτά. Γι’ αυτό κρατάνε και τον τύπο αυτόν για πρωθυπουργό, που θα έπρεπε να είναι κάπου αλλού

    Είδα τ’ ανήψια μου το μεσημέρι. Αυτός ελληνοεβραίος, έτω τρίτης γενιάς, αυτή ρωσοεβραία, με ολόκληρη την οικογένεια στη Ρωσία. Για τουρισμό είχε πάει… κι εμεινε. παντρεύτηκαν πέρσι. Μου έλεγαν πως η Ελλάδα είναι φτηνή. Είχαν προγραμματίσει να μείνουνδεκαπέντε μέρες κι έμεινα 45. Όργωσαν την Ελλάδα.
    Φεύγουν αύριο

  71. Avonidas said

    #67. Και ήταν απόλυτα δικαιολογημένοι, οι φουκαράδες, να πιστεύουν ότι οι Γερμανοί τους χρειάζονται και δεν θα τους σκοτώσουν αν συμμορφωθούν. Γιατί πράγματι οι Γερμανοί, στα πλαίσια μιας διεστραμμένης «οργανωτικότητας», φρόντιζαν να βγάλουν απ’ τη μύγα ξύγκι προτού τους στείλουν στο θάνατο. Ρούχα, κοσμήματα, λεφτά, χρυσαφικά, δόντια, τα σώματά τους τα ίδια, όλα τα «αξιοποίησαν» προτού τους εξοντώσουν – βάλε μαζί και την εργασία τους, βάλε και την αστυνόμευση των έγκλειστων από τους ίδιους τους συγκρατούμενούς τους. Είναι τόσο απάνθρωπα ψυχρό κι υπολογιστικό που δικαιολογείσαι να μην το χωρά ο νους σου.

  72. leonicos said

    Είσαστε πραγματικά σπουδαίοι σχολιαστές.

    Το επαναλαμβάνω γι’ αυτούς που θα βαρεθουν να διαβασουν το 70

  73. Πέπε said

    @66

    > > λόγοι που προαναφέρθηκαν, θρησκευτικοί (οι κακοί Οβροί που σταύρωσαν τον Χριστό)…

    Οι κακοί Οβριοί που σταύρωσαν τον Χριστό είναι αιτιολογικός μύθος εκ των υστέρων. Αφού τους μισούμε που τους μισούμε, ας ψάξουμε να βρούμε και μια αιτία γι’ αυτό. Α, το βρήκα: σταύρωσαν τον Χριστό!

    Όχι πως δεν τον σταύρωσαν δηλαδή, αλλά το ότι ο ίδιος ο Χριστός ήταν Εβραίος δε θα βάραινε περισσότερο στη ζυγαριά, αν το θέλαμε;

    Χώρια που σιγά μην ήξερε ο μέσος Έλληνας αν το λεν στ’ αλήθεια οι Γραφές, ή μόνο η αγράμματη γιαγιά του, ότι ήταν Εβραίοι οι σταυρωτήδες. Όσοι το πίστευαν, το πίστευαν από επιλογή, χωρίς χρεία αποδείξεων, μαζί με το δεύτερο σκέλος του μύθου, ότι τα καρφιά της σταύρωσης τα έκαναν οι Γύφτοι. Πράγμα για το οποίο δεν πάρχει άλλος πυρήνας αληθείας παρά μόνο ότι την τότε σύγχρονη εποχή οι σιδεράδες ήταν κυρίως Γύφτοι.

    Οι Εβραίοι ήσαν οι πλουτοκράτες (όχι όλοι φυσικά – αλλά πάντως μάλλον οι πλούσιοι Εβραίοι ήσαν πλειοψηφία μεταξύ των πλουσίων, έστω κι αν ήταν μειοψηφία μεταξύ των Εβραίων). Αυτό γεννά αισθήματα φθόνου. Και οι Γύφτοι ήσαν οι παρίες. Αυτό γεννά αισθήματα ξενοφοβίας.

    Δε νομίζω ότι χρειάζεται πολύ περισσότερο ψάξιμο…

  74. Avonidas said

    Μου πέταξαν και μένα αυτά, στον λοκφύρερ

    Σύντμηση του «lokomotivführer» (μηχανοδηγός), έτσι; Αυτό το -führer τώρα τελευταία για κάποιο λόγο έχει περιπέσει σε αχρηστία 😉

  75. Avonidas said

    #73. Όχι πως δεν τον σταύρωσαν δηλαδή, αλλά το ότι ο ίδιος ο Χριστός ήταν Εβραίος δε θα βάραινε περισσότερο στη ζυγαριά, αν το θέλαμε;

    Έχει μια πολύ γουστόζικη στιχομυθία περιπαφτού ο Τσιφόρος στα Ρεμάλια Ήρωες.

  76. 74 Μα, νομίζω πως τλχστ το Geschäftsführer, διευθυντής καταστήματος, είναι σε ευρεία χρήση. Προσωπικά, έχω γνωρίσει μια geschäftsführerin.

  77. 75 Μας σταυρώσατε τον Χριστό, θα σας αλλάξουμε την Παναγία 🙂

  78. Ώστε ο Χριστός Εβραίος ήταν;
    (Ανέκδοτο από την ιδιαίτερη πατρίδα μου, αποδιδόμενο σε συγκεκριμένο πρόσωπο.)

  79. ΚΩΣΤΑΣ said

    73 Δυστυχώς, Πέπε, αυτή η προκατάληψη προϋπήρχε και δεν είναι αιτιολογικός μύθος εκ των υστέρων. Και ως ένα σημείο συνεχίζει να υπάρχει και μέχρι σήμερα, κυρίως στα λαϊκά στρώματα. Θυμήσου, από το μοιρολόι της Παναγίας – σήμερα μαύρος ουρανός – την αποστροφή «… σήμερον έβαλαν βουλή οι άνομοι Εβραίοι, οι άνομοι και τα σκυλιά και οι τρισκαταραμένοι…»

  80. sarant said

    70 Όχι φιλόλογος, γιατί δεν ξέρεις πού θα βρεθείς. Πολύ χαρακτηριστικό!

  81. G/g… πω πω… σεξιστική διαφοροποίηση… 🙂

  82. gbaloglou said

    70 «δεν κάνανε περιουσίες»: σε ντοκιμαντέρ για τον Μπεν Γκουριόν άκουσα/είδα ότι κάποιες μέρες η σύζυγος του δεν έτρωγε, λέγοντας στα παιδιά τους ότι θα φάει με τον μπαμπά όταν γυρίσει, και στον σύζυγο πρωθυπουργό ότι έφαγε ήδη με τα παιδιά!

    [Με τέτοιες τιμές ακινήτων … καταλαβαίνει κανείς πως και γιατί επενδύουν τόσο εύκολα στην Θεσσαλονίκη και γενικότερα στην Ελλάδα οι Ισραηλινοί!]

  83. Ορθοδοξία, φιλολογία… δεν είναι στο γεωπολιτικό ιδεολογικό μας οπλοστάσιο;

  84. sarant said

    82 Είναι και η είσοδος σε χώρα της ΕΕ βέβαια.

  85. Εννοώ Φιλοσοφική Αθηνών.

  86. 81 🙂
    78 Εδώ η άλλη έβλεπε το Πάσχα στην τιβί Δαβίδ και Γολιάθ, την πήρε ο ύπνος και όταν ξύπνησε ρώταγε ποιός νίκησε.

  87. 73, 75 Μα κανείς δεν έχει διαβάσει τον Τρελαντώνη; («-Αυτοί σταυρώσαν τον Χριστό θείε! – Μα, κι ο Χριστός ήταν Εβραίος»)

  88. Avonidas said

    #73. Χώρια που σιγά μην ήξερε ο μέσος Έλληνας αν το λεν στ’ αλήθεια οι Γραφές, ή μόνο η αγράμματη γιαγιά του, ότι ήταν Εβραίοι οι σταυρωτήδες.

    Πάνω σ’ αυτό επικρατεί (ηθελημένη) σύγχυση· «Οι Γραφές» (τα Ευαγγέλια) μάλλον υποστηρίζουν την άποψη ότι τον σταύρωσαν μεν οι Ρωμαίοι, αλλά απρόθυμα, κι ότι το φταίξιμο είναι του Ιουδαϊκού ιερατείου. Τουλάχιστον αυτό δείχνει το χωρίο στο Κατά Ματθαίον με τον Πιλάτο να πλένει τα χέρια του, και το συγκεντρωμένο πλήθος των Ιουδαίων ν’ αποδέχεται τελετουργικά την ευθύνη.

  89. voulagx said

    #73: «… αλλά το ότι ο ίδιος ο Χριστός ήταν Εβραίος δε θα βάραινε περισσότερο στη ζυγαριά…»
    Πολλοί νομίζουν ότι ο Χριστός ήταν Έλληνας.

  90. voulagx said

    …που τον σταυρωσαν οι κακοι εβραιοι.

  91. sarant said

    89-90 Ισχυει.

  92. nikiplos said

    Πάντως ο πρωθυπουργός μας σήμερις έριξε κι ένα: κατά του Κλέων, όπως λέμε του Λέων, του Πέων κλπ
    🙂

  93. gbaloglou said

    89 εξ ου και η έκφραση «δεν καταλαβαίνει Χριστό»!

  94. Πέπε said

    @79

    Αυτό ακριβώς εννοώ, Κώστα, και μάλιστα το Μοιρολόι της Παναγιάς είχα υπόψη μου.

    Πολύ αμφιβάλλω αν μπορεί να τεκμηριωθεί η ακριβής ηλικία της προκατάληψης ότι οι Εβραίοι σταύρωσαν τον Χριστό. Κατά τη γνώμη μου, για να συνοψίσει κανείς έτσι μια ιστορία στην οποία οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι, καλοί και κακοί, είναι Εβραίοι, πρέπει να είναι ήδη προκατειλημμένος εναντίον τους.

    Πάντως το Μοιρολόι της Παναγιάς δεν πρέπει να είναι πολύ παλιό στιχούργημα. Πρώτον, είναι ομοιοκατάληκτο, άρα νεότερο από την Κρητική Αναγέννηση (επακόλουθο της οποίας ήταν η ευρεία λαϊκή αποδοχή της ομοιοκαταληξίας). Δεύτερον, σε εκατοντάδες παραλλαγές ανά την Ελλάδα δεν παρουσιάζει μεγάλες διαφορές.

  95. ΓΤ said

    @89, 90, 91

    Μερικοί από αυτούς διακρίνονται στο #263 του μπακνήματος…

  96. voulagx said

    #93: Μπορεις να το αναλυσεις λιγο αυτο; Εχω την απορια πως γεννηθηκε αυτη η εκφραση.

  97. voulagx said

    #95 Τι εννοεις με το μπακνημα;

  98. Πάνος said

    Επιτρέψτε μου μια συμβολή:
    Οι Εβραίοι στην Ελλάδα πριν το 1940
    https://greekcivilwar.wordpress.com/2019/01/27/gcw-1598/

  99. ΓΤ said

    97@

    το πίσω νήμα 🙂

  100. Georgios Bartzoudis said

    68 aerosol said: «Δεξιοί, αριστεροί, κεντρώοι, όπως και νικητές και χαμένοι του πολέμου, δεν θεωρούσαν ένοχο κάθε δημόσιο μικρο-υπάλληλο που συνέχιζε την συνήθη και πάγια (απο τον καιρό της ειρήνης) εργασία του. Γι αυτό και δεν «τα χρειάστηκε» ο πατέρας του συγγραφέα. Επειδή δεν ήταν συνεργάτης, ούτε δοσίλογος. Μοι προξενεί αλγεινήν εντύπωση που στον βορρά δεν γνωρίζουν ακόμα αυτή την αλήθεια που πονάει -όλη η υπόλοιπη Ευρώπη τα κατάφερε. Ίσως να φταίει η μεγάλη πρεμούρα για τους δοσίλογους, ίσως να νιώθει κανείς πως ταυτίζονται με την παράταξή του που τόσο τιμά ο βορράς, δεν γνωρίζω…
    # Εγώ κύριε «τιμητά» τον «καράβλαχο» δεν τον γνωρίζω τί μέρος του λόγου ήταν. Αν ήταν δοσίλογος επειδή έκανε «τεχνικά έργα» γιατί να μην ήταν (λέω τώρα εγώ) και ο μηχανοδηγός των τραίνων! Ο «σύντροφος» δεν αναφέρει τίποτα συγκεκριμένο. Μπηχτή ρίχνει, σαν και σένα, με την «πρεμούρα» να αναζητάς «δοσίλογους» που «ταυτίζονται με την παράταξή που τόσο τιμά ο βορράς». Σε καταλαβαίνω. Δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς τέτοιους. Έτσι είναι τα «άκρα» ταυτίζονται. Χαιρετίσματα στους …γείτονές σου τους Χρυσαυγήτες!

  101. sarant said

    98 Ευχαριστούμε Πάνο!

  102. ΚΩΣΤΑΣ said

    @ 98 Γειά σου Πάνο! 🙂 Τα ιστορικά σου θησαυρός, ου μην βέβαια, και τα άλλα!

  103. ΓΤ said

    Όρθιος τέτοια ώρα, ‘μώ την τρέλα μ’… Τι νυχτοσφήνας είναι αυτός…

  104. gbaloglou said

    93, 96 Αστειευόμουν! 🙂 [Αλλά, όντως, πόθεν η έκφραση;]

  105. Πέπε said

    @96

    Τις πρώτες φορές που άρχισα ν’ ακούω αυτή την έκφραση, νομίζω ότι λεγόταν κυρίως με την έννοια «δεν παίρνει χαμπάρι ακόμη κι αν γίνει κάτι που αποκλείεται να μην το πάρεις χαμπάρι». Π.χ. για κάποιον που δεν ένιωσε ούτε τον σεισμό, δεν άκουσε ούτε τα κανόνια, δεν αντιλήφθηκε κάτι που έγινε μπρος στα μάτια του κλπ.. Οπότε το νόημα της έκφρασης μου φαίνεται να ήταν ότι ακόμη κι αν άνοιγαν οι ουρανοί και κατέβαινε ο Χριστός εν πλήρει δόξη, με στρατιές αγγέλων να βαράνε ταμπούρλο κλπ., ο άλλος δε θα το ‘παιρνε χαμπάρι.

    Και σύντομα επεκτάθηκε στη γενικότερη έννοια «ούτε το παραμικρό»: δεν ξέρω Χριστό, δαν καταλαβαίνω Χριστό, δεν έχω διαβάσει Χριστό…

  106. ΓΤ said

    Ποτέ δεν περίμενα από τον Γιανναρά να χρησιμοποιήσει τη λέξη «δευτεράντζα»…
    https://www.kathimerini.gr/opinion/561130762/den-grafei-istoria-i-deyterantza/

  107. ΓΤ said

    105@

    Κάποιες φορές, λίγες θα έλεγα, το «δεν χαμπαριάζει Χριστό» το έχω ακούσει και με τη χροιά τού «δεν ορρωδεί προ ουδενός».

  108. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ε, τώρα κι ο Ρουβάς πάει γυρεύοντας…
    Συμμετέχουσα στο Voice ονομάζεται Χρυσαυγή Τάδε. Μόλις το ακούει ο Ρουβάς, εκστασιάζεται. «Χρυσαυγή! Τι ωραίο όνομα! Πω! Μπράβο!» ☺

  109. ΓΤ said

    108@

    Εφόσον στο Voice, ενδεχομένως χρυσή αυδή 😉

  110. voulagx said

    «δεν καταλαβαίνω Χριστό» από το: https://www.slang.gr/definition/5262-den-katalabaino-xristo και τα σκυλια δεμενα.

  111. Γιάννης Κουβάτσος said

    109: Μπα, την κόψανε την καημένη, αφήνοντάς την άναυδη. ☺

  112. ΓΤ said

    @111
    🙂 🙂 🙂

  113. ΓΤ said

    Αστέρας Τρίπολης-ΟΦΗ 1-0
    ΠΑΣ-ΑΕΚ 0-1

    από τα… περασμένα μεγαλεία

    Πανδραμαϊκός-Ηρακλής 1-0
    Προοδευτική-Πανιώνιος 1-2

  114. Πέπε said

    @107

    Σωστά, δεν το θυμόμουν

    @108
    «Κανονικά» είναι υπέροχο όνομα. Αλλά σήμερα (γενικά από τότε που η ΧΑ άρχισε να κάνει ντόρο περί τον εαυτό της) η μόνη αποδεκτή αντίδραση θα ήταν:
    -Πώς σε λένε κοριτσάκι;
    -Χρυσαυγή.
    -Ε, δεν πειράζει!

  115. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @94,79. Πέπε καὶ Κώστα δεῖτε κι αὐτό:

    Στιχηρὰ Σταυρώσιμα Δεσποτικά

    …Ὅτε σε ὁ ἄνομος λαός, Σῶτερ τὴν ζωὴν τῶν ἁπάντων, ξύλῳ ἀνήρτησε, τότε κτίσις ἅπασα, φόβῳ ἐτρόμαξε, τὰ τοῦ ᾅδου βασίλεια, καὶ κράτος θανάτου, πάντα ἐξηφάνισται, θείᾳ δυνάμει σου, τότε καὶ Ἀδὰμ ὁ προπάτωρ, χαίρων ἀνεβόα σοι· Δόξα, τῇ συγκαταβάσει σου, Φιλάνθρωπε.

    Πρέπει νὰ εἶναι παλιότερο ἀπὸ τὸ «Μοιρολόι τῆς Παναγιᾶς».

    Τί λένε οἱ εἰδικοί;

  116. Theo said

    Ένα ανέκδοτο:
    Στα χρόνια του τελευταίου τσάρου κάποιοι Ρώσοι φαντάροι πάνε και καίνε ένα εβραϊκό χωριό.
    Τους ρωτά ο διοικητής: «Γιατί το κάνατε αυτό;»
    -Γιατί οι Εβραίοι σταυρώσαν τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό.
    -Αλλά αυτό έγινε πριν 1900 χρόνια.
    -Ναι, αλλά εμείς χτες το μάθαμε.

  117. aerosol said

    Χαιρετίσματα, λοιπόν.

  118. Theo said

    @115:
    Καταφανώς παλαιότερα από το «Μοιρολόι». Βυζαντινά.

  119. Πέπε said

    @115

    Θα δήλωνα αναρμόδιος να αποφανθώ αν ο «άνομος λαός» είναι ο άνομος λαός των Εβραίων ή το πλήθος των ανόμων (αν δηλαδή με τη λ. «λαός» εννοούν συγκεκριμένο λαό, «έθνος» ας πούμε [μουτάτις μουτάντις], ή κάτι άλλο). Βέβαια, φαίνεται πιθανό η λέξη «άνομος» στο Μοιρολόι της Παναγιάς να προήλθε από εδώ.

  120. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Στο δεύτερο πάτωμα έχουν κατεβεί και από τα άλλα πατώματα συγκάτοικοι, γυναίκες κυρίως. Φιλιούνται σταυρωτά με την κυρία Σιντώ. Μια δικιά μας σταυροκοπιέται και λέει δυνατά: «Μάρτυς μου ο Θεός, θα σας τα δώσω πίσω όλα». Φαίνεται της έχουν εμπιστευθεί πράγματα και μπορώ να πω ότι σωστά την έχουν διαλέξει.
    ……
    Αλλά κι από τη γειτονιά ελάχιστοι γύρισαν. Και πολύ τσακισμένοι. Έφταναν ένας ένας σιωπηλοί και ταπεινοί, έπαιρναν το σπίτι τους, αν μπορούσαν, και ξανάπιαναν τη δουλειά τους.

    Έχω διαβάσει ότι υπήρξαν περιπτώσεις που κάποιοι Εβραίοι, έχοντας εγκαίρως αντιληφθεί το θεριό που τους πλησίαζε, είχαν φροντίσει να μεταβιβάσουν (επίσημα, με ‘χαρτιά’) περιουσίες σε έμπιστους και τίμιους Έλληνες φίλους τους, γείτονες κλπ. Με την ελπίδα ότι σίγουρα θα τους τις επέστρεφαν, όταν θα γύριζαν πίσω…
    Άσχετα, βέβαια, ότι μετά την «τελική λύση» έμειναν αυτές στα χέρια των ντόπιων.
    Έχουμε τεκμηρίωση ότι έγιναν κάποιες τέτοιες διευθετήσεις (π.χ. από συμβόλαια ή προσωπικές μαρτυρίες); Ή πρόκειται για …μυθιστορία;
    Αυτό που καταγράφει ο Ιωάννου, πάντως, δείχνει πως ίσως έχουν δόση αλήθειας.

  121. ΣΠ said

    100
    Διάβασε τι λέει για τα πεπραγμένα του καράβλαχου και θα δεις ότι δεν ήταν ίδια περίπτωση με τον υπάλληλο των σιδηροδρόμων. Άλλωστε λέει ότι δεν ήταν καταδότης και δεν τον πείραξαν. Ο ίδιος όμως, ξέροντας ότι έχει την φωλιά του χεσμένη, τα χρειάστηκε.

  122. ΣΠ said

    Θυμήθηκα μια παλιά γελοιογραφία του ΚΥΡ τότε που η ομάδα μπάσκετ του Άρη έπαιζε στο Φ4 μέρες του Πάσχα με Μακάμπι Τελ Αβίβ και Τρέισερ Μιλάνου. Είχε μια γιαγιά μπροστά στην τηλεόραση να λέει «Εβραίοι και Ρωμαίοι σταύρωσαν τον Χριστούλη μας. Απάνω τους, Γκάλη!»

  123. mitsos said

    Ευχαριστούμε Νίκο.
    Πολύ καλό . Όχι μόνο σαν αφήγημα.

    Ασφαλώς και δεν είναι αλήθεια ότι οι Εβραίοι ήταν αδιάφοροι για τους Έλληνες. Ούτε το 1821 ( στην Τροπολιτσά ), ούτε αργότερα … και ακόμα κάποιοι καίνε τον Οβριό κάθε Μεγάλη Σάββατο έξω από τις εκκλησίες.

    Ωστόσο μάλλον είναι φανερό πως ο Ιωάννου θέλει να μας μεταφέρει όσα είδε με τα αθώα μάτια ενός μαθητή και όχι όσα έμαθε ως ενήλικας.

    Από την άλλη μακάρι να διδασκόταν έτσι η Ιστορία και στο Εκπαιδευτικό μας σύστημα.
    Ίσως κάποτε να βάζαμε τέλος στο μίσος ….

    Θέλει όμως και μια προσοχή, σε σχέση με όσα αφήνει να εννοηθούν για τους γύφτους.

  124. sarant said

    122 Ήμουν μέσα σε αυτά τα ματς, στη Γανδη.

  125. ΣΠ said

    Θα του αρέσει του Νικοκύρη αυτό. Σήμερα στις ειδήσεις της ΕΡΤ άκουσα ένα «αναπάραξε».

  126. ΣΠ said

    40
    Ο Ανδρέας Ασσαέλ είναι φίλος σου; Ο αδερφός του Μάρκος είναι πολύ καλός μου φίλος, συμμαθητής στο δημοτικό και το γυμνάσιο και συνάδελφος χημικός μηχανικός.

  127. Pedis said

    Κριτική στην προσέγγιση του Ιωάννου, αλλά και ιστορικών (Fleischer Mazower) γίνεται στο άρθρο

    Strategies of evasion Avoiding the issue of collaboration and indifference during the Holocaust in Greece

    του Andrew Apostolou

    που συμπεριλαμβάνεται στον συλλογικό τόμο

    Collaboration with the Nazis: Public Discourse after the Holocaust

    ed. R. Stauber

    Αν τον ενδιαφέρει τον Ντόκτορ θα το αναρτήσει.

    Μεταξύ άλλων ο Apostolou αναφέρει ότι από του 56 χιλ Εβραίους της Θεσ/νίκης επιβίωσαν μολις 2 χιλ. Ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά που πέτυχαν οι ναζί στην Ευρώπη. Πολύ πιθανά θα είχαν πολλούς και αποτελεσματικούς βοηθούς.

    Ο R. Hilberg υποστηρίζει ότ από τους 72 χιλ συνολικά Εβραίους στην Ελλάδα οι 60 χιλ χάθηκαν στα σττατόπεδα ναζιστικά εξόντωσης/συγκέντρωσης.

    Αντί για 72 χιλ του Hilberg, ο Apostolou αναφέρει τον πληθυσμό 77357 Εβραιων με πηγή Central Zionist Archives (CZA), S26/1407.

  128. Μαρία said

    115
    Το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο ζητεί να απαλειφθούν από τις ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας οι αντισημιτικές αιχμές Το μαρτύριο του Χριστού και των… Εβραίων H Ορθόδοξη Εκκλησία ανταπαντά ότι ο αντισημιτισμός των ύμνων έχει θεωρητικό χαρακτήρα
    https://www.tovima.gr/2008/11/24/archive/to-martyrio-toy-xristoy-kai-twn-ebraiwn/

  129. Μαρία said

    Στ. Ζουμπουλάκης, Εκκλησία και αντισημιτισμός στον 20ό αιώνα
    https://www.blod.gr/lectures/ekklisia-kai-antisimitismos-ston-20o-aiona/

    Η παραπάνω εισήγηση με άρθρα του εδώ https://www.kathimerini.gr/culture/books/1037709/eis-to-onoma-toy-theoy-toy-eleoys/

  130. Pedis said

    Από περιέργεια, ποια ήταν, αν υπήρξε, η απήχηση και η παρουσίαση της υπόθεσης Ντρέυφους στον ελληνικό τύπο και τη δημόσια ζωή ;

    Η επίσημη εφημερίδα του Βατικανού λ.χ. είχε ξεσπαθώσει ενάντια στην Εβραική συνωμοσία.

    Από τα μισά του 1400 κι έπειτα η Εβραική κοινότητα της Ρώμης ήταν υποχρεωμένη να πληρώνει ένα μέρος των δημόσιων εξόδων για τα καρναβαλικά θεάματα. Αναφέρεται επίσης ότι ορίζονταν μερικοί Εβραίοι να παρελαύνουν κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού με πολύ ταπεινωτικό τρόπο. Το καθορισμένο ποσό το παρέδιδε ο ραββίνος της Ρώμης στον λεγόμενο Γερουσιαστή (Senatore) της πόλης (ο θεσμός του Γερουσιαστή διήρκησε μέχρι το 1870 όταν έπεσε η Ρώμη στους Πιεμοντέζους) o οποίος ακολουθώντας το έθιμο, απαιτούσε από τον ραββίνο να σκύψει και του έδινε μια εικονική κλωτσιά στα πισινά.

  131. Pedis said

    Το 1555 ο Πάπας Παύλος ο IV διατάζει τη δημιουργία του γκετο της Ρώμης, ένα σχετικά μικρό κομμάτι γης περιτειχισμένο (το οποίο διατηρήθηκε, αν και με τον καιρό επεκτάθηκε, μέχρι το 1943). Όλοι οι Εβραίοι είχαν την υποχρέωση να επιστρέψουν στο γκέτο μία ή δύο ώρες, ανάλογα με την εποχή του χρόνου, μετά τη δύση του ηλίου και να διανυκτερεύσουν υποχρεωτικά εκεί.

    Όσοι Εβραίοι έβγαιναν από το γκέτο για δουλειές ήταν υποχρεωμένοι να φορούν ένα ειδικό κίτρινο διακριτικό σημάδι.

  132. Πέπε said

    Πέδη, ξέρεις να υπήρξε και στην Ελλάδα (ή ξερωγώ στην Κων/πολη…) τόσο ξεκάθαρος, έμπρακτος αντισημιτισμός;

    Εγώ δεν έχω υπόψη μου τίποτε περισσότερο από λαϊκές πεποιθήσεις για την κακία των Εβραίων, έθιμα σαν το καψιμο του Ιούδα κλπ. Άντε και κανένα τοπικό πογκρόμ σε περιπτώσεις όπου, μην ξέροντας ποιος έφταιγε, έβρισκαν εύκολο να τα φορτώσουν όλα στους Εβραίους αφού κανείς δε θα τους υπερασπιζόταν. (Αν δεν απατώμαι, ένα τέτοιο αναφέρεται στον Καπετάν Μιχάλη. Φίξιον μεν, αλλά δε θα το ‘βγαλε και εντελώς από την κοιλιά του ο Καζαντζάκης.)

    Αλλά άλλο όλα αυτά (αν όντως αυτά ήταν όλα), κι άλλο θεσμοθετημένο απαρτχάιντ, ή συνολικές εκτοπίσεις όπως του Φερδινάνδου.

  133. Μαρία said

    130
    Είχανε ρεπορτάζ το 1898 λόγω Ζολά.

    131
    Γνωστά πράγματα. Εδώ δεν είχε τέτοια.
    Άκουσε και το Ζουμπουλάκη στο παραπάνω λινκ που αναφέρεται στις θεωρητικές επεξεργασίες των δυτικών θεολόγων προκειμένου να γεφυρώσουν τον χριστιανισμό με τον ναζισμό, ενώ η ορθόδοξη εκκλησία με παρόμοια διαδρομή απ’ τον αντι-ιουδαισμό στον αντισημιτισμό στερείται θεωρητικών επεξεργασιών και καλλιεργεί «ένα χοντροκομμένο λαϊκό αντισημιτισμό, στερεοτυπικό και απολύτως συνωμοσιολογικό». Κι εδώ πίσω στη θεωρία 🙂

  134. Pedis said

    # 132 – δεν γνωρίζω.

    Οι εβραικές κοινότητες (πολύ περίσσότερο οι ευκατάστατες) όσον αφορά το άμεσο οικονομικό σκέλος, ήταν «αγελάδες» που οι κατά τόπους αρχές άρμεγαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο καθώς και με θεαματικά βίαιο τρόπο με τα πογκρόμ.

    Όμως, μέχρι το ναζιστικό φαινόμενο, ήταν στο «σχέδιο» να αφήσουν την αγελάδα να επιζήσει για να γεννήσει και να ξαναδώσει γάλα.

    Ο Hilberg συμπεραίνει ότι μέχρι και την επομένη της Νύχτας των Κρυστάλλων το γερμανικό κράτος, από οικονομικής πλευράς, είχε εξασφαλίσει ένα πολύ μεγάλο ποσόν (κάνει σχετικά ακριβή εκτίμηση) (αν και) από την, όπως πολύ πιθανά φαινόταν, «μη ανανεώσιμη» καταλήστευση των γερμανικών εβραικών περιουσιών.

    Το πράγμα χειροτερεύει εμφανέστατα και φαίνεται ότι δεν πρόκειται για μια συνήθη επανάληψη του φαινομένου βάσει μάνιουαλ με την έναρξη του πολέμου και τις αντι-οικονομικές/παραγωγικές συνθήκες εκμετάλλευσης στα εβραϊκά γκέτο στην Πολωνία και ανατολικότερα.

    Σχετικός προβληματισμός και αντιθέσεις ως προς τους οικονομικούς σκοπούς των γκέτο παρατηρείται μεταξύ των επιχειρηματιών που ακολουθούν την Βέρμαχτ στις κατακτημένες περιοχές και το σκληρό πυρήνα των ναζιστικών θεσμών διαχείρισης.

    Από κει κι έπειτα η ναζιστική αντισημιτική επιχείρηση δεν έχει καθόλου σημαντικά κέρδη, κι από το 1942 (Ιαν., «τελική λύση») όπως ο Hilberg αποφαίνεται υπάρχουν απώλειες, αν συνυπολογιστούν όλες οι αλλες πλευρές μαζί με την οικονομική.

    Προσωπικά δεν έχω πειστεί, αν και ο Hilberg προβαίνει πολύ σοβαρά σε αριθμητικές εκτιμήσεις.

    —-

    Εβραίος κυλάει από τον Ρωμαικό όχλο μέσα σε βαρέλι , του B. Pinelli, 1823.

    Το καρναβαλικό έθιμο, μέχρι κάποια στιγμή, ήθελε να πιάνουν έναν γέρο Εβραίο και να τον γυρνάνε σε βαρέλι στους δρόμους της πόλης, για πλάκα, μέχρι, πολλές φορές, να μη βγαίνει ζωντανός.

  135. Pedis said

    # 133β – δε γνωριζω και δεν έχω λόγους να το αμφισβητήσω.

    Νάναι λόγω, ας πούμε χοντρικώς, οθωμανικής καθυστέρησης στον «χρηματοπιστωτικό τομέα»;

  136. gpoint said

    Χρόνια πολλά στις/ους εορτάζουσες/ντες που σχολιάζουν στο ιστολόγιο.

  137. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Συγκλονιστικό κι αξέχαστο το διήγημα αυτό του Γιώργου Ιωάννου. Θυμόμουν και τον Ίνο και την κυρία Σιντώ. Μάλιστα νόμιζα ότι το είχαμε ήδη αναρτήσει εδώ!
    Έγιναν ουσιαστικά σχόλια.Μπράβο σε όλους.Πολύ υλικό.

    Στις 15 Μαρτίου 1943 έφυγε το πρώτο τρένο με μελλοθάνατους εβραίους από τον παλιό σιδηροδρομικό Θεσσαλονίκης. Οι ναζί το φόρτωσαν ασφυκτικά με ηλικιωμένους, γυναίκες και παιδιά, και είχε προορισμό το στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς-Μπίρκεναου στην Πολωνία.
    Ακολούθησαν ως τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου άλλες 18 σιδηροδρομικές αποστολές με 45.620 εβραίους, δημότες της Θεσσαλονίκης, που το σύνολό τους σχεδόν εξοντώθηκε στα φοβερά ναζιστικά κρεματόρια.
    http://www.pontos-news.gr/article/176472/15-martioy-1943-xekinise-proto-treno-thanatoy-apo-ti-thessaloniki-gia-aoysvits
    ********************************************************
    Η ιστορία του πολυελαίου είναι μια μικρή ψηφίδα στη μεγάλη εικόνα των λεηλασιών των εβραϊκών περιουσιών κατά τη διάρκεια της Κατοχής –ένα θέμα ταμπού για τη Θεσσαλονίκη.
    https://insidestory.gr/article/leilasia-evraikon-perioysion-thessaloniki

  138. Γιάννης Ιατρού said

    καλημέρα,

    και ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ στους Δημήτρηδες, Μήτσους, Δήμητρες, Δημητρούλες😋 και όλες κι όλους που γιορτάζουν σήμερα, ειδικά στους ιδιαίτερα αγαπητούς Μαρτίνο και Mitsos

    απ΄ τα πιό καλά άρθρα και με ωραία κι ενδιαφέροντα σχόλια το σημερινό. Μιάς και δεν προκανα να σχολιάσω, μιά συνεισφορά μιά και το ζήτησε κι ο Πέδης στο #127, το απόσπασμα Strategies of evasion – Avoiding the issue of collaboration and indifference during the Holocaust in Greece του Andrew Apostolou που συμπεριλαμβάνεται στον συλλογικό τόμο Collaboration with the Nazis: Public Discourse after the Holocaust, ed. R. Stauber (2011), εδώ

  139. Γιάννης Ιατρού said

    Επ΄ ευκαιρία της ημέρας, εικόνα «ανεύθυνης νεολαίας» (από Θεσσαλονίκη):🤔

  140. Alexis said

    #132: Και στη «Ζωή εν τάφω» ο Μυριβήλης βάζει έναν φαντάρο να ξυλοφορτώνει συστηματικά έναν Εβραίο συστρατιώτη του με μόνη αιτιολογία ότι «οι Εβραίοι σταυρώσαν το Χριστό»
    Με δεδομένο ότι το μυθιστόρημα είναι λίγο-πολύ αυτοβιογραφικό, δεν μπορεί να το φαντάστηκε όλο αυτό.

    Όπως έχω ξαναγράψει εδώ, δεν θεωρώ ότι το κάψιμο του Ιούδα είναι αντισημιτικό έθιμο ή τέλος πάντων ότι εκφράζει αντισημιτισμό. Πιστεύω ότι εκφράζει απέχθεια προς τον Ιούδα ως πρόσωπο, όχι προς τους Εβραίους γενικά. Πιστεύω ότι το ίδιο θα γινόταν αν ο Ιούδας ήταν, ξερωγώ, Ρωμαίος, Αιγύπτιος ή Σαμαρείτης. Τώρα, αν ήταν Έλληνας δεν ξέρω τι θα γινόταν, εκεί θα είχαμε ίσως εθνικό διχασμό 🙂
    Πολύ πιο αντισημιτικά θεωρώ τα διάφορα, φαινομενικά αθώα, στερεότυπα περί Εβραίων. Ακόμα και η φράση «αυτός είναι Εβραίος» (ενν, τσιγκούνης, σπαγκοραμμένος) και τα διάφορα ανέκδοτα, εμπεριέχουν έντονο ρατσισμό.

  141. Alexis said

    #139: Να υποθέσω ότι είναι πιστοί που πήγαν χθες το απόγευμα να προσκυνήσουν στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη;

  142. Alexis said

    Ωχ, δεν πρόσεξα ότι το γράφεις (τη Θεσσαλονίκη)

  143. Γιάννης Ιατρού said

    έχει και live, βίδεο (πλυμένα χέρια, υποσαγώνιες/εξωμύτιες μάσκες, κλπ., δεν έμεινε ψίχουλο σου λέω): https://twitter.com/i/status/1320392584351580163

  144. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @126. ..και διακεκριμένος πανεπιστημιακός, με έναν γιό που (όπως άκουσα από τον Αντρέα) τιμά την Ελλάδα (την Θεσσαλονίκη, πρωτίστως! 🙂 ) στο εξωτερικό..

  145. Κιγκέρι said

    «Η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου και ο αφανισμός της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης», από την πολυτάλαντη συνεργάτρια του Νικοκύρη, Τέτη Σώλου.

    https://www.huffingtonpost.gr/tety-solou/-_9573_b_14284198.html

  146. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Χρόνια πολλά στον Δημήτρη Μαρτίνο και στους Δημήτρηδες και Δημητρούλες που δεν καλοδιακρίνονται πίσω από τα ψευδο/χρηστώνυμα..

  147. Γιάννης Κουβάτσος said

    Έχουμε και την υπόθεση Πατσίφικο, με αφορμή την απαγόρευση του καψίματος του «Ιούδα»:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.koutipandoras.gr/article/megali-paraskeyi-toy-1849-h-ypothesi-patsifiko%3Famp&ved=2ahUKEwis1-exz9HsAhXPxoUKHfavAfQQFjAVegQIChAB&usg=AOvVaw3p6xVwQ2RYvPbPXe65VsHR&ampcf=1

  148. sarant said

    Καλημέρα από εδώ, χρόνια πολλά στον Δον Μήτσο και τους άλλους εορτάζοντες!

    125 Επιδοκιμάζω.

  149. gbaloglou said

    148 Επιδοκιμάζεις … μέχρι … αναπάραξης; 🙂

  150. sarant said

    Όχι στο ουσιαστικό, στο ρήμα μόνο

  151. Γς said

    – Μα Ελληνες είμαστε για!

    https://caktos.blogspot.com/2010/12/1992.html

  152. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Πριν από καμιά 15αριά χρόνια τα «Χρονικά» του ΚΙΣ δημοσίευσαν ποιήματα Ελλήνων ποιητών για το Ολοκαύτωμα, από τα οποία έλειπε ανεξήγητα το παρακάτω εξαίσιο του Ν. Εγγονόπουλου.
    Το ανεβάζω εδώ.

    ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΗΣ ΕΣΘΗΡ ΜΠΕΣΣΑΛΕΛ

    -Και η Εστέρ;
    -Τώρα έρχεται… η δύστυχη…
    ALBERTO SAVINIO Ο Λορέντζος Μαβίλης

    σαν ξαναεπιστρέψω
    στη Θεσσαλονίκη
    από την κόλαση
    δεν θε ν’ αφήσω τους αγαπητούς μου
    τους Οβραίους πάλι να με ζουρλάνουνε
    με τα
    «είδες Σολομωνίκο –τάδε σύνταγμα-
    είδες Μωυσή –στον τάδε λόχο
    τάδε διμοιρία- ή
    ίσως να εσυνάντησες τον Αβραμίκο πουθενά;…»
    και άλλα…

    θα τους αρπάξω από τα μούτρα
    τους αγαθούς τους πονεμένους ανθρώπους
    και με φωνές και με σκουξίματα
    θα επιμείνω να μου πουν
    αν συναντήσαν πουθενά
    την Εστερίκα
    τη Ρίκα
    το αστέρι το λαμπρό
    στα πρώτα ερωτικά μου χρόνια τα νεανικά
    τα μικράτα μου!

    Ώ! το κελεπούρι του μεγάλου παρισινού βιβλιοπωλείου!
    η χαριτωμένη γαλλιδούλα!
    (με βαθιές ρίζες –όμως-
    εις γην Χαναάν)
    ώ! η υπέροχη μαγνόλια!
    η κατάλευκη γαρδένια
    τ’ άσπρο μου γιασεμί
    με τα μαύρα βελούδινα
    σπανιόλικά της
    μάτια

    ώ! ο ποιητικός απόηχος
    των γιοφυριών πάνω στο Σηκουάνα
    η φουντωτή ανθισμένη καστανιά
    των μακρυών λεωφ’ορων
    η μαγευτική γλυσίνα
    των ανακτορικών πάρκων
    η άκρως δονούμενη
    θεσπέσια άρπα του Δαυίδ!

    μα πώς την έχασα
    την άφατη την ευτυχία
    απ’ τα χέρια μου!
    οι δίνες της ζωής υπήρξαν η αιτία…

    παντού και πάντα την αναπολώ
    πάντα τη σκέφτομαι
    κι ο νους μου τώρα και πάντα είναι
    κοντά της

    μήπως να μετανάστεψε –ως ποθούσε-
    στο
    «Ερέτζ Ισραέλ»;
    μήπως μου την έκαμαν
    λουλουδάκι
    οι απαίσιοι Νατσήδες;
    ή μήπως τώρα να’ναι κάπου να μαραίνεται
    και να μη
    με θυμάται;

  153. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @151. Ωραίο, Γς!

  154. Γς said

    Δον Δημήτρη μας, Δημήτρη μας

  155. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Και να κλείσω με Ηλ. Πετρόπουλο! Μάλιστα! Τον αψύ, σκληρό, τσεκουράτο και διόλου λυρικό Ηλ. Πετρόπουλο, που έγραψε ένα αφήγημα με παρόμοιο περιεχόμενο (ανάμνηση μιάς ποθητής σαλονικιάς Εβραιοπούλας που χάθηκε..) :

    Αχ, Αλλέγκρα!

  156. Γιάννης Ιατρού said

    151: ωραίο Γς 👍😉 Μόνο βουνό με βουνό δεν σμίγει! Φιλιά στην Γουσούλα σου και στην μαμά της 🙂

  157. Γς said

    153:

    Ευχαριστώ.
    Κάθε φορά που το θυμάμαι συγκινούμαι

    1992 Μπρούκλιν

    1994 Ρόδος

    Το ίδιο.

    Ρωμιοί Εβραίοι Ρομά

    https://caktos.blogspot.com/2010/12/1994.html

  158. gpoint said

    # 155

    Ο οποίος Πετρόπουλος έγραψε ένα ποίημα…

    Ο Σεφέρης χρειάσθηκε οκτώ λέξεις για να περιγράψει τα πάντα : Είτε βραδυάζει, ίτε φέγγει, πάντα λευκό το γιασεμί…

    Ο Πετρόπουλος χρειάσθηκε μόλις πέντε λέξεις στο δικό του για να περιγράψει την κοινωνία της εποχής του που εκφράζεται με τις συμβουλές της μάνας στα παιδιά της που μεγαλώσανς : στον γιο «κοίτα να την πηδήξεις αλλά να μη σε τυλίξει» και στην κόρη»κοίτα να τον τυλίξεις πριν σε πηδήσει «

  159. Γς said

    >κοίτα να τον τυλίξεις πριν σε πηδήσει «

    -Θα την γ@μήσετε εδώ ή να σας την τυλίξουμε για το σπίτι;

    https://caktos.blogspot.com/2013/08/blog-post_3.html

  160. gbaloglou said

    150 Γιατί να μείνουμε στα ρήματα και να μην παράξουμε έργο;

  161. Pedis said

    # 138 τέλος – Μπράβο Γιατρέ μου.

  162. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα κι ἀπὸ ᾿δῶ.

    Εὐχαριστῶ πολὺ γιὰ τὶς ευχές.

    Χρόνια πολλὰ σὲ ὅσες κι ὅσους γιορτάζουν.

  163. Georgios Bartzoudis said

    121 ΣΠ said: « 100 Διάβασε τι λέει για τα πεπραγμένα του καράβλαχου και θα δεις ότι δεν ήταν ίδια περίπτωση με τον υπάλληλο των σιδηροδρόμων. Άλλωστε λέει ότι δεν ήταν καταδότης και δεν τον πείραξαν. Ο ίδιος όμως, ξέροντας ότι έχει την φωλιά του χεσμένη, τα χρειάστηκε».
    # Δεν αναφέρει κανένα αποδεικτικό στοιχείο, και καλώς θα έλεγε κανείς αφού άλλωστε δεν είναι αυτό το θέμα του. Απλώς, εθισμένος (προφανώς) στο συκοφαντείν ρίχνει τη μπηχτή του και …φεύγει! Ε! λοιπόν, τα ίδια ατεκμηρίωτα μπορεί να πει κανείς και για έναν που οδηγούσε το τραίνο του θανάτου!!

  164. ΣΠ said

    163
    Καλά, δεν βλέπεις ότι ο ίδιος αυτοενοχοποιήθηκε με την συμπεριορά του;

  165. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    117, 164

    Σας θαυμάζω αλλά δεν σας καταλαβαίνω, αν με καταλαβαίνετε 🙂

  166. Μαρία said

    138
    Βλέπω οτι ξεκινάει με Κέρκυρα, το θέμα του μυθιστορήματος του Β. Μπούτου, Η συκοφαντία αίματος, που το έχουμε συζητήσει παλιά.

  167. Pedis said

    # 166 – Πότε;

  168. Μαρία said

    167
    Στα σχόλια του πρώτου άρθρου που λίνκαρε ο Νικοκύρης στο 63.

  169. Pedis said

    # 168 – Ευχαριστώ.

  170. Pedis said

    # 168 – Τελικά, δεν κατάλαβα τι συμπέρασμα βγήκε από τη συζήτηση σας με τον Μπουκανιέρο, ανακαλύφθηκε αν ήταν αξιόπιστη η παράθεση του Μπούτου και οι ντόπιες αρχές είχαν βάλει ΚΑΙ την υπογραφή τους;

  171. Γς said

    156:

    >Φιλιά στην Γουσούλα σου και στην μαμά της

    Η Γουσούλα: Eine kleine…Musik

  172. Μαρία said

    170
    Δεν είχαμε αμφιβολία οτι την είχαν βάλει, απλώς ο Μπουκάν δεν ήξερε την «επανόρθωση» του Μπ.
    Το φυλλάδιο που αναφέρω οτι κατηγορεί το Μπ. για κομμουνιστικό δάκτυλο το υπογράφει η κόρη του τότε νομάρχη που αποφάσισε να προστατέψει την υστεροφημία του πατέρα της και το μοίρασε σε συγγενείς της. Μια απ’ αυτές ήταν θεία μου κι έτσι έφτασε στα χέρια μου. Η θεία μου ήταν μικρανεψιά του νομάρχη.

  173. Pedis said

    # 172 – ναι, όσο γι αυτό κάνει μπαμ ότι ήταν κατασκευασμένο για να πολώσουν τους δικούς τους να τους έχουν στα μπακ.

    Όμως, οι γιοί του Κόλλα πότε πήγαν στην Ιταλία, το ’44 με την υποχώρηση των Γερμανών ή αργότερα; Μην είχαν παντρευτεί γυναίκες με Ιταλική υπηκοότητα;

  174. Spiridione said

    166. Παραπέμπει σε βιβλίο του 1993, τη διατριβή του Μπερνάρ Πιερόν. Δεν το πήραν χαμπάρι οι απόγονοι. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2004.
    https://books.google.gr/books?id=HVxKAAAAMAAJ&q=kollas+komianos+dedopoulos&dq=kollas+komianos+dedopoulos&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiG9tmCtdPsAhUQNOwKHY3ECZoQ6AEwBnoECAUQAg

  175. Aghapi D said

    Το διάβασα μετά από πολλά χρόνια και σώπασα για πολύ
    Μετά σκέφτηκα ετούτο: http://thess.gr/blog/4547?fbclid=IwAR0B0hWXZJ7Y4NZbGsMTaY7wyumJKqTDCYcUH59kJSbYSmyP1dDCG1g2e5w

  176. […] Στο σημερινό κυριακάτικο λογοτεχνικό μας άρθρο θα βάλω ένα εμμέσως επίκαιρο κείμενο. Είναι το τριήμερο του Αγίου Δημητρίου, που θυμίζει τη Θεσσαλονίκη, οπότε θα διαβάσουμε ένα αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου. Ο Ιωάννου έχει γράψει πολλά για τη γενέθλια πόλη του, όμως το κείμενο που θα διαβάσουμε σήμερα έχει να κάνει με τον αφανισμό των Εβραίων… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2020/10/25/ioannou-3/ […]

  177. Μαρία said

    173
    Δεν έχω ιδέα. Θα ρωτήσω το Μπουκανιέρο αλλά ίσως να μπορεί να μάθει κι ο Σπυρέτος.

  178. Pedis said

    Ένα συνηθισμένο σούτ αλλ’ αμερικέν, από τη μέση και πάνω.

    Οι ναζί ζουμάραν στο κεφάλι.

    Τι κοινωνία;!

  179. Pedis said

    # 177 – Μερσί. Έτσι από περιέργεια, ρώτησα επειδή το είδα γραμμένο στο παλιό νήμα. Μού φαίνεται να θυμάμαι ότι από τα τέλη ’45 με ’46 και ένα μεγάλο μέρος ελλήνων πολιτών με ιταλική καταγωγή αλλά και Ελληνίδες σύζυγοι, που είχαν γίνει στο μεταξύ, τέως Ιταλών στρατωτών έφυγαν για την Ιταλία (ο αριθμός τους πρέπει να ήταν τόσο μεγάλος που οι Βρετανοί που είχαν την ευθύνη της διαδικασίας είχαν πάθει πλάκα). Στην πρώτη περίπτωση έχουμε κανονικό διωγμό, στη δεύτερη εθελοντική επανασύνδεση και μετανάστευση. Οι γυναίκες σύζυγοι απέκτησαν την Ιταλική υπηκοότητα.

    Οι διωγμένοι μέναν σε άθλιες συνθήκες, σε καταυλισμούς με σκηνές ή παράγκες μέχρι κοντά το 1950. Πολλοί από αυτούς, από τη νεώτερη γενιά, γεννημένοι μετά το 1910-1920 δεν μιλούσαν παρά λίγα και σπαστά Ιταλικά.

  180. Pedis said

    Επς! που είχαν γίνει στο μεταξύ -> που είχαν γίνει στο μεταξύ σύζυγοι

  181. Χρήστος Π. said

    Σύμφωνα με αναφορές Εβραίων που θεωρώ ακριβείς, περίπου 11000 Έλληνες Εβραίοι υπηρέτησαν στις Ελληνικές ένοπλες δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου, σε όλα τα μέτωπα που αυτές βρέθηκαν. Υπήρχαν 270 Εβραίοι αξιωματικοί (μόνιμοι και έφεδροι) και διοικητές μονάδων.

    Έχω δίκιο πιστεύω πως ο ήρως αεροπόρος της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας Μαυρίκιος Λάιτμερ ήταν Εβραίος αν και συχνά τον παρουσιάζουν ως Βαυαρό. Ο Λάιτμερ καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη και το όνομα του πατέρα του ήταν Ιωσήφ. Δεν ξέρω αν έχει σχέση και ποια, με τον Ιωσήφ Λάιτμερ που ήταν Εβραίος φυσικομαθηματικός της Θεσσαλονίκης.

    Ο Λάιτμερ βρήκε ηρωικό θάνατο την 23η Ιουλίου 1943 στη Κρήτη, σε κοινή αεροπορική επιδρομή της ΕΒΑ και της RAF εναντίον των εχθρικών ραντάρ και οχυρωματικών θέσεων στο κατεχόμενο από τον εχθρό Λασίθι. Επρόκειτο για προσβολή ακριβείας αρκετών διακεκριμένων στόχων και όχι στρατηγικό βομβαρδισμό μεγαλύτερων θέσεων. Επί πλέον δε, τα αεροσκάφη θα αντιμετώπιζαν τα ευέλικτα καταδιωκτικά του εχθρού. Έτσι, η αποστολή ανελήφθη από τις μοίρες διώξεως της Μέση Ανατολής, αλλά και αεροσκαφών διπλού ρόλου, (κυρίως όμως ελαφρού βομβαρδισμού για τα δεδομένα του 1943).

    Δεκάδες Βρετανικά και Ελληνικά μαχητικά τύπου Μπρίστολ Μποφάιτερ, Σπίτφαιρ, και Χαρικέιν συμμετείχαν στην επιχείρηση. Η ΕΒΑ συμμετείχε με την 335 και 336 Μοίρα Διώξεως. Τα αεροσκάφη όλα έφυγαν από την Αίγυπτο όπου παράλληλα δρούσε και η 13η Μοίρα Βομβαρδισμού της ΕΒΑ. Για τους Έλληνες ήταν η αποστολή των «τεσσάρων που δεν γύρισαν ποτέ». Οι τέσσερις ήσαν ο Αθανασάκης, ο Δούκας, ο Λάιτμερ και ο Σκάντζικας.

    Ο Αθανασάκης αποφάσισε να πεθάνει σκοτώνοντας όσους περισσότερους Γερμανούς μπορούσε. Αν και έχασε μια πρόσθετη δεξαμενή καυσίμων μετά την απογείωση, αρνήθηκε να υπακούσει και να γυρίσει πίσω, και συνέχισε προς το στόχο γνωρίζοντας ότι δεν θα μπορέσει να επιστρέψει. Καταγόταν από τη Κρήτη… Το αεροσκάφος του χτυπήθηκε από τα πολύ πυκνά αντιαεροπορικά πυρά που προστάτευαν τις εχθρικές εγκαταστάσεις. Έκανε αναγκαστική προσγείωση, βγήκε από το αεροσκάφος, αλλά είχαν ήδη φτάσει κοντά στρατιώτες του εχθρού. Ο Αθανασάκης αρνήθηκε να παραδοθεί, άρχισε να τους πυροβολεί μέχρι που έπεσε νεκρός. Ο Δούκας καταρρίφθηκε κατά τη διάρκεια των αερομαχιών με τα καταδιωκτικά του εχθρού.

    Ο Σκάντζικας χτυπήθηκε από τα αντιαεροπορικά πυρά, πήδηξε με το αλεξίπτωτο αλλά στο έδαφος περίμεναν οι Γερμανοί. Βρέθηκε τελικά αιχμάλωτος στο Stalag Luft II, απ’ όπου έγινε η γνωστή μαζική και εντυπωσιακή «μεγάλη απόδραση των Αμερικανών και Βρετανών αεροπόρων». Σε αυτή συμμετείχε και ο Σκάντζικας. Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο η απόδραση, αλλά και τα σχέδια και οργάνωση των φυγάδων για να βγουν από τη Γερμανία με πολιτικά ρούχα και πλαστά χαρτιά. Δυστυχώς μια σειρά από ατυχίες και μικρά λάθη οδήγησαν αργότερα στη σύλληψη των περισσοτέρων. Ανάμεσά τους και ο Σκάντζικας. Ο Χίτλερ εκνευρισμένος από την γελοιοποίηση του Stalag Luft, διέταξε να εκτελεστούν όλοι. Ο Χίμλερ τού είπε πως η εκτέλεση των περιβόητων δραπετών θα ήταν κακή δημοσιότητα για τη Γερμανία και τη προπαγάνδα της, και φοβόταν επίσης τις συνέπειες για τους Γερμανούς αιχμαλώτους. Τελικά ο εκνευρισμένος Χίτλερ είπε «εντάξει ας εκτελέσουμε μερικούς, τουλάχιστον 50». Αυτό νομίζω τώρα ήταν το νούμερο. Έδωσαν τη λίστα σε κάποιο ανώτερο Γκεσταπίτη που μου διαφεύγει το όνομά του τώρα και αυτός επέλεξε τους μελλοθάνατους. Ανάμεσά τους και ο Σκάντζικας.

    Στους μελλοθάνατους είπαν ψέματα πως θα τους μετέφεραν πίσω στο στρατόπεδο αιχμαλώτων. Τους έπαιρναν έναν-έναν, τους έβαζαν σε μια μερσεντες με συνοδεία 2-3 Γκεσταπίτες, οι οποίοι ζητούσαν από τον οδηγό να σταματήσει κάπου για να ξεμουδιάσουν ή να ουρήσουν. Έβγαινε και ο κρατούμενος τον οποίο δολοφονούσαν με πιστόλι. Έτσι έφυγε και ο Σκάντζικας. Αυτή είναι η αλήθεια και όχι ότι χτυπήθηκε και εξέπνευσε κατά τη διάρκεια της απόδρασης, όπως αρχικά πιστευόταν και γράφεται ακόμα σε μερικά βιβλία. Υπάρχουν επίσημες έρευνες, βρετανικά αρχεία, ιστορικά ντοκυμαντέρ όπου μιλάει και ο Βρετανός αιχμάλωτος αεροπόρος φίλος του Σκάντζικα, που ήταν μαζί στο κελί όταν πήραν τον Σκάντζικα για τη δολοφονία του. Ο Τσώρτσιλ έμαθε για την εκτέλεση των αιιχμαλώτων αεροπόρων και υποσχέθηκε πως οι ένοχοι θα πληρώσουν. Κράτησε την υπόσχεσή του. Οι επιζήσαντες και εμπλεκόμενοι στις δολοφονίες ναζί, συμπεριλαμβανομένων και των εκτελεστών, βρέθηκαν και συνελήφθησαν. Πέρασαν από στρατοδικείο και εκτελέστηκαν.

    Ο Λάιτμερ, γενναίος και ριψοκίνδυνος κατέβαινε χαμηλά, και αφού τα Μποφάτερς και Σπίτφαιρς έριξαν τις ρουκέτες στους στόχους πολυβολούσαν Γερμανούς ανελέητα. Δυστυχώς τα αντιαεροπορικά πυρά του εχθρού πέτυχαν το Χάρικέιν του. Πρόλαβε να φωνάξει από τον ασύρματο στους άλλους Έλληνες ότι φλέγεται και θα προσπαθήσει να κάνει αναγκαστική προσγείωση σαν τον Αθανασάκη. Ένα Ελληνικό καταδιωκτικό πήγε πίσω και δίπλα του. Η φωτιά δυνάμωσε, και όταν προσγειώθηκε δεν βγήκε ποτέ από το αεροσκάφος του. Ο εχθρός τον έθαψε κάπου κοντά αλλά μετά την απελευθέρωση οι κάτοικοι του χωριού, εκεί που έπεσε το αεροπλάνο του, τον πήγαν στο νεκροταφείο σε ένα εκκλησάκι και τον έθαψαν με τιμές πεσόντα στρατιώτη. Δεν ξέρω αν και γιατί δεν αναζητήθηκε από οικείους και αν επέζησαν των γερμανικών θηριωδιών.

    [Παραπολιτικά σχόλια τώρα μόνο για ενδιαφερόμενους: Στην παραπάνω ιστορία υπάρχουν κάποιες συνωνυμίες που δεν έχω ερευνήσει. Δεν γνωρίζω τη σχέση του νεκρού στην μάχη Δούκα, με τον άλλον πολεμιστή αεροπόρο Δούκα, πατέρα του πολιτικού της ΝΔ και δημάρχου Σπάρτης. Αυτός ο δεύτερος Δούκας προοριζόταν με υπόσχεση του Παπάγου για Αρχηγός ΓΕΑ, αλλά κάποιες λάθος κινήσεις και πρόωρες ανόητες αντιπαραθέσεις του με ισχυρούς του ΙΔΕΑ, ματαίωσαν το σχέδιο. Του ξέθαψαν κάποιο παλιό φιλο-εαμικό υποτίθεται κείμενό του. Υπεύθυνοι ήσαν ο αρχηγός της ΚΥΠ Νάτσινας και ο αξιωματικός Σκαρμαλιωράκης, ένας από τους δύο μόνο αξιωματικούς της ΕΒΑ, που πήραν μέρος στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου. Προηγουμένως, αυτός ο Δούκας είχε εμπλακεί στην υπόθεση της δίκης των αεροπόρων ως πρόεδρος πιστεύω του πρώτου αεροδικείου που έριξε τις βαριές ποινές. Επειδή η «μεταμέλειά» του ήταν όψιμη και μετά την άσχημη τρικλοποδιά που του έβαλε ο ΙΔΕΑ, δεν ξέρω πόσο γνήσια ήταν και πόσο αληθείς οι εξηγήσεις του. Γενικά πάντως η υπόθεση αυτή είναι πολύ σκοτεινή όσο και αν προσπάθησαν πολλοί να τη παρουσιάσουν σαν μια σκευωρία απλώς του ΙΔΕΑ. Ήταν και είναι πολυπλοκότερη υπόθεση πχ από αυτή με τη ζάχαρη στο τανκ του Έβρου. Ένας ιστορικός έγραψε πρόσφατα βιβλίο γι’ αυτό μελετώντας τα αλβανικά αρχεία για τον εμπλεκόμενο και εκτελεσθέντα στην Αλβανία Ακριβογιάννη. Έχω σοβαρούς λόγους να αμφισβητώ κάποια από τα συμπεράσματά του.

    Δεν γνωρίζω επίσης τη σχέση του νεκρού ήρωα Μαυρικίου Λάιτμερ του Ιωσήφ με τον Εδμόνδο Λάιτμερ, επίσης αεροπόρο της ΕΒΑ, γενναίο και σκληρό πολεμιστή, πρώην Επιτελάρχη του ΑΤΑ, ειλικρινή και φανατικό πατριώτη, αλλά τελικά και με αμφιλεγόμενες σχέσεις με τη χούντα. Αποστρατεύθηκε ως Αντιπτέραρχος.

    Ο μακαρίτης ο πατέρας μου μού είχε αναφέρει για έναν εθνικιστή, εβραίο στο θρήσκευμα αεροπόρο, που κάποτε σε αεροδικείο που ήταν μάρτυς ρωτήθηκε αν θέλει να ορκιστεί σε άλλο βιβλίο αντί για την Αγία Γραφή. Αυτός απάντησε πως του αρκεί η Αγία Γραφή προσθέτοντας επίσης «ουκ ήλθον καταλύσαι αλλά συμπληρώσαι»!! Για κάποιο λόγο πάντα πίστευα πως ήταν ο Ε. Λάιτμερ, αλλά ποιός ξέρει, ίσως κάνω λάθος. Η αεροπορία και γενικά το στράτευμα είχε πάντως εβραίους βασιλικούς αξιωματικούς. Πρωτοετής φοιτητής έκανα παρέα με ένα εβραίο συμφοιτητή μου που μου είπε ότι και ο πατέρας του ήταν αξιωματικός της αεροπορίας. Στο σπίτι του μού είχε δείξει πολλά ενδιαφέροντα έντυπα για το Μεσανατολικό ζήτημα όπου φαινόταν και η τότε μονόπλευρη «φιλοαραβική» στάση της Ελλάδος. Συμπαθούσε τον Γιάγκο Πεσμαζόγλου θυμάμαι.

    Οι παλιότεροι θα θυμούνται ίσως ένα επεισόδιο στα τέλη της δεκαετίας του 70 που απέκτησε δημοσιότητα και το πρόβαλε πολύ ο φιλοχουντικός Ελεύθερος Κόσμος νομίζω, αλλά και άλλες εφημερίδες της εποχής. Ήμουν μαθητής ακόμα. Ο Αρχηγός ΓΕΑ έστειλε ευχές στον Ανδρέα Παπανδρέου που ήταν αρχηγός αξιωματικής αντιπολίτευσης, για την ονομαστική του εορτή. Του έλεγε κάπου δε «εκ μέρους» όλου του προσωπικού της Πολεμικής Αεροπορίας σας εύχομαι…, κλπ. Βρέθηκε τότε ένας αεροπόρος (Επισμηναγός νομίζω), που έστειλε αναφορά στον ΑΓΕΑ και η οποία … δημοσιεύθηκε παρατύπως όμως και στα ακροδεξιά έντυπα, όπου έλεγε του αρχηγού ότι ως ανώτερος, έχει καθαρά και μόνο υπηρεσιακή σχέση μαζί του αλλά και με όλο το προσωπικό. Συνεπώς, όπως το θυμάμαι τώρα, «δεν έχετε το δικαίωμα και δεν σας έχω εξουσιοδοτήσει κ. Αρχηγέ να με εκπροσωπείτε και στις κοινωνικές μου υποχρεώσεις».

    Έγραφε επίσης πως αν ήθελε να στείλει ευχές στον Ανδρέα θα το είχε κάνει και μόνος του, αλλά προφανώς δεν θέλει! Ζητούσε λοιπόν από τον ΑΓΕΑ να επανορθώσει στέλνοντας νέα επιστολή. Αν δεν υπήρχαν δε, και άλλοι αντιδρώντες, του ζητούσε τότε να γράψει στη νέα επιστολή «σας εύχομαι χρόνια πολλά εκ μέρους όλου του προσωπικού της Πολεμικής Αεροπορίας… πλην του Επισμηναγού…» αυτού, με το όνομά του! Είχε ακουστεί λοιπόν τότε στο χώρο και των αποστράτων και των παλιών πολεμιστών, ότι «πίσω από τον Επισμηναγό βρίσκεται ο Λάιτμερ»! Ο τελευταίος είχε δώσει και μια συνέντευξη θυμάμαι που έλεγε ότι επί εμφυλίου μπήκε στον αλβανικό εναέριο χώρο και βομβάρδισε αντάρτες και μετά την υποχώρησή τους στην Αλβανία, γιατί του είχαν μείνει κάποιες βόμβες ή κάτι τέτοιο. Ξέρω πως από τα σπιτφάιρς είχε πάει στα helldivers που έριξαν και τις ναπάλμ στις τελευταίες μάχες του Γράμμου, όπως έγινε και με άλλους αεροπόρους. Εγώ έριξα τη τελευταία βόμβα έλεγε…

    Τέλος πάντων για να έλθουμε και στα της επικαιρότητας, στον αντίποδα των Εβραίων πολεμιστών της Ελλάδος έχουμε τους αντισημίτες ναζί που ποζάρουν στις φωτογραφίες με τα σύμβολα και τα λάβαρα του εχθρού. Ο δε καταζητούμενος Παππάς που ανησυχεί και αυτός υποτίθεται για την μουσουλμανική μετανάστευση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, ποζάρει φορώντας τα τούρκικα φέσια με τον αγκυλωτό σταυρό, μέρος της στολής της μεραρχίας των Waffen SS, που σχημάτισαν οι μουσουλμάνοι της Βοσνίας! Πρόσεξα μάλιστα πως φοράει και μια μαύρη μπλούζα των SS με κάποιους αραβικούς χαρακτήρες, η οποία θυμίζει ISIS. Υποθέτω κάποια κραυγή από το γελοίο κοράνι περί ιερού πολέμου, γιατί έτσι συνηθίζουν τα βόδια του Ισλάμ. Άλλωστε δεν έγραφαν με αραβικά σύμβολα τη μητρική τους γλώσσα οι μουσουλμανοβόσνιοι. Οι δε άλλοι ναζί, πήγαν μαθαίνουμε στη φυλακή με εικονίτσες και θρησκευτικά βιβλία. Τρικυμία εν κρανίω.]

  182. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @181. Εξαιρετικό κείμενο. (Γιά τον Παππά και σια. Είναι γνωστό ότι κάποια καλοταϊσμένα παρακλάδια του σύγχρονου ελληνικού νεοναζισμού χρηματοδοτούνται/-αν από αραβικά καθεστώτα..)

  183. ΓΤ said

    181@

    Δεν θέλω να αναφέρω τον λόγο για τον οποίο η ανἀρτησή σας αυτή με συγκίνησε. Σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου.

  184. Χρήστος Π. said

    181. Κι εγώ που με διαβάζετε, νάστε καλά.

  185. Χρήστος Π. said

    183 Ήθελα να γράψω, ελπίζω να φάνηκε 🙂

  186. aerosol said

    #181
    Πολύ ενδιαφέροντα όλα!

  187. Theo said

    @181, 186:
    Πολύ ενδιαφέροντα, όντως!

  188. Pedis said

    -> 179

    Μια από τις πληθυσμιακές ομάδες που στις 28 Οκτωβρίου 1940 βρέθηκαν στο στόχαστρο των υπηρεσιών ασφαλείας ήταν, αναπόφευκτα, και οι ιταλικές παροικίες της Κέρκυρας και της Πάτρας.

    Συγκροτημένες κατά κύριο λόγο από απόγονους πολιτικών προσφύγων των επαναστάσεων του 1848, οι κοινότητες αυτές αριθμούσαν τουλάχιστον 1.500 άτομα στην Κέρκυρα και 2.000-3.000 στην Πάτρα. Πολιτικά δεν διαφοροποιούνταν ιδιαίτερα από τον ελληνόφωνο περίγυρό τους, παρά την ύπαρξη οργανωμένων πυρήνων του ιταλικού φασιστικού κόμματος. Οι Ιταλοπατρινοί, άλλωστε, είχαν παίξει παλιότερα καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του τοπικού σοσιαλιστικού και αναρχικού κινήματος.

    *Με το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου, το σύνολο αυτής της μειονότητας αντιμετωπίστηκε από τις αρχές ως de facto πέμπτη φάλαγγα. «Από της πρώτης ημέρας των εχθροπραξιών, η Αστυνομία της Κερκύρας προέβη εις την σύλληψιν και συγκέντρωσιν εντός του παλαιού φρουρίου απάντων των Ιταλικής καταγωγής Κερκυραίων και άλλων υπόπτων ή επικινδύνων διά την εθνικήν ασφάλειαν ατόμων. Το έργον τούτο ήχθη εις πέρας εντός ελαχίστου χρόνου», μας πληροφορεί χαρακτηριστικά το λεύκωμα της Αστυνομίας Πόλεων (σ. 19).

    *Παρόμοιο ανθρωποκυνηγητό εξαπολύθηκε και στην Πάτρα: «Στις 5 το πρωί αστυνομικές δυνάμεις κυκλώσανε τη συνοικία του Αγίου Διονυσίου, όπου κατοικούσαν πολλοί Ιταλοπατρινοί, για να τους συλλάβουνε. Πιάσανε όμως τους πιο ακίνδυνους, γιατί οι οργανωμένοι φασίστες, ειδοποιημένοι από το τοπικό φάτσιο, δεν κοιμηθήκανε εκείνο το βράδι στα σπίτια τους». Οι συλληφθέντες «κλειστήκανε στις φυλακές του Μαργαρίτη και στη Μέση Σχολή» (Βασίλης Λάζαρης, «Πολιτική ιστορία της Πάτρας», τ. Β’, Αθήνα 1986, σ. 403).

    *Η καταδίωξη συνεχίστηκε όλο το Νοέμβριο. Με έγγραφό της προς τις κατά τόπους αστυνομικές αρχές, η Στρατιωτική Διοίκηση Πατρών διαβίβασε π.χ. στις 19.11.40 καταστάσεις «ιταλών το γένος προσώπων, κατοικούντων και διαμενόντων εν Πάτραις και εν τοις περιχώροις», τα οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, «δρώσιν αντεθνικώς, προπαγανδίζουν ιδέας και διασπείρουν φήμας προς τον σκοπόν να αποθαρρύνουν τον πληθυσμόν», ζητώντας την άμεση σύλληψή τους (όπ. π., τ. Γ’, Αθήνα 1989, σ. 43).

    *Αναλυτικές πληροφορίες παρέχει το πρόσφατα δημοσιευμένο «Ημερολόγιο» της τοπικής Χωροφυλακής (Ξενοφών Παπαευθυμίου, «Εδέχθημεν αεροπορικήν επιδρομήν», Πάτρα 2005). Ηδη από τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου οι σταθμάρχες ενημερώνονται «να ώσιν έτοιμοι να συλλάβουσι τους Ιταλούς βάσει καταστάσεων» και λίγο μετά περνούν στη δράση: «Κατά διαταγήν Υφυπουργείου Δημοσίας Ασφαλείας συνελήφθησαν άπαντες οι Ιταλοί μέχρι της 8ης πρωινής ώρας» (σ. 9). Το επόμενο διήμερο, ο επικεφαλής της Υποδιοίκησης πηγαίνει με 22 στρατιώτες στο Προάστειο, συλλαμβάνει 300 Ιταλούς και τους στέλνει «εις το στρατόπεδον συγκεντρώσεως εις Πάτρας» (σ. 10-11). Μεταξύ 4-30 Νοεμβρίου ασχολείται, τέλος, «με την εκκαθάρισιν της περιφερείας από κρυπτομένους ιταλούς υπηκόους και αλβανούς τοιούτους».

    Υπήρξαν όμως και «παράπλευρα» θύματα: Στις 29.10.40 στα Ζαρουχλέικα «δύο στρατιώται καταδιώκοντες φεύγοντα Ιταλόν και πυροβολούντες, εφόνευσαν εξ αμελείας δύο γυναίκας» (σ. 10). Τρεις πάλι από τους 7 νεκρούς του ιταλικού βομβαρδισμού στις 2.11.40 ήταν Ιταλοπατρινοί (σ. 12).

    *Εξίσου προδιαγεγραμμένο υπήρξε το τέλος αυτής της «αλλογενούς» μειονότητας. Ηδη από την άνοιξη του 1944 ο βρετανός πρεσβευτής Ρέτζιναλντ Λίπερ προεξοφλούσε πως «οι 2.000 περίπου Ιταλοί της Πάτρας δεν μπορούν να παραμείνουν» μεταπολεμικά στη χώρα (FO 371/43775, Leeper to Eden, 29.5.44, Νο 107). Την επαύριο της απελευθέρωσης καταγράφηκαν στην πόλη 1.943 άτομα, εργάτες κατά 90%, που περίμεναν μέρα με τη μέρα την εκδίωξή τους. «Τελικά το σύνολο σχεδόν των ιταλοπατρινών αναχώρησε για την Ιταλία, στα τέλη του Δεκέμβρη του 1945, με τις κορβέτες “Πάτραι” και “Θεσσαλονίκη”, ενώ στην αχαϊκή πρωτεύουσα παρέμειναν μόνο εκατό οικογένειες» (Β. Λάσκαρης, όπ. π., τ. Δ’, Πάτρα 1990, σ. 53-4).

    *Συνοπτικότερες διαδικασίες υιοθετήθηκαν στην Κέρκυρα. Με την απελευθέρωση, η αστυνομία συνέλαβε όχι μόνο «τους ιταλούς υπηκόους, οίτινες διέπραξαν εγκλήματα κατά του λαού», αλλά και «τα λοιπά μέλη της ιταλικής παροικίας, προς πρόληψιν αυτοδικιών και αντεκδικήσεων εις βάρος των» (Λεύκωμα, σ. 19-20). Στις 13.10.44 πραγματοποιήθηκε «αυθόρμητο συλλαλητήριο» με αίτημα την εκδίωξή τους και με αποτέλεσμα τον εγκλεισμό τους στο φρούριο της πόλης. Τέλος, «στις 7 Νοέμβρη φορτωθήκανε σε νορβηγικό φορτηγό που στείλανε οι Αγγλοι και πήγανε στην Ιταλία» (Οδυσσέας-Κάρολος Κλήμης, «Ιστορία νήσου Κέρκυρας», Κέρκυρα 1992, σ. 174).

    https://thepressproject.gr/syzitisi-gia-tin-28i-oktovriou-to-kathestos-metaxa-kai-to-agnosto-1940-me-ton-istoriko-taso-kostopoulo/

  189. Pedis said

    Sami Modiano: Ιταλο-Εβραίος από τη Ρόδο …

    (μόνο στα ιταλικά, δυστυχώς)

  190. Μαρία said

    179
    Παιδιά. Το ένα πέθανε στην Ιταλία, το άλλο στην Κέρκυρα. Εγγόνια επίσης πεθαμένα.

  191. Pedis said

    # 191 – Καλώς, ευχαριστώ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: