Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ετυμολογικές τοπωνυμικές περιπλανήσεις (μια συνεργασία του Σπ. Βλιώρα)

Posted by sarant στο 25 Φεβρουαρίου, 2021


Κι άλλες φορές έχουμε συζητήσει στο ιστολόγιο για τοπωνύμια και την ετυμολογία τους. Ο φιλόλογος Σπυρίδων Βλιώρας, που διδάσκει στην Καλαμπάκα και έχει κάνει πολύ αξιόλογες έρευνες γλωσσικές και λαογραφικές, μου έστειλε μια μελέτη του για τοπωνύμια της περιοχής, που θα ήθελε να συζητηθεί στο ιστολόγιο. Η πλήρης μελέτη του κ. Βλιώρα είναι εδώ, στις σελίδες του κ. Βλιώρα, πολύ καλαίσθητα εικονογραφημένη.

Είχα αρχικά σκοπό παρουσιάσω αποσπάσματα της μελέτης, με τα περισσότερα (και γνωστότερα) τοπωνύμια. Τελικά όμως σκέφτηκα ότι πολλοί κατάγονται απο αυτά τα μέρη, οπότε ένα τοπωνυμιο άγνωστο σε μένα μπορει να ενδιαφέρει άλλους. Οπότε, δημοσιεύω ολόκληρη τη μελέτη του κ. Βλιώρα, αλλά παραλείπω αρκετές από τις εικόνες για να μη βαρύνει υπερβολικά το αρχείο.

Παραλείπω επίσης την εισαγωγή, παρόλο που συμφωνώ απόλυτα με όσα γράφονται από τον κ. Βλιώρα, για να μην ξεστρατίσει η συζήτηση στο αιώνιο δίλημμα «αυγό ή αβγό» (έχω βέβαια επίγνωση ότι χρωστάω άρθρο!).

Ετυμολογικές τοπωνυμικές περιπλανήσεις (του Σπυρ. Βλιώρα)

Χαρτογραφική επεξεργασία Σπ. Βλιώρας

Εδώ και μήνες έχω ξεκινήσει να γράφω για την Καλαμπάκα και την ευρύτερη περιοχή της προεπαναστατικά και μέχρι τη δημιουργία του πρώτου ελεύθερου ελληνικού κράτους, στα πλαίσια του εορτασμού των 200 χρόνων από την επανάσταση του 1821. Συχνά στην εργασία αυτή αναφέρονται διάφορα τοπωνύμια, που η ορθογραφική τους γραπτή αποτύπωση εγείρει αμφιβολίες: από ποιο νησί ετυμολογείται το Καρπενήσι και γράφεται με –η–; Πόσο κλεινός ήταν (και είναι!) ο Κλεινοβός και γράφεται με –ει–; Και πώς θα γράψουμε το ορεινό χωριό του νομού Τρικάλων που βρίσκεται στις πλαγιές της Πίνδου και σε υψόμετρο 1.000 μέτρων στη θέση 39°32’12.8″N 21°24’24.7″EΠύρραΠύραΠείραΠήρα ή Πίρα;

Αφού λοιπόν η «ορθογραφία είναι (…) ζήτημα ετυμολογικής προέλευσης των λέξεων»,13 ας εφαρμόσουμε την αρχή αυτή και στην ορθογράφηση των παρακάτω τοπωνυμίων.

Κλινοβός

Για τον Κλινοβό (είτε πρόκειται για το χωριό στη θέση 38°41’17.4″N 21°50’28.7″E, που σήμερα λέγεται Νεοχώρι Ναυπακτίας Αιτωλοακαρνανίας είτε για τον …δικό μας) έχουμε ξαναγράψει: «Το χωριό αυτό μετονομάστηκε στις 20 Νοεμβρίου 1957 με το ΦΕΚ 253/1957 σε Κλεινό,14 σε μια όψιμη προσπάθεια αποτυχημένης απάντησης στις ανερμάτιστες θεωρίες του Φαλμεράυερ και σύνδεσής του με το αρχαιοελληνικό κλέος. Στην πραγματικότητα προέρχεται από την σλαβική15 λέξη клин / klin, που σημαίνει «σφήνα»,16 όπως και η απώτερη πρωτοσλαβική *klinъ17 «Η κατάληξη –(ο)βο18 προέρχεται από την σλαβική κατάληξη –ово / –ов (πρωτοσλαβική –ovъ),19 που χρησιμοποιείται σε κτητικά επίθετα και δηλώνει «κάτι που ανήκει σε κάποιον» ή χρησιμοποιείται σε οικογενειακά ονόματα, προκειμένου να δηλώσει καταγωγή ή συγγενική σχέση.20»21

Ενδιαφέροντα είναι και όσα γράφει ο μελετητής της τοπικής μας ιστορίας «για το σημερινό όνομα του Κλινοβού. Το σημερινό όνομα του Κλινοβού είναι “Κλεινός” (…). Αλλά ποια σχέση υπάρχει μεταξύ του ονόματος Κλινοβός με το όνομα “Κλεινός”; Και ασφαλώς θα δόθηκε κάπως πρόχειρα και αυθαίρετα. Βέβαια η ονομασία Κλινοβός είναι ξενική, και έπρεπε να παραμείνει έτσι, όπως έγινε και με άλλα τοπωνύμια της περιοχής, γιατί το ασπροποταμίτικο αυτό χωριό πέρασε στην ιστορία μ’ αυτό το όνομα. Και αν ήταν επιβεβλημένο να αλλάξει το όνομά του, τότε θα έπρεπε να ονομαστεί «Λιακαταίικα», προς τιμήν του Γρηγόρη Λιακατά, που έπεσε στον Ντολμά το 1826. Άλλωστε ποιο χωριό της περιφέ­ρειας έχει να επιδείξει τέτοιον ήρωα του ’21; Δεν πρέπει να αγνοούνται τα κατορθώματά του από τους σύγχρονούς του συμπατριώτες. Είναι, λοιπόν, ανάγκη το σημερινό του όνομα να φύγει, γιατί θεωρείται, συν τοις άλλοις, και ιεροσυλία και περιφρόνηση στον Γρηγόρη Λιακατά, το λιοντάρι αυτό της Πίνδου.»22

Τριγκία

Νοτιοδυτικά του Κλινοβού βρίσκεται η Τριγκία, οροσειρά με ψηλότερη βουνοκορφή στη θέση 39°38’01.1″N 21°23’38.8″E και υψόμετρο 2204 μ. Άλλες βουνοκορφές της είναι η Μπάμπα, ο Κουριτιανός, το Γκιόναλι, τα / η Κακούρενα, η Πάντα Μάρε, η Πιτσιλού κ.λπ. Σε χάρτες, βιβλία και διαδίκτυο θα την βρούμε γραμμένη με –γγ–, Τριγγία, όπως στη Βικιπαίδεια ή το openstreetmap.23 Γιατί όμως; Μήπως από το «κατὰ τὰς στήλας τὰς Ἡρακλείους (…) πολίχνιον μικρὸν ὑπὲρ τῆς θαλάττης, ὅπερ Τρίγγα καλοῦσιν οἱ βάρβαροι»;24 Μα αυτό βρίσκεται κοντά στο Στενό του Γιβραλτάρ!

Εξαιτίας των βλαχόφωνων γύρω χωριών, είναι φυσικό η σκέψη μας να πάει προς την αρωμουνική (βλαχική) γλώσσα και τον άμεσο πρόγονό της, τη λατινική. Κι εκεί βρίσκουμε τη λέξη triga,25 που σημαίνει «σύνολο τριών πραγμάτων ενωμένων μεταξύ τους»,26 από τις λέξεις trestria και iuga, πληθυντικό του iugum (ζυγός). Πρέπει στην περίπτωση της Τριγκίας να εννοούνται τρία διάσελααυχένεςζυγοί της σύνολης οροσειράς.

Και πρέπει να γραφεί με –γκ– ή –γγ–; Οπωσδήποτε με –γκ–! «Οι ελληνικής προελεύσεως λέξεις που προφέρονται με /ng/ γράφονται είτε με –γγ– είτε με –γκ– ανάλογα με την ετυμολογική τους προέλευση. (…) Οι ξένης προελεύσεως λέξεις με /ng/ γράφονται με –γκ–: καραγκιόζης, μαγκούφης, τσιγκέλι, μαραγκός, πάγκος.»27

Χούρσενο

Βορειοανατολικά του Κλινοβού και συγκεκριμένα στη θέση 39°41’08.8″N 21°29’50.7″E και σε υψόμετρο 720 μ. βρίσκεται σήμερα η μονή Χρυσίνου. Παλαιότερα η μονή βρισκόταν σε διαφορετική θέση: «Δυο χιλιόμετρα περίπου από τα Αμπέλια (παλιά Καρούτια) του Κλεινού, και πάνω στον αμαξιτό δρόμο για Κλεινό–Χρυσομηλιά κ.λ.π., βρίσκονται τα Χάνια του Σαμαρά, με 7 μόνο οικογένειες σήμερα, περίφημο άλλοτε στέκι στη βλαχόστρατα του Ασπροπόταμου. Εδώ τοποθετείται το παλιό Χρύσινο (Χούρσινου το έλεγαν οι ντόπιοι), βυζαντινός οικισμός, στην περιοχή του Κλεινού. Εδώ υπήρχε το βυζαντινό μοναστήρι Παναγία του Χρυσίνου ή Χρυσένου ή Χρυσίνι.»28

Η πρώτη αναφορά του τοπωνυμίου Χούρσενο και της ομώνυμης μονής βρίσκεται στα Πάτρια του Νείλου Σταυρᾶ στα 1407 και αναφέρεται σε γεγονός των μέσων του 14ου αιώνα. «Ἐγένετο ἐν τῷ ἐξάκισχιλιοστῷ ὀκτακοσιοστῷ πεντηκοστῷ ἔτει (͵ϛωνʹ=1341/2) ἀνήρ τις ἐν τῷ ἄστει τῶν Σταγῶν Πασχάλης, (…) πεδήσας ἄνωθεν, ἐν τῷ Στύλῳ,29 σχοῖνον δολιχήν, κατῆλθεν πρὸς τό βόρειον μέρος τῆς πέτρας, ἀντικρὺ τοῦ ἄστεως· καὶ κατιών, ἦλθε πρός τι σπήλαιον, ἀπέχοντα τῆς γῆς, οὐκ ἔλαττον οὐργίων τριάκοντα· ἦν δὲ τὸ σπήλαιον οὐκ ἔχων εὐρύτητα, ἀλλὰ δολιχείαν·30 (…) διεδέξατο τὴν μικρὰν ἐκείνην κατοίκησιν ἱερομόναχός τις, Μανασσῆς λεγόμενος, ὅστις ἦν ἐν τῇ τοῦ Χρυσένου μονῇ, μετὰ τῶν μετ’ αὐτοῦ· ἐάσας οὖν ἐκεῖσε τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, λαβὼν δαπάνας καὶ ἔξοδον, ἀνῆλθεν ἐν τῷ σπηλαίῳ (…). ὁ προρρηθεὶς Μακάριος, οὕτως γὰρ μετωνομάσθη, καὶ ἀρχιμανδρίτης γέγονε· ἔλαβε δὲ καὶ αὐτὸς τόπον ἐκ τοῦ Στύλου καὶ ἐφύτευσεν μερικὸν ἀμπέλιον, ὅπερ μετὰ χρόνον τινά, ἐάσας τὸ σπήλαιον, ἀπεστράφη ὅπισθεν εἰς τὸ Χρύσινον.»31

Λίγο λοιπόν πριν από τα μέσα του 14ου αιώνα32 ο Μανασσής ή Μακάριος ασκήτευε στη μονή Χρυσίνου. Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι η μονή αυτή είναι παλαιότερη των περισσοτέρων μετεωρίτικων μονών!

Όσο για το όνομα της μονής και της περιοχής, θα μπορούσε να ετυμολογείται από το σλαβικό hrušeň / кру́ша33 (krúša) που σημαίνει αχλάδι. Πρόκειται δηλαδή για φυτωνυμικό. Θα πρέπει να υπήρξε παρετυμολόγηση με την ελληνική λέξη χρυσός, όπως και με το χωριό με τη βλάχικη ονομασία Cruşuyítsă,34 από την ίδια ρίζα,35 που στα ελληνικά έγινε η Χρυσοβίτσα Ιωαννίνων (39°46’46.0″N 21°04’30.8″E).36

Πίρα (παραλείπω κάποιες επιπλέον εικόνες για να μη βαρύνει πολύ το άρθρο)

Στη θέση 39°32’12.8″N 21°24’24.7″E βρίσκεται σε υψόμετρο 1000 περίπου μέτρων το χωριό Πίρα. Πώς πρέπει να το γράψουμε; Δεν υπάρχει καμία τεκμηρίωση ότι το όνομα προέρχεται από την αρχαία Πύρρα, την θυγατέρα του τιτάνα Επιμηθέα και της Πανδώρας, που μαζί με τον Δευκαλίωνα ήταν οι μόνοι άνθρωποι που επέζησαν από τον Κατακλυσμό· ή «από τον βασιλιά Πύρρο που κατά την παράδοση την ίδρυσε»,37 ώστε να γραφεί με –υ– και –ρρ–.

Για το ασπροποταμίτικο αυτό βλαχοχώρι στην αρωμουνική (βλάχικη) θα μπορούσαμε να στραφούμε, για να το ετυμολογήσουμε. Και πράγματι βρίσκουμε τη λέξη pearã,38 που σημαίνει αχλάδι και με τη σειρά της ετυμολογείται από τη δημώδη λατινική *pira, με απώτερη αρχή τη λατινική pirum (πληθυντικός pira).

Πιο πιθανή όμως φαίνεται η σύνδεση με την αλβανική λέξη pirrë (pirra στον πληθυντικό),39 που σημαίνει «couch grassryegrass». Το couch grass είναι το φυτό με την επιστημονική ονομασία Elymus repens, η γνωστή αγριάδα / αγρόπυρο το έρπον, που είναι ένα «πολυετές ζιζάνιο των αγρών που πολλαπλασιάζεται σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα και δυσχεραίνει την καλλιέργεια των χωραφιών. Είναι πολυετές, αυτοφυές ζιζάνιο και με πολύ μακριές διακλαδιζόμενες ρίζες. Το βάθος τους μπορεί να φτάσει και τα 30 με 35 εκ. Υπάρχουν διάφορα είδη και φυτρώνει παντού στη γη, από τις παραθαλάσσιες περιοχές μέχρι τα ψηλά βουνά. Αναπαράγεται πολύ εύκολα. Ένας φρεσκοκομμένος βλαστός αγριάδας, αν βρει λίγη υγρασία, ριζώνει πολύ γρήγορα. Ανήκει στην οικογένεια των Αγρωστωδών (gramineae)40

Το ryegrass είναι η γνωστή μας ήρα (Lolium rigidum= ζιζάνιο το σκληρό), μονοετές ζιζάνιο που το βρίσκουμε και ανάμεσα στο σιτάρι και τη σίκαλη.

Το αλβανικό ετυμολογικό λεξικό του Orel41 δίνει και την παραλλαγή του τύπου pirrë με ένα –r–: pirë, που το εξηγεί ως «prick, thorn» (αγκάθι), και το ανάγει στο πρωτοσλαβικό42 *pyrь,43 με απώτερη αναγωγή το πρωτοϊνδοευρωπαϊκό *péh₂wr̥,44 που έχει τις σημασίες φωτιά αλλά και όλυρα, αγριοσίταρο.

Κατά συνέπεια, ως προερχόμενο μάλλον από το αλβανικό pirrë / pirë (πληθυντικός: pirra / pira) πρέπει να την ορθογραφήσουμε με –ι– (Πίρα), χωρίς όμως να είναι ανεξήγητη και η γραφή με –υ– (Πύρα), μιας και η απώτερη πρωτοσλαβική και ινδοευρωπαϊκή εκδοχή της λέξης σχετίζεται με το αρχαιοελληνικό πῦρ!

Να τονιστεί τέλος πως ο οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά «στην τουρκική απογραφή του 1454/55, ως Pire,45 μεταξύ των τιμαρίων τρικαλινών σπαχήδων.»46 Οι χωρικοί καλλιεργούσαν λίγα σιτηρά, καννάβι και λινάρι, είχαν ελάχιστες καρυδιές, μποστάνια και 1530 πρόβατα. Η πρόσοδός τους προς τον τιμαριούχο ήταν 1.149 άσπρα.47

Mήκανη

Ανεβαίνοντας προς το σπήλαιο του Κυρίλλου

Και για τη Μήκανη, την περιοχή (39°47’50.3″N 21°31’48.8″E) που βρίσκεται στη συμβολή του ποταμού Μήκανη ή Μουργκάνη (αρχαίου Ίωνα) με τους παραποτάμους του α)Μπούχλο ή Κρυονέρι, β)Κακοπλευρίτικο ή Τρανό Ρέμα, γ)Ρεντίμπερο ή Ρεντιμπέρο και δ)Ξεροπόταμο έχουμε ξαναγράψει, και με χαρά διαπιστώνουμε ότι η πρότασή μας έγινε αποδεκτή. «Ως προς την ορθογραφία του τοπωνυμίου “Μύκανη”, προτείνεται η ετυ­μολογικά ορθή γραφή “Μήκανη”, διότι κατά τον Σπ. Βλιώρα»48 «η ονομασία προέρχεται από την τουρκική λέξη مكان / mekân (θέση, τοποθεσία, τόπος), κι αυτή από την αραβική λέξη مَكَان (makān), που σημαίνει «τόπος, τοποθεσία».49 Κρίνοντας από την τουρκική γραφή (mekân) θα προτείναμε η λέξη στα ελληνικά να γράφεται με –η– (Μήκανη)50 ή σε διαφορετική περίπτωση να απλογραφείται με –ι– (*Μίκανη). Πάντως η γραφή με –υ– (Μύκανη) δεν δικαιολογείται ετυμολογικά»,51 καθώς δεν έχει καμία σχέση με το αρχαιοελληνικό μυκάομαι, για παράδειγμα.

Να προσθέσουμε εδώ ότι στα τουρκικά η λέξη έχει και τις πρόσθετες σημασίες «σπίτι, πρόχειρη κατοικία, κοιτώνας, ξενώνας».52

Η ονομασία Μήκανη αναφέρεται από τα μέσα τουλάχιστον του 14ου αιώνα, όπως για παράδειγμα στο «Πρόσταγμα ὁρισμοῦ τοῦ βασιλέως Συμεὼν Οὔρεση περὶ τοῦ Σπηλαίου τοῦ ἐπονομαζομένου τοῦ Κυρίλλου, ἐν τῇ τοποθεσίᾳ τῆς Μήκανης, ἵνα κατέχηται τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἱερομονάχου καὶ Πρώτου τῆς Σκήτεως τῶν Σταγῶν Νείλου» του 1352,53 και στο «Πρόσταγμα τοῦ βασιλέως Συμεὼν Οὔρεση ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ἀσκουμένους ἐν τοῖς σπηλαίοις τῆς σκήτεως Σταγῶν καὶ τὰ δίκαια αὐτῶν» του 1362:54 «Διορίζεται ἵνα καὶ τὸ σπήλαιον τὸ καὶ ἐπονομαζόμενον τοῦ Κυρίλλου εἰς τὴν Μήκανην, ὃ εὑρίσκεται κατέχων διὰ γονικότητος ὁ πανοσιώτατος ἐν ἱερομονάχοις (…) καὶ πρῶτος τῆς σκήτεως κυρ–Νεῖλος, ἵνα καὶ οὕτω κατέχεται παρ’ αὐτοῦ καθὼς δικαιοῦται.»55 Βέβαια, το σπήλαιο του Πρώτου της Σκήτεως των Σταγών Νείλου βρίσκεται στη θέση 39°48’06.7″N 21°40’43.0″E σε υψόμετρο 600 μ., οπότε θα χρειαστεί σε μελλοντική μας μελέτη να ξεκαθαρίσουμε ποια ακριβώς περιοχή λεγόταν Μήκανη. Εδώ ας πούμε εν συντομία ότι για κάποιον που ερχόταν από τα Σέρβια56 ή την Δεσκάτη, ακολουθώντας τον ποταμό Ίωνα (ή Μουργκάνη ή Μήκανη), η διαδρομή του έστριβε προς νότον στο σημείο περίπου της Γέφυρας του Ψείρα (39°49’27.2″N 21°41’41.9″E) και από το Παλαιόκαστρο, όπου και το Σπήλαιο του Κυρίλλου, μέσω Βλαχάβας, κατέληγε στην Καλαμπάκα. Οπότε η υπόλοιπη διαδρομή παράλληλα με τον ποταμό Ίωνα, που περνούσε και από τη σημερινή Μήκανη, ήταν η άλλη θέση / πλευρά / μεριά, η mekân κατά την Τουρκοκρατία!

Τσούγκουρο

Νοτιοανατολικά της Μύκανης βρίσκεται το Τσούγκουρο, που στις 11 Μαρτίου του 1974 με το ΦΕΚ 61/1974 μετονομάστηκε σε Άγιο Δημήτριο.57 Η λέξη ετυμολογείται58 από την αρωμουνική λέξη giuguri, ονομαστική πληθυντικού αριθμού της λέξης giug, που σημαίνει ζυγός. Από την ίδια ρίζα είναι και οι αρωμουνικές λέξεις ngiug, που σημαίνει ζεύω, καθώς και το αντώνυμό του dizgiug, ξεζεύω. Η απώτερη ετυμολογική αρχή των λέξεων αυτών είναι η λατινική λέξη jugum / iugum59 (ζυγός).60

Ο Κωνσταντίνος Νικολαΐδης στο Ετυμολογικό λεξικό Κουτσοβλάχικης Γλώσσας αναφέρει ότι η λέξη τζi̯ούγκου (πληθυντικός τζi̯ούγκουρι) στα αρωμουνικά έχει και τις σημασίες «ακρώρεια, ανωφέρεια, ζυγός (του όρους)».61

Αρχικά βέβαια Τσούγκουρο θα ονομαζόταν ο ζυγός (το διάσελο, ο αυχένας) στα βορειοανατολικά του οικισμού, στο μονοπάτι που οδηγεί από το Τσούγκουρο προς τον οικισμό Γάβρο, και αργότερα το όνομα θα το απέκτησε και ο σημερινός οικισμός Άγιος Δημήτριος.

Τίρνα, Τίρναβος

Νοτιοδυτικά του Τσούγκουρου βρίσκεται το χωριό Ελάτη (39°30’06.1″N 21°32’19.4″E, σε υψόμετρο 900 μ.), που κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και παλαιότερα λεγόταν Τίρνα, λέξη που προέρχεται από τη σλαβική62 трн (trn: αγκάθι), που ανάγεται στην πρωτοσλαβική *tьrnъ με την ίδια σημασία. Την ίδια πορεία ακολούθησε και ο Τίρναβος «από τη σλαβική λέξη трнова (trnova: ακανθώδης). (…) Ως εκ τούτου η σωστή ετυμολογικά γραφή είναι Τίρναβος»63 και Τίρνα, καθώς το –υ– δεν δικαιολογείται.

Τρίκαλα

Και τα γειτονικά με την Τίρνα και τον Τίρναβο Τρίκαλα σλαβική ετυμολόγηση έχουν και δεν προέρχονται από την αρχαιοελληνική λέξη Τρίκκη, γι’ αυτό δεν πρέπει να γράφονται με δύο κ (*Τρίκκαλα), όπως συνηθιζόταν παλαιότερα. Η μεσαιωνική ελληνική Τρίκαλα64 προέρχεται από τη σλαβική тркала (trkala: κυλώ) / тркало (trkalo: τροχός)65 με τη σλαβική κατάληξη -ало / -ло.66 «Επομένως, μια πιθανή εξήγηση του μεσαιωνικού τύπου Τρίκαλα είναι οι Σλάβοι που έφτασαν στην Θεσσαλία τον 7ο αιώνα να συνέχυσαν το τοπωνύμιο Τρίκκη με τον πρωτοσλαβικό όρο *tŭrkŭ (OCS trŭkŭ) «τρέξιμο, κύλισμα, περιστροφή» (IE *terkw–) και να το τροποποίησαν σε *trŭkalo «κύκλος, κατρακύλισμα» είτε εξαιτίας της καμπής του Ληθαίου («κύκλος») σ’ εκείνο το μέρος, είτε εξαιτίας της «κατηφόρας» (βουλγ. tərkal/tərkalka «κατρακύλισμα») της πλαγιάς πάνω στην οποία ήταν ιδρυμένη η αρχαία και μεσαιωνική ακρόπολη. Εναλλακτικά, η σύγχυση με τον σλαβικό όρο tŭrkŭ «τρέξιμο» μπορεί να προέκυψε από τα άφθονα τρεχούμενα νερά της περιοχής (οι παραπόταμοι του Ληθαίου).»67

Η ετυμολογία του Συμεωνίδη (1983) περισσότερο ταιριάζει στα (αρχαία) Τρίκαλα της Σικελίας παρά στα μεσαιωνικά θεσσαλικά Τρίκαλα: «(…) η αφετηρία είναι το τοπωνύμιο Τρίκκη (ο σταθερός τύπος από την Ιλιάδα μέχρι τον 6ο μ.Χ.) και ψάχνουμε κάποια γλώσσα του πρώιμου μεσαίωνα που πρόσθεσε το μόρφημα –αλ– κατά την περίοδο από την τελευταία απάντηση του τύπου Τρίκκα (6ος μ.Χ. αι.) ως την πρώτη εμφάνιση του τύπου Τρίκαλα (11ος μ.Χ. αι.). Για ποιο λόγο κάποιος αποφάσισε στη μέση του σλαβικού εποικισμού της Ελλάδος να αλλάξει το τοπωνύμιο Τρίκκη σε «Τρικάρανα όρη», χρησιμοποιώντας έναν όρο (τρικάρανος) που οι αγράμματοι χωρικοί της περιόδου 600–1000 —ελληνόφωνοι και μη— σίγουρα δεν γνώριζαν; Και γιατί χάθηκε η τελική συλλαβή Τρικάρανος > Τρικάρα; Κια γιατί μετατοπίστηκε ο τόνος (Τρικάρανος > Τρικάρα > Τρίκαλα); Η απλολογία εξηγεί την απώλεια συλλαβής που έχει το ίδιο σύμφωνο με γειτονική της [Engla–land > England (δύο /l/), ἀμφιφορεύς > ἀμφορεύς (δύο /φ/)]. Εδώ η συλλαβή πριν το «–να» είναι «–ρα–» (τρικάρανα), άρα η απλολογία δεν στέκει ως εξήγηση. Ο Θεόδωρος Μωυσιάδης παραθέτει ορισμένα κριτήρια ιεράρχησης των ετυμολογικών προτάσεων.68 Διαβάστε το άρθρο του και σκεφτείτε πόσα κριτήρια του Μωυσιάδη παραβιάζει η ετυμολογική πρόταση του Συμεωνίδη.»69

Καρπενίσι

148 χιλιόμετρα νότια των Τρικάλων βρίσκεται το Καρπενίσι, για το οποίο έχουμε ξαναγράψει ότι «από τη λατινική ονομασία του δέντρου γάβρος (carpinus), μέσω της αρωμουνικής λέξης kárpinu,70 προέρχεται και η ελληνική λέξη Καρπενήσι,71 που, αν δεν παρετυμολογούταν απ’ τη λέξη νησί, θα —έπρεπε να— γραφόταν με –ι–: Καρπενίσι!»,72 όπως γράφει τη λέξη για παράδειγμα ο αγωνιστής και ιστορικός Νικόλαος Κασομούλης: «Ἐκεῖ ἐμάθαμε ὅτι ὁ Μάρκος ἐκστράτευσεν διὰ τὸ Καρπενίσι, καθὼς καὶ ὁ Κίτσιος Τζιαβέλας καὶ λοιποὶ ὁπλαρχηγοὶ τῶν ἐπαρχιῶν, (…) νὰ βοηθήσωμεν τὸ στρατόπεδον Καρπενισίου.»73 Άρα, επειδή η λέξη προέρχεται από την αρωμουνική kárpinu (οστρύα, γάβρος) και την περιεκτική κατάληξη –iş, θα πρέπει να γράφεται με –ι–: Καρπενίσι!

Ζιτούνι

Ανατολικά του Καρπενισίου είναι η Λαμία, που κατά τον Μεσαίωνα και την Τουρκοκρατία ονομαζόταν Ζιτούνι, από τη σλαβική λέξη житен / žíten (σιταρότοπος74), από το жито / žito75 (σιτάρι, σιτηρά) και την κατάληξη -yni. Άρα η γραφή *Ζητούνι δεν δικαιολογείται ετυμολογικά. «Τα 1822, τον Φλεβάρη μήνα, οι Ρουμελιώτες βιάζαν τους Πελοποννήσιους να βγούνε εις την Ρούμελη να συναγωνιστούν μαζί, ότ’ ήταν πολλοί οι Τούρκοι και ήρθε και ο Δράμαλης εις το Ζιτούνι με μεγάλη δύναμη.»76

Λιβαδιά

Πιο νότια και ανατολικά από το Ζιτούνι βρίσκεται η Λιβαδιά, που στη μεσαιωνική ελληνική ονομαζόταν Λιβαδία / Λεβαδία, ενώ στα ελληνιστικά χρόνια Λεβαδία. Πρόκειται για την αρχαιοελληνική πόλη Λεβάδεια, που πήρε τ’ όνομά της «από τον Αθηναίο Λέβαδο,77 που εγκατέστησε τους κατοίκους της αρχαιότερης Μιδείας, η οποία ήταν χτισμένη σε λόφο, στη Βοιωτική πεδιάδα.»78 Είναι χαρακτηριστικό πως η Λιβαδιά προφέρεται /li.va.ˈðʝa/ (με συνίζηση), ενώ, αν τη γράψουμε με –ει– (Λιβαδειά), προφέρεται /li.va.ði.ˈa/ (ασυνίζητα).

Κλίσοβα

Θα κλείσουμε την ετυμολογική μας περιήγηση στο χώρο και τον χρόνο με την —άγνωστη στους πολλούς— Κλίσοβα στο Μεσολόγγι, στην οποία κατά την κρίσιμη πολιορκία του, και συγκεκριμένα το έτος 1825, βρέθηκαν δύο σημαντικοί αγωνιστές από την περιοχή μας εκεί: ο πρώτος είναι ο σπουδαίος Ασπροποταμίτης οπλαρχηγός Νικολός Στορνάρης, που βρέθηκε να υπερασπίζεται την ντάπια (προμαχώνα) της Κλίσοβας, όπου «τὰ βόλια ἔπιπταν ὡσὰν χάλαζα».79 Ο δεύτερος είναι ο επίσης Ασπροποταμίτης Χριστόδουλος Χατζηπέτρος. «Οἱ Ἕλληνες (…) ἐξαπέστειλαν εἰς τὸ νησίδιον τῆς Κλίσοβας80 καὶ ὠχύρωσαν αὐτὸ καὶ (…) ἔθεσαν καὶ φρουρὰν ἐξ ἑκατὸν περίπου στρατιωτῶν ὑπὸ τὸν Χριστόδουλον Xατζῆ Πέτρον.»81

Η Κλίσοβα, επειδή παρετυμολογείται από το κλείνω, ορθογραφείται συνήθως με –ει–: Κλείσοβα. Προέρχεται όμως από την σλαβική клучов82 κι αυτή από τη σλαβική кљу̑ч83 / ključ, καθώς και την σλαβική κατάληξη -о̀ба / -òba. Άρα, σύμφωνα με τις αρχές που εκθέσαμε, θα πρέπει να γράφεται με –ι–: Κλίσοβα.

Όμως ο κ. Βλιώρας πρόσθεσε και δεύτερο μέρος στη μελέτη του, οπότε συνεχίζουμε:

Kαλαρίτες

Οι Καλαρίτες βρίσκονται στη θέση 39°34’58.5″N 21°07’23.0″E και σε υψόμετρο 1100 περίπου μέτρων. Το τοπωνύμιο παρετυμολογείται συχνά από το «καλός» + «ρέω» (πβ. αρχαιοελληνικό ῥυτός) και γράφονται συνήθως με 2 –ρ– και –υ–: Καλαρρύτες, υπονοώντας ότι κάτι καλό θα ρέει στο χωριό αυτό, όπως για παράδειγμα ο Καλαρίτικος ποταμός, που πηγάζει από τη βόρεια πλευρά του όρους Μπάρος (των Τζουμέρκων ή Αθαμανικών ορέων), περνάει ανάμεσα από τα δύο χωριά και νότια της εντυπωσιακής μονής Κηπίνας και εκβάλλει μετά από 26 χιλιόμετρα διαδρομής στον Άραχθο ποταμό.

Στην πραγματικότητα όμως το τοπωνύμιο Καλαρίτες ετυμολογείται από την αρωμουνική (βλάχικη) λέξη cãlãrets85 (καβαλάρης86), που μέσω της δημώδους λατινικής *caballaricius ανάγεται στη λατινική caballus (άλογο), όπως και το νεοελληνικό καβαλάρης· άρα τα 2 –ρ– και το –υ– δεν δικαιολογούνται.

Μάλιστα η Ιστορία του ελληνικού έθνους της Εκδοτικής Αθηνών με ένα –ρ– και –ι– γράφει τη λέξη: «Οι Μπλαχαβαίοι είχαν συνεννοηθεί και με τον αρματολό του Μετσόβου Δεληγιάννη και με τον Ευθύμιο Στορνάρη να καταλάβουν τα στενά μεταξύ Μετσόβου και Καλαριτών, ώστε να εμποδίσουν τον Αλή να περάσει με τον στρατό του στη Θεσσαλία, ώσπου να εδραιώσουν οι επαναστάτες τη θέση τους σ’ αυτή.»87

Σιράκο

Σε απόσταση 2 περίπου χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή88 από τους Καλαρίτες βρίσκεται το χωριό Σιράκο, στη δυτική πλευρά του Καλαρίτικου ποταμού. Σαν να προέρχεται από ρήμα συρρέω η λέξη συνηθίζεται με –υ– και 2 –ρ– (Συρράκο), με λίγες αλλά χαρακτηριστικές εξαιρέσεις: «Ἡ οἰκογένεια Κωλέττη κατάγεται ἀπὸ τὸ γειτονικὸ Σιράκο.»89

Ο καθηγητής μου στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Κωνσταντίνος Οικονόμου ετυμολογεί ως εξής το τοπωνύμιο Σιράκο (sic): «Κατά τον Vasmer τα τοπωνύμια Συράκον και Σίρακον (Ήπειρος–Αττική) προέρχονται από το σλαβικό širokъ (πλατύς, φαρδύς). Ορθό­τερη όμως πρέπει να θεωρηθεί η ερμηνεία του Malingoudis ο οποίος συνάπτει τα τοπωνύμια με το φωνητικά πλησιέστερο προς αυτά σλαβικό sirakъ90 (φτωχός, ορφανός), λέξη που, όπως και η ταυτόσημη ελληνική ορφανός, είναι συχνή στην ελληνική τοπωνυμολογία, τόσο απλή όσο και συνθέτη. Η υπόθεση πως δεν πρόκειται για μια κατευθείαν ο­νοματοθεσία των Σλάβων, αλλ’ ότι τα τοπωνύμια αυτά δόθηκαν από Αλβα­νούς, άποψη που είχε διατυπώσει και ο Σπυρίδων Λάμπρος, ενισχύεται από το γεγονός ότι τόσο η Ήπειρος όσο και η Αττική υπήρξαν πε­ριοχές που είχαν δεχθεί εγκαταστάσεις Αλβανών.»91

Κούτσενα

Νοτιοανατολικά των Καλαριτών και του Σιράκου κι απ’ την άλλη πλευρά του Ασπροπόταμου (Αχελώου) βρίσκονται τα Κούτσενα ή Κούτσιανα σε υψόμετρο 850 μέτρων, που προς τιμήν του σπουδαίου οπλαρχηγού και αγωνιστή Νικολού Στορνάρη μετονομάστηκαν σε Στουρναραίικα: «Ἐφθάσαμεν τέλος πάντων μετὰ δύο ἡμέρας εἰς Κούτζιανα Ἀσπροποτάμου, χωριὸ τῶν Στορναραίων, ὁποῦ ἦτον καὶ ὁ ἴδιος ὁ Νικολὸς Στορνάρης ἐκεῖ τοποθετημένος.»92 «Στην τουρκι­κή απογραφή του 1454/55, ως [K]uçina, αναφέρεται μεταξύ των τιμαρίων Τρι­καλινών σπαχήδων. Ο οικισμός μνημονεύεται σε πηγές της Τουρκοκρατίας ως Κουτζάνα, Κούτζιανα, Κούτζινα, Κούτσιανα, Κούτσαινα, Κουτσαίνη.»93

Χωριό με παρόμοιο όνομα υπάρχει και στη Σερβία με το όνομα Кућане / Kućane.94 Και τα δύο (ελληνικό και σερβικό) ετυμολογούνται από τη σλαβική λέξη кућа / kuća95 (σπίτι), απ’ όπου ετυμολογείται και το ελληνικό επώνυμο Κουτσονίκας (kućanica / кућаница: σπιτονοικοκυρά).96

Κλοκοτός

Κατεβαίνοντας από τα ορεινά στον κάμπο και ανατολικά των Τρικάλων συναντούμε το χωριό Κλοκοτό97 (39°33’55.3″N 22°00’32.0″E), στις υπώρειες του διδύμου λόφου Συκιά, επί του οποίου υπάρχουν τα ερείπια του κάστρου της αρχαίας Φαρκαδόνας. «Ο οικισμός αναφέρεται ως Kolokota, μεταξύ των τιμαρίων τρικαλινών σπαχήδων, κατά την τουρκική απογραφή του 1454/55.»98

Στη γραπτή αποτύπωση του τοπωνυμίου ενίοτε εμφιλοχωρεί κάποιο μεγαλοπρεπές –ω– (Κλωκοτός, Κλοκωτός), το οποίο όμως δεν δικαιολογείται, καθώς ετυμολογείται από το σλαβικό клокоти / clocoti / клоко̀тати / πρωτοσλαβικό *klokotati99 με τη σημασία «παφλάζω, ρέω παράγοντας ήχο, κελαρύζω», καθώς στην περιοχή συναντώνται τρία ποτάμια: ο Πηνειός, ο Ληθαίος και ο Νεοχωρίτης.

Γιανιτσά

Πιο βόρεια, σε μια άλλη πεδιάδα, μακεδονική αυτή τη φορά, βρίσκονται τα Γιανιτσά, που παρετυμολογώντας τα από τον Γιάννη συνηθίζουν να τα γράφουν με δύο –νν–: Γιαννιτσά. Στην πραγματικότητα το τοπωνύμιο προέρχεται από την τουρκική λέξη Yenice,100 από τη λέξη yenice (πρόσφατος, νέος),101 όπως και το Yenişehir, η Λάρισα στην Τουρκοκρατία (Yenişehir-i Fener).

Βέβαια, κανονικά και ο Γιάννης / Ἰωάννης, ως προερχόμενος από την εβραϊκή יוחנן (Yōḥānān) < יהוחנן (Yəhōḥānān: ο Ιεχωβά είναι ελεήμων), ετυμολογικά με ένα –ν– δικαιολογείται να γράφεται, αλλά αυτό είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο, που θα περιλάβει στην εξέταση και τη μετάφραση των οʹ.

Αγλίστρα

Θα επιστρέψουμε στη βάση μας, στην Καλαμπάκα, με ένα βραχωνύμιο, την Αγλίστρα, που βρίσκεται στη θέση 39°42’36.5″N 21°37’24.0″E. Πρόκειται ουσιαστικά για τη χαράδρα που χωρίζει τον επιβλητικό βράχο της Αγιάς102 από τον Μπάντοβα στα νοτιοδυτικά του.103

Η προφανής ετυμολόγηση του βραχωνυμίου Αγλίστρα φαίνεται εύκολη: από το ουσιαστικό γλίστρα (με την ανάπτυξη ενός λαϊκότροπου προτακτικού α–)  και το μεσαιωνικό ήδη ρήμα γλιστρώ μέχρι το αρχαιοελληνικό λίστρον, το εργαλείο για εξομάλυνση, λείανση ή γυάλισμα μιας επιφάνειας, το φτυάρι, η ετυμολογική διαδρομή δείχνει καταφανής, καθώς πράγματι η περιοχή στην Αγλίστρα …γλιστρά επικίνδυνα και, όταν περιηγούμαστε με τους μαθητές μας εκεί, τους εφιστούμε ιδιαίτερη προσοχή.

Γνωρίζοντας όμως ότι στην περιοχή υπήρχαν ἐγκλεῖστρες (η πιο κοντινή είναι του Μπάντοβα), η οπτική μας μπορεί ν’ αλλάξει! Ἐγκλείστρα (από το αρχαιοελληνικό ἐγκλείω / κλείω μέσω του ελληνιστικού ἔγκλειστος) είναι «σπήλαιο ή άλλος περίκλειστος χώρος ή ερημητήριο, στο οποίο μονάζουν σε απομόνωση μοναχοί»,104 ενώ το Diccionario Griego–Español των Francisco Adrados και Juan Rodríguez Somolinos δίνει και τη σημασία «φυλακή, κλουβί», που μας θυμίζει τις Φυλακές των μοναχών βορειοανατολικά της Αγλίστρας.

Στην παρετυμολόγηση πρέπει να έπαιξε ρόλο και η ονομασία του γειτονικού βραχωνυμίου Μπάντοβας, που «προέρχεται από την σλαβική λέξη пад (pȃd), που σημαίνει «πτώση». Στη γενική του πληθυντικού μάλιστα η λέξη είναι падова (padova): των πτώσεων. Η σλαβική λέξη προέρχεται από την πρωτοσλαβική πρόθεση *podъ (*po +‎ *-dъ ), που σημαίνει «υπό, κάτω από». Αρχικά η λέξη θα ήταν Πάντοβας. Ο τύπος Μπάντοβας θα προήλθε, όπως σε πολλές άλλες περιπτώσεις συμβαίνει, από την αιτιατική: τον Πάντοβα, τομΠάντοβα → ο Μπάντοβας.»105

Κι έτσι λοιπόν από τα Γιανιτσά ως τη Λιβαδιά κι από το Σιράκο έως τον Τίρναβο, ολοκληρώθηκε η ετυμολογική μας περιπλάνηση…

Βιβλιογραφία

  1. Αρχείο Α 2007: Αρχείο Αλή Πασά Γενναδείου Βιβλιοθήκης, επιμέλεια Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Δημήτρης Δημητρόπουλος, Παναγιώτης Μιχαηλάρης, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ε.Ι.Ε.), Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, Αθήνα 2007, τ. 1 (1747–1808), ISBN 978-960-7916-61-7, ISBN τ. 1 978-960-7916-62-4, σελ. 807.
  2. Βέης 1909 (Συμβολή): Νίκος Βέης, Συμβολή εις την ιστορίαν των μονών των Μετεώρων, Βυζαντίς 1 (1909) 191–332.
  3. Βέης 1911 (Σερβικά): Νίκος Βέης, Σερβικά και Βυζαντιακά γράμματα Μετεώρου, Βυζαντίς, 2, 1910/11, σελ. 1–100.
  4. Βέης 1988 (Μεταμορφώσεως): Νίκος Βέης, Τα χειρόγραφα των Μετεώρων. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων των αποκειμένων εις τας μονάς των Μετεώρων, τ. Αʹ: τα χειρόγραφα της Μονής Μεταμορφώσεως, προλεγόμενα–προσθήκες: Λέανδρος Βρανούσης, Δημήτριος Σοφιανός, Κέντρον Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού, εκδ. Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα ²1998, σελ. 783 (+εικόνες).
  5. Βλιώρας 2017 (Μονές): Σπυρίδων Βλιώρας, Μετεωρίτικες μονές: συμβολή στον απαιτούμενο και ευκταίο διάλογο, εφ. Τα Μετέωρα, 26/5/2017, 2/6/2017 & 9/6/2017. (www.academia.edu/33262144, σελ. 31)
  6. Βλιώρας 2016 (Τοπωνύμια): Σπυρίδων Βλιώρας, Τοπωνύμια της (ευρύτερης περιοχής) Καλαμπάκας με σλαβική ή τουρκική ετυμολογική προέλευση, εφ. Τα Μετέωρα, 4, 11 & 18/3/2016. (www.academia.edu/24217447, σελ. 18)
  7. Βλιώρας 2018 (Γάβρος): Σπυρίδων Βλιώρας, «γαύρος, γάβρος, Γάβρος, γαῦρος, γάββρος: Τι σχέση έχουν;», εφ. Τα Μετέωρα, 13/7/2018. (www.academia.edu/37053972, σελ. 11)
  8. Βλιώρας 2020 (Βούνενα): Βλιώρας Σπυρίδων, Βούνενα – Άγιος Νικόλαος ἐν Βουνένῃ, εφ. Τα Μετέωρα, 08.05.2020. (https://www.academia.edu/42876815, σελ. 8)
  9. Βλιώρας 2020 (Ρουξιόρι): Σπυρίδων Βλιώρας, Τρεις διαλυμένοι οικισμοί κοντά στο χωριό Καστράκι Καλαμπάκας: Ρουξιόρι, Τριστιανός, Ρίγκλαβο, ανάτυπο από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 78, 2020, https://www.academia.edu/40959690, σελ. 152.
  10. Γιαννούλης 1993 (Λιακατάς): Νικόλαος Γιαννούλης, «Γρηγόρης Λιακατάς (το λιοντάρι της Πίνδου)», Τρικαλινά, 13 (1993) 129–170.
  11. Δασούλας 2013: Φάνης Δασούλας, Η αποκωδικοποίηση ενός πολιτισμού μέσα από το πεδίο της γλωσσικής του έκφρασης. Το βλαχικό ιδίωμα του Μετσόβου, Μέτσοβο 2013, σελ. 249.
  12. Ιστορία 1975ια: Ιστορία του ελληνικού έθνους. Ο ελληνισμός υπό ξένη κυριαρχία (περίοδος 1669–1821): Τουρκοκρατία, λατινοκρατία, εκδ. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1975, ISBN: 978–960–213–107–7, σελ. 488.
  13. Καββαδάς 2014: Νίκος Καββαδάς, Αγριάδα, Αγρόπυρο το έρπον, https://www.mylefkada.gr, 20.08.2014.
  14. Κασομούλης Α: Νικόλαος Κασομούλης, Ενθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων 1821–1833, εισαγωγή και σημειώσεις: Γιάννης Βλαχογιάννης, Χορηγία Παγκείου Επιτροπής, τ. 1, Αθήνα 1939, σελ. 553.
  15. Κουτσονίκας Β 1864: Λάμπρος Κουτσονίκας, Γενικὴ ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, Τύποις τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» Δ. Καρακατσάνη, ἐν Ἀθήναις 1864, τ. 2, σελ. 391.
  16. Λεβενιώτης 2018: Γεώργιος Λεβενιώτης, «Τα γλωσσικά κατάλοιπα (οικωνύμια, τοπωνύμια, δάνεια προσηγορικά) ως ιστορική πηγή για τη μεσαιωνική σλαβική παρουσία στον ελλαδικό χώρο», црквене студије (Εκκλησιαστικές σπουδές), 15 (2018) 627–679.
  17. Μαλαβάκης 2001 (τοπωνύμια): Νίκος Μαλαβάκης, «Ετυμολογημένα τοπωνύμια Νομού Τρικάλων», Τρικαλινά, 21 (2001) 101–150.
  18. Μπαμπινιώτης 1997.06: Γεώργιος Μπαμπινιώτης, «Οι ξένες λέξεις της Ελληνικής», εφ. Το Βήμα, 22.06.1997.
  19. Μπαμπινιώτης 1997.07: Γεώργιος Μπαμπινιώτης, «Προκλητικές ορθογραφίες λέξεων», εφ. Το Βήμα, 20.07.1997.
  20. Μπαμπινιώτης 1997.11: Γεώργιος Μπαμπινιώτης, «Αντιστρεψιμότητα και όχι απλογράφηση», εφ. Το Βήμα, 09.11.1997.
  21. Μπαμπινιώτης 1998.02: Γεώργιος Μπαμπινιώτης, «Η συνέπεια στην ορθογραφία», εφ. Το Βήμα, 01.02.1998.
  22. Μπαμπινιώτης 2005 (Λεξικό): Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Με σχόλια για τη σωστή χρήση των λέξεων, εκδ. Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα ²2005, ISBN 978-960-9582-14-8, σελ. 2032.
  23. Μπαμπινιώτης 2010 (Ετυμολογικό): Γεώργιος Μπαμπινιώτης, Ετυμολογικό λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, εκδ. Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα ²2010, ISBN 978-960-89751-8-7, σελ. 1652.
  24. Μωυσιάδης 2011: Θεόδωρος Μωυσιάδης, «Ιεράρχηση κριτηρίων στην ετυμολογική έρευνα», Γλωσσολογία/Glossologia 19 (2011) 45–55.
  25. Νημάς 2020 (Ετυμολογία): Θεόδωρος Νημάς, «Ετυμολογία των παλαιών ονομάτων των οικισμών του Νομού Τρικάλων», Τρικαλινά, 40 (2020) 17–32.
  26. Νικολαΐδης 1909: Κωνσταντίνος Νικολαΐδης, Ετυμολογικόν Λεξικόν της Κουτσοβλάχικης Γλώσσης, εκδ. Σακελλαρίου, Αθήνα 1909, σελ. 598.
  27. Οικονόμου 1986: Κωνσταντίνος Οικονόμου, Τοπωνυμικό Ζαγορίου, Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Φιλοσοφική, Τμήμα Φιλολογίας, Ιωάννινα 1986, σελ. 975.
  28. Παπαχρήστος 2020: Ευθύμιος Παπαχρήστος, «Από την αρχαία ελληνική Οξύνεια στη σλαβική Μερίτσα και πάλι στην Οξύνεια», Τρικαλινά, 40 (2020) 83–108.
  29. Σπανός Β. 2000 (Οικισμοί): Βασίλης Σπανός, Οι οικισμοί της βορειοδυτικής Θεσσαλίας κατά την τουρκοκρατία από τον ιδʹ έως τον ιθʹ αιώνα. Εισαγωγή στην ιστορία της Θεσσαλίας από την ύστερη βυζαντινή εποχή έως τα τέλη του 19ου αιώνα, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Θεσσαλονίκη 2000, τ. 1, σελ. 395, τ. 2, σελ. 391.
  30. Συμεωνίδης 1983: Χαράλαμπος Συμεωνίδης, «Η προέλευση και η εξάπλωση του γεωγραφικού όρου “Τρίκαλα”», Τρικαλινά, 3 (1983) 5–18.
  31. Τριανταφυλλίδης 2009 (Λεξικό): Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Θεσσαλονίκη ²2009 (¹1998), ISBN: 978-960-231-085-4, σελ. 1532.
  32. Delilbaşı–Arıkan 2001α: Melek Delilbaşı, Muzaffer Arıkan, Hicri 859 Tarihli Suret–i Defter–i Sancak–ı Tırhala, εκδ. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Άγκυρα 2001, τ. 1, ISBN 9799751614727, σελ. 407.
  33. Dokaupil–Vogel–Kruliš 1904: R. Dokaupil, A. Vogel, Adolf Kruliš, Kaiserlich–Königliches Militär–Geographisches Institut (Βιέννη, Αυστρία), Generalkarte von Mitteleuropa im Maße 1:200 000. 39°40°, Janina, εκδ. Militärgeographisches Institut, Βιέννη 1904 (Προσθήκες, αναθεωρήσεις 1914).
  34. Mann 1948αβ: Mann Stuart, An historical Albanian-English dictionary, εκδ. Longmans, Green, and co., Λονδίνο 1948, τ. αʹ (A–M), σελ. 302, τ. βʹ (N–Z), σελ. 306.
  35. Nicol 1975 (Meteora): Donald MacGillivray Nicol, Meteora: the rock monasteries of Thessaly, Λονδίνο ²1975 (¹1963), σελ. 210.
  36. Orel 1998: Vladimir Orel, Albanian Etymological Dictionary, εκδ. Brill, Λέιντεν–Βοστώνη 1998, ISBN 978-90-04-11024-3, σελ. xlii + 670.
  37. Smerdaleos 2020: Η Τρίκκη και τα Τρίκαλα, https://smerdaleos.wordpress.com, 02.06.2020.

~Υποσημειώσεις~


(Παραλείπω τις πρώτες, που αναφέρονται στην εισαγωγή)

14 < αρχαιοελληνική κλεινός < κλέος.

15 Νημάς 2020 (Ετυμολογία), 22, Μαλαβάκης 2001 (τοπωνύμια), 119.

16 Το όνομα πρέπει να δόθηκε από το σχήμα της κορυφής των γύρω βουνών: της Τριγκίας, του Αμουτζέλου, της Μπάμπας κ.λπ.

18 Κλίνοβο προφερόταν στα βλάχικα!

19 Που προέρχεται από το –vъ κι αυτό από το πρωτοϊνδοευρωπαϊκό *–wós.

20 Πβ. Πολωνικά –ów / –owy, Βουλγαρικά –ов κ.ά.

22 Γιαννούλης 1993 (Λιακατάς), 159.

23 Όχι όμως και στο βικιλεξικό, που την γράφει σωστά: Τριγκία!

24 Στράβων, Γεωγραφικά, 17.3.2.1–13.

25 Που με την κατάληξη –ία μάς έδωσε την Τριγκία.

26 Καθώς και «είδος λατινικού άρματος με τρία άλογα.»

27 Μπαμπινιώτης 2005 (Λεξικό), λήμμα –γκ–, σελ. 417–418.

28 Καλούσιος 1989 (Χρυσίνου), 121.

29 Στύλος Σταγών, ο μεγάλος βράχος στη θέση 39°43’07.8″N 21°37’31.6″E και με υψόμετρο 570 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας.

30 Πρόκειται για το γνωστό σπήλαιο όπου μετέπειτα κτίστηκε το μοναστήρι του Αϊ–Γιώργη του Μαντιλά! Βλιώρας 2017 (Μονές), 11.

31 Βέης 1909 (Συμβολή), 274 & 236μγ–μδ.

32 «Shortly before the middle of the fourteenth century.» Nicol 1975, 83.

33 Από το πρωτοσλαβικό *kruša / *gruša.

35 Από το σλάβικο τοπωνύμιο Kruševica, όπως και το συγγενικό του Kruševo, που σημαίνει αχλαδότοπος.

36 Μια εναλλακτική ετυμολογία θα ήταν από κάποιο κυριωνύμιο «*Χρύσενος ως σλαβικό PSlv *Χorš-ěn-, εκ του PSlv *χorš- «καλός, ωραίος» (πρβ. ρωσ. хороший / xoróšij, хорошенький).» Βλ. Ο σλαβικός εποικισμός της Ελλάδος, https://smerdaleos.wordpress.com, 13.11.2013 (σχόλια).

37 Μαλαβάκης 2001 (τοπωνύμια), 138.

38 Ο Νικολαΐδης 1909 έχει λήμμα πέρου, στη σελίδα 421 και ο Δασούλας 2013, 175, péru (πληθυντικός: peáre): αχλάδι & péru (πληθυντικός: péri) αχλαδιά.

39 Orel 1998, 327, λήμμα pirrë.

41 Orel 1998, 327, λήμμα pirrë.

42 Που έχει διάφορους απογόνους στα νοτιοσλαβικά, όπως το σερβοκροατικό pir. Orel 1998, 327, λήμμα pirrë.

43 Με παραλλαγές *pyrъ, *pyro, *pyra, *pyrьjь, *pyrьje.

44 Απ’ όπου και το αρχαιοελληνικό πῦρ αλλά και το πύρνον (σταρένιο ψωμί, ψωμί από αλεύρι με πίτουρα και κατ’ επέκταση τροφή, φαγητό).

45 Αν και στην οθωμανική τουρκική γλώσσα (Osmanlı Türkçesi), στην οποία έχει γραφεί το «Defter–i Sancak–ı Tırhala» της οθωμανικής απογραφής του 1454/5, καταγράφονται μόνο τα σύμφωνα και τα φωνήεντα εικάζονται.

46 Σπανός Β. 2000 (Οικισμοί), 480.

47 Delilbaşı–Arıkan 2001α, 44. (Ευχαριστώ τον εκδότη του Θεσσαλικού Ημερολογίου Κώστα Σπανό για την πληροφορία)

49 Κι αυτό από το ρήμα كَانَ (kāna: είμαι), από τη ρίζα ك و ن: k-w-n.

50 Ας σημειωθεί πως και ο επιμελητής της έκδοσης των μεγαλομετεωρίτικων χειρογράφων με –η– έγραψε τη Μήκανη στα ευρετήρια της έκδοσης. Βέης 1988 (Μεταμορφώσεως), 762.

53 Βέης 1911 (Σερβικά), 10–11.

54 Βέης 1911 (Σερβικά), 89–96.

55 Βέης 1911 (Σερβικά), 95.

56 Ας μην ξεχνάμε πως η Καλαμπάκα ανήκε τον 12ο αιώνα μ.Χ. στο Θέμα Σερβίων, όπως διαβάζουμε στο πρακτικό («διάγνωσις») αναγραφής των ορίων, των κτημάτων και δικαιωμάτων γενικότερα της επισκοπής Σταγών στα 1163.

58 Σπανός Β. 2000 (Οικισμοί), 560–561.

59 Που προέρχεται με την σειρά της από την πρωτοϊταλική *jugom, κι αυτή από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *yugóm < *yewg- (ζεύω, ενώνω). Απ’ αυτή και η αρχαιοελληνική λέξη ζυγόν.

60 Όπως και της Τριγκίας, ό.π.

61 Νικολαΐδης 1909, 530, λήμμα τζi̯ούγκου.

62 Νημάς 2020 (Ετυμολογία), 30, Μαλαβάκης 2001 (τοπωνύμια), 147.

64 «Βουλόμενος δὲ καὶ κρατῆσαι τοὺς ἐξάρχοντας τῆς πονηρᾶς βουλῆς ἐλογίσατο οὕτως, ὅτι, εἰ μὲν κρατήσει αὐτοὺς καὶ οὐ τυφλώσει οὐδὲ ἀποκεφαλίσει τούτους αὐτίκα, ἐξανάγκης ἐπαναστῆναι αὐτῷ ἔχουσιν οἱ ἑταῖροι αὐτῶν (ἦσαν γὰρ ποιήσαντες συνωμοσίαν μετὰ τῶν Βλάχων καὶ τῶν Τρικαλιτῶν) καὶ ἴσως καὶ περιγένωνται αὐτοῦ καὶ ἐκτρίψωσιν αὐτόν.» Κεκαυμένος, Στρατηγικόν (11ος αιώνας μ.Χ.), 67, 11–16. «Ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτα ὁ βασιλεὺς ᾠκονόμει καὶ ἡτοιμάζετο, ὁ Βαϊμοῦντος μέρος τι τοῦ ἰδίου στρατεύματος ἀποδιελόμενος Κελτοὺς καταφράκτους ὅλους ἀποστείλας ἐξ ἐπιδρομῆς κατέσχε τὴν Πελαγονίαν, τὰ Τρίκαλα καὶ τὴν Καστορίαν.» (Άννα Κομνηνή, Ἀλεξιάς (12ος αιώνας μ.Χ.), 5, 5, 2, 8–12).

65 Από τη λέξη трк (tȓk: τρέξιμο) κι αυτό από την πρωτοσλαβική *tъrkъ (τρέχω, κυλώ).

66 Από την πρωτοσλαβική *-dlo

70 Ο γάβρος αλλά και το δέντρο οστρύα / οστρυά.

71 Οικονόμου 1986, 752–753.

73 Κασομούλης Α, 334.

74 Λεβενιώτης 2018, 659.

75 Από την πρωτοσλαβική *žito (σπυρί, καλαμπόκι).

76 Ιωάννης Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα, Βιβλίο Αʹ.

77 «Tὰ μὲν δὴ πρὸς τῶν ὀρῶν Φωκεῖς ὑπεροικοῦσιν Ὀρχομενίων, ἐν δὲ τῷ πεδίῳ Λεβάδειά ἐστιν αὐτοῖς ὅμορος. Αὕτη τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς ᾠκεῖτο ἐπὶ μετεώρου καὶ ὠνομάζετο Μίδεια ἀπὸ τῆς Ἀσπληδόνος μητρός: Λεβάδου δὲ ἐξ Ἀθηνῶν ἐς αὐτὴν ἀφικομένου κατέβησάν τε ἐς τὸ χθαμαλὸν οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐκλήθη Λεβάδεια ἡ πόλις ἀπ’ αὐτοῦ. Πατέρα δὲ τοῦ Λεβάδου, καὶ καθ’ ἥντινα αἰτίαν ἦλθεν, οὐκ ἴσασιν ἄλλο ἢ γυναῖκα εἶναι Λεβάδου Λαονίκην.» (Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις (Βοιωτικά), 9, 39, 1)

78 Μπαμπινιώτης 2005 (Λεξικό), 1009.

79 Κασομούλης Β, 92.

80 38°20’57.2″N 21°26’09.0″E. Νησίδα στην ομώνυμη λιμνοθάλασσα στο Μεσολόγγι.

81 Κουτσονίκας Β 1864, 276.

82 Από τη λέξη клуч (κλειδί) κι αυτό από την πρωτοσλαβική *kľučь.

83 Το γράμμα у προέρχεται από το πρωτοσλαβικό *u και αντιστοιχεί στο u: у дома́:

u domá (στο σπίτι).

84 Μπαμπινιώτης 1997.07.

85 πβ. ρουμανική călăreț, αλβανική kalorës, ελληνιστική καβάλλης κ.λπ. Ο Νικολαΐδης 1909, 187, έχει το λήμμα καλάρου με πληθυντικό καλάρι (kalaru, kalari): ἱππεύς.

86 cálu (πληθυντικός cáĺi): το άλογο. Δασούλας 2013, 64.

87 Ιστορία 1975ια, 413.

88 αλλά 20 περίπου χιλιομέτρων με αυτοκίνητο!

89 Αρχείο Α 2007, 52.

90 Από την πρωτοσλαβική *sirъ.

91 Οικονόμου 1986, 699.

92 Κασομούλης Α, 252.

93 Σπανός Β. 2000 (Οικισμοί), 360.

94 Το τοπωνύμιο Κούζαινα στην Ήπειρο (Οικονόμου 1986, 891, πβ. Σπανός Β. 2000 (Οικισμοί), 361, 362), ανθρωπωνύμιο από την αλβανική kuze (Mann 1948α, 232), πρέπει να είναι άσχετο.

95 Από την πρωτοσλαβική *kǫťa.

96 Και —ενδεχομένως— και ο κουτσόβλαχος.

97 Σπανός Β. 2000 (Οικισμοί), 323–326.

98 Σπανός Β. 2000 (Οικισμοί), 323.

99 Λέξη ηχομιμητική, απ’ όπου και τα νεοελληνικά κλουκουτάω / κλουκούτιασμα / κλουκουτιασμένος καθώς και οι αρωμουνικές λέξεις  klukutésku (παφλάζω, αναταράζω) / κλουκουτέσκου, κλουκουτίρε, κλουκουτίτου (Νικολαΐδης 1909, 222–223)

100 Εννοείται Yenice-i Vardar (يڭيجۀ واردار): Νέος Βαρδάρης.

101 < yeni < οθωμανική τουρκική یڭی (yeñi) (νέος) < πρωτοτουρκική *yaŋï / *yeŋi (νέος).

 

168 Σχόλια προς “Ετυμολογικές τοπωνυμικές περιπλανήσεις (μια συνεργασία του Σπ. Βλιώρα)”

  1. π2 said

    Τα Γιαννιτσά τα έχουμε ξανασυζητήσει. Αν δεν κάνω λάθος (είχα ρωτήσει και τον Δύτη και άλλους του σιναφιού του), ενώ το τουρκικό yeni- είναι βέβαιο, η κατάληξη είναι κάπως σκοτεινή.

  2. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Δείτε πώς αντιδρά ένας αθώος, όταν πάνε να του φορτώσουν του κόσμου τις ανωμαλίες..
    (και βέβαια, όταν έχει έναν καλό και ηθικό δικηγόρο που τον ενδιαφέρει η αλήθεια και μόνο η αλήθεια..). Κουφάλες συκοφάντες, θα καθήσετε ΟΛΟΙ στο σκαμνί!

    https://www.iefimerida.gr/ellada/ypothesi-lignadi-o-koygias-proanaggellei-oti-tha-minysei-toys-minytes

    Καλημέρα σας και δεν μπορώ να το πιστέψω! Αλλά, όσες γυροβολιές και να κάνει, και θα προφυλακιστεί και θα του κάνουν οι βαρυποινίτες (που ξέρουν από τέτοια και τον περιμένουν με αγωνία) ένα φινιστρίνι κάπου εκεί..

  3. Ουάου… το σημερινό. Μπράβο.

  4. Να ανεβάσω και μια φωτογραφία του Συρράκου (Σιράκου). Η γραφή με -υρρ- θεωρείται κάπως τιμητική. Το κουβεντιάζουμε με φίλους συρρακιώτικης καταγωγής, στην Πρέβεζα, όπου έγιναν μαζικές εγκαταστάσεις Συρρακιωτών, κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Οι οικογένειές τους ήταν βλαχόφωνες. Δυστυχώς, όπως εκτιμώ, η γλώσσα τους δεν έχει υποστηριχτεί.

  5. Reblogged στις "Δημόσιος Χώρος Γ. Ρέντζος".

  6. leonicos said

    (ο)βο18 προέρχεται από την σλαβική κατάληξη –ово / –ов (πρωτοσλαβική –ovъ),19 που χρησιμοποιείται σε κτητικά επίθετα και δηλώνει «κάτι που ανήκει σε κάποιον» ή χρησιμοποιείται σε οικογενειακά ονόματα, προκειμένου να δηλώσει καταγωγή ή συγγενική σχέση.

    και τελικώς έδωσε τη γενική

  7. leonicos said

    6
    γενικη πληθυντικού

  8. leonicos said

    Αλλά πολλές φορές ακολουθείται από το -ιτς

    Τι είναι αυτό το -ιτς

  9. Alexis said

    Εξαιρετική δουλειά, μπράβο!
    Δεν έχω χρόνο να το διαβάσω λεπτομερειακά τώρα, αργότερα με ησυχία…

  10. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    4 Γενικά προτιμούνται οι πιο «πλούσιες» ορθογραφίες, με υ αντί ι, διπλά σύμφωνα κτλ.

  11. leonicos said

    Αλλά πολλές φορές ακολουθείται από το -ιτς

    Τι είναι αυτό το -ιτς;

    Εδώ σε θέλω κάβουρα να περπατάς στα κάρβουνα (είναι σβηστά, μη φοβάσαι)

    Αυτό το -ιτς είναι υπόλειμμα του -ιδης

    Μη βαράτε! ΔΕΝ το πήραν από μας, και ας είναι πανάρχαιο ελληνικό μόρφημα.που σημαίνει ‘γιος του’

    Σε ποια γλώσσα το -ιδης -ids -idse σημαίνει ‘γιος του’ ;

    Εδώ σε θέλω κάβουρα να περπατάς στα κάρβουνα ΠΡΟΣΕΧΕ τά ‘ναψα

    -idje -adge Sevarnadge კარტულად καρτβελική ήγουν Γεωργιανή

    Όσο κι αν φαίνεται απίστευτο. Προφανώς πρόκειται για λέξη που έγινε παρπαρτού από πολύ παλιά, πιθανώς Καυκασιανής προέλευσης

  12. phrasaortes said

    Για την Μήκανη, πως εξηγείται η τουρκική ετυμολογία, όταν το όνομα απαντάται ήδη από τα μέσα του 14ου αιώνα; Δρούσαν Τούρκοι μισθοφόροι στα Βαλκάνια και πριν την έλευση των Οθωμανών, αλλά και πάλι δεν μου φαίνεται και πολύ πιθανό, όχι μόνο να εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Τούρκοι αλλά και να πρόλαβαν να την βαφτίσουν ήδη από το 1352.

  13. leonicos said

    Εδώ σε θέλω κάβουρα να περπατάς στα κάρβουνα

  14. Κιγκέρι said

    Είτε Λιβαδιά δω, είτε Λιβαδειά, με συνίζηση το προφέρω. Πάντως τα σαράντα παληκάρια ήταν από τη Λεβαδιά, ενώ ένας συμφοιτητής μου, λίγο ψώνιο, από τη Λεβάδια – έτσι το έλεγε!

  15. sarant said

    12 Οι λέξεις ταξιδεύουν και πέρα από σύνορα. Αλλά ίσως σχολιάσει ο κ. Βλιώρας.

  16. leonicos said

    αυτή από την αραβική λέξη مَكَان (makān)

    έβραϊκά מקום maqom τόπος

  17. Κουνελόγατος said

    Καλημέρα σας.

  18. leonicos said

    Να πω κι εγώ κάτι για την Αρτοτίνα, που αναφέραμε προχτές;

    Θα πάρει σβάρνα και την Άρτα

    Τα τοπωνύμια σώθηκαν από την λαίλαπα των μετωνομασιών, διότι το ετυμολόγησαν από τον άρτον. Η ηλιθιότητα προσφέρει πολιτισμόν. Όταν υπήρετούσα εκεί, κάποιος δημ. υπάλληλος στην Άμφισσα μού είπε οότι τα Κράβαρα είναι από το κάρα βαρώ. Όταν του παρατήρησα ότι οι δύο λέξεις δεν αποτελούν μερος του ίδιου λεξηματικού περιβάλλοντος, και αφού το εξήγησα τι εστί το λεξηματικο περιβάλλον, με αποκάλεσε προδότη εν έτει 1973. Οπότε παραδάχτηκα ότι Κράβαρα < κάρα βαρώ

    Πριν από τον δέκατο αιώνα ΜεΧ (μετά την έλευση του Χριστού) το σλαβικό μόρφημα rad στην αρχή της λέξης ήταν art-. Κατόπιν εξεπεσε το α- αναπτυχθηκε ένα -α- μεταξύ ρ και τ και το τ έγινε ένφωνο d.

    An η Άρτα καιη Αρτοτίνα είχαν ονομαστεόι μετά τον 10 αι, θα ήσαν Ράντα και Ραντοτινα

  19. Δεν σημαίνει «Νέος Βαρδάρης» Yeniçe-i Vardar, αλλά Νεάπολη (ας πούμε) του Βαρδάρη. Όπως υπάρχει Νεάπολη του Νέστου, Yeniçe-i Karasu, σήμερα Γενισέα.

  20. leonicos said

    Πάντως το άρθρο είναι εξαιρετικό, η έρευνα πειστικότατη και πληροφοριακή

    Τουλάχιστον ως προς τον Τίρναβο (που τον έβγαζα απο το τυρί) και τα Τρικαλα, που αναρωτιόμουν γιατί δεν τα γράφουν Τρίκκαλα, εφόσον κι εγώ τα έπαιρνα από την Τρίκκη, αλλά και ως προς όλα τα άλλα

    Και δείχενι πού καλή και πλατιά παιδεία

    Επειδή ασχολούμαι με άλλον χώρο, αντιλαμβανομαι πολύ καλά ότι κάθε λέξη που γράφτηκε από τον κ. Βλιώρα μπορεί να έχει πίσω της μήνα ερευνας

  21. leonicos said

    2 Γιώργος Κατσέας

    Μη αμφιβάλλεις ότι στον αθώο τα ρίχνουν όλα

    Κατήγγειλε κανείς εσένα ή εμενα;

    όχι

    Βλέπεις; οεδ

    Θα μας μηνύσει ο Κούγιας για να βγάλει τα άπλυτά μας στη φόρα.

  22. leonicos said

    Το

    Η ηλιθιότητα παράγει πολιτισμό

    είναι δικό μου. μη βγει κανέας Τζι και το προβάλει για δικό του

    Του Τζι το απόφθεγμα είναι (ένα από τα πολλά)

    Με τον ΠΑΟΚ και κουρέλα
    και με σπασμένη μασέλα

  23. leonicos said

    Άλλο του Τζι, φιλοσοφιμένο, νομοτελειακό

    Με τον ΠΑΟΚ και να χάσει
    μέρα ειναι, θα βραδιάσει

  24. leonicos said

    φιλοσοφημένο

  25. # 23

    Γιώτα στο φιλοσοφΙμένο ;
    τι θε να πει ο ποιητής ;
    να είναι άραγε δικό του ;
    ή εντολή της Φωτεινής :

  26. smerdaleos said

    @Leonico, 11: Τι είναι αυτό το -ιτς;

    Χαιρετώ τη Σαραντάκειο πολιτεία και συγχαρητήρια στο Σπυρίδωνα για την εργασία του!

    Λεώνικε, το σερβοκροατικό -ić = ανατολικό σλαβικό -ič κλπ. (που σχηματίζει πατρωνυμικά, υποκοριστικά και, σπανιότερα, συσχετιστικά επίθετα) ανάγεται στο πρωτοσλαβικό -it’ĭ, το οποίο με τη σειρά του ανάγεται στο Κοινό Βαλτο-Σλαβικό επίθημα *-īt- που στην λιθουανική εξελίχθηκε κανονικα σε -yt-, λ.χ. vilkas = «λύκος» > vilk-ytis = «λυκόπουλο» = πρωτοσλαβικό *vĭlč-itĭ.

    Ένας τρόπος για να χαρακτηρίσουν τον Χριστό ως «Θεού υιό» = «Θεΐδη, Θεούλη» οι σλάβοι είναι με τον πατρωνυμικό/υποκοριστικό σχηματισμό *bog-ŭ «θεός» + *-it’ĭ > σρβ/κρ. Božić, μακ. Božik’ (εκτός από «Χριστός» και «Χρiστούγεννα»).

  27. Λοζετσινός said

    Καλημέρα σας. Στο Happy Traveller στα Τζουμέρκα θυμήθηκα πως είχα δει κάτι σχετικό με τη σημερινή ανάρτηση του κ.Βλιώρα

    Στο 30.42 και για λίγα δευτερόλεπτα βλέπουμε…
    Ο οικισμός ορθογραφείται κανονικά Καλαρίτες.
    Λανθασμένα έχει επικρατήσει το «Καλαρρύτες»

    Κύριε Βλιώρα και κάτι ακόμη για σάς
    https://www.kathimerini.gr/opinion/719347/h-kossa-i-vliora-kai-i-ekklisia/.

    Στα Γιάννενα, μέχρι την απελευθέρωση (1913), δύο κόμματα καθόριζαν τις εξελίξεις στη ζωή των χριστιανών της πόλης, της «Πολιτείας των Ιωαννίνων». H «Κόσσα», το κόμμα των αρχόντων της πόλης, και η «Βλιώρα», το κόμμα της επαγγελματιών και τεχνιτών, δηλαδή της μεσαίας τάξης. Κάθε Μάρτιο στις εκλογές της κοινότητας τα δύο κόμματα μάχονταν μεταξύ άλλων και για τη διαχείριση του Κοινοτικού Ταμείου. Το ιδιαίτερο αυτού του ταμείου ήταν η διαχείριση των πολύ μεγάλων κληροδοτημάτων που οι πλούσιοι Ηπειρώτες παραχωρούσαν με διαθήκη στην Κοινότητα…

  28. smerdaleos said

    @26, συμπλήρωμα: μια σελίδα για τον λιθουανικό συγγενή -yt-:

    Η κόρη του Keinys είναι Kein-ytė «Kein-οπούλα», αλλά μόλις παντρευτεί τον Jakaitis γίνεται Jakait-ienė = «Jakait-αινα» (~ Γιώργαινα).

  29. Όλα αυτά τα -ΙΔΗΣ δεν πρέπει άφοβα να τα εντάξουμε στην κοινή μας ινδοευρωπαϊκή –με ό,τι και αν σημαίνει αυτό το επίθετο– προέλευση;

  30. Αργυρώ said

    Πρόκειται για εξαιρετική εργασία και χαρά στο κουράγιο του κ. Σπύρου Βλιώρα. Είναι πολυμαθέστατος, έχει απίστευτο μεράκι, μεγάλο κέφι για ψάξιμο και γνωρίζει πρόσωπα και πράγματα. Το μόνο που αγνοεί, είναι η περίφημη φράση του κορυφαίου Γερμανού ελληνιστή Ούρλιχ Βιλαμόβιτς (1848-1931) «Φυλάξου από την Ελληνική Ετυμολογία».

    Θυμίζω ότι και ο πολύς καθηγητής Μπαμπινιώτης λέει κάθε τόσο ότι «δεν υπάρχει δυσκολώτερο πράγμα στην Γλωσσολογία από την Ετυμολογία των λέξεων».

    Συνδυάζοντας αυτές τις δύο ρήσεις (Βιλαμόβιτς + Μπαμπινιώτη) που ολοφάνερα αγνοεί ο κ. Βλιώρας, καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως το τελικό αποτέλεσμα όλης αυτή της λαμπρής εργασίας του, είναι «μιά τρύπα στο νερό». Ουδείς θα πειστεί να γράφει από δώ και πέρα το Καρπενίσι και τον Τίρναβο με γιώτα.

    Επειδής είμαι κι εγώ επαγγελματίας φιλόλογος (επιμελήτρια κειμένων σε αγγλόφωνο εκδοτικό οίκο) θα ήθελα να κάνω στον κ. Βλιώρα δύο απλές ερωτήσεις:

    1) Γράφει στο άρθρο: «…σε μια όψιμη προσπάθεια αποτυχημένης απάντησης στις ανερμάτιστες θεωρίες του Φαλμεράυερ και σύνδεσής του με το αρχαιοελληνικό κλέος…»

    ΕΡΩΤΩ: Γιατί κ. Βλιώρα είναι «ανερμάτιστες» οι θεωρίες του βαθιά ελληνολάτρη Φαλμεράϋερ; Πιστεύετε κι εσείς την ακροδεξιά αρλούμπα ότι οι σημερινοί αποβλακωμένοι Ρωμηοί είναι φυλετικοί απόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων; Κι αν ναί, γιατί δεν το λέτε καθαρά; Παρά την ολοφάνερη προσπάθειά σας να ετυμολογήσετε όλες τις ονομασίες των εν Ελλάδι τοπωνυμίων από τα σλάβικα και τα αλβανικά, παραβλέποντας τα ελληνικά, κάτι μού λέει πως είστε κατά βάθος Ρωμιός εθνικιστής και δεν το ξέρετε.

    2) Και μιά τελευταία ερώτηση στον αγαπητό κ. Βλιώρα για να δώ αν σκαμπάζει τα στοιχειώδη: Υπήρξαν, κύριε Σπύρο, κάποιοι αιώνες στην Ιστορία που οι κάτοικοι της Αθήνας είχαν ξεχάσει ότι η πόλη τους λεγόταν Αθήνα και την αποκαλούσαν με άλλο όνομα; Κι αν ναί, ποιό ήταν αυτό το όνομα; Και από πότε επανήλθε το όνομα «Αθήνα» στο στόμα των κατοίκων της;

    Εδώ σε θέλω κάβουρα που περπατάς στα κάρβουνα…

    ΥΓ: Παρακαλώ θερμά τον γνώστη κ. Σμερδαλέο να μή σπεύσει να απαντήσει για λογαριασμό του κ. Βλιώρα στο ερώτημα για την ονομασία της Αθήνας

  31. «Την ίδια πορεία ακολούθησε και ο Τίρναβος «από τη σλαβική λέξη трнова (trnova: ακανθώδης). (…) Ως εκ τούτου η σωστή ετυμολογικά γραφή είναι Τίρναβος»63 και Τίρνα, καθώς το –υ– δεν δικαιολογείται.»

    Φυσικά, και η τοπική εκδοχή «Τούρναβος» (*) δεν θα πρέπει να θεωρηθεί πως περιέχει μια απόδοση του -υ- (όπως άχυρα/άχουρα) αλλά εκφορά της σκοτεινής συλλαβής της σλαβικής λέξης.
    _______________
    (*) Μαρτυρείται π.χ. στον Καρκαβίτσα.

  32. ΣΠ said

    Γιατί αν γράψουμε Λιβαδειά σημαίνει ότι προφέρεται ασυνίζητα; Το «αδειάζω» με συνίζηση προφέρεται.

  33. Αγγελος said

    Πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά, αλλά μερικά μου φαίνονται αμφισβητήσιμα. Ο Κουτσονίκας φέρ’ειπείν γιατί να μην ήταν κάποιος κουτσός Νίκας, αφού το επώνυμο Νίκας σαφώς υπάρχει (ξέρω τουλάχιστον δύο); Ή η Κλείσοβα, που ως όνομα τουλάχιστον είναι γνωστή στους Αθηναίους λόγω της οδού Κλεισόβης, γιατί να μην είναι από κάποια εκκλησία + τη σλαβική βεβαίως κατάληξη -οβα; — Ότι η ύπαιθρος, ακόμη και της παλιάς Ελλάδας, είναι γεμάτη σλάβικα, αρβανίτικα και βλάχικα τοπωνύμια, αυτό βέβαια είναι πασίγνωστο. Άλλα κάνουν μπαμ, όπως η Αράχωβα ή η Γρανίτσα (επισήμως Νυμφασία), που γύρευε τίνων φράγκικων φέουδων ή σλαβικών τσελιγκάτων θα ήταν κάποτε σύνορο, άλλα είναι λιγότερο εμφανή, όπως η Άρτα, που εγώ τουλάχιστον την έμαθα (την ετυμολογία της δηλαδή — το γιοφύρι της το ήξερα 🙂 ) εδώ από τον Σμερδαλέο.

  34. sarant said

    26 Xαίρε Σμερδαλέε!

    32 Σωστο κι αυτό, όσο κι αν κάποιοι γράφουν ακρίβια (για κάτι που είναι ακριβό) για να προφέρεται με συνίζηση και να διακρίνεται από την ακρίβεια (το ακριβές)

  35. Αγγελος said

    (32) Αυτό το περί Λιβαδιάς, που «αν τη γράψουμε με –ει– (Λιβαδειά), προφέρεται /li.va.ði.ˈa/ (ασυνίζητα)», μου φαίνεται κι εμένα άστοχο. Δηλαδή η «αλήθεια» προφέρεται ασυνίζητα; ή η «βαθιά» και η «πλατιά», τον καιρό που γράφονταν με ει; Απ’όλους τους τρόπους γραφής του φθόγγου Ι, μόνον το η πράγματι δεν εμφανίζεται συνιζημένο [αν εξαιρέσουμε πεπαλαιωμένες γραφές όπως παληός ή εληά, που στον καιρό τους είχαν και υπογεγραμμένη!], κι αυτό διότι σπάνια εμφανιζόταν στα αρχαία πριν από άλλο φωνήεν (συνήθως πάθαινε συναίρεση ή αντιμεταχώρηση).

  36. smerdaleos said

    @19, Dimosioshoros

    Τα ελληνικά πατρωνυμικά σε -ίδ-ης, -άδ-ης είναι απόρροια της υποκοριστικής τους λειτουργίας (λ.χ. βοῦς > βοϝ-ίδ-ιον, σπήλαιον > σπηλ-άδ-ιον)

    Απ΄όσο γνωρίζω, η μόνη ΙΕ γλώσσα που χρησιμοποιεί τα επιθήματα -ad-/-id- υποκοριστική λειτουργία όπως η ελληνική είναι η αλβανική (παραθέτω αυτήν την σελίδα από το CHGA του Orel).
    Συνεπώς, μπορεί να πρόκειται όχι για πρωτοϊνδοευρωπαϊκό, αλλά για μεταγενέστερη βαλκαβική ΙΕ καινοτομία.

  37. ΣΠ said

    Νοτιοανατολικά της Μύκανης βρίσκεται το Τσούγκουρο

    Μέφρι; 🙂

  38. Αργυρώ said

    Ν’ αγιάσει το στόμα σας, κύριε Άγγελε (33 + 35). Πέστε τα εσείς, να μή τα λέω μόνο εγώ. Ο διακεκριμένος φιλόλογος κ. Σπύρος Βλιώρας πρέπει να μάθει κάποια στιγμή την περίφημη φράση του Ηρακλείτου
    «πολυμαθίη νόον έχειν ού διδάσκει» . Το αποτέλεσμα της λαμπρής εργασίας του είναι κυριολεκτικά «μιά τρύπα στο νερό»: Με την ίδια λογική του Προκρούστη (δηλ. να επιλέγουμε λέξεις απ’ όποια Γλώσσα μάς κάνει κέφι), μπορούμε να αποδείξουμε τα εντελώς αντίθετα.

    «Φυλάξου από την Ελληνική Ετυμολογία», έλεγε ο Μέγας Βιλαμόβιτς, αλλά ο πολυμαθέστατος κύριος Σπύρος δεν φρόντισε να φυλαχτεί. Αναμένω με μεγάλη αγωνία την απάντησή του στις ενστάσεις μας.

  39. ΣΠ said

    …οι Σλάβοι που έφτασαν στην Θεσσαλία τον 7ο αιώνα να συνέχυσαν το τοπωνύμιο Τρίκκη με τον πρωτοσλαβικό όρο…

    Καλύτερα «σύγχυσαν», άλλωστε λίγο πιο κάτω γράφει «πρόσθεσε» και όχι «προσέθεσε».

  40. Χαρούλα said

    Εντυπωσιασμένη από το πόσο νότια έχουμε τόσες σλάβικες γλωσσικές επιδράσεις!

  41. Georgios Bartzoudis said

    Καλή η προσπάθεια του φιλολόγου μας. Εμένα όμως μου αφήνει ερωτήματα, όπως και όλοι σχεδόν οι «ετυμολογούντες» (φιλόλογοι και μη).
    # Το αγριόχορτο (ζιζάνιο) που ξέρω ως αγριάδα είναι το Cynodon dactylon που βέβαια οι ρίζες του φτάνουν σε βάθος όχι μόνο έως «30 με 35 εκ» αλλά μέχρι και 3-4 μέτρα (όταν ζορίζεται από υγρασία). Το περιγραφόμενο Elymus repens φαίνεται να είναι άλλο αγροστώδες. Μοιάζει με αυτό που λέμε ντιμίροτι(η) [προφ Μακεδονιστί ντιμίρουτ(ι)].
    # Το ryegrass ΔΕΝ είναι η γνωστή μας ήρα (Lolium rigidum). Η «γνωστή μας ήρα» είναι το Lolium temulentum. Μακεδονιστί λέγεται νουρούδα(η), προφανώς διότι ο σπόρος του φέρει ένα κάπως μακρουλό άγανο-ουρά. Αν τα ζώα (ή κι ο άνθρωπος!) φάνε τον σπόρο ζαλίζονται μέχρι …τρέλλας.
    # Βλέπω πολλή … σλαβολογία αλλά και βλαχολογία και αλβανολογία. Και μου έρχεται το ερώτημα: Είναι «δεμένη» η όποια άποψη ότι η ετυμολογία της τάδε λέξης είναι σλαβική ή βλάχικη ή αλβανική;; Μήπως αγόμαστε σε ένα τέτοιο συμπέρασμα μόνο και μόνο επειδή βρήκαμε κάποια λέξη σε μια από αυτές τις γλώσσες;; Εξετάστηκε (και πώς) αν είναι άλλη η απώτερη προέλευση της λέξης;;
    # Γνωρίζει ο φιλόλογος μας ότι είναι μάλλον ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ φαινόμενο το να προσαρμόζει ο κάθε λαός τις δάνειες λέξεις στα ετυμολογικά και άλλα πρότυπα της δικής του γλώσσας;; Γνωρίζει π.χ ότι οι Τούρκοι λένε Μπαντιρμά και όχι Πάνορμος, όπως ακριβώς οι Έλληνες λένε Γιαννιτσά και όχι Γενιτζέ;;;
    # Μετονομασίες πόλεων χωριών κλπ έχουν γίνει όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλον τον περίγυρό μας, τουλάχιστον. Μερικές δεν είναι και τόσο επιτυχείς, ιδίως όταν το προηγούμενο όνομα συνδεόταν με κάποια ιστορική αναφορά. Αμέσως μετά τους Βαλκανικούς πολέμους πήγαν να δώσουν στο Κιλκίς το όνομα Νέα Στρώμνιτσα (σαν …παρηγοριά για τους ξεριζωμένους πρόσφυγες της μαρτυρικής αυτής πόλης). Τελικά άφησαν το όνομα Κιλκίς, αφού έτσι το ήξεραν οι χιλιάδες πεσόντες στην ομώνυμη μάχη, όπως και οι οικογένειές τους.
    # Δεν είναι όμως μόνο η μετονομασία αλλά είναι και η …ορθογραφία. Σε δουλειά να βρισκόμαστε και …δουλειά να έχουν οι φιλόλογοι για να διορθώνουν λάθη. Αχρείαστες διορθώσεις. Νομίζω ότι για τα ονόματα πόλεων και χωριών πρέπει να ισχύει ότι και στα επώνυμα: Σωστή ορθογραφία επωνύμου είναι αυτή που χρησιμοποιεί αυτός που έχει το επώνυμο. Σωστή ορθογραφία για τα Τρίκαλα ή Τρίκκαλα είναι αυτή με την οποία γράφουν (ή έγραφαν) την πόλη τους οι Τρικαλινοί (ή Τρικκαλινοί).
    # Έχω αμφιβολίες για τη «σλαβική κατάληξη -о̀ба / -òba». Υπάρχει και το τουρκικό «οβά» και δεν ξέρω ποιος δανείστηκε από ποιον. Οβά λένε στην Ακανία μια (πεδινή) τοποθεσία που σήμερα φιλοξενεί αθλητικές εγκαταστάσεις, αυτοκινητοδρόμιο κλπ. Οι δε ΤουρκοΜακεδόνες έλεγαν κάποτε: «Σέρρας οβασί, αλτίν οβασί»!
    # Μη γνωρίζοντας «αρωμουνικά», κάνω πάσο σε αυτά που λεει ο φιλόλογος για την «αρωμουνική λέξη giuguri». Ξέρω όμως ότι σε ένα Μακεδονικό χωριό έναν λόφο με κοκκινόχωμα-κοκκινοπηλό (χαμουτζιστί ερυθρογαία) τον λένε Τζιγκούρα(η). Αλλά και κάθε τέτοιο κοκκινόχωμα (συναντώμενο σε ράχες λόφων) το λένε τζιγκουρόχωμα ή τζιγκούρι.

  42. ΣΠ said

    кључ/ključ στα σερβοκροάτικα σημαίνει κλειδί.

  43. Alexis said

    #11, 13, 30: Ο κάβουρας κάνει υπερωρίες σήμερα…

  44. sarant said

    43 Παράγγειλε πυρίμαχα παπούτσια (ο κάβουρας)

  45. ΣΠ said

    Αν η Αγλίστρα ετυμολογείται από την Εγκλείστρα δεν θάπρεπε να γράφεται με -ει-, Αγλείστρα;

  46. @ 26 Smerdaleos

    Ενδιαφέρον, ευχαριστώ. Ωστόσο στη συζήτηση μπήκαν και τα γεωργιανά -idje -adge
    (@ 11 Leonicos).

  47. Alexis said

    #44: 🙂 🙂 🙂

    #40: Μα οι Σλάβοι έφτασαν μέχρι Πελοπόννησο Χαρούλα, είναι γνωστό αυτό. Και στην Πελοπόννησο πολλά τοπωνύμια είναι σλαβικής προέλευσης.

  48. ΚΩΣΤΑΣ said

    Η σημερινή ανάρτηση με ενθουσίασε τριπλά.
    Πρώτα το θέμα, εμπεριέχει στοιχεία τοπικής ιστορίας και τα περισσότερα μέρη που πραγματεύεται μού είναι περισσότερο ή λιγότερο γνωστά.
    Δεύτερο, πολύ επιμελημένη εργασία. Και χωρίς να τη διαβάζεις, χαίρεσαι να τη βλέπεις.
    Τρίτο, χωρίς να αναζητήσω το βιογραφικό του κ. Σπ. Βλιώρα, τον νιώθω με την ευρύτερη έννοια παλιό συμπολίτη μου. Με το ίδιο επώνυμο ζουν στην περιοχή της Λάρισας αρκετοί (Αργυροπούλι) και μάλλον βλάχικης καταγωγής.

    Ως προς το ετυμολογικό, δεν έχω τις απαιτούμενες γνώσεις για να εκφέρω τεκμηριωμένη γνώμη. Τον Τύρναβο πάντως τον προτιμώ με την ιστορική γραφή του, δική μου ιδιοτροπία αυτή.

    Πολλά συγχαρητήρια στον κ. Βλιώρα, ευχαριστίες στον Νικοκύρη.

  49. Alexis said

    Πρόκειται πραγματικά για εξαιρετική μελέτη.

    #30: Επειδής είστε επαγγελματίας φιλόλογος θα προσέξατε φαντάζομαι ότι στο τέλος του άρθρου υπάρχει εκτενής βιβλιογραφία και παραπομπές.
    Ο άνθρωπος δεν τα έχει βγάλει όλα αυτά από το μυαλό του!

  50. Επειδή το βράδυ θα μπορέσω να τα δω με την ησυχία μου και ν’ απαντήσω στα επιμέρους, ας πω προκαταβολικά εδώ πως επίτηδες θέλησα να υποβάλω το κείμενο στη βάσανο των (καλοπροαίρετων ή κακοπροαίρετων) σχολιαστών τού https://sarantakos.wordpress.com, προκειμένου να συζητηθεί και να φωτιστεί επαρκέστερα το ζήτημα.
    Και μπορεί ο Κλοκοτός ή οι Καλαρίτες να μην είναι και τόσο γνωστά τοπωνύμια, το Καρπενίσι ή τα Γιανιτσά όμως είναι πανελληνίως γνωστά. Την «αγωνία» μου και την απορία μου προσπαθώ να εκφράσω και να θεραπεύσω, κι όχι να επιβάλ(λ)ω κάτι από καθέδρας ή ως υποτιθέμενη «αυθεντία». Κυρίως απορούσα πώς πρέπει να τα γράψω σε ιστορικές μου μελέτες για την περιοχή της Καλαμπάκας, που θα δημοσιευτούν προσεχώς.
    Και ήδη κάποια από τα σχόλια (η συλλογική σοφία του ιστολογίου) που διάβασα μου απάντησαν σε κάποιες απορίες ή μου δημιούργησαν άλλες και προβληματισμούς. Σε κάθε περίπτωση, αυτή η ώσμωση είναι επιθυμητή και κάτι καλό θα φέρει…

  51. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας.
    Πολὺ ἐνδιαφέρον τὸ σημερινό, τοὐλάχιστον γιὰ ᾿μένα. Τὸ διάβασα μὲ προσοχὴ καὶ ἔχω κάποια ἐρωτήματα, ἀλλὰ θὰ τὸ ξαναδιαβάσω πρίν τὰ διατυπώσω.

    Ἀπὸ τὴν πρώτη ἀνάγνωση φαίνεται ὅτι πρόκειται γιὰ προϊὸν ἐπισταμένης μελέτης καὶ ἔρευνας ἀπὸ τὸν συγγραφέα.

    Τὸν εὐχαριστοῦμε, ὅπως καὶ τὸν Νικοκύρη γιὰ τὴν φιλοξενία.

    Καὶ μιὰ παράκληση.

    Ἂς κρατήσουμε τὰ θέματα τῆς ἐπικαιρότητας ἐκτὸς τοῦ σημερινοῦ νήματος. Ὑπάρχουν ἀρκετὰ ἄλλα ποὺ ἀσχολοῦνται διεξοδικὰ μαζί τους.

  52. spiridione said

    39. Είναι σε εισαγωγικά το παράθεμα, προέρχεται από το ποστ του Σμερδαλέου.
    Σκληρό καρύδι τα Τρίκαλα και δεν το ήξερα
    Το άρθρο του Συμεωνίδη εδώ
    https://ir.lib.uth.gr/xmlui/bitstream/handle/11615/25158/article.pdf?sequence=1&isAllowed=y

  53. Χαρούλα said

    Alexis
    #47 ιδέα δεν είχα. Νόμοζα πως τούρκοι και αρβανίτες άφησαν στίγμα.
    Ξέρω όμως τον Κλοκωτό/Κλοκοτό.!!! Δίπλα στην Φαρκαδώνα. (Συνάδελφος ήρθε ερωτική μετανάστρια προ πολλών ετών, και 2-3 φορές την βδομάδα εβρισκε αφορμή να τον αναφέρει…)

    #49 τι πληγές ανοίγεις; Να ξεκινήσουν να τον μιμούνται οοοοόλοι οι επαγγελματίες φιλόλογοι!😊

    κ.Βλιώρα συγχαρητήρια. Προσεγμένη δουλειά! Και για μένα πηγή γνώσης. Ευχαριστώ!

  54. smerdaleos said

    @46,11 (για τα γεωργιανά πατρωνυμικά -a-dze, -i-dze).

    Από μια γρήγορη ματιά, βλέπω πως ο νυν γεωργιανός όρος dze «γιος» ανάγεται στον παλαιό γεωργιανό τύπο dzē ~ dzey που είναι αγνώστου ετύμου.

  55. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ἐπανέρχομαι μὲ τὰ ὲπὶ μέρους ἐρωτήματα καὶ παρατηρήσεις.

    ( Μοῦ ἀρέσει νὰ καταπιάνομαι μὲ γλωσσικὰ θέματα χωρὶς νὰ ἔχω τὸ ἀνάλογο ἐπιστημονικὸ ὑπόβαθρο. Γι᾿ αὐτὸ ζητῶ συγγνώμην ἐκ προοιμίου γιὰ τυχόν ἀστοχίες.)

    1. Στὸ λῆμμα Τριγκία

    «Οι ελληνικής προελεύσεως λέξεις που προφέρονται με /ng/ γράφονται είτε με –γγ– είτε με –γκ– ανάλογα με την ετυμολογική τους προέλευση. (…) Οι ξένης προελεύσεως λέξεις με /ng/ γράφονται με –γκ–: καραγκιόζης, μαγκούφης, τσιγκέλι, μαραγκός, πάγκος.»

    (Τὸ προηγούμενο παράθεμα εἶναι ἀπὸ τὸν Μπαμπινιώτη καὶ τὸ ἐρώτημά μου ἀπευθύνεται πρὸς ὅλους).

    Ἀπὸ τὰ λιγοστὰ τούρκικα ποὺ ἔμαθα (κι αὐτὰ στὰ γεράματα) ὁ καραγκιόζης γράφεται μὲ σκέτο g (karagöz) καὶ ὄχι μὲ ng, ὅπως ὁ μαραγκὸς (marangoz).

    Τί ἀκριβῶς συμβαίνει μὲ τὰ γραφόμενα τοῦ Μπαμπινιώτη;

    2. Στὸ λ. Χούρσενο.

    «το όνομα της μονής και της περιοχής, θα μπορούσε να ετυμολογείται από το σλαβικό hrušeň / кру́ша33 (krúša) που σημαίνει αχλάδι.»

    Ὑπάρχει χωριὸ (τὰ) Χροῦσα στὴ Σύρο. Πιθανόν νὰ ἔχει τὴν ἴδιαν ἐτυμολογία.

    Παρεμπιπτόντως, στὴν ἰδιαίτερη πατρίδα μου (τὴν Κύθνο) ὑπάρχει κορυφὴ μὲ τὴν σλαβική, ἂν δὲν κάνω λάθος, ὀνομασία Τσούκα.

    3. Στὸ λ. Κλίσοβα

    «Η Κλίσοβα, επειδή παρετυμολογείται από το κλείνω, ορθογραφείται συνήθως με –ει–: Κλείσοβα. Προέρχεται όμως από την σλαβική клучов82 κι αυτή από τη σλαβική кљу̑ч83 / ključ, καθώς και την σλαβική κατάληξη -о̀ба / -òba. Άρα, σύμφωνα με τις αρχές που εκθέσαμε, θα πρέπει να γράφεται με –ι–: Κλίσοβα.»

    Τὸ кљу̑ч / ključ, ὅπως λέει ὁ Σταῦρος στὸ #42, σημαίνει κλειδὶ στὰ σερβοκροατικά.

    Μοῦ θυμίζει τὸ ἀρχαῖο κλείς.

    Μήπως ἔτσι δικαιολογεῖται τὸ ει;

    4. Στὸ λ. Σιράκο.

    «Ορθό­τερη όμως πρέπει να θεωρηθεί η ερμηνεία του Malingoudis ο οποίος συνάπτει τα τοπωνύμια με το φωνητικά πλησιέστερο προς αυτά σλαβικό sirakъ90 (φτωχός, ορφανός), λέξη που, όπως και η ταυτόσημη ελληνική ορφανός, είναι συχνή στην ελληνική τοπωνυμολογία, τόσο απλή όσο και συνθέτη. Η υπόθεση πως δεν πρόκειται για μια κατευθείαν ο­νοματοθεσία των Σλάβων, αλλ’ ότι τα τοπωνύμια αυτά δόθηκαν από Αλβα­νούς, άποψη που είχε διατυπώσει και ο Σπυρίδων Λάμπρος, ενισχύεται από το γεγονός ότι τόσο η Ήπειρος όσο και η Αττική υπήρξαν πε­ριοχές που είχαν δεχθεί εγκαταστάσεις Αλβανών.»

    Καὶ τὸ sirakъ σλαβικὸ εἶναι.

    Ποιά εἶναι ἡ σχετικὴ ἀλβανικὴ λέξη;

    5. Γιὰ τὸν Κουτσονίκα ἔχω κι ἐγὼ τὸ ἴδιο ἐρώτημα μὲ τὸν Ἄγγελο στὸ #33.
    Γιατὶ νὰ μήν προέρχεται ἀπὸ τὸν κουτσὸ Νίκα;

    Ἔχουμε μπόλικα ἐπώνυμα ποὺ προέρχονται ἀπὸ σωματικὲς ἀναπηρίες καὶ ἰδιομορφίες:

    Κουτσοκώστας, Κουλοχέρης, Γκαβογιάννης, Χοντροθύμιος, Μακρυκωσταῖοι καὶ Κοντογιώργηδες. 🙂

    Εὐχαριστῶ καὶ πάλι.

  56. ΓΤ said

    44@

    Έχουμε παρατηρήσει ότι εδώ και λίγα χρόνια ο «πυρίμαχος» έχει αρχίσει δειλά να δίνει τη θέση του στον «πυράντοχο» 🙂
    Οφείλω, βέβαια, να πω ότι η δική σου αντοχή έχει φτάσει πια να γίνει μέτρο για τον… Ντιν Καρνάζη.

  57. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @21. Λεώνικε, χωρίς καμιά δυσκολία μπορώ να πώ (με μιά πρόταση!) τί ακριβώς θα μας κάνει ο Κούγια;..

  58. Γιάννης Ιατρού said

    Τι ωραίο, ενδιαφέρον άρθρο σήμερα, χαρά στο κουράγιο του κου Βλιώρα και θερμές ευχαριστίες για τη γνώση που μας χάρισε!

    50: κε Βλιώρα, ενημερωτικά μόνο:
    Και επί τη ευκαιρία κι επειδή ίσως να μην έχετε παρακολουθήσει από καιρό το μπλογκ εδώ, να έχετε υπόψη πως o σχολιαστής Αργυρώ στο #30/#31 ==> …Επειδής είμαι κι εγώ επαγγελματίας φιλόλογος (επιμελήτρια κειμένων σε αγγλόφωνο εκδοτικό οίκο) ..😂😂😂 είναι το γνωστό τρολ του μπλογκ μας που εμφανίζεται με πολλά διαφορετικά χρηστώνυμα (κάθε φορά κι ένα καινούργιο, όταν τον «ξαποστέλνει» ο Νίκος για ανοίκειο συμπεριφορά). Κυρίως θέλει να προκαλεί.

    26: Σμέρδη χαιρετώ κι εγώ απ΄ εδώ 🙂

    Θα επανέλθω αργότερα επί της ουσίας.

  59. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Ενδιαφέρουσα η εργασία του κ. Βλιώρα, ενδιαφέροντα και πολλά από τα σχόλια. Είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα! (χωρίς πλάκα).
    Είναι πάντως λίγο περίεργο σε μια περιοχή, όχι πολύ μεγάλη, να διασώζονται τοπωνύμια με ετυμολογία σε 5 γλώσσες (Ελληνικά, Τουρκικά, Σλαβικά-εντάξει δεν είναι μία γλώσσα, Αλβανικά και Αρωμούνικα- Βλάχικα ).

  60. ΓΤ said

    58@

    Ξαπόστειλέ την αρχύτερα μια ώρα
    και κράτα μας εδὠ τον Βλιώρα!

  61. ΓΤ said

    58@

    Να κινηθούν οι διαδικασίες ώστε, αφού μας φέρει την Εγκύκλιο Σαλτιέλ, να πάει βιβλιοθηκονόμος στον Δομοκό.

  62. ΓΤ said

    Πέθανε ο Ανδρέας Κολλάς, που ξεβράκωνε συναδέλφους του (ΟΑΣΑ) το 1992 στην Ομόνοια.

  63. spiridione said

    Σχετικά με την Κλίσοβα, υπήρχε και το χωριό Κλ(ε)ίτσοβο Άρτας (σήμερα Κλειδί)
    https://www.eetaa.gr/metaboles/dkmet2pdf.php?sid=36
    Ο Φάσμερ λέει ότι προέρχεται και αυτό από το σλβ. κλειδί
    http://macedonia.kroraina.com/en/mv/mv_3_1b.htm#18

  64. Nestanaios said

    47. Alexis.
    Ναι έφτασαν στην Πελοπόννησο οι Σλάβοι με πολλά όπλα και πολύ στρατό και με πολλούς ρασοφόρους χριστιανούληδες φίλους να τους ακολουθούν και να τους υποδεικνύουν ποιο ναό να καταστρέψουν αλλά ΧΩΡΙΣ γλώσσα επειδή ήσαν βάρβαροι. Στην Πελοπόννησο έμαθαν να μιλούν αλλά όχι πολύ καλά. Τα ονόματα είναι ελληνικότατα με διεφθαρμένη σλαβική προφορά.

  65. @48, 49, 53 , 58, 59 😊
    @55 🤔
    @45 Δεν είμαι βέβαιος, και γι’ αυτό γράφω «Γνωρίζοντας όμως ότι στην περιοχή υπήρχαν ἐγκλεῖστρες, η οπτική μας μπορεί ν’ αλλάξει!» Χρειάζεται κι άλλο ψάξιμο, να βρεθεί, ας πούμε, σε κάποιο από τα κείμενα που υπάρχουν στα μετεωρίτικα χειρόγραφα. Ότ_αν βρεθεί, τότε θα επανέλθουμε με βεβαιότητα.
    @41 To https://en.wiktionary.org/wiki/ryegrass είναι μάλλον γενικά το https://en.wiktionary.org/wiki/Lolium, αλλά δεν είμαι βοτανολόγος ή γεωπόνος για να τα ξεχωρίζω με ακρίβεια. Δεν θα τα χαλάσουμε όμως σ’ αυτά. Άλλωστε τα ονόματα των φυτών σε παλαιότερες φάσεις μιας γλώσσας δεν ανταποκρίνονται πάντα στην νεότερη φάση της ίδιας ονομασίας. Στην περίπτωσή μας είναι γεγονός ότι πρόκειται για κοινά και συνηθισμένα φυτά, από τα οποία μπορεί να προέλθει ένα τοπωνύμιο. Όσο για την απόλυτη βεβαιότητα, μόνον ο Θεός!
    Για το άλλο κριτήριο που λέτε, άλλοι Τρικαλινοί γράφουν Τρίκαλα και άλλοι Τρίκκαλα! Μύλος, δεν βγαίνει άκρη. Και είναι άλλο πράγμα πώς επιλέγει να γράψει κάποιος το όνομα ή το επώνυμό του (Μανόλης / Μανώλης) κι άλλο πώς πρέπει να ορθογραφεί ένα τοπωνύμιο κάποιο λεξικό. Προσωπικά, γνωρίζω 45 Γιάννηδες που το γράφουν με δύο ν κι έναν (όχι προσωπικά!) που το γράφει με ένα ν!
    @40 Ακόμα και στην Κρήτη! («Τους Σκλαβησιανούς της Βιθυνίας τους ξανασυναντούμε να λαμβάνουν μέρος στην Βυζαντινή reconquista της Κρήτης από τους Άραβες και, κατά πάσα πιθανότητα, τα σλαβικά τοπωνύμια της Κρήτης οφείλονται στην παρουσία τους.» https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/13/ο-σλαβικός-εποικισμός-της-ελλάδος-2-μα
    @39 Είναι σε εισαγωγικά η φράση
    @37 Murphy’s law
    @33 Μπορεί
    @32 Σωστά
    @30 Η τρύπα στο νερό μού φαίνεται θαυμαστό πράγμα, πολύ δύσκολο να επιτευχθεί. Μου φέρνει στο νου τον Μωυσή και τούς χοροὺς Ἰσραήλ ἀνίκμοις ποσί πόντον ἐρυθρόν καὶ ὑγρὸν βυθὸν διελάσαντας!
    @27 Ο διαλεκτικός τύπος Vlora / Vlorë μέσω του Vlona / Vlonë ανάγεται στο αρχαιοελληνικό Αὐλών / αὐλών.
    @19 👍
    @12 Έχετε δίκαιο. Παρέθεσα όσα είχα πει σε παλαιότερη εργασία μου, του 2016, και πρόσθεσα και κάποιες χρονολογικές πληροφορίες που βρήκα εντωμεταξύ. Αλλά …δεν τα συσχέτισα, επιφυλασσόμενος να το κάνω σε μελλοντική εργασία για την περιοχή. Θα το ψάξω περαιτέρω…

  66. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    50 Κύριε Βλιώρα, για μια ακόμα φορά σας ευχαριστώ για το πολύ ενδιαφέρον και τεκμηριωμένο άρθρο που θέσατε υπόψη μας. Αν ευκαιρήσετε για επιμέρους απαντήσεις/διευκρινίσεις, ακόμα καλύτερα.

    59 Επιπλέον (και αυτό είναι σπανιότερο) συναντιούνται πέντε γλώσσες που η καθεμιά τους ανήκει σε διαφορετική οικογένεια, δεν είναι συγγενικές.

  67. @ 54 Smerdaleos

    ΟΚ.

  68. sarant said

    65 Α, με προλάβατε ως προς τις διευκρινίσεις.

  69. @ 64 Nestanaios said

    >>Τα ονόματα είναι ελληνικότατα με διεφθαρμένη σλαβική προφορά.

    Δηλαδή «παρεφθαρμένη»;

  70. Λεύκιππος said

    50 Για την Καλαμπάκα δεν γράψατε ή μου διέφυγε, από που προέρχεται. Και υπάρχει και Καλαμπάκι στο νομό Δράμας. Καμιά σχέση;

  71. Nestanaios said

    11. Leonicos

    Το ΙΤΣ και το ΙΔΙΣ και το ΑΔΗΣ και το ΙΚΣ και το ΙΓΖ και το ΙΧΣ και το ΙΒΖ και το ΙΠΣ και το ΙΦΣ και το ΙΘΣ και όλα αυτά
    Π Β Φ
    Κ Γ Χ
    Τ Δ Θ
    είναι στοιχεία. Έτσι τα ονομάζουν οι Έλληνες.
    Τα ΠΒΦ δηλώνουν πίεση, βία, φόρσα, εν ολίγοις ενέργεια ψιλή, μεσαία και δασέα.
    Τα ΚΓΧ δηλώνουν χώρο, τον ψιλό τον μεσαίο και τον δασύ.
    Τα ΤΔΘ δηλώνουν μεταφορά, την ψιλή, τη μεσαία και τη δασέα.
    Το «ι» είναι επιτατικό μόριο και αργότερα αποκτήσαμε κι άλλα επιτατικά μόρια. Το «βου», το «ιφι», το «ιρι», το «λα».
    Και αυτός που επιτεταμένως δίδει λέγεται «Δι – ς» ή «’Ιδ – ς» ή «Ίδ – ης» ή «Βού – δας» και όλα κλίνονται.
    Δι – ς
    Δι – ος
    Δι – ι
    Δι – α
    Μα τον Δία.
    Μα θα μου πεις γιατί Δις και όχι Τις. Ή Ίδης και όχι Ίτης. Η απάντηση είναι ότι ο Δις του Διός δίδει όχι μόνο τα καλά που δίδει ο Ίτης, αλλά και τα κακά, γιατί το στοιχείο «δ» είναι μεσαίο και όχι ψιλό.
    Ο Ίδης μεταφέρει επιτεταμένως όχι μόνο τα καλά, αλλά και τα κακά του πατρός. Και αν εσύ ταυτίζεις τον Ίδη με τον γιο σου, δικαίωμα σου, η ετυμολογία όμως λειτουργεί διαφορετικά.
    Τα διπλά στη γλώσσα την ελληνική είναι εννέα και ίσως και περισσότερα
    ΠΣ ΒΣ ΘΣ
    ΚΣ ΓΣ ΧΣ
    ΤΣ ΔΣ ΘΣ
    και αν προσθέσουμε το επιτατικό μόριο «ι» έχουμε
    ΙΠΣ ΙΒΣ ΙΘΣ
    ΙΚΣ ΙΓΣ ΙΧΣ
    ΙΤΣ ΙΔΣ ΙΘΣ
    και κλίνονται και στη γενική έχουμε
    ΙΠΟΣ ΙΒΟΣ ΙΘΟΣ
    ΙΚΟΣ ΙΓΟΣ ΙΧΟΣ
    ΙΤΟΣ ΙΔΟΣ ΙΘΟΣ
    και τελειωμός δεν υπάρχει, αρκεί να υπάρχει μυαλό ανθρώπου και όχι παπαγάλου.

  72. Εγώ πάντως βολεύομαι να λέω πως τα Τρίκαλα είναι ο πληθυντικός του τρίκαλο.όπως λέμε τρίγωνο, τρίποδο κ.λ.π. Βέβαια η ερμηνεία αυτή δεν έχει ούτε ινδιάνους, ούτε σεξ οπότε δεν είναι κινηματογραφικά πλήρης αλλά …

  73. @70 https://en.wiktionary.org/wiki/kalpak#Turkish + https://en.wiktionary.org/wiki/kaya#Turkish. Και το μεσαιωνικό όνομά της, Σταγοί, έχει ενδιαφέρον. Αλλά θέλω να ρωτήσω κάτι τον smerdaleo πριν το γράψω.

  74. leonicos said

    54 Γειά σου Σμέρδη

  75. leonicos said

    58 Γιάννης Ιατρού

    Γιάν(ν)η διαμαρτύρομαι

    Εγώ δεν είμαι τρολ;

    Το έχει πει και ο νοικοκύρης

    Είδα 10 σχόλιο, άνοιξα να δω και ήταν ο Λεώνικος που αυτοτρολάρονταν.

    Άρα είμαι αναγνωρισμένος

    Μόνο που δεν αλλάζω ονόματα, για να σας μπερδεύω

  76. leonicos said

    71 Nestanaios

    Πολύ ωραία ανάλυση
    Θα τη λάβω υπ’ όψη μου
    λκσδσωλφφιεφιεξκσκψκκ

  77. leonicos said

    26 Smerdaleos

    Σμέρδη, μου χάλασες ένα όνειρο, το -ιδης < idge
    Τώρα μου έμεινε μόνο ένα
    οἶνος / vinum / yayin —- kartulad Gvin

  78. Γιάννης Ιατρού said

    75: Γειά σου Λεώ

    Α, μη με ρωτάς, αφού ξέρεις, εγώ ό,τι μου πεί η Φωτεινή…. 🙂

  79. Costas Papathanasiou said

    Σχετικό ενδιαφέρον έχουν και οι (αναρτημένες) εργασίες “Τοπωνύμια της (ευρύτερης περιοχής) Καλαμπάκας με σλαβική ή τουρκική ετυμολογική προέλευση” (2016 Σπυρίδων Βλιώρας ), “Τα σλαβικά τοπωνύμια στην Άρτα και Πρέβεζα”(Φώτης Βράκας ) όπως και η “Τοπωνύμια οβα, οβο, ιστα, ιτσα” (2015, Στάθης Ασημάκης ) στην οποία, μεταξύ άλλων, σημειώνεται “βασίμως” ότι
    «Οι τοπωνυμικές καταλήξεις -οβα και -οβο, ουσιαστικά λέξεις, χαρακτήριζαν στα αρχαία χρόνια τοποθεσίες ή οικισμούς, όπου εκεί γύρω εκτρέφονταν κυρίως πρόβατα, δηλαδή κατά βάση κτηνοτροφικές περιοχές. Αυτές οι καταλήξεις, ουσιαστικά λέξεις, υπήρχαν τόσο στην αρχαία ελληνική και τη λατινική γλώσσα όσο και στην παλαιοσλαβική γλώσσα, πράγμα, που παραπέμπει σε αρχέγονο ινδοευρωπαϊκό γλωσσικό στοιχείο.»
    Είναι προφανές ότι λόγω φαινομένων όπως ιδιοπροφορά, ομοηχία και παρετυμολογία, συχνά οι σχετικές ετυμολογήσεις δεν μπορεί παρά να είναι πιθανολογούμενες.
    Επί παραδείγματι το τοπωνύμιο «Κλίνιτσα» πιθανολογείται τόσο ως σλαβογενές, από το πσλαβ. glina «λάσπη, πηλός» (βλ. και τοπωνύμιο Glinica), όσο και ως λατινογενές από τη λέξη clino = επικλινής (πρβλ αντιστόιχως τα ελλ. “γλίνα”, “κλινω”), ετυμολογικές πιθανότητες που θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη και για τον Κλινοβό (του οποίου η γραφή με “ει”, είναι σαφώς παρετυμολογική)

  80. phrasaortes said

    @65

    Φαίνεται πολύ ενδιαφέρον θέμα. Δεν είμαι ούτε κατά διάνοια ειδικός στην ύστερη βυζαντινή ιστορία, αλλά θα μου φαινόταν όντως περιέργο να υπήρχε παρουσία Τούρκων στα νότια Γρεβενά από τα μέσα του 14ου αιώνα. Χου νόους!

    Κάτι ελαφρώς άσχετο με την Καλαμπάκα, αλλά τουλάχιστον σχετικό με τις μετακινήσεις των λαών και την ετυμολογία των τοπονυμίων:

    Στην νοτιοανατολική Μικρά Ασία, στους πρόποδες του Ταύρου, υπάρχουν τα βουνά Μπολγκάρ, τους κατοίκους των οποίων το Καραμανναμέ (το βιβλίο της δυναστείας των Καραμανιδών) αποκαλεί Μπουλγκάρ, διαχωρίζοντας τους από τους γειτονικούς πληθυσμούς των Ογούζων και Τουρκομάνων. Στην περιοχή μάλιστα βρίσκεται το φρούριο Λουλόν, το οποίο οι Άραβες χρονικογράφοι περιέγραφαν ως το φρούριο των Σλάβων. Το φρούριο Λουλόν (ή Λούλον, δεν παίρνω όρκο για τον τόνο) ήταν τμήμα της βυζαντινής γραμμής άμυνας στην Κιλικία, με στόχο τον περιορισμό των αραβικών επιδρομών από την Συρία. Οι Βυζαντινοί είχαν εγκαταστήσει Σλάβους στην Μικρά Ασία (το παράδειγμα που θυμόμαστε απ’το σχολείο είναι η εξέγερση του Θωμά του Σλάβου), οπότε αναρωτιέμαι μήπως το φρούριο Λουλόν είναι παρόμοια περίπτωση.

    Μάλιστα στην περιοχή βρίσκεται σήμερα η ημινομαδική φυλή Σαρικεσιλί, η οποία θεωρείται υπόπτως χλωμή για τα στάνταρ της Κιλικίας, αλλά μάλλον πρόκειται περί ατυχούς σύμπτωσεως.

  81. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

  82. Πριγκιποβάτραχος said

    @64 Πολύ εύστοχο σχόλιο, οι Σλάβοι ακόμα δυσκολεύονται με τα Ελληνικά. Ο καημένος ο Ντούσαν, από το 1977 στην Ελλάδα και ακόμα δεν ξέρει τι σημαίνει άρθρο. Τουλάχιστον οι Σλάβοι είναι τεχνίτες στην μπάλα και με τον ερχομό τους έκαναν πιο ανταγωνιστική τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και της χάρισαν τίτλους στις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες διοργανώσεις. Περασμένα μεγαλεία…

  83. Πέπε said

    Εκτός από τα Γιαννιτσά < Yenice, υπάρχει και στην Ξάνθη η Γενισέα, επίσης εκ του Yenice. Από τη Γενισέα ο περίφημος καπνός Γενιτζέ, περιζήτητος για αρωματικά χαρμάνια τσιγάρου και πίπας. Δεν έχω καταλάβει αν είναι υποποικιλία του Μπασμά, που προέρχεται από την ευρύτερη περιοχή Ξάνθης, ή συνώνυμο του ίδιου του Μπασμά.

    Εδώ τα πάντα και άλλα τινά για τη Γενισέα και τα καπνά Γενιτζέ:

    https://manolischoumas.blogspot.com/2017/08/yenidje-tobacco.html

  84. Γιάννης Ιατρού said

    79: Αυτή η εργασία του Σ. Ασημάκη με τα τοπωνύμια είναι πολύ ενδιαφέρουσα και προφανώς ο συγγραφέας το έχει ψάξει πολύ το αντικείμενο…

  85. smerdaleos said

    @77, Λεώνικο

    Μη μασάς άρχοντα! Σε αποζημιώνω με την ανάθεση της παρακάτω διερεύνησης: την ετυμολογία του γεωργιανού εξωνύμου Berdzeni = «΄Ελληνες, Εώοι Ρωμαίοι»

    Υπάρχουν τρεις ετυμολογικές προτάσεις:

    1) από το τοπωνύμιο «Βυζάντιον» (άρα ο όρος δευτερογενώς επεκτάθηκε και στους Ἐλληνες της αρχιαότητας)
    2) από τον γεωργιανό όρο brdzeni = «σοφοί» (αρχικά για τους φιλοσοφούντες Έλληνες της αρχαιότητας και μετά στους ομόγλωσσους τους Εώους Ρωμαίους που κατοικούσαν και αυτοί γύρω απ΄το Αιγαίο)
    3) από έναν πανάρχαιο όρο που στα μεν ελληνικά έγινε «Πελασγοί», στα δε Γεωργιανά Berdzeni: Δεν ξέρω πόσο λογική και βάσιμη είναι η επιχειρηματολογία της συγκεκριμένης πρότασης του Khintibidze, Elguja, αλλά
    αν ισχύει τότε οι Γεωργιανοί και οι γλωσισκοί τους πρόγονοι προσδιόριζαν με τον ίδιο όρο Προέλληνες, Έλληνες και μεθελληνικούς Ρωμαίους.

  86. @ 84 Γιάννης Ιατρού

    Το κεφάλαιο «H τοπωνυμική κατάληξη -οβα, -οβο» είναι πράγματι ανατρεπτικό.

  87. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Ουδεμία επαφή έχω με αλβανο-σλαβο-αρωμουνικά και επομένως δεν μπορώ να εκφράσω άποψη επί της ουσίας. Φαίνεται, πάντως, η προσεγμένη, οργανωμένη και «ψαγμένη» δουλειά του κ. Βλιώρα, ως αποτέλεσμα των ερευνών του, σε συνδυασμό με το -απαραίτητο- μεράκι! (σε ανάλογη «ποσότητα», βέβαια 🙂 )
    Ωστόσο, θα περίμενα να υπάρχει σύντομη αναφορά και στις διαφορετικές (επικρατούσες;) ετυμολογήσεις για μερικές λέξεις (π.χ. Κλινοβός, Χούρσενο, Καλαρίτες, Κλοκοτός).

    Και η απορία του Phrasaortes (#12+80) μου φαίνεται εύλογη.
    Τη σχολίασε ο κ. Βλιώρας στο #65τέλος. Πράγματι θέλει πολύ –και πολύπλευρο- ψάξιμο. Έχουμε παρόμοιες περιπτώσεις λέξεων του κρητικού ιδιώματος που, σύμφωνα με κάποιες ετυμολογήσεις, θεωρούνται τουρκικής προέλευσης (αρκετά πριν από την κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς) και δεν είναι γενικότερα αποδεκτές.

    #65.
    Στο: @40 Ακόμα και στην Κρήτη! («Τους Σκλαβησιανούς της Βιθυνίας τους ξανασυναντούμε να λαμβάνουν μέρος στην Βυζαντινή…
    Δεν προκάνω απόψε… Ες αύριον! 🙂

  88. Κουτρούφι said

    #55
    «Παρεμπιπτόντως, στὴν ἰδιαίτερη πατρίδα μου (τὴν Κύθνο) ὑπάρχει κορυφὴ μὲ τὴν σλαβική, ἂν δὲν κάνω λάθος, ὀνομασία Τσούκα.»

    Πατριώτη, υπάρχει περίπτωση το «Τσούκα» να σχετίζεται με το ιταλικό «zucca» (κολοκύθι);

  89. Georgios Bartzoudis said

    83 Πέπε said….
    Τα καπνά της Ξάνθης είναι μπασμάδες που καλλιεργούνται όχι στο σημερινό (πεδινό) χωριό Γενησέα αλλά στους Γιακάδες=επικλινείς πλαγιές στα βόρεια του νομού, στους πρόποδες των βουνών. Είναι σαν τα χωράφια που παρ΄ημίν λέγονται τζιγκούρες. Επίσης, απ’ ότι βλέπω σε τουρκικά κιτάπια, Γενιτζέ λένε οι Τούρκοι ολόκληρη την περιοχή Ξάνθης-Κομοτινής.

  90. Nestanaios said

    69. Dimosioshoros.

    Το «παραεφθαρμένη» είναι πολύ ήπιο. Το «δια+εν+φθαρμενη» = διεμφθαρμένη = διεφθαρμένη είναι το κατάλληλο εδώ.

  91. Tomás de Torquemada said

    #84, 86
    Η μελέτη που αναφέρθηκε είναι τελείως αγλωσσολόγητη. Παρουσιάζει άγνοια των γλωσσικών φαινομένων στις διάφορες γλώσσες, καθώς και με ποιο τρόπο η ίδια λέξη-δάνειο μεταλλάσσεται ανάλογα με τη γλώσσα-αποδέκτη.

  92. Πέπε said

    @89:

    > > απ’ ότι βλέπω σε τουρκικά κιτάπια, Γενιτζέ λένε οι Τούρκοι ολόκληρη την περιοχή Ξάνθης-Κομοτινής.

    Από μια πλάγϊα ματιά στο λινκ που ανέβασα (είναι τεράστιο, δεν το διάβασα αναλυτικά όλο) κατάλαβα ότι η Γενισέα ήταν πρωτεύουσα κάποιας διοικητικής ενότητας (νομού, επαρχίας, κάτι τέτοιο). Οπότε ίσως θα φερωνυμούνταν όλη η περιοχή, και αυτό μάλλον έχει μείνει στο λεξιλόγιο των Τούρκων μέχρι σήμερα. Σωστά;

    Όσο για τα καπνά, γνωρίζοντας (γενικά, χωρίς όλες αυτές τις λεπτομέρειες για τα υψόμετρα κλπ.) τον Μπασμά Ξάνθης, αυτό που δεν έχω καταλάβει είναι αν «καπνά Γενιτζέ» είναι απλώς άλλη ονομασία του μπασμά ή αν είναι υποπερίπτωσή του.

  93. ΚΩΣΤΑΣ said

    @84, 86, 91

    Έριξα μια ματιά, ενδιαφέρουσα δουλειά μου φάνηκε, αλλά κάπου είδα ότι θεωρεί τους καραγκούνηδες βλάχους, κάπως περίεργο μου φάνηκε αυτό.

  94. Πέπε said

    @33:

    > > Ότι η ύπαιθρος, ακόμη και της παλιάς Ελλάδας, είναι γεμάτη σλάβικα, αρβανίτικα και βλάχικα τοπωνύμια, αυτό βέβαια είναι πασίγνωστο. Άλλα κάνουν μπαμ, όπως η Αράχωβα ή η Γρανίτσα (επισήμως Νυμφασία)…

    Αυτό που κυρίως κάνει μπαμ είναι το Νυμφασία! Όποτε βλέπουμε τοπωνύμια (α) προδήλως αρχαία σαν αυτό, (β) ανέμπνευστα όπως Καλλιθέα ή Ωραιοχώρι, (γ) εθνικοπατριωτικά όπως Βασιλικά, ή (δ) με απλές, προφανείς κυριολεξίες χωρίς ίχνος ποίησης ή ιστορικής φθοράς, όπως Ψωμοτόπι, στάνταρ υπόκειται ξενόγλωσσο τοπωνύμιο.

  95. ΣΝΠ said

    Υπάρχει και παλαιό βουλγαρικό χωριό με την ονομασία «Клиново» (Κλίνοβο = κατά την ορθή προφορά)
    νοτίως της σημερινής «Β.Μακεδονίας» υπαγόμενο στον Δήμο Καβαντάρτσι, σχετικά κοντά στα ελληνικά σύνορα.
    Το χωριό αυτό, από το 2002 δεν έχει πλέον κατοίκους.

  96. sarant said

    84-86-91 Φοβάμαι ότι ο συγγραφέας απλώς θέλει να βγάλει ελληνικά, με το ζόρι, τα σλαβικά τοπωνύμια.

  97. Μαρία said

    96
    Καθόλου, αν κρίνω απ’ τα Σερριώτικα που διέτρεξα. Για τα σλάβικα, τα περισσότερα, παραπέμπει στον Φάσμερ.

  98. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    «Ο καλύτερος ποινικολόγος της Ελλάδας» ή κάπως έτσι. Έ, από εδώ και πέρα, ας αφήσουμε την Δικαιοσύνη, την πραγματική Δικαιοσύνη (βαρυποινίτες κλπ) να κάνει την δουλειά της..

  99. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ο συνήγορός του Αλέξης Κούγιας δήλωσε αμέσως μετά: «Ήταν μία πολύ δύσκολη διαδικασία. Θα προσφύγουμε κατά της διάπραξης της ανακρίτριας για την προσωρινή κράτηση. Ειναι μία δικογραφία χωρίς στοιχεία, μία δικογραφία που αν δεν ήταν ο Λιγνάδης θα ήταν με συνοπτικές διαδικασίες ελεύθερος».

    Και μιά δική μου πρόταση προς το γραφείο του καλύτερου ποινικολόγου της Ελλάδας. Να μηνύσουμε την ανακρίτρια και τον εισαγγελέα..

  100. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Μπορώ να ελπίζω Νικοκύρη ότι το Σάββατο θα κρατήσεις και μία θέση για το «διάπραξη της ανακρίτριας»;
    Καλημέρα σας!

  101. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ά, είδα σε άλλα ειδησεογραφικά ότι είπε «της διάταξης». Άρα, μάλλον δεν έχει θέση στα σαββατιάτικα. (Αλλού έχει θέση!)

  102. Προκαλεί εντύπωση πως τα έντυπα του χοντρού βαστάνε γραμμή κατά Λιγνάδη και μετά την ανάμειξη Κούγια, φαίνεται πως έχει πέσει στην δυσμένεια του χοντρού ο ποινικολόγος, αν κρίνω και από τα ποδοσφαιρικά χάλια της Α.Ε.Λάρισσας που πάει φουλ για υποβιβασμό.
    Ολα (πιθανόν) να ξεκίνησαν από την αθώωση του ΠΑΟΚ στο εφετείο για την πολυϊδιοκτησία ενώ ο Κούγιας το είχε για «σιγουράκι» και τις πιθανές παρενέργειες που θα έχει για την επιτροπή που είχε εισηγηθεί τον υποβιβασμό του ΠΑΟκ. Ηδη μια προσπάθεια του Αυγενάκη να περάσει τροπολογία ώστε τα μέλη της επιτροπής να μην μπορούν να διωχθούν για τις εισηγήσεις τους (!) συνάντησε πολλές αντιρρήσεις και πάγωσε.
    Θα ξέρουμε σε λίγες μέρες που λήγει η προθεσμία για να προσφύγει ο ΟΣΦΠ στο CAS, αν δεν το κάνει θα αρχόσει το κυνήγι των μελών της επιτροπής (αν το κάνει πιθανότατα θα πάρει μια παράταση 2-3 μηνών το κυνήγι). Στην δική μου λογική η ιδέα ήταν του Κούγια, η υλοποίηση ήταν του Αυγενάκη με τους κουμπάρους που έβαλε στην επιτροπή και τώρα που η κατάσταση γυρίζει μπούμεραγκ,ψάχνονται.

  103. @ 90 Nestanaios

    Δηλαδή κάτι σαν «παραποιημένη». ΟΚ.

  104. @ 91 Tomás De Torquemada

    ΟΚ.

  105. @ 93 ΚΩΣΤΑΣ

    Μμμ…

  106. @ 95 ΣΝΠ

    >>Υπάρχει και παλαιό βουλγαρικό χωριό με την ονομασία «Клиново» (Κλίνοβο = κατά την ορθή προφορά) νοτίως της σημερινής «Β.Μακεδονίας» υπαγόμενο στον Δήμο Καβαντάρτσι, σχετικά κοντά στα ελληνικά σύνορα.

    Λίγο περίεργη διατύπωση. [Ν]οτίως της σημερινής «Β.Μακεδονίας» δεν είναι έδαφος της Ελληνικής Δημοκρατίας; Μάλλον κατάλαβα. Στα νότια, στο νότιο μέρος της «Β.Μ.».

  107. @ 99 Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη

    Μηνυτήρια αναφορά. Γίνεται και αυτό κατά καιρούς.

  108. Υπάρχει και αυτό περί διαπράξεως. https://www.lawspot.gr/nomikes-plirofories/nomothesia/n-4619-2019/arthro-190-poinikos-kodikas-nomos-4619-2019-apeili

  109. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα

    86: Ναι, κυρίως γι αυτό το κεφάλαιο εκφράστηκα στο 84

    91,93,96: Το ότι τα χώνει στον Fallmerayer δεν με εκπλήσσει και καλά κάνει. Επομένως μια σχετική νότα έχει η εργασία. Αλλά η επιχειρηματολογία/παραδείγματα και η γεωγραφική/τοπολογική εξέταση για τοπωνύμια με καταλήξεις -οβα, -οβο (βλ. παράδειγμα με την Αράχωβα…) νομίζω πως αξίζει να σχολιαστεί από τους επαΐοντες γλωσσο* πιό επισταμένα, να μάθουμε κι εμείς οι του μέτρου και του διαβήτου χειριστές, ερασιτέχνες της γλώσσας, τις επιφυλάξεις τους 🙂

  110. Alexis said

    Καλημέρα.
    Ενδιαφέρουσα φαίνεται πράγματι η εργασία αυτή του Ασημάκη.
    Σίγουρα έχει παραλείψει αρκετά, βλέπω π.χ. στην Πρέβεζα λείπει το Κεράσοβο και στην Αιτωλοακαρνανία η Βαράσοβα («εμβληματικό» βουνό κοντά στο Μεσολόγγι)
    Ερώτηση: Η κατάληξη -ίτσι στα ελληνικά τοπωνύμια (π.χ. Νικολίτσι, Δημητρίτσι, Πετρίτσι κλπ.), που δεν την έχει περιλάβει ο Ασημάκης στην εργασία του, είναι κι αυτή σλάβικης προέλευσης;
    Πρόκειται δηλαδή για εξελληνισμό της σλαβικής κατάληξης -ιτς ή προκύπτει από ελληνικό υποκοριστικό;

  111. Alexis said

    #100, 101: Είτε «διάπραξη» είπε είτε «διάταξη» εμένα γλωσσικά δεν μου κάθεται καλά.
    Μπορεί βέβαια να είναι κάποιος ειδικός νομικός όρος, οπότε κρατάω επιφυλάξεις.

  112. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    111 Εισήγηση?

  113. Nestanaios said

    103. Dimosioshoros.
    Αν ο Αϊνστάιν ήταν γλωσσολόγος, δε θα συμφωνούσα μαζί του.

  114. Nestanaios said

    110. Alexis.

    Έχουν γίνει με τον ίδιο τρόπο που έγιναν τα «ISTANBUL» και «IZMIR». «Μέσα από τα ελληνικά».

  115. # 109

    The rye is here, I’m waitin’ for the catcher…

  116. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα!
    (Συνέχεια εκ του χθεσινοβραδινού 🙂 )

    #65.
    Στο: @40 Ακόμα και στην Κρήτη! («Τους Σκλαβησιανούς της Βιθυνίας τους ξανασυναντούμε να λαμβάνουν μέρος στην Βυζαντινή reconquista της Κρήτης από τους Άραβες και, κατά πάσα πιθανότητα, τα σλαβικά τοπωνύμια της Κρήτης οφείλονται στην παρουσία τους.»[Στο λινκ του smerdaleos – τι καταπληκτική δουλειά!!!]
    Ναι μεν ο Νικηφόρος Φωκάς έφερνε μαζί του και Σλάβους / Σκλαβησιανούς – σκλάβους, αλλά η επίδραση της γλώσσας τους στην ντοπιολαλιά θα πρέπει να ήταν ασήμαντη – και λόγω πληθυσμού τους και λόγω της κοινωνικής τους θέσης. Ίσως, βέβαια, αργότερα να ρίζωσαν και να δημιούργησαν ‘γλωσσικούς θύλακες’, στοιχεία των οποίων επιβίωσαν και στα επόμενα χρόνια. Δεν είναι απίθανο…
    Πάντως, απ’ όσο πρόχειρα μπόρεσα να ψάξω, τα περισσότερα από τα 17 κρητικά τοπωνύμια που αναφέρει ο Vasmer:
    – ή έχουν, προφανώς, αποδοθεί από τον ελληνόφωνο πληθυσμό σε μέρη εγκατάστασης ή δράσης σλαβικών πληθυσμών (Βουργάρω, Σκλαβεροχώρι, Σκλαβοδιάκου, Σκλαβοπούλα, Σκλάβοι)
    – ή είναι μεσν. πανελλήνια και πιθανότατα ήρθαν αργότερα από την -παλιά- Ελλάδα (π.χ. Βάλτος <σλαβ., Λαγκές < ελλ. ή σλαβ. λαγκάς)
    – ή είναι αυθαίρετης και πιθανής -έως ελάχιστα πιθανής!- ετυμολογίας από τον ίδιο τον Vasmer (Γαβρανού, Γαράζο, Μούντρος, Σφινάρι)
    – ή είναι άγνωστης/αμφίβολης ετυμολογίας, γενικότερα. (Ζαγουριάνοι, Πλεμενιανά, Ροδοβάνι, Χαρβάτα, Χουδέτσι).
    Τα Τοπόλια είναι το μόνο ίσως τοπωνύμιο που σίγουρα είναι σλαβικής προέλευσης, σύμφωνα με τον ιστοριοδίφη ερευνητή Στ. Σπανάκη. (< topóla = λεύκα)

  117. Γιάννης Ιατρού said

    115: περίμενε εσύ, εγώ πάω να φτιάξω κάτι μυζηθροπιτάκια που έχω βάλει στο μυαλό μου από χθες…

  118. Nestanaios said

    40. Χαρούλα

    Οι βάρβαροι πήγαν και στην Τεγέα και με υπόδειξη των αρσενικών ερινυών (ρασοφόρων), ισοπέδωσαν τον μεγαλοπρεπέστατο ναό όλης της Πελοποννήσου, τον ναό της Αλέας Αθηνάς. Αφαίρεσαν και τη χρυσή φάτνη των αλόγων του Μαρδονίου που είχαν πάρει οι Τεγεάτες σε εκείνη τη μάχη για τη διάκρισή τους στην τότε απόπειρα των βαρβάρων βαρβαροποίησης της Ελλάδος που είναι γνωστή ως μάχη των Πλαταιών.

  119. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Εμ, είδατε τι κάνει ένα / που παραλείπεται! Μετά το: …», εννοείται ότι σταματούν τα πλάγια! (Πάω για δεύτερο καφέ…)

  120. Κούλης – Υπέρκομψη – Κωνσταντίνος – Λίνα – Δημήτρης – Αλέκσης – Τσέλσυ – Βαγγέλας – Κούλης

    ένα ολοκληρωμένο κύκλωμα, τώρα τι ακριβώς εξυπηρετεί στην πολυ-χάλι-κατοικία, άγνωστον…φως, νερό, τηλέφωνο, αέριο-φυσικό ή αποχέτευση, δεν ξέρω.

  121. Κιγκέρι said

    93: ΚΩΣΤΑ,

    τη συγκεκριμένη εργασία εγώ δεν τη διάβασα, αλλά απ’ όσο ξέρω, οι Βλάχοι της Ακαρνανίας αποκαλούν τους εαυτούς τους Καραγκούνηδες, περισσότερα δεν ξέρω να σου πω, υπάρχουν διάφορα δημοσιεύματα, να, δες λίγο κι εδώ:

    http://www.epoxi.gr/Themata/themata40.htm

  122. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @111. Κάτι θυμόμουν από παλιά, το ξανακοίταξα στον Δημητράκο όπου στο εν λόγω λήμμα έχει και το ερμήνευμα: διαταγή, παραγγελία

  123. Tomás de Torquemada said

    #109
    Η κατάληξη -οβο/-οβα έχει γίνει παραγωγική σχεδόν σε όλες τις βαλκανικές γλώσσες, αυτό είναι από χρόνια λυμένο. Άλλα στοιχεία είναι αυτά που θα οδηγήσουν στην ετυμολογία. Και πάντα βέβαια πρέπει να έχουμε στο νου ότι άλλη μπορεί να είναι η ετυμολογία και άλλη η ονοματοθεσία, δηλαδή ποιος και πότε έθεσε το τοπωνύμιο.

  124. ΚΩΣΤΑΣ said

    121
    Κιγκέρι, σε ευχαριστώ πολύ. Μάλλον έτσι είναι, άλλοι καραγκούνηδες αυτοί. Είπα κι εγώ, οι δικοί μας καραγκούνηδες (πεδινοί Θεσσαλοί) από που και ως που βλάχοι.

    Στεναχωρήθηκα και λίγο γιατί μέσα από το λινκ ξαναθυμήθηκα τον μακαρίτη Στέργιο Κουκούδη, δάσκαλο και συγγραφέα ερευνητή, κυρίως για τους βλάχους. Έφυγε ξαφνικά στα 50 του χρόνια. Τον είχα γνωρίσει για λίγο κι από κοντά.

  125. sarant said

    Καλημέρα και από εδώ!

  126. loukretia50 said

    Καλημέρα!
    Ωραίο θέμα! Ευχαριστούμε!

    κ.Βλιώρα,
    Πολύ ενδιαφέρουσα η έρευνά σας και πλούσια η βιβλιογραφία.
    Το γεγονός ότι υπάρχουν λέξεις με κοινή ρίζα σε τόσες διαφορετικές γλώσσες είναι πραγματικά εντυπωσιακό, για ειδικούς και μη! – δυστυχώς ανήκω στη β΄ (ερασιτεχνική) κατηγορία!
    Σίγουρα έχετε μεράκι και αφιερώσατε απίστευτο χρόνο στην επίπονη προσπάθειά σας.Θα αναζητήσω κι άλλα έργα σας.

    Όπως ανέφεραν όμως και άλλοι σχολιαστές, όταν τα ίχνη των λέξεων χάνονται στο χρόνο και την αλληλεπίδραση των γλωσσών, δεν οδηγούν σε ξεκάθαρα συμπεράσματα.
    Και τα τοπωνύμια ειδικά έχουν πολύπλοκη ιστορία που δε διευκολύνει καθόλου την ετυμολογία.
    Αυτός είναι και ο λόγος που δε φαίνονται πειστικές κάποιες εξηγήσεις σας και δεν καταλαβαίνω γιατί απορρίπτετε κάποιες άλλες.
    Για παράδειγμα, η Κλείσοβα, σε τόσο χαρακτηριστική τοποθεσία.. Γιατί να μη θεωρήσουμε ότι η λέξη «κλεις» ή το ρήμα «κλείνω» ήταν γνωστά στους κατοίκους της περιοχής πολύ πριν τους Σλάβους?
    Και σχεδόν δίπλα στο Μεσολόγγι υπάρχουν τα στενά της Κλεισούρας και τα Κλεισορέματα.
    Σαφώς μεταγενέστερες ονομασίες, γνωστές την εποχή της τουρκοκρατίας, άγνωστο πότε και από ποιους ονομάστηκαν, τα αηδονάκια σίγουρα το λένε.
    Κάποια αντίστοιχη αναφορά σε χαρακτηριστικό της περιοχής πιθανόν να ισχύει για το Κλείτσοβο που μετονομάζεται σε Κλειδί, ενώ ο Κλινοβός και η Κλίνιτσα μπορεί να προέρχονται από «επικλινής».

    Επίσης, όταν το όνομα Μύκανη απαντάται ήδη από τα μέσα του 14ου αιώνα , γιατί αποκλείεται κάποια σχέση με το «Μυκάομαι» ?
    (γνωστή η έκφραση «βροντῆς μυκησαμένης»).
    Γιατί να προτιμηθεί η εξήγηση από την τουρκική ονομασία «τόπος» σ΄ένα μέρος που συναντώνται ποτάμια?
    Είναι πολλές οι πιθανότητες.

    ======================

    Μαρία και Απουσιολόγε,
    Κι εγώ βρήκα ενδιαφέρουσα την εργασία που αναφέρεται στο 84. Δεν προσπαθεί σίγουρα να εξελληνίσει τα σλάβικα τοπωνύμια, στην περιοχή μου τουλάχιστον, αντίθετα βρίσκει κοινή ρίζα σε βλάχικα, λατινικά και άλλες γλώσσες.
    Οι πληροφορίες και η βιβλιογραφία που αναφέρει δείχνουν ότι έχει κάνει εκτεταμένη έρευνα. (πχ για τη Χρυσοβίτσα, Φραγκίστα, Πλησίβιτσα, Λιβίκιστα, Κλόκοβα κ.ά), παραπέμπει σε πηγές και παραθέτει λεπτομερείς πληροφορίες ενώ συμπληρώνει :
    « πιθανή εξήγηση», «επικρατέστερη άποψη», «ανεπιβεβαίωτη» ή προσωπική άποψη».
    Υποθέτω ότι δε βοηθάει στη λεξικογράφηση, αλλά ο αναγνώστης το εκτιμά και παίρνει μια καλή ιδέα.
    Και πιστεύω ότι δεν αξίζει να ακυρώνεται η προσπάθεια να ερευνηθεί ένα τόσο ιδιαίτερο και δύσκολο θέμα, με τον αφορισμό «τελείως αγλωσσολόγητη» (σχ.91)

  127. loukretia50 said

    Δ. Βικέλα:

    Περιηγητής στο Αγρίνιο του 1884
    «…Χάρις εις την σχολαστικότητα ήτις επεκράτησε κατά τον σχηματισμόν του Ελληνικού βασιλείου, πολλαί ονομασίαι μετεβλήθησαν τοιουτοτρόπως. Ηθέλησαν να αναστήσωσι την αρχαίαν Ελλάδα, δίδοντες εις τας πόλεις και τα χωρία μας τα αρχαία ονόματα των, όπου νέαι ονομασίαι τα αντικατέστησαν. Ελησμόνησαν όμως ότι την αρχαίαν ιστορίαν διεδέχθη νεωτέρα ιστορία, ήτις αφήκε και αύτη τα ίχνη της εις την πατρίδα μας, ίχνη άτινα δεν έχομεν το δικαίωμα ν’ αποσβέσωμεν. Ηδυνάμεθα δε να σεβασθώμεν τα δια μακράς παραδόσεως καθιερωθέντα νέα ονόματα, χωρίς δια τούτο να φανώμεν ασεβείς προς τους ένδοξους προγόνους μας.
    Απ’ εναντίας, αδικούμεν την κλασσικήν αρχαιότητα όσο και την νεωτέραν ιστορίαν δια της συγχύσεως την οποίαν επιφέρουν ενίοτε τοιούτοι αναχρονισμοί και τοιαύται αναβαπτίσεις…»
    http://www.epoxi.gr/Scriptum00/scriptum80.htm

  128. @126 Loukretia50, το έγραψα και στο 50.: «Την «αγωνία» μου και την απορία μου προσπαθώ να εκφράσω και να θεραπεύσω, κι όχι να επιβάλ(λ)ω κάτι από καθέδρας ή ως υποτιθέμενη «αυθεντία». Κυρίως απορούσα πώς πρέπει να τα γράψω (τα τοπωνύμια) σε ιστορικές μου μελέτες για την περιοχή της Καλαμπάκας, που θα δημοσιευτούν προσεχώς.»
    Δεν απορρίπτω τίποτε, προσπαθώ, χωρίς να είμαι και ειδικός γλωσσολόγος —ένας απλός φιλόλογος της δευτεροβάθμιας είμαι!— να ρίξω φως και να αναδείξω κάτι, ώστε άλλοι επαρκέστεροι από μένα, όπως ο smerdaleos για παράδειγμα που σχολιάζει κι εδώ, να βρουν πιο πειστικές και πιο οριστικές (όσο γίνεται) απαντήσεις.

  129. Γιάννης Ιατρού said

    126: Α, χρόνια και ζαμάνια🤗, μαύρα μάτια κάναμε… 🙂 🙂
    Προφανώς πέρασες ‘ξώφαλτσα Λού και δεν σε πρόλαβα να σε φιλέψω μυζηθροπιτάκι (117), με χειροποίητο φύλλο 😉😋

    Νομίζω πως όλα αυτά τα τοπωνυμικά από ετυμολογικής άποψης μπορεί να έχουν και περισσότερες από μία εξηγήσεις, άσε που απ΄εδώ έχουν περάσει πολλοί και διάφοροι, άλλοι ριζώσανε κι άλλοι όπως λέει το εμβατήριο.
    Παλιά οι μετακινήσεις (π,χ, από νομάδες κτηνοτρόφους με τα κοπάδια τους ή από εθνοτικές ομάδες που για διάφορους λόγους αναζητούσαν νέο τόπο για να εγκατασταθούν) ήταν πολύ πιό εύκολες στο χώρο των βαλκανίων, μιας και τα όποια σύνορα δεν ήταν σοβαρό εμπόδιο ή και δεν υπήρχαν καθόλου, αφού ανά διαστήματα τα βαλκάνια ήταν υπό ενιαίο έλεγχο.

    Είναι και κάποιοι απάτριδες, γνωστοί για τις ανατρεπτικές τους ιδέες, αλλά ευτυχώς όλα ανάγονται στους ΑΗΠ, και σε περίπτωση αμφιβολιών, ειδικά στην βόρεια Ελλάδα, στον Μεγαλέκο.

  130. Nestanaios said

    123. Tomás De Torquemada

    Πολύ σωστά!!!

  131. Nestanaios said

    126. Loukretia50

    Υπάρχει και η έρευνα των Μεδίκων και μιλάει για τους Πελασγούς. Σ’ αυτούς τους Πελασγούς οφείλεται το γεγονός ότι υπάρχουν λέξεις με κοινή ρίζα σε τόσες διαφορετικές γλώσσες.

    «… οὐδεὶς τῶν περιλειφθέντων Ἑλλήνων ἐφύλαξεν αὐτῶν τὴν μνήμην, πλὴν τῶν Πελασγῶν τῶν ἀφ’ Ἑλλάδος εἰς βαρβάρους πλανηθέντων, οὓς καὶ ὁ ποιητὴς δίους καλεῖ….».

    Δις, Διος είναι ο επιτεταμένως δίδων και δεν έχει σχέση με κανέναν θεό.
    Ο Ποιητής το γνωριζε πολύ καλά.

  132. Γιάννης Ιατρού said

    Και οι μόνοι απόγονοι (τι απόγονοι, ένας απέμεινε δηλαδή…) αυτών σε γνωστό χωριό της Αρκαδίας 🙂 🙂

  133. ΚΩΣΤΑΣ said

    Είπε μια πολύ σοφή κουβέντα ο Tomás de Torquemada @ 123 «Και πάντα βέβαια πρέπει να έχουμε στο νου ότι άλλη μπορεί να είναι η ετυμολογία και άλλη η ονοματοθεσία, δηλαδή ποιος και πότε έθεσε το τοπωνύμιο.»

    Πράγματι η ονοματοθεσία, δηλαδή ποιος και πότε έθεσε το τοπωνύμιο είναι πολύ σημαντική παράμετρος. Θα σας φέρω ένα προσωπικό παράδειγμα. Ασχολήθηκα λίγο με τοπική ιστορία, τό ‘χω ξαναπεί εδώ, το ξέρουν οι περισσότεροι. Βρήκα τα αρχείο ενός προσφυγικού σχολείου, του δημοτικού σχολείου Επταλόφου που λειτούργησε ως 4/τάξιο κοινοτικό για τα έτη 1928-30. Μέσα από εκεί προέκυψαν οι τότε κάτοικοι της Επταλόφου, ο τόπος προέλευσης (πατρίδα), το επάγγελμα των γονέων και άλλα στοιχεία. Όλα αυτά τα επεξεργάστηκα και τα παρουσίασα σε μια έκδοση. Μέσα σε αυτά τα στοιχεία που βρήκα ήταν και μια οδός Αριστάτου. Ψάχνοντας από περιέργεια σε άλλες πηγές να βρω τί ήταν αυτός ο Αρίστατος, έπεσα πάνω σε άλλο υλικό, ενδιαφέρον για τη περιοχή και προέκυψε δεύτερο βιβλίο. Τώρα ασχολούμαι με τα οδωνυμικά της περιοχής, ως ευκαιρία να απονείμω ένα μεγάλο ευχαριστώ στο Αρίστατο που με οδήγησε σε αυτό το ωραίο ταξίδι. Αρίστατος, σύμφωνα με το πρακτικό ονοματεθεσίας του Δήμου Θεσσαλονίκης υπάρχει, το έχω στα χέρια μου, όμως Αρίστατο σύμφωνα με την ιστορία δεν βρίσκω πουθενά.

    *Θα καταλάβατε κ. Βλιώρα γιατί σας συμπάθησα ιδιαίτερα, μας συνέχουν ίδιες περίπου «λόξες». 😉

    ** Συμφωνώ πολύ και με το σκεπτικό της Λουκρητίας.

  134. spyridonv said

    @133 😉

  135. ΓΤ said

    133

    Κι αν εμείς είχαμε Καιροφύλα
    για δικό μας Αθηναιοδίφη
    μάζεψες τα σκόρπια φύλλα
    έκανες το αναδίφι
    στας οδούς της Επταλόφου

    και ονόματα του δνόφου
    έφερες εσύ στο φως
    γι’ αυτό παρανόμι σου ‘χουν
    «φυλλαδίων ιστορικός»

  136. ΚΩΣΤΑΣ said

    135
    Φίλε μου, ΓΤ, ρε μαν, άσε να το πω, αγάπη δηλώνει, πολλά – πολλά ευχαριστώ! 😉

  137. loukretia50 said

    128. Ναι, διάβασα το σχετικό σχόλιο και δεν αμφισβητώ την πρόθεση και τον προβληματισμό σας, άλλωστε διαφαίνονται στο σύνολο της μελέτης σας.
    Λυπάμαι αν σας έδωσα αυτή την εντύπωση, δεν ανήκω στους προσεκτικούς σχολιαστές, ούτε όμως και στους κακόπιστους.
    Απλά στα δύο βασικά παραδείγματα που ανέφερα (Κλείσοβα και Μ*κανη) διέκρινα – ίσως είναι λάθος μου ή βιαστική εντύπωση – μια βεβαιότητα πιο κρυστάλλινη συγκριτικά με άλλες παρατηρήσεις σας, ενώ το τοπίο παραμένει θολό! (στα μάτια τουλάχιστον εκείνων που δεν κατέχουν εξειδικευμένες γνώσεις).

    Σας ευχαριστώ για την απάντηση.

    ΥΓ Μάλλον με παρέσυραν οι αναμνήσεις από το γραφικό φαράγγι της Κλεισούρας και οι διηγήσεις για την παραγνωρισμένη σημασία της μάχης της Κλείσοβας και εστίασα στο πρώτο παράδειγμα!

    Μπορεί να φταίει κι ο ποιητής!
    “Στο αιματοπότιστο νησί
    μια χούφτα παλληκάρια
    Το μέγα δένδρο ανάστησε
    με τα χρυσά κλωνάρια
    Ω! Μεσολόγγι! Ω! Δόξας γη!
    Κι΄αστράφτει στον αιώνα
    η Κλείσοβα του ολόφωτου
    μετώπου σου Κορώνα!”
    Κωστής Παλαμάς

  138. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    137 Ωραία ζωγραφιά. Μάθαμε και πόσοι Κύκλωπες χωράνε σε μια βάρκα 😜

  139. loukretia50 said

    138. !!
    Πάντα διακριτικός!
    Προφανώς θεώρησες ασέβεια να πεις «φουστανελλάδες»!

  140. loukretia50 said

    στο 139 διόρθωση
    ουπς! Έχεις δίκιο ! έβλεπα τη μεγάλη εικόνα, το νησάκι σα βάρκα!
    Αλλά διακριτικός είσαι γενικά!

  141. Γιάννης Ιατρού said

    και γενικώς δεν έχει δώσει δικαιώματα στη γειτονιά 🙂 🙂 🙂

  142. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Βέβαια, το καλύτερο παιδί είναι. Δε νομίζω να έχω γνωρίσει καλύτερο άνθρωπο. Καταπληκτικός, λέμε. Σεμνός, ταπεινός, μετριόφρων και ταυτόχρονα πάνσοφος, φωτοδότης, δίκαιος και ενάρετος. Ένα θαύμα της φύσης, όταν τον έφτιαξαν έσπασαν το καλούπι (στο κεφάλι του) 😂

  143. loukretia50 said

    143. Συμφωνούμε για τον άνθρωπο που κρύβεις μέσα σου!
    (πολύ βαθειά λέμε…)

  144. dryhammer said

    143. Ύστερα από τόσους ανθρώπους που κρύβουν κτήνη μέσα τους, επιτέλους ένα χτήνος που κρύβει μέσα του έναν άνθρωπο!

  145. Nestanaios said

    133 ΚΩΣΤΑΣ

    Ο Tomás de Torquemada @ 123 μίλησε και για στοιχεία. Αυτός και εγώ μιλάμε για στοιχεία, Κανένας άλλος.

    «Άλλα στοιχεία είναι αυτά που θα οδηγήσουν στην ετυμολογία. Και πάντα βέβαια πρέπει να έχουμε στο νου ότι άλλη μπορεί να είναι η ετυμολογία και άλλη η ονοματοθεσία».

    «άλλη μπορεί να είναι η ετυμολογία και άλλη η ονοματοθεσία» και μη παραβλέπουμε το «μπορεί». Η ονοματοθεσία μπορεί να είναι προϊόν ετυμολογίας. Το χωριό μου είναι πανάρχαιο με ελληνική ετυμολογία και ας ισχυρίζονται βάρβαροι του βορρά ότι είναι βουλγαρικό.

  146. Μαρία said

    126
    >Για παράδειγμα, η Κλείσοβα, σε τόσο χαρακτηριστική τοποθεσία.. Γιατί να μη θεωρήσουμε ότι η λέξη «κλεις» ή το ρήμα «κλείνω» ήταν γνωστά στους κατοίκους της περιοχής πολύ πριν τους Σλάβους?
    Υπαινίσσεσαι οτι στο ελληνικό Κλειδί κόλλησαν μια κατάληξη όχι ελληνική;
    Για το Κλείτσοβο Άρτας βλέπω στο Συμεωνίδη την ίδια σλάβικη προέλευση με την Κλείσοβα. Σημαίνει περιοχή με αναβλύζον νερό, πηγή.

    Όσο για τις κλεισούρες (δερβένια) βλ. https://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%B1&dq=

  147. Τι να πω εγώ για τα στοιχεία που τα διαπίστωσα πιτσιρικάς όταν ηράσθην την Αστέρω και ανακάλυψα πως με τα ίδια γράμματα απ’ τ’ονομά της φιάχνεται (η λέξη και) ο έρωτας !!!

    Μετά αγάπησα μια χήρα που έχει τα ίδια γράμματα με την αρχή και κατάλαβα πως είμαι σε καλό δρόμο,όχι άλλο έρωτες και τρέλλες, μόνο αγάπη και συμβίωση

    Μετά ήρθε ο αρμένης ο Αρτέμ και μου πήρε την χήρα γιατί το όνομά του έχει τα ίδια στοιχεία με το τέρμα, όλα εξηγούνται !

  148. ΚΩΣΤΑΣ said

    !45
    Νεσταναίε, ναι, το μπορεί δεν το παραβλέπω, δυνητικό είναι.
    Για το άλλο που λες με τα στοιχεία, βλέπω ότι παραθέτεις κάτι τέτοια. Επειδή όμως δεν σκαμπάζω και πολλά πράγματα από ετυμολογία, δυσκολεύομαι περισσότερο να τα κατανοήσω, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκλείω να είναι κάποια εναλλακτική μέθοδος ετυμολόγησης, δεν γνωρίζω.

  149. Γιάννης Ιατρού said

    Άλλο εννοεί ο μέγας Ιεροεξεταστής (123) με τη λέξη «στοιχεία» κι άλλο ο καταγόμενος από το γνωστό (και) στον Παυσανία πανάρχαιο ελληνικό χωριό (145)

    ΥΓ: Το πανάρχαιο πέφτει λίγο παραδίπλα του σημερινού, αλλά τέλος πάντων, κάτι τέτοια τα προσπερνάμε.
    Η καταβόθρα 🙂 νά ‘ναι καλά (βλ. Μαριολάκο και Αλεξόπουλο, 2010)

  150. loukretia50 said

    146. Μαρία,
    Απλή υπόθεση έκανα, το νησάκι να λεγόταν Κλεις – γιατί όχι? – λόγω σημαντικής θέσης για την περιοχή , έκλεινε και με κάποιο τρόπο τη λιμνοθάλασσα.
    Υπήρχε η λέξη, κοινή η ρίζα στις δύο γλώσσες – μπορεί να’ναι κι ΙΕ – ας πουν οι ειδικοί.

    Πρώτη φορά θα συνέβαινε να κολλήσουν ξένη κατάληξη σε ελληνική λέξη?
    Ειδικά αν ήταν οικεία.

    Και η Κλεισούρα μπλέκει με αρχαία και λατινικά.
    Πέρασαν πολλοί τα στενά απ΄τα αρχαία χρόνια και δεν ξέρουμε ποιά ονομασία προηγήθηκε.
    Αυτή ήταν η άποψή μου, μια ακόμα πιθανότητα.

    Και τώρα το τερμάτισα! – όπως ο Αρτέμ!

  151. Τερβέλης said

    145. Το χωριό σου μπορεί να έχει παρετυμολογημένο, παραφθαρμένο ή γνήσια σλάβικο όνομα, μικρή σημασία έχει αυτό. Μικρή σημασία έχει επίσης ότι οι περισσότεροι Έλληνες της ηπειρωτικής Ελλάδας έχουν σλάβικη πρόσμειξη, από 2% έως 30%, ανάλογα το γεωγραφικό πλάτος και το εκάστοτε χωριό. Τους κάνει λιγότερο Έλληνες αυτό;

    Οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες είναι χοντρικά προϊόν τριών βασικών υποπληθυσμών: προέρχονται από τους πρώτους γεωργούς που είχαν αφετηρία τη Μεσοποταμία (και αποτελούν τη βάση ακόμη και του γενετικού προφίλ των σημερινών Ελλήνων), από ένα δεύτερο κύμα μετανάστευσης που ήρθε από τον Καύκασο μέσω Μικράς Ασίας και τέλος από τους νομάδες κτηνοτρόφους που ήρθαν από την ασιατική στέππα και έφεραν στη χερσόνησο, εκτός των άλλων, και τα Ελληνικά. Η μόνη ουσιαστική αλλαγή από τότε μέχρι σήμερα, η μόνη δηλαδή που έχει αφήσει διακριτό γενετικό αποτύπωμα, είναι η κάθοδος των Σλάβων στη Βαλκανική. Ακόμη κι έτσι, όμως, ο πληθυσμός που συγγενεύει σήμερα περισσότερο με τους Μυκηναίους είναι οι… σύγχρονοι Έλληνες. Ορίστε και η σχετική μελέτη για όσους μιλάνε καλά τα Εγγλέζικα.

    Πάω τώρα να βράσω έναν παραδοσιακό ελληνικό πατσά με πολύ μπούκοβο.

  152. Μαρία said

    150
    Γιατί όχι; Γιατί το τοπωνύμιο Κλεις είναι αμάρτυρο σε αντίθεση με το Κλι(τ)δοβ.. που απαντάται σε διάφορες χώρες με τη σημασία που ανάφερα.

  153. Nestanaios said

    149.
    Το ήμισυ. Το άλλο 50% έχει άλλη πατρίδα. Ματρίδα εννοώ.

  154. Nestanaios said

    151. Τερβέλης

    Δεν είναι το αίμα. Η γλώσσα είναι. Στο αίμα εγώ είμαι 50% Έλληνας και 50% Μεξικανός. Είμαι όμως 100% Έλληνας επειδή μεγάλωσα σ’ αυτό τον τόπο κι ας μη γεννήθηκα εδώ.
    Όταν λέω ότι είναι η γλώσσα, εννοώ τη γλώσσα που μιλούν τα έμψυχα και τα άψυχα ενός τόπου. Τη γλώσσα που μιλούν οι πέτρες, τα δέντρα, τα βουνά, οι κάμποι. Και μία γλώσσα δεν είναι γλώσσα αν δε γράφεται. Και για τον λόγο αυτό εγώ λέω ότι οι εισβολείς – βάρβαροι δεν είχαν γλώσσα. Τα βουνά, οι κάμποι τους έδιωξαν από αυτόν τον τόπο και όχι οι Αρκάδες, οι Δαναοί και οι Αχαιοί.
    Για ποια μελέτη μιλάς; Μελέτη είναι αυτό το πράγμα που δεν αναφέρει τη λέξη Αρκαδία ούτε μία φορά;

  155. Γιάννης Ιατρού said

    154 (τέλος): Αφού δεν βρήκαν στα μέρη σου τόσο παλιούς τάφους με ό,τι απέμεινε από τους κατοίκους τους, τι να κάνουν;
    πιθανολογώ πως οι εκεί παλιοί κάτοικοι ήσαν αθάνατοι, θεοί λέμε! Τι να βρουν οι ερευνητές να εξετάσουν από DNA στα μέρη σου;

    (Άσε που μερικοί καταβρόχθιζαν τους απογόνους τους. Εδώ η Ρέα, επειδή τα προηγούμενα παιδιά της τα ‘χε καταπιεί ο Κρόνος, άφησε τον Ποσειδώνα, βρέφος ακόμα, δίπλα σ’ ένα κοπάδι με πρόβατα (τώρα δεν ξέρω αν αυτά έκαναν βη ή μπε…), εκεί παραδίπλα σου, στην κρήνη της Άρνης, και τού ΄δωσε του πεινάλα ένα αλογάκι να φάει 🙄)

  156. Γιάννης Ιατρού said

    151: Αυτά του Λαζαρίδη & Co. (κι άλλα) τα ‘χουμε συζητήσει τουλάχιστον από το το 2018 εδώμεσα.
    Πάντως συμφωνώ με την πρώτη σου πρόταση 😉

  157. Nestanaios said

    149. Γιάννης Ιατρού

    «Το πανάρχαιο πέφτει λίγο παραδίπλα του σημερινού, αλλά τέλος πάντων, κάτι τέτοια τα προσπερνάμε.»

    Δεν προσπερνάμε τίποτα. Η ακρόπολη είναι πάντοτε στο άκρο της πόλης. Η Αθήνα και η Νεστάνη είχαν και έχουν την ακρόπολη στο άκρο της πόλης. Η ακρόπολη είναι εκεί και η Νεστάνη είναι εκεί. Όπως ακριβώς γίνεται και στην Αθήνα. Τα δε τείχη της ακρόπολης της Νεστάνης αρχαιότερα των Μυκηνών.

  158. Τερβέλης said

    156. Συμπαθάτε με, δεν ήμουν τακτικός αναγνώστης του ιστολογίου τότε. Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι κακό που και που να γίνεται μνεία στα πρόσφατα ευρήματα των γενετιστών, τα οποία έτσι κι αλλιώς στις περισσότερες περιπτώσεις επιβεβαιώνουν απτά και οριστικά τις πιο λογικές υποθέσεις της συγκριτικής γλωσσολογίας και της αρχαιολογίας, ενώ ταυτόχρονα είναι δυναμίτης στα θεμέλια κάθε αβάσιμης θεωρίας που διακινείται είτε από απλή και άδολη βλακεία είτε από απώτερο κίνητρο.

    Βέβαια, ούτε από τον τομέα της γενετικής λείπουν οι απόπειρες στήριξης εθνικών μύθων: οι κοντοχωριανοί μας οι Βούλγαροι, π.χ., προσπαθούν ακόμα να αποδείξουν χρησιμοποιώντας αναλύσεις DNA ότι οι Πρωτοβούλγαροι μιλούσαν κάποια ινδοϊρανική γλώσσα και όχι μια γλώσσα τουρκικής προέλευσης, αλλά οι αναλύσεις αυτές απλώς δείχνουν ότι οι σημερινοί Βούλγαροι έχουν μηδαμινή σχέση γενετικά με τα τουρκικά φύλα της στέππας και ότι γλωσσική μετατόπιση μπορεί να συμβεί και στον κατακτητή (άλλο χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα στην Ευρώπη είναι οι Βάσκοι).

  159. Χρήστος Π. said

    156 Η ταταρο-τουρκική καταγωγή των πρωτοβουλγάρων, νόμιζα πως έχει θεμελιωθεί και με αρχαιολογικά ευρήματα. Στο παρελθόν δόθηκε μεγάλη σημασία σε αυτό, ακόμα και στις γειτονικές χώρες. Η τουρανική καταγωγή τους, παρά την έλευση των Σλάβων και τον εξισλαβισμό, χρησιμοποιήθηκε από πολιτικές δυνάμεις εντός και εκτός Βουλγαρίας, όταν έγιναν συζητήσεις για τη πλευρά στην οποία θα προσχωρούσε η Βουλγαρία στο Α παγκόσμιο πόλεμο, αλλά και οι εχθροί της.

  160. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Συγχαρητήρια για την εργασία σας αυτή κύριε Βλιώρα! Επιμονή και ενδιαφέρον φανερώνει. Χαρά στα παιδιά που διδάσκετε.
    Πόσο σπουδαίο να ασχολιόμασταν με τα άδηλης προέλευσης τοπωνύμια ανά περιοχή!
    Για το χωριό Κλινοβός/Κλεινό που λέτε ότι θα έπρεπε, αν ήταν να αλλάξει, να ειπωθεί Λιακαταίικα προς τιμής του Γρηγόρη Λιακατά, μου λύθηκε η απορία για το ποιοί ήσαν οι Λιακαταίοι που έμενα, φοιτήτρια, στη φερώνυμη οδό στου Γκύζη (Λιακαταίων)

    >>Κλινοβός, Ίσως από την ίδια ρίζα το όνομα Γκλίναβος, ο παλιός δήμαρχος Ιωαννίνων, ο και οινοπαραγωγός.

  161. Χρήστος Π. said

    Φαίνεται παράξενη πράγματι όπως έγραψε κάποιος, η ταύτιση Καραγκούνηδων και (κουτσο) Βλάχων. Νομίζω όμως πως τέτοιες.περιπτώσεις είναι προϊόντα ένωσης διαφορετικών θεωριών ή και εθνικιστικών αφηγημάτων για την προέλευση κάποιων ομάδων. Υπάρχουν θεωρίες που παρουσιάζουν τους Καραγκούνηδες σαν εξελληνισμένους Ιλλυριούς των τελευταίων αιώνων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και όντως είχε επιτραπεί ή και ενθαρρυνθεί η εγκατάσταση στη Θεσσαλία Ιλλυριών. Για τη συμπεριφορά των τελευταίων, οι παλαιότεροι κάτοικοι έστελναν επιστολές στον Αυτοκράτορα διαμαρτυρόμενοι, Από την άλλη υπάρχει το εθνικιστικής ίσως προέλευσης αφήγημα ότι οι Βλάχοι ήταν εκλατινισμένοι Ιλλυριοί των Λεγεώνων…

    Πράγματι, όταν μπλέκεις με ετυμολογίες και καταγωγές διαφορετικών ομάδων χάνεσαι, ειδικά όταν έχεις τη δική μου ασχετοσύνη σε θέματα γλώσσας, γιατί δεν βρίσκεις την ικανοποιητική απάντηση που θα σε κάνει να πεις «έμαθα κάτι νέο»! Πρόσφατα, ασχολούμενος με την Αρβανιτιά λόγω μερικής προέλευσής μου (και από εκεί…) ασχολήθηκα με το πολύ δύσκολο στην ανάγνωση λόγω αρχαϊζουσας γλώσσας βιβλίο «Περί της Αυτοχθονίας των Αλβανών ήτοι Σκιπιτάρ» του Νικολάου Γεωργίου Νεοκλή γραμμένο στη Γερμανία όπου έκανε σπουδές και μελέτες ο συγγραφέας, το 1855. Το ψάρεψα από τη Βιβλιοθήκη Ιστορικών Μελετών (270).
    Ο συγγραφέας επικαλείται πηγές και μελέτες της εποχής, τη δική του κρίση και ανάλυση, και ανατρέπει ό,τι μπορείτε να φαντασθείτε. Νομίζω βγάζει και μια αντι-αρβανίτικη μεροληψία, αλλά δεν μου φαίνεται η ετυμολογική και ιστορική του επιχειρηματολογία ευκαταφρόνητη.

    Λάθος ο Ηρόδοτος, λάθος ο «Άνας» (!»), καλός σε πολλά σημεία ο «Λεϊβνίτιος» (!!) και κάπου και ο Ξύλανδρος ή ο Θούνμαννος (!!) με αυστηρή πάντα κριτική! Άλλος λαός οι Μακεδόνες, άλλος οι Ηπειρώτες, άλλος οι Ιλλυριοί, καμμιά σχέση μεταξύ τους, οι δε Αλβανοί γεννετικά κοντά στους Σκύθες και στους Σλάβους! Επίσης και η γλώσσα τους εξ ού και η ομοιότης των ετυμολογιών. Σας τα λέω χοντρικά τώρα. Αφού σε κάποια φάση, μου θύμισε το Καργάκο που στην ιστορία του για την ελληνική επανάσταση μειώνει την συμβολή και την αρβανίτικη καταγωγή μεγάλου μέρους των αγωνιστών, επικαλούμενος το Σπ. Τρικούπη ότι… έτσι έλεγαν και τους Σλαβους μαχητές νομίζω (Αρβανίτες!). Άντε βγάλε άκρη. Οποιαδήποτε ομοιότης σε νοήματα ή ήχους μπορεί στην ετυμολογία να είναι τυχαία. Τρέχα γύρευε. Ειδικά αν πιστεύεις το συγγραφέα για σχέση Σλαύων, Σκυθών και Αλβανών που δεν τους θεωρεί αυτόχθονες.

  162. Χρήστος Π. said

    162 Παλαιότερα, σε ανύποπτο χρόνο, από την ίδα βιβλιοθήκη μου είχαν χαρίσει το βιβλίο του Π. Δ. Κουπιτώρη, Αλβανικαί Μελέται του 1879. Πάλι με ιστορικές και ετυμολογικές έρευνες. Ακριβώς τα αντίθετα συμπεράσματα! Πλέον κατάλαβα πως το πρόβλημα είναι το ίδιο το πρόβλημα και όχι μόνο η ασχετοσύνη μου…

  163. Χρήστος Π. said

    158 Μην ανησυχείς καθόλου, όπως θα ξέρεις ακόμα και ο Καπετάν Καραϊσκάκης της Χρυσής Αυγής, αφού πήγαινε στις ομιλίες τού αρχηγού και φιλοσοφούσαν όλοι παρέα για τη φυλετική καθαρότητα των Ελλήνων και τους κινδύνους που διατρέχει, στην καλή Μεξικάνα σύζυγο γυρνούσε μετά, για να δοκιμάσει τις ωραίες τορτίγιες και φαχίτες που του έφτιαχνε. Η ιστορία μας είναι γεμάτη καθαρόαιμους εθνικούς προδότες. Τώρα με τους άλλους καθαρόαιμους ξέπεσε ο φουκαράς στο σπαγγέτι της μπουζούς.

  164. @89, 92

    Στη Γενισέα κατέληγαν οι μπασμάδες των ημιορεινών περιοχών της Ξάνθης για αποθήκευση και πρώτη επεξεργασία. Σήμερα υπάρχει εκεί (και περιμένει αξιοποίηση) ένα πολύ αξιόλογο αρχιτεκτονικά συγκρότημα καπναποθηκών.

  165. Nestanaios said

    163. Χρήστος Π.

    Η ιστορία έχει δικαιώσει πολλούς καταδικασμένους αλλά μετά από πολλά χρόνια. Παπαναστασίου, Κολοκοτρώνης, Πλαπούτας, Σωκράτης, Αισχύλος, Ευριπίδης, Θεμιστοκλής, Παυσανίας και πολλούς άλλους.

  166. Taxi Taxi said

    Βλέπω μια ευκολία στην ετοιμολόγηση με βεβαιότητα για τοπωνύμια που χωρούν πολύ συζήτηση.

    1. Klin είναι όντως η σφήνα. Από εκεί μέχρι να πούμε ότι αυτή είναι η ετοιμολογία του χωριού υπάρχει μεγάλη απόσταση. Κλυν λέγανε και τον αήμνηστο Χάρη….
    2. Στα Βαλκάνια υπάρχουν τουλάχιστον 20 τοπωνύμια Krusevo. Γιατί στην περίπτωση του συγκεκριμένου το Krusevo έγινε Χουρσεβο? Η λέξη είναι kruska, σε ποιον πλανήτη έγινε χούρσα?
    3. Η Μύκανη θα μπορούσε μια χαρά να είναι από το σλαβικό mekani που είναι το μαλακό. Μαλακή γη, μαλακά τυριά …. ότι θες.
    4. Ο Μπαντοβας κατά την γνώμη μου είναι παραπόταμος ποταμού που πηγάζει από την …. Πάντοβα. Τι ? Όχι? Όταν αποδείξετε ότι είναι από το pad τότε θα αποσειρώ και εγώ την δική μου ….. ατιμολογία.

  167. […] σύντομο κείμενο του φίλου μας Σπ. Βλιώρα (θυμίζω την πρόσφατη προηγούμενη συνεργασία του με το ιστολόγιο) σχετικά με έναν από τους […]

  168. kalos said

    ΑΝΘΕΛΛΗΝΑ … η λεξη βιβλιο ΒΥΒΛΙΟ με σωστη ορθογραφια !!! ειναι ινδοουνογερμανοσλαυοτουρκικη,….. ΜΑΝΙΑΤΙΚΗ
    σημιτοελληνικη ?

    και ας τα διαλα επιτελους !

    ΓΚΙΤΑΠ- ασιατικα ΠΠΡ (ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΑ)
    ΑΛΛΑ ΓΚ-Β-Λ(ρ) ασια
    ΒΛΑΚΑ ΣΑΡΑΝΤΑΚΟ
    ΚΥΠΕΙΡΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΕΙΝΕ ΣΤΗΝ ΑΣΙΑ (στην αιγυπτο παπυρος)
    ΑΝΟΙΑ ΕΧΕΙΣ ΡΕ ΑΝΘΕΛΛΗΝΑ ?
    ΜΟΝΟ ΜΕ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ ΕΠΙΒΙΩΝΕΙΣ ?

    ποσο ΑΝΘΕΛΛΗΝΕΣ ειστε ρε ?
    εσυ , οι σμερνα-δλεοι οι βαβινιοτι και ολες οι αλλες γερμανιδες που θες να κανεις και τον μανιατη
    ασχετε !

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: