Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα τσερκένια (αφήγημα του Κοσμά Πολίτη)

Posted by sarant στο 15 Μαρτίου, 2021


Χρονιάρα μέρα σήμερα κι ας ήρθε μέσα στον μουντό καιρό και στο λοκντάουν. Κούλουμα είναι αυτά ή κορονοκούλουμα; Αλλά ίσως δεν έχει νόημα να εντείνουμε τη δυσθυμία, που βέβαια δεν είναι υποχρεωτικό να την αισθάνονται όλοι. Οπότε αποφάσισα να μη βάλω κάτι το καθημερινό, αλλά να τιμήσω την περίσταση με ένα ανάγνωσμα ταιριαστό. Και αφού υπάρχουν περιορισμοί και στις μετακινήσεις αλλά και στο πέταγμα του χαρταετού, λέω να πάμε μια μακρινή εκδρομή και να πετάξουμε ανεμπόδιστοι χίλιω λογιώ χαρταετούς -με τη δύναμη της αφήγησης.

Θα παραθέσω λοιπόν ένα (γνωστό βέβαια και πολυδιαβασμένο) απόσπασμα από το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη «Στου Χατζηφράγκου». Ο Κοσμάς Πολίτης (Πάρις Ταβελούδης. 1888-1974), αφού είχε δώσει σημαντικό και πρωτοποριακό λογοτεχνικό έργο ήδη από τη δεκαετία του 30, όπως και πολύ αξιόλογο μεταφραστικό έργο στη συνέχεια (πρόσφατα δημοσιεύσαμε δείγμα δικής του μετάφρασης στον Δρόμο με τις φάμπρικες του Στάινμπεκ), μας χάρισε σε προχωρημένη πια ηλικία ένα αριστούργημα με αναμνήσεις από την παιδική του ηλικία στη χαμένη πια Σμύρνη πριν από την Καταστροφή.

Αξίζει να διαβάσετε αλλά και να ξαναδιαβάσετε το μυθιστόρημα αυτό του Πολίτη. Σήμερα θα δημοσιεύσω ένα απόσπασμα που επιβάλλεται λόγω της ημέρας, εκεί όπου ο Πολίτης αφηγείται πώς πετούσαν τους χαρταετούς στη Σμύρνη -ή μάλλον τα τσερκένια, διότι έτσι τα έλεγαν. Το απόσπασμα έχει αυτοτέλεια, οπότε ταιριάζει να παρατεθεί.

Με την ευκαιρία, πρόσφατα με ρώτησαν αν έχω στοιχεία για το πότε ήρθε στην Ελλάδα το έθιμο του χαρταετού. Ο φίλος που με ρώτησε είχε ερευνήσει λιγάκι το θέμα και μου είπε ότι πριν το 1922 δεν βρήκε αναφορές στη λογοτεχνία (ας πούμε, ο Παπαδιαμάντης δεν γράφει για χαρταετούς). Για τη Σμύρνη ξέρουμε από πολλές πηγές ότι οι χαρταετοί -ή μάλλον τα τσερκένια- ήταν πολύ αγαπημένη ασχολία μικρών και μεγάλων: το τσερκένι, το ψάρεμα και το κυνήγι, θυμόταν καποιος, ήταν οι τρεις αγάπες των Σμυρνιών. Όποιος ξέρει κάτι για τον ελλαδικό χώρο ας μας πει στα σχόλια.

Μιαν άλλη φορά θα βάλουμε ένα δοκιμιακό άρθρο για τα τσερκένια στη Σμύρνη που έχω βρει -δεν πρόφταινα να το πληκτρολογήσω φέτος. Οπότε προς το παρόν ας χαρούμε την αφήγηση του Πολίτη. Στο τέλος εξηγούνται κάποιες λέξεις.

(Τα τσερκένια)

Θα σου μιλήσω για τα τσερκένια.

Eίδες ποτέ σου πολιτεία να σηκώνεται ψηλά; Δεμένη από χιλιάδες σπάγγοι ν’ ανεβαίνει στα ουράνια; E, λοιπόν, ούτε είδες ούτε θα μεταδείς ένα τέτοιο θάμα. Aρχινούσανε την Kαθαρή Δευτέρα —ήτανε αντέτι— και συνέχεια την κάθε Kυριακή και σκόλη, ώσαμε των Bαγιών. Aπό του Xατζηφράγκου τ’ Aλάνι κι από το κάθε δώμα κι από τον κάθε ταρλά του κάθε μαχαλά της πολιτείας, αμολάρανε τσερκένια. Πήχτρα ο ουρανός. Tόσο, που δε βρίσκανε θέση τα πουλιά. Για τούτο, τα χελιδόνια τα φέρνανε οι γερανοί μονάχα τη Mεγαλοβδομάδα, για να γιορτάσουνε την Πασχαλιά μαζί μας. Oλάκερη τη Mεγάλη Σαρακοστή, κάθε Kυριακή και σκόλη, η πολιτεία ταξίδευε στον ουρανό. Aνέβαινε στα ουράνια και τη βλόγαγε ο Θεός. Δε χώραγε το μυαλό σου πώς μπόραγε να μείνει κολλημένη χάμω στη γης, ύστερ’ από τόσο τράβηγμα στα ύψη. Kαι όπως κοιτάγαμε όλο ψηλά, τα μάτια μας γεμίζανε ουρανό, ανασαίναμε ουρανό, φαρδαίνανε τα στέρνα μας και κάναμε παρέα με αγγέλοι. Ίδια αγγέλοι κι αρχαγγέλοι κορωνίζανε. Θα μου πεις, κι εδώ, την Kαθαρή Δευτέρα, βγαίνουνε κάπου εδώ γύρω κι αμολάρουνε τσερκένια. Eίδες όμως ποτέ σου τούτη την πολιτεία ν’ αρμενίζει στα ουράνια; Όχι. Eκεί, ούλα ήταν λογαριασμένα με νου και γνώση, το κάθε σοκάκι δεμένο με τον ουρανό. Kαι χρειαζότανε μεγάλη μαστοριά και τέχνη για ν’ αμολάρεις το τσερκένι σου.

O Σταυράκης, ο Σταυράκης του Aμανατζή, θα γινότανε σπουδαίος τσερκενάς. Mα χαραμίστηκε η ζωή του. Aς είναι… Που λες, θα γινότανε σπουδαίος τσερκενάς. Παιδί ακόμα, ήτανε μάνα στις μυρωδιές. Nα σου εξηγηθώ. Συμφωνούσες μ’ έναν άλλον που αμόλαρε τσερκένι —όλα γίνονταν με συμφωνία, τίμια, δίχως χιανετιά — συμφωνούσες μαζί του να παίρνετε μυρωδιές. Δηλαδή ποιος θα ξούριζε την οριά του αλλουνού. O Σταυράκης άφηνε σπάγγο, έφερνε το τσερκένι του πιο πέρα και λίγο πιο κάτω από το τσερκένι τ’ αλλουνού, τράβαγε τότε σπάγγο με δυνατές χεριές, και χραπ! του ξούριζε την οριά. Ήξερε κι άλλα κόλπα ο Σταυράκης. Kαι τα τσιγαροχαρτάκια της οριάς γινόντουσαν άσπρα πουλάκια, πεταρίζανε στα ουράνια, ώσπου τα ’χανες από τα μάτια σου. Tο κολοβό τσερκένι αρχίναγε να παίρνει τάκλες —να, όπως γράφουνε τώρα κάποιες φορές οι εφημερίδες για τ’ αεροπλάνα— και σαν ήπεφτε με το κεφάλι, δεν είχε γλιτωμό: χτύπαγε κάπου, ήσπαζε ο γιαρμάς στη μέση, και το τσερκένι σωριαζότανε ίδιο κορμί με τσακισμένη ραχοκοκαλιά. Ήτανε μάνα ο Σταυράκης.

Mα εξόν από τις μυρωδιές, ήτανε και τα παρσίματα. Mπλέκανε τα δυο τσερκένια, τράβαγες σπάγγο, τεζάρανε, κι όποιος ήσπαζε το σπάγγο τ’ αλλουνού του ’παιρνε το τσερκένι. Kι αυτό με τίμια συμφωνία. Φώναζες, να τα παίρνομε; Nαι, σου αποκρινότανε ο άλλος, μα τι σπάγγο έχεις; Γιατί, αν είχες σπάγγο σιτζίμι ή διμισκί, κι ο άλλος είχε σπάγγο τσουβαλίσιο, σίγουρα τον έκοβες. Έπρεπε να ’ναι ισοπαλία, που λένε. Bέβαια, γινόντουσαν και χιανετιές καμιά φορά. Σπάνια όμως.

Tα τσερκένια δεν ήτανε σαν τα εδώ, τετράγωνα ή με πολλές γωνίες. Nα σου εξηγηθώ. Φαντάσου ένα καλαμένιο τόξο —μισό τσέρκι, δηλαδή— με την κόρδα και με τη σαΐτα του. H σαΐτα του —αυτός είναι ο γιαρμάς του τσερκενιού— ήτανε μια ξύλινη βέργα. O γιαρμάς, λοιπόν, περίσσευε κάτω από την κόρδα, δυο φορές πιο μακρύς παρά από την κόρδα ώσαμε τη μέση του τσερκιού. Aυτό, για την ισορροπία. Ήτανε δεμένος στην κορφή του τσερκιού, το ίδιο και καταμεσής στην κόρδα. Kάτω, η μύτη του είχε μια χαρακιά. Ένας σπάγγος ξεκίναγε από την μιαν άκρη του τσερκιού, πλάι στην κόρδα, κατέβαινε, χωνότανε στη χαρακιά ή δενότανε γύρω στη μύτη, ανέβαινε από την άλλη, και ξαναδενότανε στην άλλη άκρη του τσερκιού. Tο τσερκένι, λοιπόν, ήτανε ένα τόξο, που τέλειωνε κάτω μυτερό, σε σφήνα. Aυτός ήτανε ο σκελετός. Tον ντύνανε ύστερα με χαρτί, χοντρό ή πιο λιανό, ανάλογα με το μπόι του τσερκενιού. Bέβαια, το καλό τσερκένι, ήπρεπε να ’ναι καλοζυγιασμένο, να μη γέρνει ούτε από τη μια μπάντα ούτε από την άλλη. Mα, να σου πω την αμαρτία μου, εμένα μ’ άρεσε να γέρνει λιγάκι από τη μια. Tου κρέμαγα σκουλαρίκι από την άλλη, και σαν κορώνιζε ψηλά, καμάρωνε ίδια κοπέλα.

Tο πιο φτηνό τσερκένι ήτανε ο Tούρκος: ένα μονοκόμματο κόκκινο χαρτί, με κολλημένα πάνω το μεσοφέγγαρο και τ’ άστρο. Ύστερα ερχότανε ο Φραντσέζος, μπλου, άσπρο, κόκκινο, κολλημένα πλάι πλάι με τσιρίσι. Aκόμα πιο ακριβός ήτανε ο Έλληνας. Bλέπεις για την ελληνικιά παντιέρα, χρειάζονται πολλές λουρίδες, άσπρες και γαλάζιες, χώρια ο σταυρός στη μια γωνιά, και ήθελε δουλειά το κόλλημα. Στο κόστος τού παράβγαινε ο Aμερικάνος, κόκκινες και άσπρες λουρίδες, και τ’ άστρα στη γωνιά. Mα πιο ακριβό απ’ ούλα τα τσερκένια, πανάκριβο, ώσαμε οχταράκι, μπορεί και δέκα μεταλλίκια —σου μιλάω για τρεχούμενο μπόι, κοντά ένα μέτρο— ήτανε το μπακλαβουδωτό. Oύλο μικρά μικρά τρίγωνα και μπακλαβουδάκια, χρώματα χρώματα. Eξόν από τον κόπο για το κόλλημα, χρειαζότανε και μεγάλη τέχνη, για να ’ναι ούλα τα κομματάκια ταιριαστά στο σχέδιο και στο χρώμα. Πήγαινε και πολύ τσιρίσι… Aκριβούτσικο ήτανε κι ο ουρανός με τ’ άστρα, σκούρο μαβί, με κολλημένα πάνω του, από χρυσόχαρτο, ούλα τ’ άστρα και οι κομήτες τ’ ουρανού. Kαι πού να δεις κάτι θεόρατα τσερκένια, πάνω από μπόι ανθρώπου. Aυτά, τ’ αμολάρανε οι μεγάλοι, όχι με σπάγγο, με σκοινάκι. Tα κουμαντάρανε δυο δυο νομάτοι, γεροί άντροι, με χέρια ροζιασμένα στη δουλειά, γιατί το τράβηγμα του αέρα σού χαράκιαζε τα δάχτυλα. Tα μάτωνε. Aμόλαρα κι εγώ ένα τέτοιο τσερκένι μια βολά.

Aυτά είχα να σου πω. Ήτανε θάμα να βλέπεις ολάκερη την πολιτεία ν’ ανεβαίνει στα ουράνια. Nα, για να καταλάβεις, ξέρεις το εικόνισμα, που ο άγγελος σηκώνει την ταφόπετρα, κι ο Xριστός βγαίνει από τον τάφο κι αναλήφτεται στον ουρανό, κρατώντας μια πασχαλιάτικια κόκκινη παντιέρα; Kάτι τέτοιο ήτανε.

Aυτά είχα να σου πω. Έλα, πήγαινε τώρα. Στο καλό.

Λεξιλόγιο

αντέτι: το έθιμο

ταρλάς: άχτιστο οικόπεδο, αλάνα. Το γήπεδο της Μυτιλήνης λέγεται από τους ντόπιους «ο Ταρλάς».

κορωνίζανε: αιωρούνταν

χιανετιά: ζαβολιά

την οριά: την ουρά

τάκλες: τούμπες

γιαρμάς: η κεντρική ξύλινη βέργα του χαρταετού

σιτζίμι, διμισκί: χοντρός σπάγγος

τσιρίσι: είδος κόλλας

 

 

 

139 Σχόλια προς “Τα τσερκένια (αφήγημα του Κοσμά Πολίτη)”

  1. Το «τσερκένι» («στεφανοειδές»;) είναι πιο κοντά σαν λέξη στο πρεβεζάνικο «βαρέλι», όπως λέγαμε τους αετούς εμείς. Και του χρόνου…

  2. Faltsos said

    Καλημέρα. Δεν λέω και του χρόνου. Αν είναι του χρόνου να είναι όπως τώρα, να μου λείπει.
    Δεν ξέρω αν του χρόνου θα πετάξω χαρταετό, αρκεί να μπορώ να τον πετάξω!

  3. «…ο Xριστός βγαίνει από τον τάφο κι αναλήφτεται στον ουρανό…».
    Καλό, Για συζήτηση.

  4. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καλημέρα και καλή σαρακοστή.
    Ένα επίκαιρο ποίημα:

    -Φερνάντο Πεσσόα, [Έβγαλα τη μάσκα]

    “Έβγαλα τη μάσκα και στον καθρέφτη κοιτάχτηκα.

    Είδα το παιδί που ήμουν εδώ και πολύ καιρό…

    Αυτό είναι το πλεονέκτημα

    το να ξέρεις τη μάσκα να βγάζεις.

    Είμαστε πάντα παιδιά,

    το παρελθόν που ήταν το παιδί αυτό.

    Είναι καλύτερα έτσι/ έτσι χωρίς μάσκα.

    Γυρίζω πίσω στην προσωπικότητά μου,

    όπως στης γραμμής το τέλος.”

  5. Faltsos said

    «πότε ήρθε στην Ελλάδα το έθιμο του χαρταετού … οι χαρταετοί -ή μάλλον τα τσερκένια- ήταν πολύ αγαπημένη ασχολία μικρών και μεγάλων»
    Δύο διαφορετικά ερωτήματα: το πέταγμα του χαρταετού γενικά και το έθιμο του χαρταετού την καθαρή Δευτέρα. Πιστεύω ότι το πέταγμα του χαρταετού σαν γνώση και αγαπημένη ασχολία ίσως προϋπήρχε του εθίμου.

  6. ΣΠ said

  7. Κιγκέρι said

    Καλημέρα!

    11 πίνακες διάσημων ζωγράφων με θέμα το χαρταετό: http://antikleidi.com/2014/02/27/kite/

    Οι ελληνικοί πίνακες των χαρταετών:
    https://antikleidi.com/2016/03/08/ellinikioi_xartaetoi/

  8. sarant said

    Καλημέρα και καλή σαρακοστή, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3 Ήδη δεχόμαστε το «αναλήπτομαι»; Μάλλον θα έλεγα. Άρα και αυτό.

    5 Σωστά. Αλλά από πότε έχουμε χαρταετούς είτε στην καθαροδευτέρα είτε γενικά;

  9. Λοζετσινός said

    Καλημέρα και καλή Σαρακοστή

    O Σταυράκης άφηνε σπάγγο, έφερνε το τσερκένι του πιο πέρα και λίγο πιο κάτω από το τσερκένι τ’ αλλουνού, τράβαγε τότε σπάγγο με δυνατές χεριές, και χραπ! του ξούριζε την οριά. Ήξερε κι άλλα κόλπα ο Σταυράκης.
    Την ίδια εικόνα ( εντελώς την ίδια ) με πρωταγωνιστή το Ντόναλντ στο τεύχος 1962, 8/2004, Το εισαγόμενο Καρναβάλι με τον θείο Σκρουτζ-Η μάχη των χαρταετών σελίδα 77
    Το όνομα του χαρταετού: Ξυράφης
    Μας έφτιαξες τη μέρα!

  10. Άγγελος Σέρτης said

    Ωραία πράματα εδώ:

    «Το τσερκένι» (Α. Σταυρίτση, Σμυρναϊκαί Σελίδες, 1947) σελ. 189-196
    https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/6/b/9/metadata-1539068724-959484-27707.tkl

  11. Καλημέρα, καλή σαρακοστή!
    Στη Θράκη λέει, τον χαρταετό τον λένε πετάκι, ενώ στα Επτάνησα φυσούνα ή φύσουνα. Τι λένε οι κατά τόπου ανταποκριτές;

  12. Πουλ-πουλ said

    «Kαι όπως κοιτάγαμε όλο ψηλά, τα μάτια μας γεμίζανε ουρανό, ανασαίναμε ουρανό, φαρδαίνανε τα στέρνα μας και κάναμε παρέα με αγγέλοι.»
    Είπα να το σχολιάσω, αλλά μπά, καλύτερα ας μείνει έτσι, ατόφιο.

  13. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Γύρισα 40-45 χρόνια πίσω, Νικοκύρη, με το σημερινό! Και το απόσπασμα, που κάναμε είτε στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού είτε στο Γυμνάσιο, και ο χαρταετός, που τώρα περιορίζεται στην Καθαροδευτέρα, ενώ στα γυμνασιακά μου χρόνια ήταν το καθημερινό παιχνίδι για βδομάδες.
    Όταν ήμαστε πρωινοί στο σχολείο, πασαλείβαμε τα διαβάσματά μας ώστε στις 5-5.30 να είμαστε στις αλάνες ή στα χωράφια (είχε μερικά στον Ασύρματο, που μεγάλωσα). Απογευματινοί, αντίστοιχο πασάλειμμα και έξω μέχρι τη μιάμιση, ώστε να φάμε άρον-άρον για να πάμε στο σχολείο τρέχοντας…
    Περπάτησα χτες κοντά στα χωράφια εκείνα. Δεν έχουν όλα χτιστεί ακόμη, αλλά οι καλαμιές και οι ρηχές σούδες αντικαταστάθηκαν με συρματόπλεγμα 😦

  14. sarant said

    13 Ναι, ακόμα έχει αλάνες στον Ασύρματο.

    10 Η τριλογία των σμυρναϊκών σπορ. Ωραίο!

  15. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Το απόσπασμα έχει αυτοτέλεια -που την δηλώνει ο Πολίτης με τον δραματουργικό τίτλο «Πάροδος»- αφού είναι υστερόχρονη (του ήδη πρόσφυγα Γιακουμή του Μπαξεβάνη προς τον συγγραφέα). Και ο Πολίτης, πριν από την καθαυτό διήγηση για τους χαρταετούς ως συνειδητοποιημένος κομμουνιστής, βάζει και μιά πολιτική πινελιά: «Έχθρητα για κείνους που μας διώξανε από εκεί; Όχι μονάχα για κείνους. Ακόμη και γι αυτούς που είχαν έρθει»..

  16. Παναγιώτης Κ. said

    Στο μάθημα της Μετεωρολογίας πριν πενήντα σχεδόν χρόνια, μας είχαν πει για χαρταετούς που χρησιμοποιούνται στην μελέτη της ατμόσφαιρας.
    Σίγουρα η μέθοδος αυτή αποτελεί παρελθόν.

  17. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @13,14. Ασύρματος, χαρταετοί, συνοικία το όνειρο: Πάνε πακέτο! 🙂

  18. Ένα παράξενο πράγμα, δεν μπορώ να βρω από πού προέρχεται η λέξη τσερκένι. Μοιάζει τούρκικη βέβαια αλλά ή έχω πάθει στραβομάρα ή όντως δεν την βρίσκω πουθενά.

  19. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα! Καλή Σαρακοστή -να ελπίζουμε!

    Από το ΕΜΠΡΟΣ 18-2-1903 (Η 17-2 ήταν Καθ. Δευτέρα).

    [Υπόλοιπα λεξιλογικά – πραγματολογικά αργότερα. Πάω για χαρταετό… 🙂 ]

  20. LandS said

    Τσερκένια λοιπόν τα σμυρνάκια.

    Πολύ όμορφη η αφήγηση του Κοσμά Πολίτη. Τόσο καλή που δεν χρειάστηκα το γλωσσάρι στο τέλος.

    Είχαμε (δηλαδή είχαν οι μεγαλύτεροι) και εμείς αυτά τα κόλπα με τα κοψίματα της ουράς και τα κρεμάσματα. Αλλά δεν νομίζω ότι γινόταν καμμιά συμφωνία από τα πριν, ούτε καν ιπποτική μονομαχία. ‘Οποιος είχε τον μεγαλύτερο και πιο καλά ζυγιασμένο αετό όρμαγε σε ότι τόλμαγε να φτάνει ψηλότερα. Επεφτε και ξύλο, μέχρι και ιστορίες για μαχαιρώματα είχαν ακουστεί.

    Ο μικρός αδερφός ή, οταν υπήρχε, η ξαδέρφη ή η συμμαθήτρια που νοστιμευόταν το παληκάρι, κράταγε κεφάλι.

  21. Κουτρούφι said

    #11.
    Στη Σίφνο ο χαρταετός λέγεται «πουλί». Χαρταετοί εμφανίζονταν όλη την προηγούμενη περίοδο της αποκριάς όπως και αλλού.
    Το αγαπημένο παιχνίδι τις Κυριακές και αργίες της Σαρακοστής μέχρι και το Πάσχα ήταν τα τσούνια (παιχνίδι με πασάλους, κάτι σαν μπόουλινγκ) που δεν ήταν όμως παιδικό αλλά νεανικό.

  22. sarant said

    18 Τίποτα με το τσέρκι όπως ειπώθηκε πιο πάνω;

    19 Ωραίο -και δεν λέει για χαρταετούς.

  23. Αγγελος said

    (18) Να έχει σχέση με το τσέρκι (< ιταλ. cerchio), το στεφάνι του βαρελιού και παιδικό παιχνίδι;

  24. Pedis said

    Ωραία γλώσσα. Υπήρχαν δηλ. τότε μορφωμένοι άνθρωποι που δεν γράφανε στην καθαρεύουσα; Και, αντίθετα, γράφανε «αρχίναγε»;

    Τς-τς-τς …

    Τι εννοεί με την «κόρδα» (από τα συμφραζόμενα δεν είναι η corda);

    Ο Μίμης πετάει τον αϊτό ΤΟΥ και τον καμαρώνει, ενώ το χαζό και άπραγο, προφανώς ως κοριτσάκι, χωρίς όνομα πίσω του είναι ικανό μόνον να τού κρατάει την καλούμπα και πολύ της πάει τέτοια τιμή. Αηδία.

  25. Αγγελος said

    (20) Αυτή η συμφωνία με παραξένεψε κι εμένα. Γιατί να συμφωνήσεις εκ των προτέρων ότι ο άλλος θα σου χαλάσει τον αϊτό;

  26. Pedis said

    # 23 – μού φάνηκε προφανής, μόλις είδα τη λέξη, αυτή η εξήγηση.

  27. LandS said

    18
    Φαντάζομαι ότι σκέφτηκες το τσέρκι.

  28. Το σκέφτηκα το τσέρκι. Μέχρι εκεί.

  29. Αγγελος said

    (22β) Μα – λέει ακριβώς για χαρταετούς, στην τελευταία φράση! Αλλο να μου πεις: η χν*ς («επί της χνόος») τι να είναι; Τυπογραφικό λάθος για τη χλόη;

  30. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @18, 23. Είναι σαφέστατο. Το εξηγεί! «Τα τσερκένια [εν. οι χαρταετοί] δεν είτανε σαν τα εδώ [εν. της Αθήνας] … Φαντάσου ένα καλαμένιο τόξο, μισό τσέρκι δηλαδή..» …….

  31. LandS said

    24
    Μα το λέει. «Φαντάσου ένα καλαμένιο τόξο —μισό τσέρκι, δηλαδή— με την κόρδα και με τη σαΐτα του»
    Φαντάσου ένα τόξο -ημικύκλιο δηλαδή- από καλάμι με τη χορδή και το βέλος του

  32. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    22, 29
    🙂 Γι’ αυτό ακριβώς το έστειλα! Το έθιμο του χαρταετού σε Κούλουμα υπάρχει από τότε, ίσως και νωρίτερα!

  33. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    χνους
    Ξέχασα αυτό: https://lsj.gr/wiki/%CF%87%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%82

  34. Αγγελος said

    (24) Η κόρδα είναι η χορδή του τόξου και η σαΐτα το βέλος. (Τη λέξη τη θυμάμαι από την Οδύσσεια του Ζήσιμου Σίδερη, που κάναμε στο σχολείο το 1964-65.) Η περιγραφή του σχήματος μου φαίνεται σαφέστατη. Ο χαρταετός ήταν ημικυκλικός από μπροστά και τριγωνικός, τριπλάσιος σε μήκος, από πίσω.
    Για τη γλώσσα, φαντάζομαι το λες ειρωνικά, αλλά ας θυμηθούμε ότι το Ταξίδι του Ψυχάρη κυκλοφόρησε ήδη το 1888.

  35. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Κι όπως μας εξηγεί κάποιος Σαραντάκος στο ιστολόγιό του [στο «Ροδάκινο»], «η λέξη γιαρμάς προέρχεται από τα τούρκικα, από το ρήμα yarmak που θα πει σχίζω». Δηλ. ο γιαρμάς ήτανε η σαϊτα/διχοτόμος της γωνίας που έβλεπε το ημιτσέρκιον! 🙂

  36. Χρίστος said

    11. Καλημέρα. Ανταπόκριση από Λειβαθώ Κεφαλονιάς 1965 . Πράγματι τον λέγαμε φύσουνα . Δεν τον φτιάχναμε την καθαροδευτέρα αλλά τον Ιούλιο – Αύγουστο που φύσαγε πολύ (λιοβόρια).

  37. Κιγκέρι said

    από εδώ (έχει και οδηγίες):

    http://enosivourlioton.gr/?p=761

  38. LandS said

    5 & 8

    Μάλλον από παλιά και από μακρυά.
    Σε μερικά μέρη τους πετάνε ακόμα.

  39. Μολονότι τον Πειραιώτικο ουρανό πλημμυρούσαν οι εξάγωνοι, συνήθως χειροποίητοι, χαρταετοί (με βουίχτρες, κρόταλα, σκουλαρίκια κλπ) υπήρχαν και τσερκένια, όπως τα περιγραφόμενα.
    Η διαφορά τους στο πέταγμα ήταν πως ενώ οι εξάγωνοι έστεκαν ατάραχοι στον ουρανό, τα τσερκένια ήσαν πιο παιχνιδιάρικα: σείονταν συνεχώς αριστερά δεξιά με άξονα τον γιαρμά.

  40. LandS said

    Αυτό εδώ είναι καλύτερο για εικονογράφηση του αποσπάσματος.

  41. Νέο Kid Al Afrikii said

    Καλτσεστρούτσιο αρμάτο χωρίς τσέρκι… μουσακάς χωρίς μελιτζάνα(ή καθαρά δευτέρα χωρίς λαγάνα, όπως ημείς οι πτωχοί στας αραπιάς… που τρώω φαλάφελ…για όνομα δηλαδή!)

  42. Χαρούλα said

    Χρόνια πολλά! Γεροί και υπομονή, να φτάσουμε στο Πάσχα.
    Με τις αναρτήσεις του LandS θυμήθηκα το πολύ καλό βιβλίο/φιλμ «Χαρταετοί πάνω από την πόλη» https://youtu.be/99UBs6IFzrs

    Μαγδαληνή(#11) δεν το έχω ακούσει το πετάκι. Βέβαια έχουμε αρκετές ντοπιολαλιές, οπότε πιθανόν να έχεις δίκιο.

    Στην Αλεξανδρούπολη, μέχρι το 1980 περίπου, ο αϊτός ήταν αγορίστικο παιχνίδι. Σχεδίαζαν, έφτιαχναν, πετούσαν, ανταγωνιζόταν. Εμείς τα κορίτσια στον κόσμο μας… .

  43. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα, καλά κούλουμα!
    Πολύ ωραίος ο Κοσμάς Πολίτης και ευστοχότατη η σχετική επιλογή: Η ανάγνωσή του εξ ίσου απελευθερωτική με μια πραγματική ανύψωση χαρταετού και τις απογειωτικές γεύσεις των νηστίσιμων που ήδη δοκιμάζουμε.
    Αξίζει σ’αυτούς τους κλειστούς καιρούς να μνημονευτεί και το διήγημα του Ουίλιαμ Σόμερσετ Μωμ «Ο χαρταετός» (“The Kite”,1947) που έχει μεταφερθεί στο θέατρο αλλά και στο σινεμά ως μέρος σπονδυλωτής ταινίας με τίτλο “Κουαρτέτο”(Quartet, 1948) από τον Arthur Crabtree, στο οποίο ένας μητριαρχικά καταπιεσμένος άνδρας διακατέχεται από ερωτική λατρεία για το πέταγμα του χαρταετού του και αφιερώνεται τόσο πολύ σε αυτόν που κάνει τη γυναίκα του να αισθάνεται απατημένη και να καυγαδίζει μαζί του.

  44. Κιγκέρι said

    Το 16 του Παναγιώτη Κ. για τους χαρταετούς στη Μετεωρολογία μου θύμισε τον Βενιαμίν Φραγκλίνο και το (αμφισβητούμενο πλέον) πείραμά του με τον χαρταετό:

    https://www.mentalfloss.com/article/66551/true-story-behind-ben-franklins-lightning-experiment

  45. Alexis said

    Καλή Σαρακοστή!

    Και υπομονή να τελειώσει όλο αυτό το «θέατρο του παραλόγου» που ζούμε τον τελευταίο χρόνο!

    Στην εικόνα από το παλιό αναγνωστικό με τον Μίμη που πετάει τον χαρταετό του, μόνο εγώ βλέπω κάτι παράξενο;
    Όχι, δεν εννοώ τα φεμινιστικά του Πέδη στο σχόλιο 24. 🙂
    Αλλά το γεγονός ότι ο Μίμης όπως και μια άλλη παρέα που φαίνεται πίσω, πετάνε τους αετούς τους από …ταράτσες!
    Το αναγνωστικό αυτό της Α’ Δημοτικού, που είναι εκδόσεως 1955 και παρέμεινε στα σχολεία ως το 1974, μεταφέρει κατά βάση εικόνες της παλιάς, αγροτικής Ελλάδας. Το σπίτι της οικογένειας είναι στο χωριό, ή τέλος πάντων σε κάποια επαρχία, και έχει αυλή και τζάκι. Τι δουλειά έχει το πέταγμα του χαρταετού στις ταράτσες, που είναι ένα καθαρά αστικό έθιμο της Αθήνας και της πολυκατοικίας;
    Δεν θα ήταν πιο φυσιολογικό να έδειχνε τα παιδιά να πετάνε τον χαρταετό κάπου στην ύπαιθρο;

  46. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    45 Όμως ταράτσες χαμηλών σπιτιών (δες και την κεραμοσκεπή σε τι ύψος είναι).

  47. Παναγιώτης Κ. said

    Έχουμε και τη φράση «πετάει χαρταετό» που σημαίνει ότι αδιαφορεί για αυτά που συμβαίνουν γύρω του…

  48. Faltsos said

    45

    Τον ξέρουμε ακόμη από τα πασίγνωστα πορτραίτα πολλών μεγάλων Ελλήνων λογοτεχνών:

    και από την εικονογράφηση πολλών «Κλασικών Εικονογραφημένων

  49. 21 Και στο χωριό μου πουλί ο χαρταετός. Κι ένα παιδικό δίστιχο΅
    δεν πάγου στου σκουλιό
    του πλέλι μ θα πιτώ

  50. dryhammer said

    ΣΕΝΤΟΝΙ ALERT – ΣΕΝΤΟΝΙ ALERT – ΣΕΝΤΟΝΙ ALERT

    Η οδός (αλλά και ο συνοικισμός της) Λίμνης είναι κατηφορικός. Αρχίζει από το λόφο «στου Χότζα» και κατεβαίνει προς το νοτιά μέχρι εκεί που αρχίζουν τα περιβόλια και φτάνει στον «ποταμό», το χείμαρρο Παρθένη. Στην αρχή του, και για τα πρώτα 100 μέτρα είναι σπίτια μονόροφα και δυόροφα από τη μια και ο τοίχος του νεκροταφείου από την άλλη. Μετά είναι δυο σειρές σπιτάκια κολλητά με αυλίτσα, στην κατεύθυνση Α –Δ, ο κυρίως προσφυγικός συνοικισμός, η «γειτονιά». Πάνω από τη «γειτονιά» είναι η «απάνω γειτονιά». Η γειτονιά τελειώνει στο δρόμο που περνά μπροστά από τα σπιτάκια, κι από την άλλη μεριά του τη νοτινή έχει ένα χωράφι που βρίσκεται 3 με 3,5 μέτρα πιο χαμηλά. 50 μέτρα μετά και άλλα 3 μέτρα χαμηλότερα έχει περιβόλι με εσπεριδοειδή, κι άλλα περιβόλια συνεχόμενα μέχρι τον ποταμό. Το πρώτο περιβόλι είναι λίγο πιο χαμηλά από τα επόμενα και τα νερά λιμνιάζουν, γι αυτό και Λίμνη. Έχει και καλαμιές, όπως και στα όρια του δρόμου με το χωράφι.

    Έτσι, υπάρχει και το πεδίο (100μέτρα δρόμος με το χωράφι νοτινά και χαμηλότερα) και η πρώτη ύλη(τα καλάμια) για να φτιάξεις το «άστρο» που θα πετάξεις στις απόκριες. Αετούς, μάθαμε πως τους λέμε στο σχολείο. Άστρα τα λέγαμε εκείνα τα εξάγωνα (και σε άλλες γειτονιές στεφανωτά). Κάποιοι γέροι τα λέγανε καμιά φορά τσερκένια (από το τσέρκι) και τα χωνοειδή με την καμπύλη στο πάνω μέρος (που κι αυτά στο σχολείο τα είδαμε στις ζωγραφιές του αναγνωστικού) «φιλάντριες*».

    Τα άστρα, όσοι τα φτιάχνανε οι ίδιοι, αλλά και πολλά αγοραστά, είχαν σκελετό από καλάμια. Ήθελε ένα χοντρό καλάμι, που το έκοβαν πάνω και κάτω περίπου στο μπόι του άστρου και το έσκιζαν κατά μήκος βάζοντας ένα μαχαίρι κάθετα στην τομή και το χτυπούσαν με μια πέτρα ή σφυρί ώστε να σκιστεί το καλάμι σε δύο μισούς κυλίνδρους που ξανασκίζονταν όμοια ώστε να προκύψουν τρία πηχάκια στο επιθυμητό πλάτος. Τα πιο μεγάλα άστρα(αγοραστά ως επί το πλείστον ), καθώς κι εκείνων που είχαν μπαμπά ή συγγενή μαραγκό είχαν σκελετό από ξυλάκια. Τα πηχάκια δένονταν γερά στη μέση τους ανοιχτά ώστε οι άκρες τους ενωμένες με σπαγο να σχηματίζουν εξάγωνο. Το ισομοίρασμα της γωνιάς του κέντρου γινόταν με το μάτι ή με το σπάγο πού ένωνε τις άκρες κι έπρεπε το κομμάτι ανάμεσα σε δυό άκρες να είναι όσο το κέντρο από την άκρη. Μερικές φορές το οριζόντιο πηχάκι ήταν μια ιδέα πιο κοντό κι έτσι έβγαινε λίγο πιο μακρόστενο (κι έλεγαν οι κατασκευαστές πως ήταν πιο σταθερό στις τούμπες).Τα καλάμια έπρεπε να βλέπουν όλα από την ίδια μεριά. Αγοράζαμε χρωματιστές λαδόκολλες (αλλά και σκέτες του φούρνου για πιο φτηνές) και τις ενώναμε με αλευρόκολλα σε διχρωμίες άντε τριχρωμίες. Είχε και μικρά μονόχρωμα. Πάνω στο χαρτί έμπαινε ο σκελετός, με την κυρτή πλευρά του πηχακιού προς τα πάνω, για νάχει πιο καλή κόντρα στον αέρα, κεντραριζόταν ανάλογα το σχέδιο, και κοβόταν το χαρτί με περιθώριο 2-3 δάχτυλα για να διπλώσει πάνω στο σπάγκο που ένωνε τις άκρες. Κόλλημα με αλευρόκολλα, ένα κομμάτι από πάνω στο κέντρο για ενίσχυση και, μόλις στεγνώσει η κόλλα, έτοιμο.
    Τα ζύγια ήταν άλλη ιστορία. Το κομμάτι του σπάγου (χωρίς τους κόμπους) έπρεπε να είναι όσο είναι ολόκληρο το πηχάκι (μια διάμετρος ) ώστε όταν δεθούν οι άκρες του στις δυο πάνω κορυφές του άστρου η μέση να πέφτει στο κέντρο. Σ΄ αυτή τη μέση δενόταν ένα κομμάτι σπάγος που ξεκινούσε από το κέντρο (ήταν δεμένο στη μέση των πηχακιών κι έβγαινε από μια τρυπίτσα , κι είχε μήκος μέχρι τον κόμπο όσο το μισό πηχάκι (συν κάνα δάχτυλο) ώστε να σχηματίζει κανονική πυραμίδα, και περίσσεμα για να δεθεί η καλούμα. Αν τα καλάμια δεν ήταν ίδια, το άστρο εξισορροπούσε με σκουλαρίκια στις άκρες της οριζόντιας διαμέτρου.
    Στις δύο από κάτω κορυφές δενόταν ένα κομμάτι σπάγος πάλι μιας διαμέτρου και κάτι, ώστε ο μέση του να πέφτει λίγο πάνω από το κέντρο (κάνα δάχτυλο) όπου θα δενόταν η ουρά. Αυτή φτιαχνόταν από σερπαντίνες, εφημερίδα κομμένη σε λωρίδες, τα υπόλοιπα από τις λαδόκολλες κι έπρεπε να είναι «τρεισήμισι βόλτες» το άστρο. Δηλαδή μαζί με τα «γένια» να τυλίγεται και να φτάνει στο τέλος του δεύτερου κύκλου στο τέρμα πίσω. Βέβαια εξαρτάται από το πόσο πυκνά είναι δεμένα τα κρόσσια και το βάρος του υλικού. (Στα τελευταία έμπαιναν και λωρίδες από νάιλον σακούλα αρκετά πιο βαριές). Ο κόμπος για τα κρόσσια ήταν τύπου Θ που η παύλα με τη θελιά έσφιγγαν την άκρη του χαρτιού, πάντα διπλωμένου στη μέση για να είναι πιο χοντρό στον κόμπο για να σφίξει. Ίδιος ήταν κι ο κόμπος που έδεναν το σπάγο με τις κορφές του σκελετού για να γίνει το εξάγωνο, μόνο που η παύλα του Θ έμπαινε σε μια μικρή εγκοπή του καλαμιού ή του ξύλου.

    Από το προτελευταίο σαββατοκύριακο της Αποκριάς, και σχεδόν κάθε απόγεμα (όσο επέτρεπαν ο καιρός και τα μαθήματα – 6 μέρες τη βδομάδα τότε) ο δρόμος πάνω από χωράφι γέμιζε παιδιά από αρχές δημοτικού μέχρι και τέλη γυμνασίου που πετούσαν τα άστρα τους. Βοηθούσαν κι οι επικρατούντες βοριάδες, γιατί άμα γύριζε νοτιά, δεν … Αερομαχίες με ξυραφάκια και τέτοια δεν είχαμε. Μόνο η ζήλια για τα όμορφα αγοραστά, με τα πολλά χρώματα και τα στολίδια, και το μεγάλο μέγεθος. Οι ιδιοκατασκευές ήταν από 50 πόντους μέχρι κάτω από μέτρο σε μπόι. Μια χρονιά ήρθανε και κάτι ξαδέρφια μου με πατέρα ναυτικό που έτυχε να ξεμπαρκάρει και τους πήρε ένα θερίο ίσαμε 1,80 με τετραγωνάκια που το καλουμέρνανε με μισινέζα 90άρα και γάντι της δουλειάς από το βαπόρι. Έκρυψα το μίζερο δικό μου και πήγα δίπλα τους να γλύψω κάνα κοκαλάκι από την αίγλη.
    Μετά ήρθαν κι εκείνοι οι πλαστικοί αετοί που δεν ήθελαν ουρά, δεν φοβόταν τη βροχή, με σταμπωτό σχέδιο και χρώματα και σιγά σιγά σταμάτησαν να φτιάχνουν. Μόνο αγόραζαν.

    Το σπίτι μου είναι ακόμα πάνω στο δρόμο αλλά έγινε δυόροφο. Το χωράφι και το πρώτο περιβόλι χτίστηκαν. Εγώ κι όλη η γενιά μου ασπρίσαμε και τα άστρα, που τα λένε πια αετούς, τα αγοράζουν από το γύφτο με έτοιμα ζύγια και ουρά με του κόσμου τα σχέδια και τις παραστάσεις και τα πετάνε σε μακρινές εξοχές και σε παραλίες μόνο την Καθαρή Δευτέρα.

    *Δεν έχω δει ποτέ γραμμένη τη λέξη, κι έτσι την ορθογραφώ κατά το απλούστερο.

  51. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  52. dryhammer said

    50 … να γλείψω κάνα κοκαλάκι από την αίγλη….

  53. Αργυρώ said

    1) Ως επαγγελματίας φιλόλογος θεωρώ επιεικώς ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ (για να μή πώ εντελώς ύποπτο) ότι ο κύριος Σαραντάκος αποφεύγει όπως ο διάβολος το λιβάνι να ενημερώσει τους ανυποψίαστους αναγνώστες του ότι η λέξη «τσερκένι» έχει εντελώς ελληνική ετυμολογία: Προέρχεται από την ομηρική λέξη «κρίκος» – (=δακτύλιος από μέταλλο ή άλλο υλικό) που πρωτοσυναντούμε στο Ω΄ 272 της Ιλιάδος:

    «καὶ τὸ μὲν εὖ κατέθηκαν ἐϋξέστωι ἐπὶ ῥυμῶι,
    πέζηι ἔπι πρώτηι, ἐπὶ δὲ κρίκον ἕστορι βάλλον»

    που σημαίνει… «το έθεσαν πάνω στον καλόξυστο ρυμό (= τιμόνι)
    στην πρώτη άκρη, και έβαλαν τον κρίκο στον πάσσαλο»

    Όπως πολύ καλά γνωρίζει ο αγαπητός μας κύριος Νίκος (ασχέτως αν το αποσιωπά για να μήν αντιληφθούν όλοι την υπετρισχιλιετή συνέχεια της Θείας Ελληνικής Γλώσσης), η ομηρική λέξις «κρίκος» είναι μία από τις πάμπολλες λέξεις που ουδέποτε έπαψε να προφέρεται από τους ελληνόφωνους εδώ και 30 αιώνες. Η ποιητική της μορφή είναι «κίρκος» (= γεράκι, εξαιτίας των κύκλων – δακτυλίων που κάνει ο ιέραξ) και έχει δώσει αμέτρητες λέξεις στις ευρωπαϊκές γλώσσες, όπως το τσίρκο, τον κύκλο ( circle), το αγγλικό search (γαλλιστί= chercher) κλπ-κλπ

    Λέει ο Ηρόδοτος στο 2.36.16 : «Τῶν ἱστίων τοὺς κρίκους καὶ τοὺς κάλους οἱ μὲν ἄλλοι ἔξωθεν προσδέουσι, Αἰγύπτιοι δὲ ἔσωθεν». ΕΡΩΤΩ: Ποιός απόφοιτος νηπιαγωγείου δεν καταλαβαίνει εξ ολοκλήρου αυτή την πρόταση του Ηροδότου; Κατά τα άλλα, άλλη γλώσσα τα Αρχαία Ελληνικά και άλλη τα Ρωμέικα κατά τον κύριο Σαραντάκο και τους αποδομιστές φίλους του

    2) Εξίσου σκανδαλώδες είναι το γεγονός ότι ο αγαπητός μας κύριος Νίκος αρνείται να περιλάβει στο γλωσσάριο του παρόντος άρθρου την λέξη «τσέρκι» από την οποία παράγεται το τσερκένι, ακριβώς για να μή γίνει αντιληπτή η ελληνική της προέλευσις από τον κίρκο – κρίκο!.. ΚΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΑΥΤΟ: Διερωτάται τάχα μου ο κ. Σαραντάκος στο σχόλιο 22 (και ο σοφός Νέστωρ του Ιστολογίου κ. Άγγελος στο σχόλιο 23) αν το τσέρκι έχει σχέση με το τσερκένι… Ο δε Δύτης του γλυκού νερού στο σχόλιο 18 βγάζει τούρκικη την ελληνικότατη λέξη «τσερκένι» και χάνει την ώρα του ψάχνοντας στα τούρκικα λεξικά!..

    3) Υπόψιν ότι η λέξις «τσέρκι» (= στεφάνι, κρίκος) ως μετάφραση της αγγλικής λέξεως «hoop» υπάρχει σε όλα τα αγγλοελληνικά λεξικά του 19ου αιώνος αλλά ο επαγγελματίας μεταφραστής κ. Σαραντάκος καμώνεται ότι το αγνοεί, για να μή παραδεχτεί την ελληνική του ετυμολογία!

    ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ και φαρμακερό: Αν και Λέσβιος στην καταγωγή, ο αγαπητός σε όλους μας κύριος Νίκος καμώνεται ότι αγνοεί το περίφημο «στεφάνι» που παίζανε όλα τα Λεσβιόπουλα επί αιώνες, συνεχίζοντας το πασίγνωστο αρχαιοελληνικό παίγνιο της Κρικηλασίας (= εκ του «κρίκος» + «ελαύνω»). Μεταφέρω από το περιοδικό «Ο Πλάτων» και από το Liddell-Scott για το ξεστράβωμα των αναγνωστών, διότι ο κ. Σαραντάκος τα γνωρίζει, άριστα ασχέτως αν τα αποσιωπά:


  54. ΚΑΒ said

    Και το προηγούμενο αλφαβητάριο ‘Τα καλά παιδιά’ του 1950 το είχε εικονογραφήσει ο Γραμματόπουλος. Εδώ έχουμε τον αϊτό του Ρήγα που πέρασε τον αϊτό του Λευτέρη και όλους τους άλλους.

    καλή Σαρακοστή.

  55. Nestanaios said

    53. Αργυρω.

    Εγώ συμφωνώ σε όλα εκτός από ένα. Οι τριάντα αιώνες είναι λίγοι. Πολύ λίγοι.

  56. Μαρία said

    Εμείς τους χαρταετούς τους λέγαμε παμπόρια (προφέρεται παμ-πόρια). Να έχουν σχέση με το παπόρο μου φαίνεται απίθανο.
    Μια ετυμολόγηση που προτείνει στην αφήγησή του, ένας συγχωριανός του καθιαυτού, είναι παρετυμολογία http://repository-e-stories.ekt.gr/estories/handle/11644/152
    Το βουλγάρικο Παμπόροβο ξέρει κανείς πώς ετυμολογείται;

  57. Triant said

    Καλή Σαρακοστή.

    Μικρός έφτιαχνα και πουλούσα χαρταετούς. Ο μαραγκός (με Αρμένικες ρίζες) που μου προμήθευε τα πηχάκια, μου είχε μάθει και το τσερκένι το οποίο έλεγε αχλάδι, αλλά και το καραβάκι: Σκεφτείτε έναν εξάγωνο αετό που τού λείπει το τρίγωνο που μπαίνουν τα ζύγια. Είναι σαν παιδικό σχέδιο βάρκας με δυό πανιά. Το αχλάδι και το καραβάκι τα έκανα για μένα δεν πουλιόντουσαν.
    Δεν πρόλαβα το Σχολαρχείο και έτσι έχασα την μετατροπή του κρίκου σε τσέρκι. Υποθέτω μέσω Λατινικών, αλλά θα μείνω με την υπόθεση.

    Λου φανερώσου!

  58. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ωραίο πολύ κι αγαπημένο βιβλίο «Στου Χατζηφράγκου»

    «τσερκένια» για τους Σμυρνιούς που συνέχιζαν το πέταγμα του χαρταετού όλες τις Κυριακάδες της Σαρακοστής γεμίζοντάς τες με χρώμα και χαρά , «πουλιά» για τους Πόντιους, «φύσουνα» για τους Επτανήσιους, «αετός», «ψαλίδα», «άστρα» ή «φωτοστέφανο» για τους Ελλαδίτες και «πετάσι» για τους Κυπρίους.
    https://www.dimokratis.gr/index.php?article=2009-02-27_apokriatika

    Ουτσουρμάδες για τους Κωνσταντινοπολίτες

    56 >>παμπόρια
    Εδώ λέει
    Παμπόρ(ι) ο χαρταετός και παμπουρούδι
    Από vapor (ατμός) –ατμόπλοιο–αερόπλοιο
    σελ.266

    Click to access 264_.pdf

    Η Λου έγινε Λούις
    Λου, Λου πού είσαι Λου;
    Λείπεις

  59. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  60. Αργυρώ said

    Μιά άλλη σημαντική παράλειψη του κυρίου Σαραντάκου είναι ότι δεν μάς λέει πότε πρωτοκαταγράφονται οι λέξεις «χαρταετός» και «τσερκένι» στην υπερτρισχιλιετή Ελληνική Γλώσσα. Ο Μπάμπι στο «Λεξικό» του αναφέρει απλώς το 1861 για τον «χαρταετό», χωρίς να μάς λέει σε ποιό σύγγραμμα. Αντίθετα το Greek Monolingual μάς το λέει:

    «ΕΤΥΜΟΛ. < χαρτί + αετός. Η λ. μαρτυρείται από το 1861 στον Β. Λάκωνα».

    Πρόκειται για το μνημειώδες σύγγραμμα του Β. Λάκωνος Στοιχεία Φυσικής εις χρήσιν των εν τοις Γυμνασίοις διδασκομένων» (1η έκδοσις 1861), όπου περιγράφεται το πείραμα του Βενιαμίν Φραγκλίνου.

    ΗΘΙΚΟΝ ΔΙΔΑΓΜΑ: Χάρις στον Βενιαμίν Φραγκλίνο μάθανε να πετάνε χαρταετό οι αποβλακωμένοι από την Ορθόδοξη Εκκλησία, Ρωμιοί, πράγμα που επίσης αποκρύπτει από τους αναγνώστες του ο εκ χριστιανικότατης οικογενείας καταγόμενος κύριος Σαραντάκος

    Όσο για την ελληνικότατη (εκ του ομηρικού «κρίκος» που έγινε «τσέρκι») λέξη «τσερκένι, η 1η εμφάνισίς της στην Θεία Ελληνική Γλώσσα έλαβε χώραν το σωτήριον έτος 1882 στην 1η έκδοση του μνημειώδους «Αγγλο-Ελληνικού Λεξικού» του Νικολάου Κοντοπούλου, ως… χυδαία μετάφρασις της αγγλικής λέξεως «kite»!!..

    ΣΗΜΕΙΩΤΕΟΝ ότι το «Αγγλο-Ελληνικόν Λεξικόν» του Νικολάου Κοντοπούλου είχε σε μεγάλη υπόληψη ο κύρ-Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και βάσει αυτού έκανε την μνημειώδη μετάφραση της «Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως» του George Finlay

  61. Χαχα… μετά από 53 σχόλια φτάσαμε στο στεφάνι της Αργυρώς, εκεί που είχαμε μπει με το σχόλιο 1. «Πάμε να φύγουμε» που λέγαμε κάποτε στους σινεμάδες. 🙂
    Περίεργο που τους χαρταετούς δεν τους έλεγαν, στη Σμύρνη, και με κάτι πιο τούρκικο, κάτι σαν «τσεμπέρι» κ.λπ. Τόσο το καλύτερο.

  62. aerosol said

    Υπέροχο το Στου Χατζηφράγκου, το ανακάλυψα μεγάλος.
    Έχω πάρα πολλά χρόνια να πετάξω αητό, δεν έμαθα καν την τέχνη να τον φτιάχνω.
    [Ρε Λου…τι θα γίνει;]

  63. leonicos said

    8 αναλήπτομαι

    M’ εβαλες σε πειρασμο

    Ο Ιησούς ασφαλώς ανελήφθη

    Αλλά, πώς θα το έλεγε (αν μιλούσε ελληνικά) ο Πέτρος εκείνη τη στιγμή; Κοιτάχτε…. αναλαμβάνεται; ή ο Θεός τον αναλαμβάνει;

    Μολονότι η γρμματική αυτό επιτάσσει, εγώ, ως Πέτρος δεν θα το έλεγα.

    Δεύτερον, αμφιβάλλω αν είχε ποτε΄η λέξη αυτή τη σημασία. Δεν μπορεί να την είχε, αφού δεν υπήρχε προηγούμενο

    επομένως η λέξη κατασκευάστηκε (=απεκτησε τη συγκεκριένη σημασία) εκ των υστέρων

    επομένως από το ανάληψη ξεκινάμε για να φτιάξουμε το ρήμα, Άρα ορθώς αναλήπτομαι

  64. Κρίμα που το όνομα του Ελύτη δεν συνοδεύεται με/από μια άλλη λέξη για το χαρατετό.

  65. loukretia50 said

    Θαυμάσιος ο Κ.Πολίτης! Και τόσο ταξιδιάρικο το θέμα!

    ===================

    Kαλέ, τι συνέβη?
    Σας έλλειψα τόσο ή ανησυχείτε για το εμβόλιο?
    Όπως και νάχει, με συγκινείτε πολύ, γιαυτό προτίθεται να δώσω συνέντευξη τύπου σε άλλο νήμα – όχι γκρινιάρικο.
    Σε λίγο όμως.
    Προηγείται δυνατός καφές – ο μεθυσμένος οκτάπους με κρατάει σφιχτά στα πλοκάμια του!

  66. Μαρία said

    58
    Αυτός δεν πιάνεται, όχι επειδή είναι φυσικός αλλά επειδή του το σφύριξε ο Σιαμάκης 🙂

  67. Triant said

    Ανησυχούσαμε για το κακόμοιρο το εμβόλιο 🙂

  68. leonicos said

    εγώ τσέρκι ήξερα μόνο το βαρελο…τέτοιο που το τρέχανε κάποτε τα παιδιά, όταν υπήρχαν βαρέλια.
    Υπήρχε κι ένα ειδικά διαμορφωμένο χοντρό συρμα γι’ αυτό, ή τοκύλαγες μ’ ένα ξύλο

    Αλλά μου φαίνεται πολύ περίεργη η παργωγη από το τσέρκι=κύκλος

    Να παραδεχτούμε ότι το 60, που κ΄νει πλάκα με το ύφος του, συμβάλλει δημιουργικά στο ιστολόγιο. Δεν θα το έκανε αν δε το αγαπούσε.

  69. 63 Leonicos

    Ναι… ναι, λέγαμε και προχθές για το «αντιλήβομαι» (< «αντιληφθώ»).

  70. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >> αναλήφτεται στον ουρανό, κρατώντας μια πασχαλιάτικια κόκκινη παντιέρα

  71. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    47 Ναι. Νομίζω πως είναι νεότερη.

    50 Ωραίος!

    63 Στο «αναλήπτομαι» καταλήγω κι εγώ.

    65 Να τη!

  72. leonicos said

    18 Δύτης Των Νιπτήρων

    κι εγώ το θεωρώ απίθανο να προέρχεται από το τσέρκι, κύκλος

  73. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα!
    18 και 22α:
    Δεδομένου ότι ο χαρταετός μάς ήλθε εξ ανατολών απ’ όπου και το χαρτί (δηλαδή από την Κίνα, όπου -πιθανότατα- αναγκάστηκαν να το ανακαλύψουν για να γράφουν και να μελετούν, μεταξύ άλλων, και την υπερτρισχιλιετή), θα πρέπει πρωτίστως να εξεταστεί κατά πόσον ιδίας προέλευσης είναι και τα “τσερκένια “, με πρώτη ύποπτη μητέρα το τουρκογενές “τσάρκι,τζιαρέκι, τζιάρκι, τζέρκι = τροχός, στερέωμα, ουρανός, τύχη” -[< τουρκ. çark (ουσιαστ.) ‘1. τροχός, ρόδα 2. στροφή 3. φτερωτή 4. μηχανισμός’ < από το περσ. çarḫ ( TDK) چرخ (τροχός)] , εκ της οποίας και το αρχαιοελληνικό τσάρκα= ψυχαγωγική βόλτα ], το οποίο μπορεί να αναχθεί και στο ινδουιστικό "chakra", το εκ του σανσκριτικού cakra ‘τροχός, κύκλος’ .
    Σε αυτή την περίπτωση, το ιταλογενές “τσέρκι” ομού με τα κρίκος, κίρκος κλπ, μπορούν να θεωρηθούν Ινδοευρωπαϊκά συγγενή.

  74. Καλή Σαρακοστή (θα μπορούσε να είναι και σαραντακοστή αλλά ας μην τα θέλουμε όλα του ιστολογίου! )

    Πολύ ωραίο θέμα και καλογραμμένο !!

    Χαρταετούς εξάγωνους έφιαχνα μικρός και εγώ αλλά δεν τους πουλούσα όπως ο θόδωρος, δεν το είχα το εμπόριο. Στην δεκαετία του 50, στο λόφο του Μάνεση (εκεί που σήμερα συστεγάζονται τα 30 και 39 γυμνασιολύκεια) γινότανε χαμός από τους αετούς που είχανε περασμένα ξυραφάκια στην καλούμπα κι έκοβε ο ένας το σκοινί του άλλου !

    Κι επειδή ο κορωνοίός θέλει καλοπέραση παραθέτω το μενού της ημέρας (από τις 2 μέχρι τις 6):

    ΟΡΕΚΤΙΚΑ

    μια σκελίδα άγριου σκόρδου (με ελάχιστη μυρουδιά) για να στρώσει η γεύση στο στόμα και το στομάχι στην χώνεψη
    τοματίνια με φύλλα κάππαρης τουρσί και ελιές Αμφίσσης με δενδρολίβανο
    κυδώνια ωμά με λεμόνι
    τσίπουρο κατάψυξης με παγωμένο νερό

    ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΑ

    γαρίδες βρασμένες με ροζ σάλτσα (μαγιονέζα, κέτσαπ μπαλσάμικο και τσίλι)
    ταραμοσαλάτα με μουσκεμένες φρυγανιές κρεμμύδι λεμόνι, λάδι
    λαγάνα άσπρη, σπιτική
    μαύρα φασόλια βραστά με κρεμμύδι, λεμόνι, λάδι και άνιθο
    σουπιές βραστές με το μελάνι τους. λάδι και (καλό) ξίδι
    καλαμαράκια τηγανητά
    κρασί κρύα μαλαγουζιά βιολογική

    ΚΥΡΙΩΣ ΜΕΝΟΥ

    οκτάπους α λα Τζι (σιγοψημένο με κοκάρια,σκόρδο, κύμινο, πιπέρι, κρασί, δαφνόφυλλα και ξίδι)
    μιδοπίλαφο με άνιθο, λάδι και λεμόνι
    Λαγάνα σίκαλης σπιτική και μαρούλι σαλάτα
    μαλαγουζιά βιολογική

    ΕΠΙΔΟΡΠΙΟ

    Χαλβάς αμυγδάλου
    κορέτο με σαμπούκα
    κέικ με ζάχαρη καρύδας
    φρούτο μάνγκο

    Δοκιμάστε το του χρόνου, δεν νοιώθεις καν φουσκωμένος, μόνο κουρασμένος από το πολύ μαγείρεμα

  75. Γιάννης Ιατρού said

    65β: Εγώ ενημέρωσα αλλά δεν προσέχουν 🙂

  76. Γιάννης Ιατρού said

    74: ..που είχανε περασμένα ξυραφάκια στην καλούμπα..
    Χμμ, εγώ στην ουρά τα έβαζα, όπως όλοι οι άλλοι. Η ουρά μανουβράρεται πιό εύκολα να περάσει ξυστά από το σχοινί του άλλου….

  77. sarant said

    73 Μπου ντουνιά τσαρκ φιλέκ, λέει η τουρκική παροιμία (που αναφέρει ο Παπαδιαμάντης)

  78. Χαρούλα said

    Γ.Χ.Χουρμουζιάδης Οι χαρταετοί
    https://www.rizospastis.gr/story.do?id=1196212
    https://www.rizospastis.gr/story.do?id=1201725

  79. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Ωραίος ο Κ. Πολίτης.
    Θυμάμαι το παιχνίδι που στην Αθήνα και αλλού το λέγανε τσέρκι, εδώ (δυτική Αιτ/νία) το λέγαμε στεφάνι.

  80. Αγγελος said

    Κατά το «υπολήπτομαι» 🙂
    «Αναληπτικά» πάντως υπάρχουν: καφές, τσάι κ.τ.ό.
    Κατά σύμπτωση, χτες έστειλα στον Νικοκύρη για τη συλλογή του ένα σχετικό μεζεδάκι από το ΒΗΜΑ της 28/2/2021. Μια που το κουβεντιάζουμε, ας το βάλω τώρα:

  81. @ 80 Άγγελος

    Λόγϊο δεν φαίνεται με το «-πτ-»; «Αναλήβεται» δεν θα ήταν πιο λαϊκός σχηματισμός.

  82. # 75

    Εγώ δεν έβαζα ξυραφάκια ήμουνα καλό παιδί, οι μάγκες εδώ στεραιώνανε καθέ λίγα μέτρα κι ένα ξυραφάκι και δεν χρειαζότανε ελιγμός μόλις μπλέκανε οι καλούμπες οι αετοί χορεύανε σιχταγκαλιασμένοι μέχρι ο ένας να ανέβει ξανά κι ο άλλος να πέσειι ξυραφακόπληκτος (και να μείνει με την καλούμπα στο χέρι ο ιδιοκτήτης ) Στο λοφάκι αυτό ήσαντε πολλοί αετοί σε μικρό χώρο και μπλέκονταν κάθ τόσο οι αετοί, ίσως γι αυτό είχε επικρατήει αυτή η τεχνική. Ημπυνα μικρός για να πάω στα Τουρκοβούνια που βγαίνανε τα μεγάλα όπλα και δεν ήμουνα μεγάλος φαν, μετά έγινα φαν του δικέφαλου…

  83. geobartz said

    # Εν Μακεδονία (τη καθιαυτού τοιαύτη) λέμε παμπόρι και όχι χαρταετός, όπως μαρτυρεί και η εκ Νταρνακιστάν Μαρία (σχόλιο 56). Προσοχή όμως διότι εμείς οι καθιαυτού μπορεί να υπερβάλουμε κάπου-κάπου [να λέμε π.χ ότι η λέξη «μασάλια» ετυμολογείται από τα «εμά σάλια»!]. Πάντως, η …εκ του μακρόθεν μαρτυρία (ΕΦΗ – ΕΦΗ, σχόλιο 58) επικαλείται μια αρκετά αξιόπιστη φωνή: Το παμπόρι το κινεί ο (ούριος) άνεμος, όπως και το βαπόρι!
    # Θυμάμαι τα Μακεδονικά παμπόρια από το 1945 (μ.Χ, βεβαίως!). Σε ένα-δυο χρόνια άρχισα να κατασκευάζω μοναχός το παμπόρι μου. Εξάγωνο βεβαίως, με σκελετό από καλάμια. Το χαρτί (μπορούσε νάναι και μια πεταμένη εφημερίδα) το κολλούσαμε με ζυμάρι. Δεν χρησιμοποιούσαμε το πολύτιμο τσιρίζι, όπως οι …σπάταλοι Ανατολίτες (έστι δε τσιρίζι το κόμι που εκρέει από τα καϊμένα τα πυρηνόκαρπα όταν τα τραυματίζουμε ή τα στεναχωρούμε).
    # Κατασκευάζαμε το παμπόρ(ι) με κ’νάπ(ι) [όπερ χαμουτζιστί καλείτα σπάγγος]. Και όταν το στέλναμε να πετάξει, το κρατούσαμε με μπόλικο κ’νάπ(ι), τυλιγμένο επιμελώς σε ένα γερό ξυλούδ(ι) ώστε να σχηματίζεται …ελλειψοειδές εκ περιστροφής! Ενίοτε, όταν μας έλλειπε το κ’νάπ(ι) χρησιμοποιούσαμε μιταρόνημα (το ίδιο γερό, το είχαν οι γυναίκες για να κάνουν τα μιτάρια του αργαλειού). Κανένας δεν διανοήθηκε ποτέ να πετάξει το παμπόρι του, όπως οι Ανατολίτες, με «σιτζίμι»: Αυτό ήταν ένα πολύ γερό σκοινί, σχετικά χοντρό (κάπου 5 χιλ) αλλά ήταν για άλλες χρήσεις (π.χ, για να δένουν τις γκέτες). Ήταν γερό περίπου σαν τη νιζίτσκα, με την οποία δέναν τα τσιαρβούλια (τα πανελληνίως γνωστά τσαρούχια).
    # Πετούσαμε τα παμπόρια (μερικές δεκάδες σε κάθε μαχαλά), βγαίνοντας έξω στα μπόλ(ι)κα αλώνια και στις πιο μπόλ(ι)κις απουλιάνις.
    # Λαγάνα κ’ είχαμε (που λένε κι οι Πόντιοι). Το αντίστοιχο ήταν οι τούρτες ή προφταστήρες που έκανε συχνά η μάνα όταν φούρνιζε το ψωμί της βδομάδας (ή του 15/μέρου!). Δεν είχαμε (ούτε λέγαμε) κούλουμα. Την Καθαρή Δευτέρα οι παίδες πετούσαμε παμπόρια αλλά οι μεγάλοι εργάζονταν. Ειδικά οι γ’ναίκις ασχολούνταν με την καθαριότητα. Έβραζαν νερό σε 3-4 καζάνια στην αυλή του σπιτιού και φουλ πλύσιμο τα πάντα: Από τα τσιαρτσιάφια (των παπλωμάτων) μέχρι τα ουνταλίδ’κα κιλίμια κλπ, κλπ. Κάπου-κάπου, μερικοί χασομέρηδες έκαναν καρναβάλι (την «καμήλα») και γυρνούσαν στο χωριό. Το εορτασμό της Καθαρής Δευτέρας με υπαίθριο ντερλίκωμα εισήγαγε, στα μέσα της δεκαετίας του ’50, παρέα τις γυμνασιοπαίδων εις ήν συμμετέσχον.
    # Τέλος, να πω και μερικά λεξιλογικά (πέλαγος η Μακεδονική γλώσσα):
    Λέμε βεβαίως αντέτ(ι) και ποτέ έθιμο
    Λέμε νουρά και ποτέ οριά (άλλο γαρ εστί η οργυιά)
    Γιαρμά δεν λέμε το κεντρικό καλάμι του παμποριού, αλλά το σιτηρέσιο ζώων (εκ χοντροαλεσμένων καρπών).
    Λέμε χαραντζιλιά(τα) και όχι χιανετιές (οι)
    Λέμε στεφάνια και όχι τσέρκια τις μεταλλικές περισφίξεις των βαρελιών (ή και των ξύλινων τροχών στα κάρα και τους αραμπάδες)
    Περί τσιρίζι και σιτζίμι ίδε στο κείμενο

  84. ΚΑΒ said

    αναλήβγομαι και ανελήβγομαι

  85. sarant said

    80 Όπου αναρωτιέμαι μήπως τελικά δεν είναι μεζεδάκι

  86. Κιγκέρι said

    68, 79:

    «Γκίλι» το έλεγαν αυτό το παιχνίδι στη Λάρισα, όταν οι γονείς μου ήταν παιδιά (φαντάζομαι επειδή κυλάει, αλλά δεν μου πήγε να το γράψω γκύλι!). Αγορίστικο παιχνίδι. Συχνά ήτανε ρόδα από ποδήλατο, χωρίς το λάστιχο και τις ακτίνες.
    Πριν από χρόνια, ζούσε ακόμα ο πατέρας μου, βλέπαμε μαζί ένα πρωτάθλημα ρυθμικής γυμναστικής και στο αγώνισμα με το στεφάνι θάμαξε: «Μα πώς το κάνουν το γκίλι τους και πάει προς τα πίσω; το δικό μου μόνο μπρος πήγαινε!»

  87. Κιγκέρι said

    (Η φωτογραφία είναι από το «A Greek Portfolio»του Κωνσταντίνου Μάνου, τραβηγμένη στην Κρήτη το 1964)

  88. @ 86 Κιγκέρι

    Ωραία φωτογραφική τεκμηρίωση.
    Δυστυχώς στην Πρέβεζα λεγόταν «στεφάνι»! Σχεδόν ντρέπομαι.

  89. ΚΩΣΤΑΣ said

    Να ευχηθώ καλή σαρακοστή στον Νικοκύρη και σε όλους/ες εδώ μέσα. Πάντα ωραίος ο Κοσμάς Πολίτης.

    Συγκλίνω στην άποψη ότι το τσερκένι έχει συνάφεια με το τσέρκι και ίσως, μια μικρή πιθανότητα, και με το κιρκινέζι. Ήθελα να το γράψω το πρωί, είχα δουλειά, με πρόλαβε η μακράν πρώτη σχολιάστρια, η κα Αργυρώ… 🤗

    Επιβεβαιώνω το Κιγκέρι για τι γκίλι-γκίλι, όμως εμμέσως έχει κάποιο δίκιο και ο Δημόσιος Χώρος γιατί κι εγώ από στεφάνι βαρελιού έφτιαχνα το δικό μου γκίλι-γκίλι και από ένα σύρμα κάπως χοντρό, με κύκλο σαν χειρολαβή και ειδική διαμόρφωση για να σπρώχνει το στεφάνι.

  90. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    >>χιανετιά: ζαβολιά
    Στην Κρήτη επιβιώνει και σήμερα στην ενδοχώρα ο ‘χϊανέτης’ (4 συλλαβές) = δόλιος / προδότης / δύστροπος, ανυπάκουος, αλλά και το ‘χϊανέτι’ = δολιότητα, απιστία, προδοσία.
    Ωστόσο, για τη ζαβολιά έχουμε χλεμπατζά, χιλετζ(ι)ά, χλετζινιά.
    >>αντέτι, σιτζίμι: Και σε μας τα ίδια.

    >> ταρλάς.
    Έχουμε επίθετο Ταρλάς.
    Ετυμολογία;;;
    =====.
    Σχετικό ποιητικό:
    Άκου την, — η φωνή της τη σκεπάζει σα βαθύβουος θόλος
    κι είναι ή ίδια κρεμασμένη μέσα στη φωνή της
    σα γλωσσίδι καμπάνας, και χτυπιέται και χτυπάει την καμπάνα,
    ενώ δεν είναι μήτε σκόλη μήτε ξόδι, μόνο η άσπιλη ερημιά των βράχων
    και κάτω η ταπεινή ησυχία του κάμπου, υπογραμμίζοντας
    αυτή την αδικαίωτη παραφορά, που γύρω της
    σαλεύουν σαν αθώοι παιδικοί χαρταετοί τ’ αναρίθμητα αστέρια
    με το χάρτινο αείροο θρόισμα της μεγάλης ουράς τους

    (Γ. Ρίτσος – Ορέστης)

    Και ένα μουσικό από τον Απ. Καλδάρα, σε στίχους Βασ. Μπουσιώτη. Με τον αξέχαστο Μητροπάνο!
    «Εγώ είμ’ ένας χαρταετός
    κι όσο ψηλά ανεβαίνω
    τόσο καταλαβαίνω
    και τόσο συγχωρώ.
    Εγώ είμ’ ένας χαρταετός
    και απ’τ’ουρανού τα βάθη
    τ’ανθρώπινα τα λάθη
    τα βλέπω και γελώ.» https://youtu.be/hUypTUMU2EM?t=55

  91. Γιάννης Ιατρού said

    74: Τζί, ό,τι περίσσεψε στο ταπεράκι, ξέρεις εσύ 🙂 🙂

  92. Alexis said

    Αναρωτιέμαι κατά πόσο είναι σωστό να λέμε ότι η πρώτη εμφάνιση μιας λέξης στη γλώσσα μας είναι στο λεξικό τάδε.
    Και ο τελευταίος απόφοιτος παλαιού σχολαρχείου γνωρίζει ότι για να λεξικογραφηθεί μία λέξη θα πρέπει να έχει εδραιωθεί η χρήση της, πράγμα που προϋποθέτει παρουσία στη γλώσσα για αρκετά χρόνια ή και δεκαετίες.
    Αλλά η κυρία Αργυρώ ξέρει καλύτερα βέβαια, ως επαγγελματίας φιλόλογος…

    Εμένα ρωτήστε με για τα αγγούρια 😆

  93. 90 tarla είναι το χωράφι. Και το χιανέτι από το hiyanet, «προδοσία» (εξού και χαΐνης)

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said



    Τσέρκι ή κρικηλασία λέει

  95. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τροχό τον λέει εδώ με το αγγείο όπου παραστένεται

  96. # 91

    Κλείσε θέση για του χρόνου γιατί υιός και η γνωστή «Νάνσυ», φάγανε και τα τάπερ !

    Ακουσα πως μετά τρα σημερινά παϊδάκια για το Πάσχα ετοιμάζεις τραχανά με φέτα. Αληθεύει ;

  97. Μαρία said

    86
    Εμείς το λέγαμε τρακαλέκ’.

  98. @ 89 ΚΩΣΤΑΣ
    🙂

  99. Νέο Kid said

    97.86. Ο πατέρας μου το έλεγε «κύλα» ( η κύλα, θηλυκό )

  100. Κουτρούφι said

    #86 κλπ
    Στη Σίφνο λέγεται «κύλιντρας»

  101. Αργυρώ said

    1) Αδαέστατε κύριε Παπαθανασίου (73), πού το είδατε γραμμένο ότι ο χαρταετός ήρθε στην Ελλάδα εξ Ανατολών; Δεν διαβάσατε το σχόλιο 60 να ξεστραβωθείτε; Η πρώτη καταγραφή της λέξεως «χαρταετός» στα ελληνικά συνέβη το 1861 στα «Στοιχεία Φυσικής του Β. Λάκωνος, όπου περιγράφεται το πείραμα του Βενιαμίν Φραγκλίνου. Από την Δύση ήρθε στο Ρωμέικο το έθιμο του χαρταετού και στην Σμύρνη του τσερκεζιού. Μέχρι και ο Μέγας Σουρής αγνοεί (ή τουλάχιστον δεν χρησιμοποιεί) την λέξη «χαρταετός» μέχρι το 1889 που έχουμε στην διάθεσή μας τα searchable τεύχη του «Ρωμηού». Αυτό δεν σάς λέει τίποτα; Δεν σάς πονηρεύει, κύριε Κώστα, η απόλυτη σιωπή του κυρίου Σαραντάκου στις συγκλονιστικές αποκαλύψεις που έκανα (σχόλια 53 + 60); Ντίπ νιονιό δεν έχετε;

    2) Εκλεκτέ Θεσσαλονικιέ σχολιαστά, κύριε Κώστα (89) καθόλου δεν υπερβάλλετε όταν με αποκαλείτε «μακράν πρώτη σχολιάστρια». Σάς επιβεβαιώνει η ίδια η Alexa: Στις 9 Μάρτη το Σαραντάκειο Ιστολόγιο βωλόδερνε στο 942 της Alexa με τάσεις συνεχούς καθόδου. Ήρκεσαν 6 μέρες και καμμιά δεκαριά δικά μου σχόλια (μνημειώδη, κατά κοινή ομολογία) για να βρίσκεται σήμερα 15 Μάρτη στο 826 της Alexa με εμφανείς ανοδικές τάσεις, που απειλούν ακόμη και το Ρεκόρ 12ετίας (779) που επετεύχθη την Τρίτη 2 Φλεβάρη επί ημερών αειμνήστου Αράουτ.

    3) Άπιστε Θωμά, κύριε Alexis (92), μέχρις αστραγάλων ώ βέλτιστε: Ουδέποτε έχω διαψευστεί για την πρώτη εμφάνιση κάποιας λέξεως στην Θεία Ελληνική Γλώσσα. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, 29 καλοθελητές σχολιαστές θα είχαν ήδη βγεί και θα με είχαν κράξει ανελέητα. Ούτε εσάς δεν σάς πονηρεύει η απόλυτος σιωπή του κ. Σαραντάκου για το φλέγον αυτό θέμα;

    4) Ευχαριστώ και την σχολιάστρια Έφη-Έφη (94) που ανέδειξε το θέμα της Κρικηλασίας – τσερκιού, για το οποίο δεν τόλμησε να βγάλει άχνα ο φίλτατος κ. Σαραντάκος στο παρόν άρθρο, προκειμένου να μήν αντιληφθεί και ο τελευταίος κάφρος αναγνώστης την υπερτρισχιλιετή συνέχεια της Ελληνικής Γλώσσης

  102. Λεύκιππος said

    Για τον παππού μου, και τους άλλους πρόσφυγες από την περιοχή των Σαράντα Εκκλησιών στην Ανατολική Θράκη, ο χαρταετός ήταν ο τσαρτμας, κάτι παραπλήσιο με αυτό της ονομασίας του στην Κωνσταντινούπολη από ότι τι είδα.

  103. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    93.
    Ευχαριστώ για το tarla, Δύτα! (To hiyanet μου ήταν γνωστό).

    50 κ.ά.
    Διαφωτιστικά τα πραγματολογικά σχόλια για χαρταετούς!
    Είχα γράψει κι εγώ μερικά πριν δυο χρόνια: για άστρα – τσέρκια – ξυραφάκι στην ουρά (για να κάνουμε «χουτζούμι») – αποστολή «γράμματος» στον χαρταετό κλπ. Για όποιον ενδιαφέρεται: https://sarantakos.wordpress.com/2019/03/11/halva/#comment-572393 (σχ.115)

    86, 87. Κιγκέρι
    94, 95. ΕΦΗ-ΕΦΗ
    Ωραίες!
    «… και τσέρκουλα γίνονται στις γειτονιές των παιδιών…»

  104. Μπα πέθανε κι ο Αράουτ ; πάει κι ο Βαταλ…πολύ φαρμακομ@@να σε κόβω, Αρτζι, να το προσέξεις και να αποφεύγεις την αυτοϊκανοποίηση, μην πάθεις κάνα κακό !

  105. 102 Τρκ ουτσουρτμά. Εδώ το ωραίο έργο Ας μην πυροβολήσουν τον χαρταετό, από το ομότιτλο βιβλίο της Φεριντέ Τσιτσέκογλου, όμως με τρκ υπότιτλους.

  106. loukretia50 said

    105. κι εμείς που δε σκαμπάζουμε ντιπ από τρκ (σικ γμτ)
    πώς θα το δούμε λεβέντ’?
    (ο χακεράς υπερεσίας οικουρεί εκτός ορίων του δήμου)

  107. Πολύ ωραίο το κείμενο όντως σαν να πετούσαμε μαζί με την πόλη.
    Μία εξίσου καταπληκτική αφήγηση για το πέταγμα του χαρταετού έχει ή μάλλον είχε ο Στρατής Χαβιαράς στο βιβλίο του Όταν Τραγουδούσαν τα Δένδρα, Εκδόσεις Ερμής 1980
    Ευχαριστώ για τις δημοσιεύσεις σας

  108. Γιάννης Ιατρού said

    106: ..οικουρεί εκτός ορίων του δήμου..
    Να ζητήσει «Βεβαίωση» από τον Νικ Χάρντ, όπως έκανε ο Άδωνης (λεπτομέρειες στο άλλο νήμα 😉, με τα μεζεδάκια)

  109. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    107 Να είστε καλά, δεν το έχω διαβάσει!

  110. Γιάννης Ιατρού said

    107: Καλωσορίζω κι εγώ, με μιά ερώτηση:
    Τολούδη λέει το μπλοκ σας (και ο σύνδεσμος), όμως ως Ρολούδη μας παρουσιάζεστε.
    Εκ παραδρομής (lapsus calami) ή ηθελημένα;

  111. loukretia50 said

    Είδα το μεσημέρι ένα κοριτσάκι να τρέχει στο πεζοδρόμιο κρατώντας ένα κόκκινο μπαλόνι σε σχήμα καρδιάς
    Γελούσε, γιατί ο άνεμος το ανέμιζε ψηλά… ίσα με το μπόι του!
    Ένα ζευγάρι το ακολουθούσε, ενώ έσπρωχνε ένα παιδικό καροτσάκι.
    Με χαρούμενες φωνούλες το μωρό προσπαθούσε να αγγίξει το μπαλόνι.
    Οι μεγάλοι δεν έβλεπα αν γελούσαν, η μάσκα έκρυβε το πρόσωπό τους.
    Πόσες ακόμα πολύτιμες χαρές θα μας στερήσουν?
    Τα όνειρα δε μπορούν να πετάξουν σήμερα ούτε με χαρταετό

  112. loukretia50 said

    …του χρόνου ίσως!

    αυτό μ’ εκφράζει πιο πολύ απ΄ότι οι «Χαρταετοί πάνω απ΄την πόλη» που μάλλον το παρατραβάει!

  113. ΣΠ said

    Κύλαγε το τσέρκι στην οδό Φυλής
    άστραφτε στον ήλιο κάποια τζαμαρία
    άρπαζες την πέτρα δίχως να σκεφτείς
    τίναζες το χέρι κάτω η τζαμαρία
    γέλαγε η Μαρία η Μαρία

  114. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Να ξαναγινόμασταν πάλι πιτσιρίκοι
    με κοντοπαντέλονο, μπάλα και ξυλίκι

  115. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    106 Προς το παρόν αρκεστείτε στην τελευταία σκηνή, από το 1:17 και μετά 🙂
    -Γιατί δεν πετάει?
    -Θα πετάξει μια μέρα.

  116. gbaloglou said

    11 κλπ Σε χθεσινή ραδιοφωνική εκπομπή ακούστηκε για τον χαρταετό και η εκ Καστοριάς «λιτάσκα»: αναζήτησα την λέξη όπως και όπου μπορούσα, φως δεν είδα (ούτε καν ‘βόρεια’)…

  117. Χαρούλα said

    #110 Τολούδη είναι. Συντοπίτισσα. Έχει ξαναγράψει εδώ. Κατά την γνώμη μου αξιόλογη προσωπικότητα. Νομίζω έχει γράψει και βιβλιο. Το πιθανότερο η γειτνίαση ρ,τ έκανε την ζημιά.

  118. Αγγελος said

    (116) Σλαβομακεδονικό θα είναι. Летам θα πει ‘πετώ’

  119. gbaloglou said

    118 «πτερόεν», δηλαδή 🙂

  120. Faltsos said

    Από ποια Κίνα και Ευρώπη λέτε ότι ήρθε ο χαρταετός. Διαβάστε εδώ να ξεστραβωθείτε 🙂

    Την καθαρή Δευτέρα του 400πχ πέταξε ο πρώτος χαρταετός. Στην Ελλάδα! Ντίπ νιονιό δεν έχετε;
    https://spirossoulis.com/living-giati-petame-xartaetous-kai-poia-i-simasia-autou-tou-ethimou/

    🙂 🙂 🙂

  121. gbaloglou said

    119 «πετούμενον», επί το λαϊκότερον 🙂

  122. sarant said

    120 Ολα από εμάς τα πήρανε!

  123. Alexis said

    #101: Πάει κι ο Αράουτ! Ζωή σε λόγου μας! 😆

  124. gbaloglou said

    56 κλπ Έθεσα το ερώτημα («Could you please tell us what «Pamporovo» means in Bulgarian? Thanks in advance!») στην σελίδα του χιονοδρομικού κέντρου ( https://www.facebook.com/pamporovo.me/ ): το ερώτημα διεγράφη, αφου παρέμεινε εκεί αναπάντητο για τουλάχιστον μία ώρα! Το παιγνίδι χοντραίνει! 🙂

  125. Μαρία said

    116
    Φως στις άγνωστες λέξεις του γράμματος https://docplayer.gr/4268846-I-exypni-kinisi-s-t-o-r-y-th-m-o-t-i-s-p-o-l-i-s-polyfrontistirio-argoys-orestikoy-konstantinos-v-avramidis-himikos-mihanikos-ergastirio-dokimon.html

  126. geobartz said

    97 Μαρία said: «Εμείς το λέγαμε τρακαλέκ».

    # Τσιορ τσιοπ, αλλά στα καθιαυτού-καθιαυτού είναι «ντρουκουλέκ(ι)».

  127. ΣΠ said

    123
    Όλα είναι ατμός! Και τον περιμέναμε να επιστρέψει τον Απρίλιο. 🙂

  128. Γιάννης Ιατρού said

    123: Ο Εξωγήινος θα γυρίσει πίσω στη στοργική αγκαλιά του μπλογκ 🙂 🙂

  129. sarant said

    123-128 Τον Απρίλιο

  130. Γιάννης Ιατρού said

    129: Ναι, την Πρωταπριλιά…

  131. Κουνελόγατος said

    «…απειλούν ακόμη και το Ρεκόρ 12ετίας (779) που επετεύχθη την Τρίτη 2 Φλεβάρη επί ημερών αειμνήστου Αράουτ».
    Θεός σχωρέστον… Να ζήσουμε να τον θυμόμαστε.

  132. spiridione said

    Για τους χαρταετούς:
    Εδώ σε μια παλιά συζήτηση δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε το δημοσίευμα της Ταχυπτέρου Φήμης
    https://sarantakos.wordpress.com/2016/03/13/barnalis-4/#comment-342054

    Εδώ, από την Εφημερίδα των Παίδων (Σεπτέμβριος 1891) ένα άρθρο «περί χαρτίνων αετών» όπου αναφέρεται (σελ. 4) ότι «παρ’ ημίν, δυστυχώς, η αθώα αυτή διασκέδασις των παιδιών και νεανίσκων είναι εισέτι εις τα σπάργανά της. Έν τεμάχιον χάρτου και έν ή δύο τεμάχια ξύλου με μια λωρίδα παλαιού πανιού ως ουράν αποτελούν την πρώτην βαθμίδαν της αετοπλαστικής, ωοειδής δε τις μορφή με οξύ το έν άκρον εξ ού κρεμάται ουρά χαρτίνη άκομψος και ουχί σπανίως εκ κουρελίων συνισταμένη, είναι δείγματα της ανωτάτης καλλιτεχνίας μας εις την κατασκευήν αετών!
    https://lekythos.library.ucy.ac.cy/bitstream/handle/10797/26218/efi_issue285.pdf?sequence=9&isAllowed=y

  133. sarant said

    132 Πολύ σπουδαίο εύρημα!

  134. aerosol said

    #131
    Αυτός ο καρκίνος του ψευδωνύμου έχει καταντήσει σωστή μάστιγα! Παίρνει τα καλύτερα παιδγιά.

  135. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    132, 133
    Αφού πιάσαμε τους ‘χάρτινους αετούς’… Χθες είχα βρει κι αυτό του Αλεξ. Σούτσου (1836), στο (μνημειώδες… 🙂 ) σύγγραμμά του ‘Ελληνική Πλάστιγξ’.
    ”Εις δύω ή τρεις εβδομάδας θέλω σας ιδεί, ως οι χάρτινοι εκείνοι αετοί των παιδαρίων οι μένοντες εξαίφνης εις νηνεμίαν, να κολοκυνθίζετε εις τον ορίζοντα.” [με τις εφημερίδες τα βάζει!]
    https://books.google.gr/books?id=DFEAAAAAcAAJ&pg=PA200&dq=%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%85%CE%BD%CE%B8%CE%AF%CE%B6%CE%B5%CF%84%CE%B5&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjxy_7x3bXvAhXDzIUKHa6OCtAQ6AEwAHoECAAQAg#v=onepage&q=%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%85%CE%BD%CE%B8%CE%AF%CE%B6%CE%B5%CF%84%CE%B5&f=false

    Παρεμπιπτόντως, με παραξένεψε το «κολοκυνθίζετε», που δεν το είχα ξανακούσει. Φαίνεται να συνηθίζεται και σήμερα στην Κύπρο και σημαίνει περίπου «κλωθογυρίζετε, μασάτε τα λόγια σας, συγκαλύπτετε την ουσία ωραιοποιώντας καταστάσεις κ.τ.ό.» [Τι μου θυμίζει, τι μου θυμίζει… 🙂 ]

  136. Αγγελος said

    Δεν ξέρω πόσο βάσιμο είναι, αλλά το βρήκα σε ανάρτηση κάποιας Σμαρούλας Ψαλτοπούλου στο facebook:
    «Τον 4ο π.Χ. αι. ο μαθηματικός και μηχανικός Αρχύτας από τον Τάραντα της Κάτω Ιταλίας, χρησιμοποίησε το χαρταετό στην αεροδυναμική του.
    Η παλιότερη «γραπτή» μαρτυρία σχετικά με χαρταετό, είναι η απεικόνιση σε ελληνικό αγγείο του 4ου π.Χ. αι. μιας κόρης που κρατά στα χέρια της λευκή σαίτα δεμένη με νήμα, την οποία ετοιμάζεται να πετάξει (museo nazionale di Napoli).»
    Τώρα πώς μπορεί να είχαν χαρταετούς χωρίς χαρτί…

  137. aerosol said

    Κάποιο ελαφρύ και γερό ύφασμα μάλλον θα έκανε τη δουλειά. Στην Ινδονησία, που υπάρχει βολική χλωρίδα, το παλαιότερο είδος αετού που έχει απεικονιστεί (μιλάμε για σχεδόν 9500 πΧ) έχει επιφάνεια από φύλλα φυτού. Στην Κίνα χρησιμοποιούσαν το μετάξι.

  138. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    121 πετάρια λέγαμε τα μικρά πεταλούδια που μαζεύονταν γύρω από τη λάμπα (πετρελαίου ή ηλεκτρικού)

  139. Michael Tziotis said

    103
    Και τσέρκουλα γίνονται στις γειτονιές των παιδιών…
    Γιατί τσέρκουλα; Γιατί αυτό το παιχνίδι, το τσέρκουλο, πρέπει να τρέχεις από πίσω του συνεχώς για να μείνει όρθιο και να προχωρεί. Έτσι και τα κόκκινα όνειρα από το αίμα του ποιητή (Χαράζω τις φλέβες μου και κοκκινίζουν τα όνειρα) καταρρέουν αν δεν τρέχεις συνεχώς να τα σπρώχνεις προς τα μπροστά…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: