Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κείμενα του Εικοσιένα – 7: Βλάχος είμαι και ‘ληνικά δεν ηξέρω – Επιστολές κλεφτών το 1799

Posted by sarant στο 6 Απριλίου, 2021


Μια και μπήκαμε στη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, πριν από λίγο καιρό σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Δεν αποκλείεται να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις ως το τέλος της χρονιάς, αν βέβαια υπάρχει ως τότε αρκετό υλικό από μεριάς μου και αρκετό ενδιαφέρον από δικής σας πλευράς. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο.

Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu.

Το σημερινό άρθρο είναι το έβδομο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ.

Θα παρουσιάσω σήμερα τις επιστολές δυο κλεφταρματολών προς τους άρχοντες της Λευκάδας: του Γιάννη Παραβόλα και του Ραφτογιάννη. Και τα δυο γράμματα στάλθηκαν περί το 1799, σε μια περίοδο δηλαδή όπου η Λευκάδα (τότε Αγία Μαύρα) και τα άλλα Εφτάνησα βρίσκονταν υπό ρωσοτουρκική προστασία -μια παράδοξη συγκατοίκηση που δεν διάρκεσε πολύ και για την οποία το ευρύ κοινό δεν ξέρει πολλά, αλλά τον ναύαρχο Ουσακόφ που την υλοποίησε τον γιορτάζουν ως άγιο στην Κέρκυρα βοηθούντος και του ρωσικού τουριστικού συναλλάγματος.

Τα κείμενα εγώ τα πήρα από το βιβλίο του Σπύρου Ασδραχά «Πρωτόγονη επανάσταση: Αρματολοί και κλέφτες (18ος-19ος αιώνας)» (ΕΑΠ, 2019) αλλά τα είχε πρωτοδημοσιεύσει ο Ν.Γ.Σβορώνος (ΕΕΜΣ 1 (1939) σ. 111-113).

Ο Ασδραχάς τα θεωρεί «από τις καλύτερες περιπτώσεις δημοτικού λόγου» που «διατηρούν όλη την εκφραστική αμεσότητα ενώ σύγχρονα αποτελούν αυθεντικά τεκμήρια για τη διάγνωση της νοοτροπίας του κλέφτη (γράμμα Ραφτογιάννη)» ή για «τα κίνητρα που οδηγούν στην κλεφτουριά (γράμμα Παραβόλα)» ενώ δίνουν πληροφορίες για τις σχέσεις αρματολού και κλέφτη ή για τις σχέσεις του κλέφτη με τον λαό χωρίς εξιδανικεύσεις.

Ο Ασδραχάς έχει κάνει αυτοψία στο Ιστορικό Αρχείο της Λευκάδας οπου βρίσκονται τα δυο έγγραφα και τα παρουσιάζει δηλώνοντας πού χωρίζονται οι γραμμές και ποιες διορθώσεις έχει κάνει ο ίδιος, στοιχεία που όμως δυσκολεύουν την ανάγνωση γι’ αυτό και τα παραλείπω. Χωρίζω επίσης σε παραγράφους για να είναι πιο ευανάγνωστο.

Σημειώνω ότι ο Ασδραχάς έχει επιμεληθεί το κείμενο χωρίζοντας λέξεις κτλ. Για παράδειγμα, ο Ραφτογιάννης γράφει «οπουναηνεμερα κε η πηστηκη τροηρου αμμου βασταν τα ποδαρηα οχη τη νηχτα» αλλά εσείς διαβάζετε «οπού να είναι μέρα και οι πιστικοί τροΰρου, α μου βαστάν τα ποδάρια, όχι τη νύχτα«.

Και στις δυο επιστολές κάνει εντύπωση η αξιοπρέπεια των δυο κλεφτών -που ξέρουν τη θέση τους αλλά και τη δύναμη που τους δίνει το όπλο. Ορισμένα σημεία είναι δυσνόητα για τον σημερινό αναγνώστη -θα τα συζητήσουμε μαζί αν έχετε όρεξη. Ο Ασδραχάς δίνει τις εξής εξηγήσεις λέξεων:

κάνω ζάπι, ζαπίζω = κυριεύω (τουρκ. zapt etmek)
ζαράρι = ζημιά (τουρκ. zarar)
ισμέτι, χισμέτι = υπηρεσία, υποχρέωση (τουρκ. hizmet)
μονοφιλίκικα = μεροληπτικά
ντουρούσικος = ευθύς, ντόμπρος (τουρκ. dürüst)
τζεφτουλίκια = τσιφλίκια

Σε μία από αυτές τις περιπτώσεις διαφωνώ και θα το εξηγήσω στο τέλος. Σημειώνω επίσης ότι α = αν και ότι στο πρώτο γράμμα ο Παραβόλας γράφει το ευφωνικό γ μπροστά από φωνήεν (γή = ή, γείδος κτλ.)

Ο καπετάν Χρίστος που μνημονεύεται στο πρώτο γράμμα είναι ο Χρίστος Κατσικογιάννης, γιος του αρματολού Γιάννη Μπαμπάτσικου ή Κατσικογιάννη, που αργότερα εξοντώθηκε από ανθρώπους του Αλήπασα.

Τον καιρό εκείνο ο Ραφτογιάννης και ο Παραβόλας έχουν διωχθεί απο τη Λευκάδα ύστερα από παρέμβαση του Αλήπασα, που ζήτησε από τις αρχές των Εφτανήσων να εκκαθαρίσουν τα νησιά από τους παράνομους που άφηναν το οθωμανικό έδαφος για να βρουν καταφύγιο εκεί.

Επιστολή Γιάννη Παραβόλα:

Εκλαμπρότατοι αφεντάδες της Αγιομαύρας την εκλαμπρότη σας δουλικώς προσκυνώ και με το ταπεινό μου γράμμα σάς φανερώνω: τί μεγάλα κάζα έκαμα εις τους τόπους σας και με κυνηγάτε;

Εγώ δεν επήρα κανενός μίγια κότα στανικώς, όξου α με φίλεψε κανένας. Με την Τουρκιά οπού έχω να κάμω, μου επήρανε δυο-τρεις φορές το γείδος μου και με κυνηγάνε και μένανε και τους πειράζω και γω. Τώρα εγώ με τους τόπους σας δεν έχω να κάμω, μούνε μου έρχεται παράπονο, οπού δίχως να σας πειράζω να με κυνηγάτε, οπού μ’ έχετε πατριώτη και θενά με κάμετε να την αφήκω την πατρίδα μου.

Και λέτε οπώς σας στενεύει ο καπετάν Χρίστος και σας λέγει να του δώκετε θέλημα να με κυνηγήσει με Τούρκους μέσα στους τόπους σας. Δότε του να φέρει και Τούρκους μέσα ευτού, να σας προδώκει τη χώρα ωσάν και πρώτα. Και σας λέγει οπώς με φυλάτε ευτού μέσα και δεν του λέτε οπώς με φυλάγει ο γίδιος, ωσάν και πέρσι, οπού μ’ έβανε να χαλάσω τα τζεφτουλίκια του πασά. Και τώρα αυτήνοι με φυλάνε, διατί ανί με κυνηγήσουνε, τους σκοτώνω τα βόδια τους και τους ανθρώπους τους και τα γεννήματά τους τα καίγω και ό,τι μπορέσω θενά τους κάμω.

Και δω γείμαι και ας με κυνηγήσει. Να κάμει ζάπι τον εδικό του τον τόπο, όχι χαλεύει να ζαπίσει και της εκλαμπρότης σας τους τόπους. Δεν του λέτε να πάγει στον τόπο του ο καθένας; Τί σας εφορτώθηκε και πολεμάγει να ορίσει τον τόπο σας και σας λέγει οπώς όποιος μου δίνει ψωμί να τόνε κυνηγάτε; Εγώ, μου δίνει όλος ο κόσμος ψωμί. Διατί α δε μου δώκει, του σκοτώνω το βόδι του γή το μουλάρι του γή τ’ άλογό του γή και τον ίδιο φυλάγω μες στην πόρτα του και τόνε σκο­τώνω.

Τώρα γη Εκλαμπρότη σας το γνωρίζετε, μούνε θέλετε να παιδεύετε τους ραγιάδες σας και σας περικαλώ να μην ακούετε τα μονοφι[λί]κικα ψέματα και παιδεύετε τους γειτόνους σας, διατί εγώ θενά κάμω ό,τι να μπορέσω εκεί οπού μου επήρανε το γείδος μου. Και γη Εκλαμπρότη σας κάμετε όπως ορίσετε.

Και ανίσως και σας γράφω και κανένα εναντίο, ας έχω και συμπάθειο, διατί γείμαι γιδιώτης. Και το γράμμα μου να το διαβάσετε όλοι γοι αφεντάδες σας περικαλώ και ανίσως έκαμα κακό, ας το εύρω και όποιονε έβλαψα να μου το φανε­ρώσετε και κείνονε οπού με κυνηγάγει να τόνε ξέρω.

Γιάννης Παραβόλας εδικός σας πάντα.

Των εκλαμπροτάτων κ’ εξουσιαστάδων αφεντάδων σιορ δετόρον Ρόκκο και σιορ Άτζουλου Γκίλη και επίλοιπων προσκυνητώς δοθήτω υγειώς Αγιομαύρα.

Το δεύτερο γράμμα, του Ραφτογιάννη

Αιντεσιμώτατε και ευγενέστατε κύριο κυρ κουμαντάντε της Ρωσίας και επίλοιποι άρχοντες της χώρας Αγιαμαύρας

1799 Αυγούστου π(ρώτη)

σας προσκυνώ και με το δουλικό μου γράμμα σας φανερώνω με το να ήμουν κακός άνθρωπος εις την χώρα σας, για οπού εβήκα ώς και εις τα άγρια τα βουνά· όπου με όρισες να πάγω, επήγα. Μα όπως έχεις η εντιμότη σου νόμο οπού ο κλέφτης να προσκυνάγει, ό,τι πήρε να το δώσει, έτζι έχομε και εμείς νόμο, οπού όποιον πιάσομε τα ό,τι μας έκαμε να πλερώσει. Όμως ένα τουφέκι όρισες και το ’δωκα· μ’ ας είναι καλά οπού θα μου το φτιάσουν ασημένιο και α δε μου αξίζει, το φιλεύω.

Όμως ας αφήσομε την πολυλογία: εγώ είμαι οπού ’μαι ενάντιος της Ρουσίας, ως καθώς το εβεβαιώσετε μαναχοί σας· μα να ξέρετε τον οχτρό σας ήταν καλύτερα. Όμως σας μιλώ να μη ντέσω κανέναν από αυτούθε μέσα, όχι φτωχός να ειπεί, όχι φίλος να ειπεί, και τον πάρει ο θάρρος, διατίμα του Θεού το όνομα είναι γελασμένος και πολύ βασανισμένος. Διατί αν ξαγοράζεται, μπαίνει σε ξαγορά, ειδέ και δεν ξαγοράζεται και είναι φτωχός, θέλα πάρει την ευχαρίστηση τη μύτη και τα αυτιά.

Και όποιος τα βαστάγει αυτά, ας έβγει ούθε θέλει να περπατεί, θέλεις εις το πέλαγο, θέλεις εις τη στεργιά. Διατί εγώ θέλω να πάρω το σφαχτό από την κοπή, οπού να είναι μέρα και οι πιστικοί τροΰρου, α μου βαστάν τα ποδάρια, όχι τη νύχτα και να’ ναι και μαναχά, δίχως πιστικό. Έτζι το ’χω σιασμένο. Διά να με καταλάβετε, ή μπαμπέσης είμαι ή ντουρούσικος είμαι. Εγώ έλεγα να κάμω τον παλιογγαλαντόμο, μα σα με γνωρίσετε για ζαβό, εγώ για οπού σας άδειασα τον τόπο με γεια σας, με χαρά σας.

Μαναχά να διαβάσετε το χαρτί να τ’ αγκούσει η φτωχολογιά να μη με λένε άπιστον. Αν δε φτιαστεί το τουφέκι ασημένιο, δεν τραβώ απ’ αυτό το ισμέτι. Και α δεν το διαβάσετε πούμπλικα, ό,τι ζαράρι έλθει, ας είναι το κρίμα εις το λαιμό του εκεινού οπού να κρύψει το χαρτί. Βλάχος είμαι και ατζαμής και ’ληνικά δεν ηξέρω και βλάχικα αποκρίθηκα, μα να’χω το συμπάθειο.

Ραφτογιάννης βιωγμένος.

Εις τους αιντεσιμώτατους και ευγενέστατους κυρίους κυρ κουμαντάντε της Ρωσίας και επίλοιποι άρχοντες της Άγιας Μαύρας.

Βιωγμένος δηλαδή διωγμένος. Ο Ραφτογιάννης καμαρώνει ότι το σφαχτό θέλει να το παίρνει μέρα μεσημέρι και να το φυλάνε, όχι νυχτα κι αφύλαχτο. Επίσης απαιτεί να διαβαστεί το γράμμα του δημοσια (πούμπλικα) για να το ακούσει η φτωχολογιά -αλλιώς ό,τι κακό γίνει την ευθυνη θα την έχει όποιος απέκρυψε το γράμμα. Βλάχος είμαι, λέει, κι ελληνικά δεν ξέρω, βλάχικα σας μιλάω.

Βλάχος εθνικά; Βλάχος δηλαδή με κτηνοτροφική καταγωγή; Βλάχος δηλαδή ασπούδαχτος; Ο Ασδραχάς πάντως γράφει ότι «ανήκει στους βλαχικούς πληθυσμούς που τροφοδοτούν στις παραπάνω περιοχές τη ληστεία».

Κλείνω με μια διόρθωση που θα τολμήσω να κάνω στον Ασδραχά -ίσως και στον Σβορώνο αν είναι δική του η ανάγνωση «μονοφιλίκικα».

Γράφει ο Παραβόλας: «σας περικαλώ να μην ακούετε τα μονοφίκικα ψέματα». Ο Ασδραχάς (ίσως και ο Σβορώνος νωρίτερα) διορθώνει σε «μονοφιλίκικα», λέξη που την εξηγεί ότι σημαίνει «μεροληπτικά».

Με όλο το θάρρος, νομίζω πως η διόρθωση είναι λάθος. Λέξη «μονοφιλίκικα» δεν ξέρω να υπάρχει. Όμως «μονοφίκικα» μπορεί να υπάρχει. Θα πρόκειται για παράλληλο τύπο του «μαναφούκικα» δηλ. συκοφαντικά. Μαναφούκι (από τουρκ. münafik) είναι η συκοφαντία, η διαβολή. Συνήθως στον πληθυντικό, «βάζω μαναφούκια» θα πει συκοφαντώ, διαβάλλω κάποιον. Τη λέξη τη χρησιμοποιεί ο Παπαδιαμάντης. Ταιριάζει να τους προτρέπει ο Παραβόλας να μη δίνουν σημασία στις διαβολές.

Αν μπορούσαμε να δούμε το χειρόγραφο θα βεβαιωνόμασταν. Αλλά βέβαια αυτό έχει μικρή σημασία.

107 Σχόλια προς “Κείμενα του Εικοσιένα – 7: Βλάχος είμαι και ‘ληνικά δεν ηξέρω – Επιστολές κλεφτών το 1799”

  1. LandS said

    Καλημέρα

    Σκοπεύω να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις τουλάχιστον έως τα τέλη Μαρτίου

    Πρέπει να επαναδιατυπωθεί. Μη το ξαναδώ έτσι σε δεκαπέντε μέρες.
    Συνενοηθήκαμε;

    😊❤

  2. Παναγιώτης Κ. said

    Κάποιες από τις λέξεις που αναφέρονται και πως εγώ τις ξέρω:
    κάνω ζάπι-κάνω ζάφτι= κυριεύω, υποτάσσω, ποδηγετώ, τον φέρνω βόλτα.
    ζαράρι-ζαράλι=ζημιά
    χισμέτι – χουσμέτι=υπηρεσία, υποχρέωση

    Σημείωσα και τις παρακάτω λέξεις:
    (μεγάλα) κάζα=;
    μίγια=;
    γείδος=;
    να ζαπίσει=; (μήπως από το ζάπι;)
    χαλεύει=ψάχνει

    (btw έχουμε καιρό να διαβάσουμε στα σχόλια, αποσπάσματα από τα βιβλία του Κακλαμάνη. Τον θυμήθηκα καθότι Λευκάδιος).

  3. LandS said

    2
    Το κάζο είναι η ζημιά, η νίλα.
    γείδος=είδος, όπως λέει ο Νικοκύρης.
    μίγια=μία
    χαλεύει να ζαπίσει, όπως τοι λες και σύ. Επιδιώκει να κυριεύσει.

  4. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    3#
    Κάνω κάζο=δημιουργώ πρόβλημα, κατάσταση (< ιτλ caso). Πάθαμε κάζο, που λέμε.
    μίγια = μία.
    γείδος= πιθ. είδος, πράγμα. Μάλλον κάνα κατσικίδιο θα ήτανε 🙂
    κάνω ζάπι= ζάφτι, κουμαντάρω.

  5. nikiplos said

    Καλημέρα. Ενδιαφέρουσες οι επιστολές. Κρύβουν μεγάλο πόνο για τους ανθρώπους εκείνους που επέλεξαν να γίνουν κλέφτες, εγκληματίες, δολοφόνοι, ίσως και τύραννοι.

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Αμάν ντε! Αλλά δίκιο έχεις. Το διόρθωσα ήδη.

    2 Ο Παραβόλας σημειώνει το γ που βάζουν πολλοί για να αποφεύγουν τη χασμωδία. Μίγια = μία .Γείδος = είδος.

  7. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    6
    Και στη Βαβυλωνία η αγαπητικιά του Κρητικού λέει αστρονομίγια = αστυνομία.

  8. Πολύ ωραίο! Τι εννοεί όμως ότι είναι (γ)ιδιώτης;
    Βλάχος σε αντιδιαστολή με Έλληνας νομίζω εδώ εννοεί αμόρφωτος. Πάντως στην Κέρκυρα, όσο θυμάμαι, βλάχους έλεγαν όσους έρχονταν από τα ηπειρωτικά.

  9. Ίσως κολλάει να αντιγράψω κι εδώ αυτό που είχα γράψει στο άρθρο για το ράι μπουγιουρντί:

    Αντιγράφω δύο τέτοια υποσχετικά υποταγής από το Ξηρόμερο, του 1751:
    «Ο λόγος [της καταγραφής] του παρόντος εγγράφου είναι ο εξής: Μαθεύτηκε ότι ο ζιμής Γιώργος Νικολός, κάτοικος του χωριού Βούστρι του καζά Ξηρόμερου, είναι κλέφτης και ληστής. Κατά συνέπεια κλήθηκε στο ιεροδικείο και προειδοποιήθηκε στο εξής να μην κυκλοφορεί με όπλα και να μην καταγίνεται με πράξεις ανταρσίας. Ο προαναφερθείς αποδέχθηκε και συμφώνησε να υποταχθεί, να αποδίδει τον κεφαλικό του φόρο και τους άλλους φόρους του και να καλλιεργεί τα χωράφια του όπως οι άλλοι ραγιάδες· αφού ορίστηκαν άξιοι εγγυητές, του δόθηκε ο παρών τεζκερές. Στις 13 Σεβάλ 1164. Υπογραφή: Από τον ταπεινό Αχμέτ, καδή στον καζά Ξηρόμερου και Βάλτου.»

    «Καζάς Ξηρόμερου, χωριό Βούστρι:
    Ο λόγος της καταγραφής του τεζκερέ: ο προαναφερθείς ζιμής Γιώργος Νικολό, κάτοικος του εν λόγω χωριού, συμφώνησε να υποταχθεί*. Με τον όρο να ασχολείται με τις υποθέσεις του και να μην περιφέρεται στο εξής με όπλα ούτε να καταγίνεται με πράξεις ανταρσίας, του ορίστηκε εγγυητής και του δόθηκε το παρόν έγγραφο υποταγής. Έτος [1]164. [Υπογραφή] Ο ταπεινός Μεχμέτ νυν μουτεσελίμης [;] του Βάλτου [;]»

    *Εδώ οι μεταφραστές σημειώνουν κάτι ενδιαφέρον: Με αρκετή βεβαιότητα διαβάζουμε τη φράση kâr-ı Bulgar ile, «με βουλγαρική εργασία», που δεν μπορούμε να συσχετίσουμε άμεσα με το περιεχόμενο του εγγράφου. Ίσως η φράση να σχετίζεται με την ιταλική λέξη volgare και να αναφέρεται στην αγροτική εργασία.

    Ηλίας Κολοβός (επιμ.), Οθωμανικές πηγές για τη νεώτερη ιστορία της Λευκάδας, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2013, σ. 289-390.

  10. CrazyFather said

    Πολύ ωραίο άρθρο. «Βλάχος είμαι και ατζαμής και ’ληνικά δεν ηξέρω και βλάχικα αποκρίθηκα, μα να’χω το συμπάθειο.»… Έτοιμος στίχος κλέφτικου τραγουδιού! Αλλά όλο το κείμενο του κλέφτη έχει αμεσότητα που και ποιητικά συγκινεί. Ας πούμε η υπογραφή «Ραφτογιάννης βιωγμένος.»

  11. Πουλ-πουλ said

    «μονοφιλίκικα»: se non è vero, è ben trovato.

  12. […] Μια και μπήκαμε στη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, πριν από λίγο καιρό σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Σκοπεύω να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/04/06/k1821-7/ […]

  13. Καλημέρα

    ενδιαφέρουσες επιστολές !

    Θυμάμαι την φράση της γιαγιάς μου «το ζουλάπι δεν το κάνεις ζάπι»

  14. Λεύκιππος said

    Παρ΄ όλο που καταλαβαίνω μία μία τις περισσότερες λέξεις, τελικά δεν βγάζω συνολικά νόημα. Αν ήμουν ο αποδέκτης των παραπάνω επιστολών, δεν θα ήξερα τι να κάνω.

  15. nikiplos said

    Το βλάχος εδώ πρέπει να είναι δηλωτικό του τόπου ή της ασχολίας που καταγίνεται κάποιος: ορεσίβιος, βοσκός κλπ, όπως τους σιδεράδες τους λέγαν γύφτους.

  16. sarant said

    9 Όπου 1164 είναι 1751 βρίσκω

    10 Πράγματι!

  17. Αργυρώ said

    Όπως μάς λέει σαφώς το άρθρο, η πρώτη δημοσίευση των Επιστολών Παραβόλα και Κλεφτογιάννη έγινε από τον Νίκο Σβορώνο επί 4ης Αυγούστου (ΕΕΜΣ 1 (1939) σ. 111-113). Αν πράγματι οι δύο κλέφτες εννοούσαν πως οι Βλάχοι δεν είναι Έλληνες, πώς επέτρεψε την δημοσίευση του μπολσεβίκου Σβορώνου ο πανίσχυρος Μανιαδάκης και η Μεταξική Λογοκρισία που είχε επικεφαλής τον ποιητή Γιώργο Σεφέρη;

    Εδώ σε θέλω κάβουρα που περπατάς στα κάρβουνα…

    ΥΓ: Σοβαροί να είμαστε, κύριε Σαραντάκο… Ο μπαρμπα-Γιάννης Μεταξάς κυνήγησε όσο κανείς άλλος τους ρουμανίζοντες Βλάχους και την σχετική προπαγάνδα της Ρωμουνίας (Ρουμανίας). Είναι δυνατόν να επέτρεπε την δημοσίευση μιάς τέτοιας αυθεντικής επιστολής, αν οι δύο κλέφτες εννοούσαν αυτό που υπαινίσσεται ο τίτλος του παρόντος άρθρου;

  18. Αγγελος said

    «Ελληνικά» σήμαινε τότε αρχαία ή αρχαΐζοντα ελληνικά. Αν ο άνθρωπος ήθελε να πει ότι δυσκολεύεται στα ελληνικά γιατί είναι εθνοτικά Βλάχος, θα έλεγε «ρωμέικα δεν καλοξέρω». Προφανώς εννοεί «αγράμματος χωρικός είμαι και έγραψα όπως μιλώ».
    Ωραίο και το «γιδιώτης», που αν διασώζει την αρχαία σημασία του «ιδιώτης», κάνει πάντως και ωραίο αθέλητα λογοπαίγνιο.

  19. Αγγελος said

    « Εγώ, μου δίνει όλος ο κόσμος ψωμί. Διατί α δε μου δώκει, του σκοτώνω το βόδι του γή το μουλάρι του γή τ’ άλογό του γή και τον ίδιο φυλάγω μες στην πόρτα του και τόνε σκο­τώνω.»
    Σαν το ψάρι μέσα στο νερό, που έλεγε κι ο άλλος… Αφετέρου, είναι και μια προσπάθεια να δικαιολογήσει αυτούς που θα κινδύνευαν να κυνηγηθούν ως ληστοτρόφοι.

  20. LandS said

    Για το βλάχος συμφωνώ ότι δεν εννοεί Βλάχος. Ταιριάζει μάλιστα και με το ατζαμής και με το [καλά Ελ]ληνικά δεν ηξέρω. Σα να λέει είμαι αμόρφωτος και δεν ξέρω γράμματα.

  21. LandS said

    Ίσως κάποιοι να μπερδεύτηκαν με το Βλάχος και βλάχος. Βλάχος ως εθνονύμιο. Το βλάχος παραπέμπει σε κάτι τέτοιο:
    https://www.avgi.gr/tehnes/383755_etoimazei-marmarini-epigrafi-me-onoma-tis-stin-akropoli

  22. leonicos said

    Αν μπορούσαμε να δούμε το χειρόγραφο θα βεβαιωνόμασταν. Αλλά βέβαια αυτό έχει μικρή σημασία.

    Αλλά η δική σου υπόθεση είναι η πιθανοτερη

    Κι εμένα, μου φανηκε πολύ μακρύ αυτό το «»μονοφιλικικα»» που παραπέμπει στο ‘φίλος’ ενώ δεν υπάρχει έννοια μονόφιλος. Αν έλεγε ‘μονομερίτικα / μονομερήτικα’ ή ‘μονόπαντα’. Το »μονοφιλιτικα μοιάζει τερατούργημα.

  23. leonicos said

    17 Αργυρώ

    Βρε Αργυρούλα μου γλυκιά, αντίρρηση του διαμετρήματός σου είναι αυτή

    Και να θυσιάζεις και ολοκληρο κάβουρα πάνω σε κάρβουνα;

    Έχω βέβαια να παρατηρήσω ότι συστηματικά αποφεύγεις να διευκρινίσεις αν τα κάρβουνα είναι αναμμένα ή όχι

    Τι θα γίνει; Θα τον πιούμε αυτόν τον έρμο καφέ; Τώρα που είμαι κι εμβολιασμένος διττώς λόγω ηλικίας

  24. leonicos said

    9 Δύτης Των Νιπτήρων

    Ωραίος

  25. LandS said

    22
    Μονόπαντα. Το χρησιμοποιούσε ο πατέρας μου.

  26. sarant said

    19β Σωστά. Όπως λέει η παροιμία «Και στον κλέφτη ψωμί και στον χωροφύλακα χαμπέρι» .

  27. leonicos said

    Άμα γίνω κλέφτης και αρματωλός

    θα πάρω τον Τζι για γραμματικό μου

    τον καημένο, τον ΑΕΚ-τζη, τον χαμένο

  28. spiridione said

    8. 18. Και μένα μου άρεσε ο γιδιώτης. Στο λεξικό Σομαβέρα βλέπω υπάρχει η λ. ιδιώτης = απλός, ignorante, semplice. Οπότε ίσως χρησιμοποιούνταν.
    Το τρούρου είναι το τριγύρω.

  29. leonicos said

    19 ληστοτρόφοι

    ωραία λέξη

  30. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  31. LandS said

  32. leonicos said

    28 Spiridione

    δηλαδή είχε την αρχαία σημασία μέχρι τόσο πρόσφατα; Και επαναπροσδιορίστηκε σημασιολογικά ως private ;

  33. LandS said

    Άλλο ένα είδος μη-Βλάχου αλλά καράβλαχου

    Σόρι Νίκο για τη μη εξουσιοδοτημένη αναπαραγωγή

  34. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Είναι πάντως αξιοσημείωτη η ωμότητα της γραφής τους. Οφείλουμε να παραδεχτούμε πως κάμποσες δεκαετίες αργότερα οι ληστές είχαν βελτιώσει κατά πολύ τα εκφραστικά τους μέσα, πιθανότατα άνοιξαν κάνα βιβλίο στο μεταξύ.

    Λήσταρχος Καραμανώλης, 1868 (από Σιμόπουλο):

    «Πατέρα μου αντίχριστε και οβριέ πρόεδρε, σου γάμησα το μούναρο από τη θυγατέρα σου. Γαμώ τα εφτά σου κέρατα, εμείς είμασθε είκοσι άντρες ζωντανοί και εσείς καρτερείτε να γίνετε, και όπου να σας κυνηγώ τότε θέλω να είστε, αν δεν χαίρομαι να ζείτε την ημέρα του Χριστού, βαστάτε πουτσαράδες την γενναιότητά σας, σφίξετε τα στουρνάρια σας, τα ντουφέκια σας καλά, να μην ντροπιαστείτε και καρτερείτε μας…Τώρα στον πάτο της γραφής θέλομε να μας φιάσητε τρείς χιλιάδες τάλαρα… και αυτά θέλομεν ημείς, ειμή όπως θέλετε, πολλά γράμματα σφουγγίσετάτε από τον κώλον σας, σφουγγάτε και τούτο, ημείς αυτά θέλομεν, τας τρεις χιλιάδες τάλαρα».

  35. LandS said

    28 Δεν είναι τρούρου, είναι τροΰρου τρο-ύ-ρου.
    Ενδιαφέρον ε; Μπαινει γ πριν το ι (ιδιαίτερα όταν αρχίζει λέξη) και βγαίνει πριν το υ.
    Σα να λέμε Γιώτα και Ωμέα.

  36. Georgios Bartzoudis said

    (α) κάνω ζάπι, ζαπίζω = κυριεύω (τουρκ. zapt etmek)
    # Ευρύτατη χρήση εν Μακεδονία. Και το ρήμα: ζαπώνω, ζάπουσα, ζάπουσαμι (εμείς), ζάπουσ’τη (εσείς) κλπ, κλπ.

    (β) ισμέτι, χισμέτι = υπηρεσία, υποχρέωση (τουρκ. hizmet)
    # Μακεδονιστί χουσμέτ(ι)=η οικιακή εργασία: «Θ’ αργήσου να έρθου στου χουράφ(ι). Έχου να κάνου τα χουσμέτια στου σπίτ(ι)».

    (γ) «Επιστολή Γιάννη Παραβόλα»
    # Μήπως ήταν από την Παραβόλα της Αιτωλίας;; [ωραίο χωριό με πολύ ωραίες κοπελιές (έναν κιρό κι ένα ζαμάν(ι)!]

    (δ) «χαλεύει να ζαπίσει και της εκλαμπρότης σας τους τόπου»
    # Ομοίως μεγάλη …κυκλοφορία εν Μακεδονία: «Αν δεν έρτ’ς να μι χαλέψ’ς απ’ του σπίτ(ι) δε σι’ αφήνου να μι φλίειςς»!

    (ε) «Και τώρα αυτήνοι με φυλάνε»
    # Εν Μακεδονία «αυτηνοί»

    (ς) «Βλάχος είμαι, λέει, κι ελληνικά δεν ξέρω, βλάχικα σας μιλάω: Βλάχος εθνικά; Βλάχος δηλαδή με κτηνοτροφική καταγωγή; Βλάχος δηλαδή ασπούδαχτος»;
    # Να ρωτήσουμε τον Ρήγα, τον Κωλέτη, τον Αβέρωφ, τον Τοσίτσα κλπ, κλπ. (αλλά, τί λεω;; Είπαμε ότι η λέξη «εθνικά» απαγορεύεται να εκφέρεται!)

  37. LandS said

    36 ς (στου πιδάκιμ ή ζου – για να καταλαβαίνουμε)

    Μα δεν λέει ότι οι Βλάχοι είναι απαίδευτοι. Λέει τους απαίδευτους βλάχους.
    Το ποσοστό των βλάχων στους Βλάχους, δεν πρέπει να διαφέρει από το ποσοστό τους στον γενικό πληθυσμό.

  38. Παναγιώτης K. said

    @6. Το μία λοιπόν το λέει μίγια και, φαντάζομαι, το τρία τρίγια.
    Τρίγια το έλεγε και η γιαγιά μου (γενν. 1898) και ηχούσε παράξενα στα αυτιά μου! Ότι ήθελαν να αποφύγουν τη χασμωδία ούτε που το είχα φανταστεί!
    Το απέδιδα στην…αγραμματοσύνη.

  39. Και στα βόρεια ιδιώματα γίνεται χαμός με τα ουρανικοποιημένα: Πρωτομηνιάτικο και πρωτομυγιάτικο αποδίδονται με τον ίδιο τρόπο.

  40. sarant said

    38 Αν διαβάσεις την Πρώτη αγάπη του Κονδυλάκη θα δεις ότι το αντιχασμωδικο -γ- χρησιμοποιειται συστηματικά.

  41. Πέπε said

    @38, 40 και σχετ.:

    Υπάρχουν και ιδιώματα όπου εμφανίζεται αντιχασμωδικό -γ- και εκεί όπου υπήρχε κανονικό -γ- και αργότερα χάθηκε: θα πάγω, θα φάγω, τρώγω. Το «τρώγω» π.χ. είναι αρχαίος τύπος, απο κει βγαίνει το «τρωκτικό» (=που ροκανίζει), αλλά όταν οι Πολίτες ή άλλοι λένε «τρώγω» δεν είναι διατήρηση του αρχαίου αλλά συμπτωματική επανεμφάνισή του!

    Είχαμε δει μια φορά κι ένα βίντεο μ’ έναν Χανιώτη λαουτιέρη που διαμαρτύρεται: «Λαούτο! Τι πα να πει λαούτο! Λαγούτο το λένε, αλλά αυτοί τώρα οι νέοι θέλουν να μας τ’ αλλάξουν όλα!» 🙂

  42. Χαρούλα said

    Για τον Άδωνη δεν θα μου φαινόταν παράξενο και να εννοούσε ότι καμαρώνει. Εκτός των άλλων είναι και ψώνιο!😜
    Κάνω ζάπι εμείς το λέμε για παιδιά και για ζώα, όταν είναι υπερκινητικά και δεν μπορούμε να τα «ελέγξουμε».

    Στο μυαλό μου το γ(και άλλα σύμφωνα) έμπαινε σε λέξεις κατοίκων των βουνών. Για να γλυτώνουν την αντήχηση. Αντίθετα σε παραθαλάσσιες περιοχές, μέχρι που κόβουν και σύμφωνα(Δωδεκάνησα (δ)εν, (θ)α). Πρακτική γλωσσολογία😊! Επιστημονικά περιμένω ειδικούς.

  43. sarant said

    41 Ωραίος!

  44. Πέπε said

    @42
    Ναι, οι Δωδεκανήσιοι κόβουν πολλά σύμφωνα. Οι Βούηδες, ως γνωστόν, κόβουν πολλά φανήεντα. Τα δε παιδιά των μικτών γάμων, που έχουν ως μητρικά ιδιώματα και τα δύο, …; Μάλλον δε θα μιλάνε και πολύ! 🙂

  45. Πέπε said

    *φωνήεντα*

  46. # 40

    Η δεύτερή του αγάπη ήταν πρωτευουσιάνα και τόκοψε ή συνέχισε τα ευ-φονικά ;

  47. Γιάννης Ιατρού said

    Χαιρετώ,

    κάτι για 5000 κρούσματα σήμερα ακούστηκε…, όχι πως είναι έκπληξη, αλλά να δούμε πόσοι θ΄ απομείνουμε στο τέλος!
    Άσε που όλο και περισσότερο απομακρύνεται το Πάσχα στο χωριό/εξοχικό. Κακόχρονο νά ΄χουν!

    Αυτό που ότε ο Ικτίνος &Σια ή ο Φειδίας δεν τόλμησαν, το κάνει τώρα η Μενδώνη. Βάζει επιγραφή με τ΄ όνομά της στην Ακρόπολη. Καλά κάνει, προφανώς για να θυμόμαστε ποιός έκανε τη μαλακία!

  48. Γιάννης Ιατρού said

    47: σ΄ρυ, σε λάθος νήμα το έβαλα! Νίκο, αν θέλεις σβήσε το απ΄εδώ, θα το μεταφέρω.

  49. @44 Πέπε

    Στα ΒΙ αποκαθίστανται αρμονικά οι επικοινωνιακές σχέσεις των φθόγγων αφού, όπως ξέρουμε, πολλά φωνήεντα έχασαν στην πορεία της γλώσσας μας την επικοινωνιακή τους αξία (ι = οι = ει = υ = …).

  50. Μαρία said

    38
    Μαρίγια με φώναζε η γιαγιά φίλης μου.

  51. Παναγιώτης Κ. said

    @50. Ναι, ναι, ναι!
    Ιδού και η… απόδειξη! 🙂

  52. Παναγιώτης Κ. said

    @41,43.
    Πράγματι το σχόλιο #41 είναι εκπληκτικό!
    Του σου είναι λοιπόν η γλώσσα!

  53. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    41# Ωστόσο, υφίσταται επώνυμο και με τις δυο μορφές, Λαγουτάρης και Λαουτάρης. Ο δεύτερος τύπος δε νομίζω να είναι πρόσφατος. Μάλλον συνυπήρχαν παράλληλα, ίσως σε συγκεκριμένες περιοχές.

  54. Pedis said

    Πού να ‘μαθαν γράμματα οι δυο κλέφτες, άραγε;

    Στο κρυφοσκολιό; 🤘🏾

  55. ΣΠ said

    50
    Είναι κοντά στο αντίστοιχο σερβοκροάτικο Marija.

  56. Πέπε said

    @52
    Και μια άλλη ενδιαφέρουσα περίπτωση: ο αέρας κι ο αγέρας.

    Ιστορικά, προφανώς η λέξη είναι «αέρας» (αρχ. ο αήρ, τον αέρα). Κάποια εποχή ή κάποια ντοπιλοαλιά πρόσθεσε το ευφωνικό γ. Μετά έγιναν δεν ξέρω ποιες τοπικές και υπερτοπικές, διαχρονικά, εξελίξεις, και φτάνουμε στο σήμερα. Σήμερα το «αέρας» είναι βέβαια ο επικρατέστερος τύπος, αλλά και το «αγέρας» δεν είναι ανήκουστο.

    Αλλά δε σημαίνουν το ίδιο!

    Αγέρας είναι ο άνεμος (ο κινούμενος αέρας). Αέρας είναι μια γενικότερη έννοια, που περιλαμβάνει και τον άνεμο ή αγέρα, αλλά και πολλά περισσότερα! Μπορούμε να πούμε (ή έστω να γράψουμε σ’ ένα ποίημα) «φύσηξε αγέρας», αλλά όχι «πνίγομαι, δεν μπορώ να πάρω αγέρα»!

    (Το επιβεβαιώνει και το ΛΚΝΕ: αγέρας = αισθητή κίνηση του αέρα, αέρας3 / αέρας = [διάφορα άλλα μεταξύ των οποίων και το «3» = αισθητή κίνηση του αέρα!)

  57. Λεύκιππος said

    Κι εμένα με παραξένευε πολύ η λέξη «αγεροπόρος» ή «αγεροπλάνο» που άκουσα να λέει κάποια γιαγιά πριν πολλά χρόνια.

  58. Στεφανία said

    Μάλλον δεν θα το ξέρει ο κύριος Νίκος, γι’ αυτό και δεν τό έβαλε στο άρθρο (εκτός κι αν δεν ήθελε να δυσαρεστήσει τους χριστιανούς αναγνώστες του): Ο πρώτος διώκτης της Βλάχικης Γλώσσας εν Ελλάδι ήταν ο Πατροκοσμάς ο Αιτωλός. Αυτός ξερρίζωσε την Βλάχικη Γλώσσα απο τα χωριά του Πηλίου, απειλώντας τους Βλάχους ότι θα καταλήξουν στην Κόλαση, αν δεν παρατήσουν τα βλάχικα και δεν μάθουν να μιλάνε ελληνικά.

    Γράφει ο εγκυρότερος ιστορικός του 1821, Χριστόφορος Περραιβός, στο μνημειώδες σύγγραμμά του «Σύντομος βιογραφία του αοιδίμου Ρήγα Φεραίου του Θετταλού», Αθήναι 1860:

  59. Μαρία said

    οπουναηνεμερα κε η πηστηκη τροηρου αμμου βασταν τα ποδαρηα οχη τη νηχτα

    Ενδιαφέρουσα η επιλογή του γράμματος η για το φθόγγο ι.

  60. Πέπε said

    @59
    Και σήμερα το κάνουν πολλοί ολιγογράμματοι. Ο εγγράμματος θα περίμενε γιώτα!

  61. @ 56 Πέπε

    Πάντως στη γλώσσα μας, σε αντίθεση με πολλές άλλες η λέξη «αέρας» σημαίνει πάντα «αέρας» αλλά και «άνεμος». Δεν είναι σπάνιες οι εκφράσεις «έχει πολύ αέρα», «όταν έπεσε ο αέρας» κ.λπ. που εννοούν τον «άνεμο».

  62. 60# Υπονοείς κάτι για μένα και για το αβατάρι που έφτιαξα με τα χεράκια μου?

  63. 38 Παναγιώτης
    41 Πέπε

    Άλλο όμως το [j] του τρίγια και άλλο το [γ] του τρωγω.
    Φωνητικώς δεν έχουν καμία σχέση. Φωνολογικώς συζητιέται.

  64. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    >> Διά να με καταλάβετε, ή μπαμπέσης είμαι ή ντουρούσικος είμαι. Εγώ έλεγα να κάμω τον παλιογγαλαντόμο, μα σα με γνωρίσετε για ζαβό, εγώ για οπού σας άδειασα τον τόπο με γεια σας, με χαρά σας.
    Δεν βγάζω νόημα! Με μπερδεύει και ο ‘παλιογγαλαντόμος’ αλλά και η όλη διατύπωση.
    Ο ‘ζαβός’, πάντως, εδώ πρέπει να έχει τη σημασία του στραβόξυλου, του ανάποδου.

    – Για το ευφωνικό -γ- στην Κρήτη, τα είπατε και με το παραπάνω (Σχ. 40, 41).
    Και ‘μεις οι νεώτεροι -και μορφωμένοι τάχα μου 🙂 – απαντούσαμε στο ‘Ίντα κάνεις, πώς τα πας;’ πλακαδόρικα: ‘Τα γίδια!’.
    Μην ξεχνάμε όμως ότι σε κάποιες περιοχές έχουμε αντίστροφο φαινόμενο, δηλ. αποβολή του -γ-: αντρόυνο, φαητό*, τράος, σπαούλι (αντί σπαγούλι) κλπ. επιβιώνουν μέχρι και σήμερα.

    29, 19.
    ληστοτρόφοι.
    Σημερα έχουμε λιστο-τρώγοντες… 🙂

    *Να θυμηθούμε έναν πρώιμο Ξυλούρη: https://youtu.be/-oIFLRYWM_Q?t=95
    «Στο διάολο το πέμπω ‘γω συμμισακό τσικάλι,
    να μαγερεύεις το φαητό και να το τρώνε άλλοι.»

  65. sarant said

    47-48 Δεν πειράζει

    64 Το διαβάζω ως: Για να καταλάβετε αν είμαι μπαμπέσης ή ντόμπρος

  66. Georgios Bartzoudis said

    50 Μαρία said: «Μαρίγια με φώναζε η γιαγιά φίλης μου»., 55 ΣΠ said: «Είναι κοντά στο αντίστοιχο σερβοκροάτικο Marija».
    # Μην …ψάχνεστε σε μακρινούς ή …υπερβόρειους. Μακεδονιστί λέμε Μαργιώ ή/και Μαριγούδα/Μαριγούλα. (το «Μαργιορή» θεωρείται υποτιμητικό. Κάτι σαν την προβατίνα τη μαργιά!)

    39, 49, 61 dimosioshoros said: «… στα βόρεια ιδιώματα …ΒΙ …στη γλώσσα μας…».
    # Όσο δεν πολυασχολούνται οι τζαμπάζηδες εθνών και γλωσσών με τε ΒΙ και ΒΟΥ και ΒΑ, καλό είναι να τα λες Ηπειρωτικά. Θα …με θυμηθείς (που λεει κι ένα άσμα)

  67. @ 66 Georgios Bartzoudis
    🙂

  68. Alexis said

    Συμφωνώ με τον Λεύκιππο (σχ. 14)
    Κι εγώ δυσκολεύομαι να τα κατανοήσω, τουλάχιστον σε πρώτη ανάγνωση.

  69. Πέπε said

    @61
    «Αέρας» ασφαλώς και μπορεί να σημαίνει «άνεμος». Αυτό που θεωρώ αμφίβολο είναι αν «αγέρας» μπορεί να σημαίνει κάτι άλλο εκτός από άνεμος.

    @63
    Παρόμοιο με τα «τρίγια», «Μαρίγια» είναι και τα κρητικά «κρυγιός» (κρύος), «κρυγιότη» (κρύο, ψύχρα), καθώς και το «κριγιός» (κριός, κριάρι). Μπορεί κανείς να πει ότι ενώ το γενικά γ ουρανώνεται πριν από e και i, ειδικά το ευφωνικό – αντιχασμωδικό γ ουρανώνεται και μετά από αυτά τα φωνήεντα!

    Από τα κρητικά, άλλα παραδείγματα είναι τα άρθρα η και οι: η γι-άλλη, οι γι-άλλοι. Ωστόσο δεν είναι απόλυτος κανόνας ότι μεταξύ i και άλλου φωνήεντος μπαίνει j, ούτε ότι μετά από φωνήεν εκτός του i και πριν από άλλο φωνήεν μπαίνει γ (ουρανωμένο ή όχι, αναλόγως). Ακόμη και το παράδειγμα του λαγούτου, δε νομίζω ότι είναι παγκρήτιο.

  70. sarant said

    69 Η γι-αγάπη στον Κονδυλάκη

  71. Κουτρούφι said

    #64β. Στη Σίφνο το -γ- μεταξύ φωνηέντων αποβάλλεται συχνά. τρά-ος, λα-ός, φα-ούρα, λι-άκι. Ακόμη και εκεί που λόγοι ευφωνίας θα απαιτούσαν την παρουσία του. Έφαγα->ήφαα, ακουγόμουν->ηκουούμουνα, έλεγε–> ήλεε

    #69, #70.
    γαίμα, Θεγιέ:
    Ω! Παντοδύναμε Θεγιέ, τι άδικα που κρίνεις
    άλλος στον κόσμο χαίρεται κι αλλού φαρμάκια δίνεις

  72. Πέπε said

    > Να κάμει ζάπι τον εδικό του τον τόπο, όχι χαλεύει να ζαπίσει και της εκλαμπρότης σας τους τόπους.

    Λείπει ένα «να» εδώ: να κάμει ζάπι…, όχι να χαλεύει…

    > μονοφι[λί]κικα:

    Θα έπρεπε να γραφεί «μονοφ[ιλ]ίκικα: χωρίς το πρόσθετο κομμάτι δε μένει άτονη η λέξη!

    > Ο Ραφτογιάννης καμαρώνει ότι το σφαχτό θέλει να το παίρνει μέρα μεσημέρι και να το φυλάνε, όχι νυχτα κι αφύλαχτο.

    Αυτό λέει, αλλά δε νομίζω ότι μεταφέροντάς το στη σημερινή κοινή θα λέγαμε «σφαχτό». Αυτός πρέπει να εννοεί το ζώο (ζωντανό, αλλά που προορίζεται για σφαγή), όπως και λέγεται ακόμη κατά τόπους. Η νεοελληνική απόδοση με τη λέξη σφαχτό θυμίζει μάλλον σφαγμένο ζώο (γδαρμένο και κρεμασμένο από κανένα κλαδί…)

  73. sarant said

    72τέλος Σωστά!

  74. Alexis said

    ΤΡΟΪΡΟ
    Θρακιώτικος χορός (Ανατολικής Ρωμυλίας)

  75. Χαρούλα said

    #74 Alexis δεν τον είχα σκεφτεί. Κάποιες πληροφορίες
    Τροΐρο-τρουΐρω-τρουΐρου. Στον χορό αυτό δεν έχει πρώτο και τελευταίο, έχουμε κλειστό κύκλο. Επειδή οι κινήσεις του χορού γίνονται όλες τριγύρω, πήρε και ο χορός το όνομά του τρι(γ)ύρω – τροϊρω. Τον ακούμε και με το όνομα Μπαϊντούσκα. Η μουσική των δύο χορών είναι παραπλήσια. Με το πέρασμα όμως του χρόνου ξεχάστηκε το όνομα Τροϊρω του χορού και έμεινε το όνομα Μπαϊντούσκα. Αν και Μπαϊντούσκα δεν είναι

  76. Alexis said

    Όχι, δεν είναι Μπαϊντούσκα Χαρούλα. Δες εδώ μια Μπαϊντούσκα:

  77. @ 69 Πέπε said

    >>«Αέρας» ασφαλώς και μπορεί να σημαίνει «άνεμος». Αυτό που θεωρώ αμφίβολο είναι αν «αγέρας» μπορεί να σημαίνει κάτι άλλο εκτός από άνεμος.

    Ο «αέρας» μοιάζει λόγια έννοια. Που τον αναπνέουμε. Που έχει οξυγόνο και άζωτο. Τι άλλο; Ε… ο «αγέρας» είναι πιο πολύ εν κινήσει. Ο Άνεμος.
    Στη χουντική «Εθνική γλώσσα» μιλούσε για το ανύπαρκτο «αγεροδρόμιο». Αν και στην πραγματικότητα το «αεροδρόμιο», λόγω της σχετικής κίνησης του …αγεροπλάνου, αυτό κι αν είναι «αγεροδρόμιο». 🙂
    Όλα είναι σχετικά.

  78. Πέπε said

    77

    > Ο «αέρας» μοιάζει λόγια έννοια. Που τον αναπνέουμε. Που έχει οξυγόνο και άζωτο. Τι άλλο;

    Ε πώς, είναι κι άλλα. Ο αέρας που αναπνέουμε, ο αέρας που φουσκώνουμε κάτι… Για παράδειγμα, από παραδοσιακούς μουσικούς, που έχω μιλήσει με πάρα πολλούς (εννοώ καθαυτού παραδοσιακούς: μπαρμπάδες, παλαιινούς ανθρώπους, βοσκούς και τέτοια – όχι απλώς «του παραδοσιακού ρεπερτορίου»), δε νομίζω να άκουσα ποτέ «αγέρας» σε σχέση με το φύσημα και το παίξιμο των πνευστών οργάνων. Η έννοια έρχεται συνέχεια στην κουβέντα, αλλά η λέξη είναι αέρας.

    Δε λέω, σε κάποια ιδιώματα όλο και θα υπάρχει. Δε μου φαίνεται και πολύ λαϊκό να διαχωρίζονται οι έννοιες μεταξύ αγέρα και αέρα.

  79. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ό,τι ξέραμε για τη ζωή των κλεφτών ήταν από τα αντίστοιχα δημοτικά τραγούδια. Πολύ πολύ ενδιαφέρουσα λοιπόν η επιλογή των δυο αυτών επιστολών γραμμένων από τους ίδιους τους κλαρίτες.

    Εδώ περισσότερα
    https://www.academia.edu/39124106/ASDRAXAS_prolegomena

  80. @ 78 Πέπε

    Και «αερίζομαι» όπως θυμάμαι από Τσιφόρο, για τους αφήνοντες «αέρες».

    Φυσικά (εκτιμώ) το «αεροδρόμιο» θα είναι απλοποίηση από το «αεροπλανοδρόμιο» ήδη από τη γλώσσα προέλευσης όπως και η «αερογέφυρα» από την «αεροπλανογέφυρα» επίσης από τη γλώσσα προέλευσης και όπως το «θερμόμετρο» από το «θερμοκρασιόμετρο» ή από το «θερμοψυχρόμετρο».

  81. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    56 κε
    Αέρας vs αγέρας
    Τείνω να συμφωνήσω με τον Πέπε ως προς τον «αγέρα», ότι δηλώνει κυρίως άνεμο, σε μια πιο ποιητική –ας πούμε- εκδοχή. [Κάτι περίπου σαν το ποιητικό άτι, για το άλογο …σταυρολεξικώς 🙂 ].
    Πάντως ο «αγέρας» στα κρητικά σχεδόν δεν υπάρχει.
    Αντίθετα, «αέρες» ή «ανεμιές» (όχι «αέρηδες» που είναι οι άνεμοι) χαρακτηρίζομε απαξιωτικά κάποια ανερμάτιστα, ανόητα λεγόμενα (ή και πραττόμενα) από κάποιον. Π.χ. «Πάλι αέρες κουβεδιάζεις, Μανώλη…», ή «ήθελα και να κάτεχα με είντα ανεμιές καταγίνεσαι πάλι!»
    Δεν ξέρω αν και σε άλλα μέρη χρησιμοποιούνται τέτοιες εκφράσεις.

    Καλημέρες!

  82. Πέπε said

    @81
    Ναι, και επίσης μόνο του, με την έννοια «ναι, καλά» ή «σιγά!»:

    -Σ’ τα ‘φερε τελικά τα λεφτά;
    -Αέρες!

  83. sarant said

    81-2 Αέρας φρέσκος ή κοπανιστός. Δεν εχω ακούσει «αγέρας κοπανιστός»

  84. Ανοργάνωτο κράτος η ελλάδα του Κούλη… είχαν προαναγγείλει 5 000 κρούσματα για χθες (από καμιά βδομάδα πριν) αλλά δεν πέτυχαν τον στόχο κι έμειναν στα 4 300 γιατί έμειναν στα 75 000 δείγματα (νέο πανελλήνιο ρεκόρ) αντί να πιάσουν τα 95 000 περίπου που απαιτούνταν για τα 5 000 …

    Εκτός και έκανε τους υπολογισμούς ο μαθηματικός αδερφός του ΓεΟργιάδη όπως στο γνωστό βίδδεο

  85. Λόγια του αέρα… 🙂

  86. Με πολλές εμφανίσεις Google ως «λόγια του αέρος».

  87. Alexis said

    Υπάρχει και το «αέρα πατέρα» ή air father για να μας καταλαβαίνουν και οι κουτόφραγκοι 🙂

  88. dryhammer said

    87. For rektes only

  89. Γιάννης Ιατρού said

    καλημέρα,

    84: Έτσι. Βασικά η ανακοίνωση «νέα κρούσματα» είναι πολύ λίγο αξιοποιήσιμη, αφού εξαρτάται από τον αριθμό τεστ που κάνουν (κι από άλλους παράγοντες). Ίσως σαν μιά ένδειξη της κατάστασης, αλλά όχι για αξιόπιστες στατιστικές.
    Εγώ κοιτώ αριθμό διασωληνωμένων (πλέον τώρα και σε αναμονή…), θανάτων. Αν κι αυτά μας δείχνουν την κατάσταση προ 1-2 εβδομάδων περίπου, τουλάχιστον δεν «μαγειρεύονται» (εύκολα…🤔). Επίσης οι ανακοινώσεις από τις εξετάσεις των λυμάτων είναι καλός δείκτης για το τι πρόκειται να ακολουθήσει μετά από 1-2 εβδομάδες (κι επιπλέον για συγκεκριμένη περιοχή).

  90. Triant said

    Καλημέρα

    89: Η ανακοίνωση του ΕΟΔΥ αναφέρει και τον αριθμό των τεστ οπου μπορείς να υπολογίσεις την θετικότητα. Υπάρχουν όμως δυο θεματάκια. Πρώτον, τα Σαββατοκύριακα που είναι λίγα τα τεστ, απουσιάζουν ή είναι λίγα αυτά που κάνει κάποιος ‘έτσι, για σίγουρα’ ή τα τεστ ρουτίνας που κάνουν επιχειρήσεις και οργανισμοί οπότε η θετικότητα είναι αυξημένη. Και δεύτερον σε σχέση με το προηγούμενο, δεν μας δίνουν τα αποτελέσματα ανά είδος τεστ’ είναι προφανές πως σε αργία το 60άρι το δίνεις (και να περιμένεις και καναδυό μέρες) άμα έχεις συμπτώματα ενώ αυτά που γίνονται στον δρόμο είναι πιό αντιπροσωπευτικά του επιπολασμού (και δίνουν πολύ χαμηλότερη θετικότητα, άλλωστε).

    Θα συμφωνήσω μαζί σου βέβαια πως το μόνο αντιπροσωπευτικό νούμερο είναι οι θάνατοι, στο οποίο και θριαμβεύουμε δυστυχώς παρότι ο μέσος όρος ηλικίας των κρουσμάτων έχει κατέβει .

  91. loukretia50 said

    Πόσο κατανοητή είναι η πρώτη επιστολή και πόσο αβίαστα ρέει το κείμενο!
    Μεγάλη αντίθεση η ζωντανή γλώσσα με τα στρυφνά κείμενα των καλαμαράδων της εποχής.
    Μακάρι να υπήρχαν πολλές γνήσιες επιστολές και χρονικά σε παρόμοιο ύφος, θα ήταν πιο αντιπροσωπευτικά και σίγουρα απολαυστικά.

    Προσπάθησα να κάνω ένα review, à la manière de Γ.Παραβόλας :
    (αν ήθελε, πολύ εύκολα θα τα έλεγε έμμετρα)

    Εκλαμπρότατοι αφεντάδες προσκυνώ σας δουλικώς
    με το ταπεινό μου γράμμα φανερώνω αδελφικώς :

    Τι μεγάλα έκαμα κάζα εις τους τόπους σας εγώ?
    Και γιατί με κυνηγάτε ? δεν επήρα ούτ’ αυγό.

    Κανενός εγώ δεν πήρα μίγια κότα στανικώς.
    Α με φίλεψε κανένας, ήτανε ευγενικός.

    Με Τουρκιά έχω να κάμω στο κλαρί σα ματαβγώ
    Οπού γείδος μού επήραν, τους επείραξα κι εγώ.

    Μα παράπονο μεγάλο : πατριώτ’ς ωρέ παιδιά!
    Την πατρίδα μου ν’ αφήκω για μπαμπέση τη λαδιά?

    Σας στενεύει ο καπετάνιος, περιμένει προσταγή
    Με τους Τούρκους να με πιάσει μέσα στη δική σας γη.

    Μα αυτήνοι με φοβούνται , με φυλάνε από χωσά
    Σαν και πέρσι που χαλούσα τζεφτουλίκια του πασά

    (ώπα! Σολωμίζω επικινδύνως! )

    Ανί με κυνηγήσουνε τα βόδια τους σκοτώνω
    Κι ανθρώπους και γεννήματα θα καίγω άμα πεισμώνω.

    (μου βγαίνει πάλι, συμπαθάτε με! )

    Γείμαι δω, και αν κοτάει, ας με πιάσει ο κιοτής
    Ζάπι σ’ εδικό του τόπο, τι χαλεύει εδώ, ντροπής!

    Δεν του λέτε σεις να πάγει οπού ήρθ’ ο ατζαμής?
    ευτού μέσα αν με φυλάτε, χώριο ισμέτι έχουμε μεις.

    Εκλαμπρότη μου σπουδαία, το γνωρίζετε μαθές
    Ψευταράδες είν’ αυτήνοι, γίδιοι ήτανε και χθες.

    Μην παιδεύετε γειτόνους , σας περικαλώ θερμώς
    Αν το γείδος μου χαλιέται , θε να γένει χαλασμός

    Αν κακό σας έχω κάμει, απ’ αλλού σε με να ρθεί
    Κι όποιονε ‘χω εγώ βλάψει μπρος μου ας φανερωθεί.

    Και να το διαβάσετ’ όλοι, αφεντάδες μου τρανοί
    Κι όποιονε με κυνηγάγει να τον ξέρω άμα φανεί.

    Κι εναντίο αν ίσως γράφω, σεβαστή μου Εκλαμπρότης,
    να’χω πρέπει το συμπάθειο, διατί γείμαι γιδιώτης
    ΛΟΥ
    Λιτός, σαφής και αληθινός του Παραβόλα ο λόγος
    Ακόμα κι αν παρωδηθεί, δεν πρέπει να λοιδορηθεί
    γιατί είν’ ακριβολόγος

    ——————————
    ΥΓ 1 Διατήρησα όσο μπορούσα δικές του λέξεις και εκφράσεις

    ΥΓ2 Στο κείμενο είδα ότι δε διαχωρίζει :
    – ανίσως / αν ίσως
    – διατίμα / διατί μα του Θεού το όνομα
    – θενά ? θε να

    Α, και παρακαλώ μην επαναλαμβάνετε τα γνωστά περί αταίριαστου ξένου ερωτηματικού, έχετε τα δίκια σας, άφεριμ!
    (αλλά δε θα τα βρείτε από μένα!)

  92. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    91, Lou
    Υποκλίνομαι! 😄 👌

  93. Nestanaios said

    Θα έλεγα και εγώ πως με φώναζε η γιαγιά μου αλλά επειδή δεν έχει κανένα νόημα ας το προσπεράσω.

    Ο «αέρας» όμως έχει ετυμολογία.
    Το πρώτο πράγμα που κάνει η ετυμολογία είναι να αποκαλύψει το θέμα και το θέμα είναι πάντοτε ένα. Τα περί διαθεματικών είναι ανοησίες.
    Το θέμα είναι «ΑΕΡ». η συλλαβή είναι μια και περιέχει τρία στοιχεία διαφορετικά και για τον λόγο αυτό μπορεί να ονομασθεί συλλαβή.
    Το «Α» είναι το στοιχείο των υλικών.
    Το «Ε» είναι το στοιχείο της κίνησης, ψυχής και ψυχή είναι το αίτιον της κινήσεως των σωμάτων.
    Το «Ρ» είναι το στοιχείο του χρόνου. Αν ψιλούται ή αν συνυπάρχει σε μια συλλαβή με άλλα ψιλά στοιχεία, είναι ψιλό και εννοεί τον γνωστό και καλό χρόνο και το μέτρο είναι ο άνθρωπος. Αν δασύνεται εννοεί το άγνωστο και κακό και ότι είναι μη φίλα προσκείμενο στον άνθρωπο.

    Στο θέμα «ΑΕΡ». Όλα τα στοιχεία είναι ψιλά και βλέπουμε «Κίνηση υλικών για ορισμένο χρονικό διάστημα».

    Το θέμα γίνεται όνομα αν προσθέσουμε πτωτικές καταλήξεις.

    ΑΕΡ-ς Εδώ φεύγει το «ς» και εκτείνεται το ε σε «η» και έχουμε «ΑΗΡ». Η νέα ελληνική χρησιμοποιεί άλλη πτωτική κατάληξη και δεν χρειάζεται να εκταθεί το «ε» σε «η» επειδή δεν αποβάλλεται κανένα στοιχείο. (ΑΕΡ-ΑΣ).
    ΑΕΡ-Ος
    ΑΕΡ-Ι
    ΑΕΡ-Α
    ΑΕΡ-

  94. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    91#
    Άμα το μελοποιήσουν οι μουσικοί του μπλογκ και το τραγουδήσει η Λου, προσφέρομαι για δεύτερη φωνή να της κρατάω το γιδίσο.

  95. loukretia50 said

    95. Το πολύ γιδίσιο χαλάει το γίσιο!
    Άλλωστε άμα τραγουδήσω εγώ, θα αλαλιάσουν τα γίδια στο μαντρί!

  96. Πέπε said

    @91

    Άπαιχτο!

    Βέβαια νομίζω ότι θα γήθελε:

    «ήτανε γευγενικός» (Γεβγκένιι Ανιέγκιν)
    «μου γεπήραν»
    «και [?γι]αν κοτάγει»
    «με κυνηγάγει»
    «εναντίγιο»

    Γενικά μη φείδεσθε γαμών. Γεκείνο τον καιρό που δεν είχαν ανακαλύψει το νι, γέτσι οξυγονωνόντουστάνε γεγκεφαλικώς.

  97. Γιάννης Ιατρού said

    94/95 Χτήνος, ακούγεται πως αυτήν άκουγε ο Οδυσσέας δεμένος στο κατάρτι που περιγράφει ο Όμηρος, ξέρεις, τότε, στις …Αρδέννες 🙂 🙂

  98. loukretia50 said

    96. Ω, Πέπε, Πέπε!… ό γέγονε γέγονε!
    Με άλλον αέρα οξυγονώνονταν οι παλιοί!
    Και δε θυμάμαι σε ποιο άρθρο λέγαμε για το «γε» που κόλλαγαν στο τέλος λέξης.

    Όπως και να’χει, μερσί!
    Γιδρωκόπησα να βάλω γιδιωτικά κεντίδια
    αλλά γισωμό δεν έχουν, όλο γίδια και τα γίδια
    (χαμός στο γίσωμα!)

    97. μπα, φέικ των Λουστρογόνων !

  99. Δλδ ο μυώδης ωριλάς πώς λέγεται?

  100. sarant said

    91 Mπράβο! Ή μάλλον εύγε!

  101. Από τη δεύτερη επιστολή:

    >> Όμως σας μιλώ να μη ντέσω κανέναν από αυτούθε μέσα

    Εκείνο το «ντέσω» τι νάναι άραγε?

  102. Spiridione said

    νταίνω
    https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?show=basket

  103. Μαρία said

    101
    https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/georgakas/search.html?lq=%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AD%CE%BD%CF%89&dq=

  104. 102, 103
    Ευχαριστώ σας.

  105. Nestanaios said

    101. ΣτοΔγιαλοΧτηνος.

    Εκείνο το «ντέσω» είναι ομηρικό και δες πως κατάντησε.

    «Αντέω» της έκτης συζυγίας των βαρυτόνων και ο μέλλων «αντέσω» και ο αόριστος «ήντεσα» από την πρόθεση «αντί» και το στοιχείο της κίνησης «ε» και την ρηματική κατάληξη «ω» με την σημασία «κινείται μπροστά μου». Θα μπορούσε να είναι «αντ-αω» και «αντ-οω». Όλα υπάρχουν. Οι έννοιες αλλάζουν.
    Σκέψου ότι αν αντικαταστήσουμε την ρηματική κατάληξη με πτωτική κατάληξη τι θα γίνει. Η έννοια γίνεται όνομα και έχουμε « Ο αντ-ες» αυτός που κινήται μπρος μου, ο «αντ-ας» αυτόν που συναντώ. Δεν κινείται αλλά είναι ακίνητος. Το στοιχείο «α» δεν φέρει κίνηση. Και τέλος έχουμε «ο αντ-ος» και είναι αυτός που σκεπτόμαστε. Και «αντίνοος» είναι αυτός που διαφωνεί μαζί μας.

  106. […] προχτεσινό μας άρθρο είχαμε δει δυο γράμματα κλεφταρματολών προς τις αρχές […]

  107. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    10 Απριλίου 1941, Ὁ Ἴτσιος Δημήτριος: Παρών!
    (Ἡ Ἑλλάδα ὑπέκυψε, οἱ Γερμανοί μπῆκαν, ἀλλά ὁ Βλάχος λοχίας Ἴτσιος δέν παραδίνεται!)

    (Ἡ φωτογραφία ἀπό τό Past in color)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε <span>%d</span> bloggers: