Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κείμενα του Εικοσιένα – 9: Το αίμα έτρεχεν εις τον δρόμον ως ποταμός (Ο Κολοκοτρώνης περιγράφει τη μάχη του Βαλτετσίου)

Posted by sarant στο 4 Μαΐου, 2021


Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Δεν αποκλείεται να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις ως το τέλος της χρονιάς, αν βέβαια υπάρχει ως τότε αρκετό υλικό από μεριάς μου και αρκετό ενδιαφέρον από δικής σας πλευράς. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο.

Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu.

Το σημερινό άρθρο είναι το ένατο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ.

Σε δέκα περίπου μέρες έχουμε τα 200 χρόνια από μια σημαντική μάχη του πρώτου χρόνου της επανάστασης, τη μάχη του Βαλτετσίου (12-13 Μαΐου 1821) που ήταν η πρώτη μεγάλη νίκη των επαναστατημένων Ελλήνων, προανάκρουσμα της Τριπολιτσάς.

Με την ευκαιρία αυτή θα δημοσιεύσω μια επιστολή του Κολοκοτρώνη προς τους Σπετσιώτες, γραμμένη αμέσως μετά τη μάχη, στην οποία περιγράφει τα όσα συνέβησαν. Βέβαια, το κείμενο το έχει γράψει γραμματικός κι έτσι δεν διασώζει τον αυθεντικό λαϊκό λόγο της εποχής, ωστόσο σε πολλά σημεία η σύνταξη είναι λαϊκή «μεταμφιεσμένη» ενώ ο συντάκτης δεν αποφεύγει τη χρήση δάνειων όρων. Στο τέλος βάζω γλωσσάρι εξηγώντας όσα έχουν αστερίσκο. Χωρίζω σε παραγράφους για να διαβάζεται καλύτερα.

Η επιστολή υπάρχει και σε άλλα σημεία στο Διαδίκτυο, όχι όμως ολόκληρη ούτε ακριβώς μεταγραμμένη. Εγώ την πήρα από τη συλλογή τεκμηρίων «Τα σπετσιωτικά», τόμ. 1ος, σελ. 192. Η Καπ. Δημητράκαινα Μπούμπουλη είναι βεβαίως η Μπουμπουλίνα. Ο πρίγκιψ Αλέξανδρος, που αναφέρεται στην αρχή, είναι ο Αλέξ. Κατακουζηνός, που έπαιξε ρόλο στη συνθηκολόγηση της Μονεμβασιάς.

Τοις ευγενεστάτοις Καπ. Γεωργάκη Ν. Λάμπρου και λοιποίς, και τη Καπ. Δημητράκαινα Μπούμπουλη.

«Την 9 τρέχοντος σημειουμένην σας ευχαρίστως έλαβον και είδον την εκστρατείαν του Πρίγκιπος Αλεξάνδρου και την έκδοσιν των διαταγών του βρωμοΜαχμούτη καθώς και το πιάσιμόν τους και σας έμεινα ευχάριστος.

Σας λέγω με ευχαρίστησίν μου άκραν τον ακόλουθον χθεσινόν και σημερινόν πόλεμον των στρατευμάτων μας μετά των τυράννων. Χθες, εις τας 3 η ώρα της ημέρας (*) εξεστράτευσαν 4.100 τύραννοι και επήγαν κατά των εις Βαλτέτσι στρατευμάτων μας, μοιρασμένοι εις 4 κολλώνας, εξ ων ήτον αι 2 χιλιάδες της καβαλλαρίας· μου εδόθη η είδησις και αμέσως επήρα 1.300 στρατιώτας και επήγα εις βοήθειάν τους.

Οι εν Βαλτέτσι εσφαλίσθησαν εις τα ταμπούρια τους και άνοιξαν το τουφέκι· έφθασα και εγώ με τους ανωτέρω, τους οποίους και ετοποθέτησα καλώς, η ώρα εις τας 6 της ημέρας, και τόσον οι έγκλειστοι στρατιώται, καθώς και οι έξωθεν εστάθησαν με τόσην γενναιότητα και ανδρείαν, ώστε αδυνατώ να σας γράψω, ούτε εντρέπομαι να τους ονομάσω Έλληνας τω όντι, ούτε ήλπιζα ποτέ μίαν τοιαύτην γενναιότητα.

Η αυτή μάχη εστάθη πεισματική από το μέρος των εδικών μας στρατιωτών, και απηλπισμένη από τους τυράννους και εβάστηξεν έως σήμερον, η ώρα εις τας 4 της ημέρας. Έφθασαν όμως και από Βέρβαινα σήμερον εις βοήθειάν μας 250 στρατιώται, ώστε πανταχόθεν τους κατεσφαλίσαμεν, και βλέποντες την απελπισίαν και χαμόν τους, έκαμαν γιουρούσι κατά τον δρόμον Τριπόλεως, και τους εβάλαμεν εμπρός συν Θεώ και τη δυνάμει του τιμίου Σταυρού ως πρόβατα κυνηγώντας τους και σκοτώνοντας μέχρι Τριπόλεως.

Ευρήκαμεν λέσια (*) έως 100, εκτός των όσων αυτοί επρόφθασαν και εσήκωσαν διά νυκτός, και των λαβωμένων, των οποίων το αίμα έτρεχεν εις τον δρόμον ως ποταμός· επήραμε 4 πρεζονιέρηδες (*), το μπαϊράκι του Βρωμοκεχαγιά, οπού απέρασεν απ’ Άργος, εκτός των άλλων μπαϊρακιών, οπού συμποσούνται υπέρ τα 25· τα τσαντίρια του με το να είχε σκοπόν να κατέβη έως το Σινάνον (*) και να στήση τον βρωμισμένον θρόνον του δια να υπάγη ο κόσμος να προσκυνήση· ένα τόπι (*) εις είδος πυργέλας οπού είχε μαζί του, τον τσεπχανέ (*) του, λάφυρα οι στρατιώται μας ανάγραπτα(*) και άλογα πάμπολλα.

Εις την σημερινήν μάχην και εν ταυτώ νίκην χρεωστεί η Πατρίς εορτήν και όλοι μας, ωσάν οπού ήτον ή να σώση τους εγκατοίκους Γραικούς Πελοποννησίους, ή να τους αφανίση και να τους αφήση αιωνίως κατησχυμένους. Δοξάσατε τον Θεόν άπαντες όπου δυνάμει του τιμίου Σταυρού ανέδειξε το δυστυχές Γένος μας νικητικόν. Τώρα δοξάζω αναμφιβόλως, ότι η Πελοπόννησος εντός ολίγου ελευθερούται από τους τυράννους, και κατά τούτο πληροφορώ κάθε φιλογενή και φιλοπάτριδα. Ήλθον έως Χρυσοβίτσι και Πιάναν με τους στρατιώτας μου να αναπαυθώσιν οπωσούν, να διορθώσωσι τα άρματά τους, να οικονομήσωμεν τσεπχανέ· και επειδή ηκούσθην μετά των αδελφών Καλαβρυτινών, οι οποίοι και ήλθον απόψε εδώ εις Πιάναν με 1500 στρατιώτας διά να συνομιλήσωμεν, το σχέδιον είναι μετά μίαν ή δύω ημέρας να γίνη ο πλόκος (*) Τριπόλεως, και πέπεισμαι μετ’ ολίγας ημέρας να γίνη και η κυρίευσίς της, με το να έχουν μεγίστην την χρείαν φαγητού και ποτού.

Και εις όλα αυτά είναι έλεος θείον, επειδή από τους στρατιώτας μας εσκοτώθη ένας, ελαβώθησαν δε και άλλοι τρεις, και ελπίζω να ήναι αβλαβείς· από τους εις Βαλτέτσι μόνο δύω.

Η σημερινή χαρά μου και ευχαρίστησις της ψυχής μου είναι ανάγραπτος, και δεν ηξεύρω με ποίους λόγους και λέξεις να σας παραστήσω τον αυτόν ηρωικόν πόλεμον, και άλλο δεν λέγω ειμή ότι βέβαια χειρ Θεού υπάρχει.

Έχομεν μεγίστην την χρείαν μολυβίου, και σας θερμοπαρακαλώ, διά την αγάπην της Πατρίδος και της αδελφότητός μας, να κάμετε τα αδύνατα δυνατά και να μας προφθάσετε προς το παρόν δύω χιλιάδας οκάδ. μολύβι, το οποίον ζητώ παρακλητικώς και χρεωστικώς, διά να ενδυναμώσω τον ενθουσιασμόν των στρατιωτών μας, και πεπεισμένοι εις την φιλογένειάν σας, δεν σας βαρύνω. Έρρωσθε εις τα προς βοήθειαν και ωφέλειαν του Γένους.

Τη 13 Μαΐου, Στρατόπεδον Πιάνας τω α’ έτει της ελευθερίας

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ

Γλωσσάρι

  • 3 η ώρα της ημέρας, δηλ. 3 ώρες μετά την ανατολή, άρα κάπου στις 8.30 π.μ. αν δεχτούμε ότι ο ήλιος θα ανέτελλε γύρω στις 5.30 (δεν είχαν θερινή ώρα). Και πιο κάτω, 6 της ημέρας είναι γύρω στις 11.30 π.μ.
  • λέσια: τα πτώματα. Σημερα χρησιμοποιούμε τη λέξη για ψοφίμι και κατ’ επέκταση για κάτι που βρομάει πολύ (σαν το λέσι).
  • πρεζονιέρηδες: οι αιχμάλωτοι (από ιταλ. prigionero ή κάποιο ανάλογο ενετικό).
  • Σινάνο: Η Μεγαλόπολη
  • τόπι: Το κανόνι. Η πυργέλα (αλλού τη βρίσκω πριγέλα) ήταν είδος κανονιού, αλλά δεν ξέρω τι ακριβώς, κι αν είναι παρετυμολογική η συσχέτιση με τον πύργο.
  • τσεπχανές ή τζεπχανές: τα πολεμοφόδια.
  • ανάγραπτα: μάλλον σημαίνει «απερίγραπτα» (Η λ. δεν υπάρχει στο ΙΛΝΕ)
  • πλόκος: ο αποκλεισμός, από ιτ. blocco. Η λ. χρησιμοποιείται και για ναυτικό αποκλεισμό αλλά και για στεριανές πολιορκίες, όπως εδώ.

74 Σχόλια προς “Κείμενα του Εικοσιένα – 9: Το αίμα έτρεχεν εις τον δρόμον ως ποταμός (Ο Κολοκοτρώνης περιγράφει τη μάχη του Βαλτετσίου)”

  1. Πολύ βρωμιά! 🙂

    Ενδιαφέρον ότι εμφανίζεται ήδη τότε ο ευπρεπισμός «Τρίπολις» αντί της Τριπολιτσάς. Ως γνωστόν η ονομασία δεν έχει καμία σχέση με τρεις πόλεις.

  2. voulagx said

    #2: Και οι κατοικοι της Τριπολης λεγονται Τριπολιτσιωτες κι οχι Τριπολιτες

  3. Καλημέρα

    Αυτό το «να διοσθώσωσι τα άρματά τους» είναι τυπογραφικό αντί «διορθώσωσι» ή άλλο ρήμα ;

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και για τη διόρθωση!

  5. sarant said

    3-4 Δηλαδή διόρθωση στη διόσθωση ώστε να γίνει διόρθωση 🙂

  6. # 5

    κρίμα και γω πίστευα σε μια ακόμα προσπάθεια για τον στόχο των 6,5 εκατομμυρίων λέξεων 🙂 🙂

  7. spyridos said

    Καλημέρα

    πλόκος: ο αποκλεισμός, από ιτ. blocco

    Αυτό που γράφουμε ακόμα και σήμερα στο τουίτερ: ΠΛΟΚ !!!!!!!! (αριθμός θαυμαστικών ανάλογος με την βαρύτητα του πλοκαρίσματος)

  8. Pedis said


    Ευρήκαμεν λέσια (*) έως 100, εκτός των όσων αυτοί επρόφθασαν και εσήκωσαν διά νυκτός, και των λαβωμένων, των οποίων το αίμα έτρεχεν εις τον δρόμον ως ποταμός· επήραμε 4 πρεζονιέρηδες (*), το μπαϊράκι του Βρωμοκεχαγιά, οπού απέρασεν απ’ Άργος, εκτός των άλλων μπαϊρακιών, οπού συμποσούνται υπέρ τα 25· τα τσαντίρια του με το να είχε σκοπόν να κατέβη έως το Σινάνον (*) και να στήση τον βρωμισμένον θρόνον του δια να υπάγη ο κόσμος να προσκυνήση· ένα τόπι (*) εις είδος πυργέλας οπού είχε μαζί του, τον τσεπχανέ (*) του, λάφυρα οι στρατιώται μας ανάγραπτα(*) και άλογα πάμπολλα.

    Και εις όλα αυτά είναι έλεος θείον, επειδή από τους στρατιώτας μας εσκοτώθη ένας, ελαβώθησαν δε και άλλοι τρεις, και ελπίζω να ήναι αβλαβείς· από τους εις Βαλτέτσι μόνο δύω.

    🧐

  9. Έχω βρει αυτό για την παλιά τουρκική ώρα.

    Hagopian, V. H., (1907), Ottoman-Turkish Conversation-grammar: A Practical Method of Learning the Ottoman-Turkish Language, Εκδ. Groos (Heidelberg).

  10. sarant said

    7 Σωστό!

    9 Α μπραβο!

  11. sarant said

    Κατά λάθος το αυριανό άρθρο δημοσιεύτηκε σήμερα -και ξεδημοσιεύτηκε αμέσως μόλις το αντιλήφθηκα. Είπαμε δυο άρθρα το Μέγα Σάββατο, αλλά όχι κάθε μέρα!

  12. LandS said

    9
    Αυτό βασίζεται στη πρακτική παραδοχή ότι ο ήλιος ανατέλει στις 6. Λογικό

    Τι ωραίο το αυριανό άρθρο! Έπρεπε να το είχα κάνει πεντέφ.
    Όχι δεν είμαι τρελός 😜 να βάλω σπόιλερ.

  13. sarant said

    12 Υπομονή

  14. 12: Έχει προλάβει η γουγλοκάς.

  15. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  16. Nestanaios said

    1. Δύτης Των Νιπτήρων.
    Ίσως έχει. Αν το ψάξεις λίγο περισσότερο.

  17. ΚΩΣΤΑΣ said

    0 –> … τους εβάλαμεν εμπρός συν Θεώ και τη δυνάμει του τιμίου Σταυρού…

    Διάχυτη ήταν η πίστη τότε, και στους καπεταναίους, ότι ο Θεός έβαλε την υπογραφή του να ελευθερωθεί η πατρίδα και δεν την παίρνει πίσω… 😉

    Με σημερινά δεδομένα, έχει ασκηθεί κάποια κριτική στα λόγια ταυ αρχιστράτηγου Κολοκοτρώνη; 🤪

  18. ΚΩΣΤΑΣ said

    1 Δύτη μου, άσε την Τρίπολη, προηγείται άλλο!
    Αν ήταν τώρα εδώ ο Μπλογκ και ο Τεό, καλά να είναι όπου και νά ‘ναι, και σου έλεγαν ότι ο Θεός και η εκκλησία ελευθέρωσαν την πατρίδα μας, τι θα τους απαντούσες; Τολμάς να αμφισβητήσεις και τον Κολοκοτρώνη; 😉

  19. 18 Θα απαντούσα ότι την ελευθέρωσε ο Κολοκοτρώνης 🙂
    Άσε να εμφανιστούν και βλέπουμε, τι θα μου πουν και τι θα απαντήσω!

  20. leonicos said

    Εδώ μπηκα από το προηγούμενο άρθρο. Ο Υμηττός δεν ανοίγει

    Όχι ότι θα είχα να πω κάτι σημαντικό και για τα δυο. Αλλά λέω

  21. leonicos said

    Άρα ο Υμηττός ΗΤΑΝ αυριανός

    και αύριο ΘΑ ΕΙΝΑΙ χτεσινός

    κι έπειτα σου λέει Τι τράβει η γλωσσα στα χέρια μας….

  22. leonicos said

    Αφού ο ΠΑΟΚ νίκησε την ΑΕΚ, τι περιμένεις; Να πηγαινει ο κόσμος σωστά;

  23. leonicos said

    Πρεπει να πω κι από δω, επειδή δεν μπορούσα να το πω εγκαίρως

    ότι εντυπωσιάστηκα και από τον Επιτάφιο του Καμπούρη, πολύ αυαίσθητη εξελιξη

    και από το άρθρο για τον Βέγγο, που όσο πιο καλά τον γνωρίζουμε, τόσο πιο πολύ τον εκτιμάμαι

    Πάντως, εγώτον έχω δει σε Πλούτο

  24. Χαρούλα said

    Επανάληψη ο Νικοκύρης στο κανάλι της Βουλής. Άρχισε 14.00. Οποιος αγαπα την επανάληψη

  25. leonicos said

    Δεν νομίζω ότι είναι εύκολο να ‘μαντέψουμε’ τι θα έλεγε άλλος σχολιαστής.

    Ίσως να είναι και κάτι περισσότερο από λάθος.

    Πάντως, είτε την ελευθέρωσε είτε όχι, η αλήθεια είνα ιμία. Ότι η Ορθοδοξία κράτησε ομοιογενές αυτό το πλήθος που σήμερα αποτελούν την Ελλάδα. Ξερουμε ότι πολλοί δεν ήσαν ελληνόφωνοι, και πιθανώς ούτε έλληνες. Και πολλί έλληνες που εξισλαμίσθησαν, σήμερα βρίσκονται στην από κει πλευρά του Αιγαίου.

    Επίσης αν κάτι διατήρησε αυτο τπ πλήθος ου σήμερα ονομάζεται Εβραϊσμός, ήταν η Συναγωγή και οι ραββίνοι.
    Το ίδιο ισχύει για του Φαλασα, και τους Σαμαρίτες, τους Γιαζίτες, τους Μανδαίους και πάει λέγοντας. Είτε πιστεύεις είτ όχι, κάποτε ήταν το μόνο στοιχείο ταυτότητας που υπήρχε

  26. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας.

    Πολὺ ἐνδιαφέρον τὸ σημερινὸ κείμενο.

    Μᾶς βάζει στὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς.

    Μοῦ ἔκανε ἐντύπωση ὁ σχετικὰ μικρὸς ἀριθμὸς τῶν ἀπωλειῶν. Ἂν λάβουμε ὑπ᾿ ὅψιν τὴν πάγια τακτικὴ κάθε ἀντιμαχόμενου νὰ μειώνει τὶς δικές του ἀπώλειες καὶ νὰ φουσκώνει αὐτές τοῦ ἀντιπάλου, σὲ μιὰ μάχη ποὺ κράτησε δυὸ μέρες καὶ συμμετεῖχαν ἀρκετὲς χιλιάδες στρατιωτῶν σκοτώθηκαν συνολικὰ καμιὰ ἑκατοστή.

    Καὶ μιὰ γραμματικὴ παρατήρηση. Ὁ γραμματικὸς χρησιμοποιεῖ δυϊκὸν ἀριθμὸ γιὰ τὸ ἀριθμητικὸ δύω.

  27. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @11. Κύριε-κύριε, τὸ διάβασα κι ἐγὼ τὸ παρακάτω μάθημα, ἀλλὰ δὲν εἶμαι μαρτυριάρης.
    🙂

  28. spyridos said

    Μετά τις επιστολές του Ραφτογιάννη και του Παραβόλα, πρέπει να πω ότι η σημερινή δίνει μια αίσθηση απογοήτευσης.
    Σαν κάτι να χάθηκε.
    Πληροφορίες για τη γλώσσα αλλά και για τις πραγματικές συνθήκες τις εποχής.
    Ο γραμματικός έκανε περισσότερο κακό παρά καλό.

    26
    Στον ανταρτοπόλεμο αυτός που αιφνιδιάζει έχει μικρότερες απώλειες.
    Επιπλέον οι περισσότεροι Τούρκοι στο Βαλτέτσι πρέπει να ήταν Ασιάτες με μικρότερη γνώση της περιοχής.
    Αυτό εξηγεί τον μεγαλύτερο αριθμό νεκρών.

    Στον σύνδεσμο παρακάτω δίνονται διάφορες περιγραφές της μάχης και αυτή του Κολοκοτρώνη.
    Οι διαφορές σε αριθμούς νεκρών που δίνουν ιστορικοί (και «ιστορικοί) είναι πολύ μεγάλες.
    Ο Κανέλλος Δεληγιάννης αναφέρει 1700 νεκρούς Τούρκους και 23 Έλληνες.
    Ο Φίνλευ 400 Τούρκους και 150 Εληνες……

    https://eleftheriaonline.gr/local/politismos/history/item/214109-i-maxi-sto-valtetsi

  29. # 27

    Και γω το είδα αλλά αντέστην στον πειρασμόν και δεν το άνοιξα !

  30. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Τη 4 Μαΐου, Ιστολόγιον Σαραντάκου τω σ’ έτει της ελευθερίας

  31. Δημήτρης Καραγιώργης said

    πυργέλα, πριγέλα,prangi, farangi. Ίσως πρόκειται για μια πρώτη και αρκετά πρώιμη προσπάθεια κατασκευής, μικρού οπισθογεμούς, κανονιού. Βρήκα αυτό: https://en.wikipedia.org/wiki/Breech-loading_swivel_gun

  32. […] Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Δεν αποκλείεται να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις ως το τέλος της… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/05/04/k1821-9/ […]

  33. Γιάννης Ιατρού said

    Λίγα τα σχόλια σήμερα, έχουν πάει όλοι στη συγκέντρωση της ΓΣΕΕ 😂

    30: Στο 614 (605 χθες) σήμερα η Αλέξαινα. Με το αυριανό άρθρο (#11 🙂 ) αναμένεται να σπάσει το φράγμα του 600

  34. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα και να με συμπαθάτε για την πολύωρη απουσία

    30 Φοβερός!

  35. Γιάννης Ιατρού said

    Όντως! 👍

  36. ΚΩΣΤΑΣ said

    33 Καλόψυχέ μου, Γιάννη, «ποίον σε έπος φύγεν έρκος οδόντων;» Τί είμαι εγώ, παλιοκομμούνι, να τρέχω σε πορείες και απεργίες; 🤣😜🤗

  37. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ὁ Ἀρχιστράτηγος ἤξερε πολύ καλά τήν Ψυχολογική (..ἄν ἐχαλιώμεθα, ἐκινδυνεύαμε νά μή κάμωμι ὀρδί πλέον..) καί τήν πολεμική σημασία τῆς νίκης στό Βαλτέτσι (..ἤ νά σώση τούς ἐγκατοίκους Γραικούς Πελοποννησίους, ἤ νά τούς αφήση αίωνίως κατησχυμένους..) καί τήν προετοίμασε καλά καί μέ πάθος. Αὐτή ἡ προετοιμασία τοῦ Ξεσηκωμοῦ στόν Μωριά περιλαμβάνει θαυμαστές λεπτομέρειες πού δέν προβάλλονται ἐπαρκῶς ἀπό τήν μακροΙστορία μας. (Θά ἄξιζε, ἴσως, τόν κόπο νά ἀφιερώσουμε κάποτε μιά συζήτηση γιά τήν δραστηριότητα τοῦ Γέρου στήν Πελοπόννησο, τό τετράμηνο πρίν ἀπό τό Βαλτέτσι..)

  38. ΚΩΣΤΑΣ said

    37 Γιώργο, ξανασκέψου την πρότασή σου για το Βαλτέτσι. Μη γίνει κάνα μπέρδεμα με τον Θοδωρή και τον Άρη, κι έχουμε ντράβαλα εδώ… 😉

  39. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @36, 33. Κώστα, ὁ Γιάννης μιά χαρά τά λέει. Ἀνεβάζει φωτογραφία τῆς ἀπεργιακῆς συγκέντρωσης τῆς ΓΣΕΕ μέ πέντε ἄτομα! 🙂 🙂

  40. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @38. Ἄλλο Κοζάνη, ἄλλο Λωζάνη, ἀγαπητέ Κώστα. 🙂

  41. ΚΩΣΤΑΣ said

    39 Δεν διαφωνώ, Γιώργο, αλλά εμένα τι με έβαλε ως έναν από τους πέντε!!! 😉

  42. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @41. Ὥς περαστικό βέβαια! 🙂

  43. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο Κανέλλος Δεληγιάννης περιγράφει τη μάχη με τα παρακάτω λόγια:

    Αυτή η ένδοξος νίκη ήταν η κρίσις της Ελληνικής Επαναστάσεως και εις αυτήν χρεωστείται η ανεξαρτησία της πατρίδος καθ’ ότι ενεθάρρυνε και εμψύχωσε τους Έλληνας.

    Συνολικά οι Τούρκοι είχαν 300 νεκρούς και πάνω από 500 τραυματίες. Η μάχη υπήρξε καθοριστική για το ηθικό των αντιμαχομένων. Οι Έλληνες, οι οποίοι πολέμησαν για πρώτη φορά κάτω από σωστή οργάνωση, πήραν θάρρος συνειδητοποιώντας την ανωτερότητά τους έναντι των Τούρκων, ενώ οι δεύτεροι κατάλαβαν ότι η επανάσταση ήταν κάτι σοβαρότερο από μία απλή εξέγερση ολιγάριθμων Ελλήνων
    Ιστορία του Ελληνικού Έθνους σ.119

    «Σταθῆτε, Περσιάνοι νὰ πολεμήσωμεν!»
    η κραυγή του Νικηταρά κατά την υποχώρηση των Οθωμανών στις 13 Μαΐου 1821.
    Φώτιος Χρυσανθόπουλος (Φωτάκος) – Βίοι Πελοποννησίων ανδρών
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%92%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B5%CF%84%CF%83%CE%AF%CE%BF%CF%85

  44. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  45. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η μάχη του Βαλτετσίου στο δημοτικό τραγούδι

    Τι έχεις, καημένε κόρακα, που σκούζεις και φωνάζεις;
    Μήπως διψάς για αίματα, για τούρκικα κεφάλια;
    Πέρασε από τα Τρίκορφα και σύρε στο Βαλτέτσι,
    όπου είν’ ο τόπος δυνατός και δυνατά ταμπούρια,
    εκεί θα βρεις τα αίματα, τα τούρκικα κεφάλια,
    Τρία μπαϊράκια κίνησαν από μέσα από τη χώρα,
    το ένα πάει στα Τρίκορφα, τ’ άλλο στους Αραχαμίτες,
    κι αυτός ο Κεχαγιάμπεης πηγαίνει στο Βαλτέτσι.
    Ο Κυριακούλης του μιλάει κι ο Μπεζαντές του λέει:
    «Πού πας, βρε Κεχαγιάμπεη, τ’ Αλή πασά κοπέλι;
    Εδώ δεν είναι Κόρινθος, δεν είναι Πέρα Χώρα,
    δεν είναι τ’ αργίτικα κρασιά, του Μπέλεση τα κριάρια.
    Εδώ είν’ ορδή Καρύταινας, μανιάτικο ντουφέκι,
    Κολοκοτρώνης αρχηγός με το Μαυρομιχάλη».
    Αφήστε τα ντουφέκια σας και βγάλτε τα σπαθιά σας
    βάλτε τους Τούρκους εμπροστά, σαν πρόβατα, σαν γίδια.
    https://www.sansimera.gr

  46. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἐκτός ἀπό τήν ὀμορφιά τοῦ τραγουδιοῦ (καί τήν μνημόνευση τοῦ Νικηταρᾶ), νά θυμηθοῦμε ὁτι ὁ Γκάτσος γεννήθηκε ἐκεῖ, κοντά στο Βαλτέτσι

  47. sarant said

    44-45 Α μπράβο!

  48. Alexis said

    #46: Εκπληκτικό τραγούδι των Χατζιδάκι-Γκάτσου αλλά τελείως άστοχη, κατά τη γνώμη μου, η «θεατράλε» ερμηνεία του Λέκκα.
    Καμία σχέση με τη λιτή, δωρική ερμηνεία του Μητσιά στην πρώτη εκτέλεση.

  49. 29, … # 27
    Και γω το είδα αλλά αντέστην στον πειρασμόν και δεν το άνοιξα ! …

    Κι εγώ
    απορώ και ανθίσταμαι

  50. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  51. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    50
    Peten Von Hess – Ο Αναγνωσταράς – Αναγνώστης (Χρήστος) Παπαγεωργίου νικά τους Τούρκους στη Μάχη του Βαλτετσίου (1835)

  52. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Υπάρχει, επίσης, η ιστορία για τον λαϊκό ραψωδό Τσοπανάκο από τη Δημητσάνα (κατά κόσμον Παναγιώτης Κάλας), ο οποίος ακολουθούσε τον Νικηταρά και έγραψε προς τιμήν του το κλέφτικο «Στα τρίκορφα μες στην κορφή» μετά τη Μάχη του Βαλτετσίου (1821)..»
    https://www.lifo.gr/culture/arxaiologia/moysiki-horos-kai-atomikos-oplismos-kata-tin-epanastasi-toy-1821-mesa-apo-8-pinakes

    Στα Tρίκορφα μες στην κορφή
    Kολοκοτρώνης ρίχν’ ορδή,
    μες στα Tρίκορφα στη ράχη
    πάει το αίμα σαν αυλάκι.

    Kολοκοτρώνης φώναξε
    κι ούλος ο κόσμος τρόμαξε,
    γιεμ, ο Θοδωρής φωνάζει
    και το στράτευμα διατάζει.

    Πού ‘σαι μωρέ Nικηταρά
    πο ‘χουν τα πόδια σου φτερά,
    γιεμ, και συ μωρέ Γιατράκο
    κάθε μέρα κάνεις τράκο

  53. ΚΩΣΤΑΣ said

    52 –> γιεμ, ο Θοδωρής φωνάζει

    Αυτό το γιεμ τί σημασία έχει; υιέ μου, γιέ μου;

    Το ρωτά γιατί σε περιοχές της Θεσσαλίας είναι συχνότατη έκφραση, κυρίως από μεγάλης ηλικίας άτομα. Εγώ το αντιλαμβάνομαι περισσότερο ως επιφώνημα. Ούι γιεμ, γιέμ τί έπαθα, …

    Ξέρει κανείς κάτι παραπάνω;

  54. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κι αὐτὰ τὰ σίδερα ποὺ φορεῖς μπορῶ νὰ σοῦ τὰ στολίσω
    Μ’ ἕνα κλωνὶ βασιλικὸ κι ἕνα ματσάκι δυόσμο
    Μὲ τοῦ Πλαπούτα τ’ ἅρματα καὶ τοῦ Νικηταρᾶ τὶς πάλες.
    Μὰ ἐγὼ ποὺ εἶδα τοὺς ἀπογόνους σου σὰν πουλιὰ
    Νὰ σκίζουν μιάν ἀνοιξιάτικη αὐγὴ τὸν οὐρανὸ τῆς πατρίδας μου
    Κι εἶδα τὰ κυπαρίσσια τοῦ Μοριᾶ νὰ σωπαίνουν
    Ἐκεῖ στὸν κάμπο τοῦ Ἀναπλιοῦ
    Μπροστὰ στὴν πρόθυμη ἀγκαλιὰ τοῦ πληγωμένου πελάγου
    Ὅπου οἱ αἰῶνες πάλευαν μὲ τοὺς σταυροὺς τῆς παλληκαριᾶς
    http://www.myriobiblos.gr/greekliterature/gatsos_ippotis.html

  55. Χαρούλα said

    #46 Γιατρέ υπέροχο!!! Ευχαριστώ που μας το θυμίσατε. Αν και συμφωνώ με τον Alexis #48

  56. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @55. Κι ἐγώ συμφωνῶ! 🙂 Ἀνέβασα ὅ,τι ἐμφανίστηκε πρῶτο στο ψαχτήρι. Στήν δισκοθήκη μου καί στό μυαλό μου εἶναι ἡ φωνή τοῦ Μητσιᾶ.

  57. Nestanaios said

    25. Leonicos.
    … son arena en los ojos de la gente.

  58. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  59. geobartz said

    «το σχέδιον είναι μετά μίαν ή δύω ημέρας να γίνη ο πλόκος (*) Τριπόλεως…πλόκος: ο αποκλεισμός, από ιτ. blocco. Η λ. χρησιμοποιείται και για ναυτικό αποκλεισμό αλλά και για στεριανές πολιορκίες, όπως εδώ».

    # Πλοκός (ο), λέγεται Μακεδονιστί ο πλεκτός με κλαδιά (συνήθως μηλιάδια) φράχτης της αυλής του σπιτιού. Πλεκτή ήταν και η πόρτα της αυλής, που λεγόταν όμως πουρειά (που-ρειά).

  60. @ 53 ΚΩΣΤΑΣ

    Πράγματι, αυτό το τόσο διαδεδομένο και σε μας «γιεμ», επιφώνημα πλέον, το προσλαμβάνουμε σαν «υιέ μου». Μπα, γιεμ…

  61. Πέπε said

    53, 60

    Στη Σάμο (μπορεί και αλλού) το «γιε μ’» συνηθίζεται και προς γυναίκες. Όπως το «μανούλα μου» πηγαίνει και προς αρσενικούς και από μάνα προς παιδί, ή το «παιδί μου» και από παιδί προς γονέα.

    Ποτέ δεν είχα σκεφτεί ότι, είτε μέσα στον προφορικό λόγο είτε σ’ αυτή (#53) την ιδιαίτερη χρήση στα τραγούδια (όπου απλώς τροποποιεί το μέτρο), είναι κάτι άλλο εκτός από «γιε μου».

  62. 53, 61

    Είναι και τόσο σπάνια η λέξη «γιος» και η έκφραση «ο γιος μου» (= ου γιός ιμ). Ήταν πάντα μεγάλη η χρήση του «πιδιού».

  63. dryhammer said

    Κι εγώ που νόμιζα πως είναι αυτό στα ΒΙ-κα

    https://img.freepik.com/free-vector/yum-text-with-emoticon_110464-498.jpg?size=626&ext=jpg

  64. loukretia50 said

    63. Άντε καλέ, έχουμε και το ¨Μάρε γιε μου κανακάρη…» που τότε δεν καταλάβαινα σε ποιόν απευθύνεται, αλλά υποθέτω έχει την έννοια : μωρέ παιδάκι μου!

  65. ΣΠ said

    64
    Τ’ άκουγα μικρός και αναρωτιόμουν «τι είναι ο μαρεγές;»

  66. ΚΩΣΤΑΣ said

    61 – 62
    Ναι, το γιεμ λέγεται και μεταξύ γυναικών. Στη δική μας ντοπιολαλιά μπορεί να ακούσεις να λέει η μία προς την άλλη: – Α γιεμ, τι κάν’ς ικεί, μαρή;
    Γι’ αυτό εμένα μου φαίνεται σαν απλή προσφώνηση, θετική, χωρίς καν αίσθηση ότι απευθύνεται στο παιδί της.

    Παλιότερα οι γιαγιάδες λέγαν και το άλλο στα αγόρια:
    Τι κάν’ς πουτσαράμ’ (λεβέντη μου, παλικάρι μου…)

    Τώρα πονήρεψαν, δεν το ακούς αυτό. 😉

  67. dryhammer said

    64. Ναι, αλλά υπάρχει και το «νοικοκυρίστικο» [ουδεμία σχέση έχον με το Νικοκύρη]

    «Τις μεγάλες Αποκριές στέκουν οι ψ… ορθές, yum, και το μεγάλο Πάσκα στέκουν τα μ… και χάσκα»

  68. sarant said

    67 Αποδοκιμάζω 🙂

  69. Δημήτρης Καραγιώργης said

    52, 53 <– για το "γιεμ". Κάτι αντίστοιχο, δεν ξέρω αν είναι το ίδιο, είναι και η λέξη "χ(ι)εμ" που τη θυμάμαι από τη γιαγιά μου αλλά και τη μάνα μου όταν ήμουν μικρός. Την έβαζαν όμως στο τέλος της φράσης. Δεν ξέρω τι σημαίνει ούτε και τις ρώτησα ποτέ. Μου έδινε την εντύπωση πως σημαίνει κάτι σαν "τώρα, μάλιστα".

  70. Δημήτρης Καραγιώργης said

    Δημήτρης Καραγιώργης συνέχεια. Μια αναζήτηση σε ονλάιν αγγλο- τουρκικό λεξικό, η λέξη χεμ ως τουρκική σημαίνει επίσης, ακόμη. Μήπως ταιριάζει στο «γιεμ» του τραγουδιού;

  71. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    70# Το τρκ hem…hem είναι αυτό που λέμε εμείς και (αυτό) και (εκείνο), δύο σε ένα που λένε.

    https://www.slang.gr/definition/5139-em-sampou-em-kontisioner

  72. Δημήτρης Καραγιώργης said

    71 <– Είναι το εμ λοιπόν, επαναλαμβανόμενο και που το λέω και συχνά. Και δεν μπόρεσα να το συσχετίσω με το "χεμ" της για γιαγιάς μου. Σ ευχαριστώ πολύ για την εξήγηση. Κι όσο για το "γιεμ", τελικά είναι επιφώνημα στο τραγούδι;

  73. Πέπε said

    @70, 71

    Το τούρκικο hem μ’ αυτή την έννοια το λέμε και στα ελληνικά: εμ κερατάς, εμ δαρμένος. (Και έμι, έμου και αλλαχώς…)

    Αν σχετίζεται και με το χεμ της γιαγιάς του #72, δεν το ξέρω αλλά εκ πρώτης όψεως δύσκολο το βλέπω.

  74. […] Το σημερινό άρθρο είναι το δέκατο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ. […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: