Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η γυναίκα που σκοτώνει και άλλες αιματοβαμμένες ιστορίες (μια συνεργασία του Κόρτο)

Posted by sarant στο 11 Ιουνίου, 2021


Παρουσιάζω σήμερα με χαρά μια συνεργασία του φίλου μας του Κόρτο. Θυμίζω πως ο Κόρτο μας είχε δώσει το 2018 μια συνεργασία για τον Τζογέ, την ευθυμογραφική στήλη που δημοσιευόταν στην εφ. Βραδυνή τον μεσοπόλεμο, όπως και ένα αφήγημα για τη ζωή στις φυλακές τον μεσοπόλεμο.

Η σημερινή συνεργασία αρχικά εντασσόταν σε μια ευρύτερη μελέτη, που είχε ως θέμα την αντιμετώπιση της γυναίκας στο ρεμπέτικο τραγούδι. Επειδή όμως η μελέτη εκείνη ήταν πολύ μεγάλη και η ενότητα που θα δούμε σήμερα είναι αυτοτελής, έκρινα προτιμότερο να μετατραπεί σε αυτόνομο άρθρο, ως πρόγευση, και την ευρύτερη μελέτη να τη δούμε σε επόμενη ευκαιρία.

Όσο για τον τίτλο, ας πούμε ότι ήταν τόσο σπάνιες οι ανθρωποκτονίες με δράστρια κάποια γυναίκα, που εύλογο ήταν να προκαλούν το μεγάλο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης -και των ρεμπέτηδων που εδώ λειτουργούσαν χρονογραφικά.

Δεν λέω περισσότερα, δίνω τον λόγο στον Κόρτο.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΣΚΟΤΩΝΕΙ

και άλλες αιματοβαμμένες ιστορίες

Η αφορμή για την σύνταξη του ακόλουθου άρθρου δόθηκε μέσα από διαδικτυακή συζήτηση στο παρόν ιστολόγιο στις 9/4/ 2021, κατόπιν προτροπής του φίλου Γιάννη Ιατρού, τον οποίον ευχαριστώ ιδιαιτέρως, όπως επίσης και τους άλλους φίλους σχολιαστές οι οποίοι εξεδήλωσαν ενδιαφέρον για την σύνταξη ενός κειμένου τέτοιας θεματολογίας. Επίσης απευθύνω ευχαριστίες στον συγγραφέα και μελετητή του ρεμπέτικου Κώστα Βλησίδη, ο οποίος βοήθησε στην διερεύνηση της υπόθεσης του εγκλήματος στην Καισαριανή και επίσης παρείχε σημαντικά στοιχεία για την δολοφονία του Καλαματιανού. Και βέβαια ευχαριστώ πολύ τον Νίκο Σαραντάκο, τόσο για την παρότρυνσή του να γράψω το κείμενο, όσο και για την ευγενική του προσφορά να φιλοξενήσει την δημοσίευση!

Εισαγωγή: απεικονίσεις του φόνου στα τραγούδια λαϊκής απηχήσεως

Ο φόνος, το έγκλημα και ο δραματικός θάνατος αποτελούν διαχρονικά στοιχεία της λαογραφίας μας ήδη από την εποχή του δημοτικού τραγουδιού. Κατ’ αναλογία στο αστικό λαϊκό τραγούδι, το λεγόμενο ρεμπέτικο, εμφανίζονται αναφορές σε αόριστα ή συγκεκριμένα εγκλήματα και σκοτωμούς. Τα πραγματικά περιστατικά φόνων που καταγράφονται στα ρεμπέτικα άλλοτε έχουν σχέση με τον υπόκοσμο και τον χώρο της μαγκιάς, όπως οι περιπτώσεις του Σακαφλιά (ή Σαρκαφλιά) και του Πίκινου, και άλλοτε αφορούν πρόσωπα των οποίων η δολοφονία προκάλεσε την λαϊκή συγκίνηση (π.χ. Γυφτοδημόπουλος). Τα ληστρικά τραγούδια όπου περιγράφεται το τραγικό τέλος γνωστών ληστάρχων ή κλαριτών της εποχής του Μεσοπολέμου (Γιαγκούλας, Γκαντάρας, Μπαμπάνης, Γιαγιάδες κλπ) αποτελούν μία αυτόνομη κατηγορία. Ωστόσο δημοτικοφανούς ύφους θρηνητικά άσματα για αδικοσκοτωμένους έγραψαν και συντελεστές του ρεμπέτικου τραγουδιού, όπως τα δύο τραγούδια για τον Σωτήρχαινα (1934, ένα του Καρίπη με τον Παπασιδέρη και ένα του Κώστα Φαλτάιτς με τον Γιώργο Μεϊντανά). Βεβαίως πραγματικά εγκλήματα ή τραγικά περιστατικά καταγράφονται και σε δυτικότροπα ή ελαφρά αστικά τραγούδια του Μεσοπολέμου, τα οποία αγαπήθηκαν εξίσου από τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα. Από την όλη διερεύνηση των ασμάτων αυτών, όπως και του συνδεόμενου λαογραφικού και δημοσιογραφικού υλικού, ειδικό ενδιαφέρον εμφανίζουν τα εγκλήματα για τα οποία κατηγορήθηκαν γυναίκες -δικαίως ή αδίκως- άλλοτε ως φυσικοί και άλλοτε ως ηθικοί αυτουργοί. Επιπλέον αξιοπρόσεχτα είναι ορισμένα περιστατικά εγκλημάτων τα οποία έλαβαν χώρα στο περιβάλλον του ρεμπέτικου, αλλά παραδόξως δεν καταγράφηκαν σε τραγούδια. Σε κάθε περίπτωση η μελέτη των εγκλημάτων αυτών αποκαλύπτει πολλές πτυχές της διαμόρφωσης της νεώτερης λαογραφίας μας.

α) Ο τραγικός θάνατος του Ιωάννου Καλομοίρη

Στις 11 Ιουλίου 1923 συμβαίνει ένα τραγικό γεγονός το οποίο θα συγκλονίσει την Ελλάδα1. Μέσα στο διαμέρισμα της όμορφης 30χρονης Μαργαρίτας Ουαλλόν, Βελγίδας Γαλλικής υπηκοότητος, σκοτώνεται με πιστόλι ο 17χρονος Γιάννης Καλομοίρης, γιος του μεγάλου μας εθνικού μουσουργού Μανώλη Καλομοίρη. Κατά την στιγμή του σκοτωμού μέσα στο διαμέρισμα βρίσκονται μόνο οι δυο τους, Γιάννης Καλομοίρης και Ουαλλόν. Μοναδικός μάρτυρας είναι ο 14χρονος Γιαννάκης Χορν (γιος του θεατρικού συγγραφέα Παντελή Χορν), φίλος του Γιάννη Καλομοίρη, ο οποίος όμως στεκόταν έξω από το διαμέρισμα κατά την διάρκεια των γεγονότων. Η Μαργαρίτα κατηγορείται ότι πυροβόλησε το θύμα για λόγους αντεκδίκησης εξαιτίας ερωτικής απόρριψης εκ μέρους του, ενώ η ίδια υποστηρίζει ότι ο νεαρός την διεκδίκησε ως ερωμένη, αυτήν τον απέρριψε και εφόσον αυτός την απείλησε ότι θα την σκοτώσει και μετά θα αυτοκτονήσει, ακολούθησε πάλη μεταξύ τους κατά την οποία το πιστόλι εκπυρσοκρότησε -συνεπώς πρόκειται για ατύχημα .

Η κοινή γνώμη διίσταται για το περιστατικό και η δίκη παίρνει διστάσεις τεράστιου ενδιαφέροντος για την κοινωνία, η οποία χωρίζεται σε στρατόπεδα «Καλομοιρικών» και «Ουαλλικών», υποστηρίζοντας την μία ή την άλλη εκδοχή. Στην δίκη διαξιφίζονται σπουδαία ονόματα της νομικής επιστήμης της εποχής. Η πολιτική αγωγή εκπροσωπείται εκτός των άλλων από τον σοσιαλιστή βουλευτή και ποιητή Άγι Θέρο (Σπύρο Θεοδωρόπουλο), ενώ ανάμεσα στην υπεράσπιση βρίσκεται ο ποινικολόγος Κώστας Τσουκαλάς, (πατέρας του μεταγενέστερου δημάρχου Αθηναίων Άγγελου Τσουκαλά). Η αρχική ιατροδικαστική έρευνα είναι ελλιπής και καταδεικνύει φόνο εκ προθέσεως, συντόμως όμως μία νέα, συμπληρωματική ιατροδικαστική έκθεση αλλάζει τα δεδομένα και τεκμηριώνει ότι ο νεαρός είχε πυροβοληθεί τυχαία, κατά την συμπλοκή του με την Ουαλλόν. Αλλά και ο εισαγγελεύς Τόμαν (καθολικός εκ Σύρου) εισηγήθηκε την απαλλαγή της κατηγορουμένης, με τρόπο εξαιρετικώς δυναμικό. Μεταφέρουμε το σχετικό απόσπασμα από το σχετικό δημοσίευμα του Σπύρου Λεωτσάκου: «Και τελικά ύστερα από εννέα ολοκλήρων ημερών διαδικασία και αφού ο Εισαγγελεύς, μακαρίτης Τόμαν, βροντοφώνησε μέσα στο δικαστήριο ότι η Μαργαρίτα ήταν αθώα και εζήτησε την πανηγυρική απαλλαγή της, υπεστήριξεν ότι και να τον είχε σκοτώσει πάλι δίκηο θα είχε, γιατί και η χειρότερη πόρνη έχει δικαίωμα να αξιώνη από την κοινωνία να μη την βρίζουν μπροστά στον κόσμο για να την κάνουν να υποκύψη». Μέσα σε αυτό το κλίμα οι ένορκοι διακηρύττουν ότι η κατηγορουμένη δεν σκότωσε το θύμα και η Μαργαρίτα Ουαλλόν αθωώνεται.

Για τον αδικοχαμένο γιο του Μανώλη Καλομοίρη γράφηκε ένα θρηνητικό τραγούδι. Πρόκειται για το ταγκό «η γυναίκα που σκοτώνει» (αγόρι μου έλα ξύπνα/ και γείρε στην αγκαλιά μου/ τα χάδια σου μη μ’ αρνιέσαι/ μα γιατί δεν μου μιλάς;) του Θέμη Νάλτσα. Το τραγούδι πρωτοηχογραφήθηκε το 1924 με την Μαρίκα Παπαγκίκα και είχε μεγάλη επιτυχία, όπως προκύπτει και από τον μεγάλο αριθμό ηχογραφήσεών του, μάλλον δέκα το σύνολο, κατά το διάστημα 1924 έως 1929. Στην εκτέλεση του τραγουδιού με την Παπαγκίκα δεν περιλαμβάνεται στίχος με αναφορά σε φονικό όπλο. Σε άλλες ηχογραφήσεις όπως αυτή με την Τασία Δημητριάδου (1928) ή με την Αλίκη Βίτσου-Επιτροπάκη και τον Κώστα Ιορδάνου (1929) γίνεται λόγος για στιλέτο: «αχ, κοιμάσαι πιο ’κει/ που σε σκοτώσαμ’ όλοι/ με αυτό το στιλέτο τότε, όταν μου είπες θα ’ρθεις και να μη σε ξαναϊδώ».

Το τραγούδι αυτό δεν ανήκει στο ρεμπέτικο ρεπερτόριο. Ωστόσο η τεράστια απήχησή του μαρτυράει τον συναισθηματικό φόρτο που γέννησε στην κοινωνία η ιστορία μίας μοιραίας γυναίκας, για τον έρωτα της οποίας χύθηκε άδικο αίμα. Υπό αυτήν την έννοια το εν λόγω άσμα διασταυρώνεται με την αστική μας λαογραφία ως αρχετυπική απεικόνιση του καταστροφικού ερωτικού πάθους -ένα μοτίβο που απαντάται συνεχώς στα ρεμπέτικα τραγούδια και εκπροσωπείται εντόνως από την μορφή της μάγκισσας.

β) Δάκρυα για την Φούλα, πόθοι για την Κούλα

Οι δύο διάσημες περιπτώσεις εγκλημάτων με συμμετοχή γυναικών κατά τον Μεσοπόλεμο, ο φόνος του Αθανασόπουλου (το έγκλημα στου Χαροκόπου) αφενός, η δράση της Κούλας Χριστοφιλέα αφετέρου, αποτυπώθηκαν στην λαϊκή καλλιτεχνική παραγωγή της εποχής μάλλον με πνεύμα επιείκειας, συμπάθειας ή ακόμα και θαυμασμού για τις θύτριες.

Όσον αφορά την πρώτη περίπτωση, αυτήν του εγκλήματος στου Χαροκόπου, ο Ιάκωβος Μοντανάρης συνθέτει και ηχογραφεί την «Κακούργα πεθερά» (το 1931, σε πέντε διαφορετικές εκδοχές, με τον Νούρο, τον Νταλγκά, την Εσκενάζυ, την Μαρίκα Πολίτισσα και τον Ζαχαρία Κασιμάτη), όπου η όμορφη Φούλα ναι μεν αποκαλείται «δαιμονισμένη», αλλά συγχρόνως γίνεται σαφές ότι βιώνει μία τραγωδία: «Μάνα γλυκιά μανούλα μου, πάψε τα δάκρυά σου/ και πάρε τα παιδάκια μου μέσα στην αγκαλιά σου/ αυτά θα έχεις για παιδιά, μένα λησμόνησε με/ κάνε σταυρό στην Παναγιά, μάνα συγχώρεσε με» (στην εκδοχή με την Ρόζα Εσκενάζυ). Αντιθέτως η Κάστρου κατηγορείται ότι «πήρε στο λαιμό της» τους εμπλεκόμενους στην υπόθεση. Ο Μοντανάρης γράφει και δεύτερο τραγούδι για το ίδιο θέμα, ένα ταγκό με τίτλο «Μετάνοια αμαρτωλής» (1932, σε ερμηνεία Κ. Κοντόπουλου) στο οποίο η Φούλα απολογείται για το σφάλμα της, λέγοντας ότι μέσα στον γάμο της ήταν αποδιωγμένη και ζητά συγχώρεση («φταίει η μάνα που μ’ εγέννα και συγχώρηση ζητώ»). Το δραματικού ύφους επιθεωρησιακό σκετς με τίτλο «Πεθερά και Φούλα στη φυλακή» του Τέτου Δημητριάδη (1932) αποσκοπεί στην πρόκληση συμπαράστασης και συμπόνιας για τις δύο καταδικασμένες, διότι έχουν αδικηθεί και μάλιστα, εάν η Φούλα καταδικαστεί σε θάνατο, θα αφήσει πίσω ορφανά. Ωστόσο στην πρόζα της συγκεκριμένης ηχογράφησης, ο δεσμοφύλακας εκφράζει την στερεότυπη προκατάληψη των παντρεμένων ανδρών για τις πεθερές: «Καλύτερα να με βάλουνε μέσα σε ένα κλουβί με δέκα λεοντάρια , παρά σε ένα κελί που ’ναι μια πεθερά». Γενικότερα η Κάστρου αντιπροσωπεύοντας την καταπιεστική πεθερά θα δεχτεί την σάτιρα της επιθεώρησης και σε άλλες περιπτώσεις: «η κοκότα θέλει σφόλι και ο φίλος πορτοφόλι/ ο τεμπέλης χουζουρλούκι/ και η Κάστρου ένα παλούκι» (ο Κουτσομπόλης, του Πέτρου Κυριακού και της Μαίρης Φερλάτσου, 1932). Τέλος το τρίτο κυριότερο πρόσωπο από τους εμπλεκομένους στο έγκλημα, ο φυσικός αυτουργός Μοσκιός, θα αντιμετωπιστεί από την λαϊκή μούσα με διττό τρόπο: Ο Μίνως Μάτσας στο τραγούδι «Το παράπονο του Μοσκιού» (1931, με τον Γιώργο Βιδάλη) συμπονεί τον καταδικασμένο αποδίδοντάς του τα δραματικά λόγια: «Ένα είναι το λάθος μου, ένα τ’ αμάρτημά μου/ την Φούλα που αγάπησα τρελά μες την καρδιά μου». Το έγκλημά του δικαιολογείται από τον φλογερό έρωτα, ενώ η Κάστρου εξακολουθεί να αποκαλείται «κακούργα». Συγχρόνως όμως ο Μάτσας ως στιχουργός δεν χάνει την ευκαιρία να ειρωνευτεί τον Μοσκιό, στο σατιρικό τραγούδι «Μπαμπά θέλω γυναίκα» (1931, σε μουσική του Ν. Σταθερού, με τον Γ. Βιδάλη): «Θεέ μου να μην είναι φόνισσα/ να μην έχει μάνα δολοφόνισσα/ κι αν τύχει και ’χει ξαδερφάκι/ να μην του μοιάζει του Μοσκιού».

Για την δεύτερη περίπτωση, αυτή της Κούλας Χριστοφιλέα, της ροκαμβολικής γκάνγκστερ της Αθήνας, γράφηκαν οπωσδήποτε δύο ρεμπέτικα τραγούδια, μάγκικου περιεχομένου, αλλά πιθανόν να πρέπει να περιληφθεί και ένα τρίτο ως σχετικό. Ξεκάθαρη είναι η αναφορά στην Χριστοφιλέα στο τραγούδι του Κώστα Μισαηλίδη «η Κούλα» (δύο ηχογραφήσεις, μία το 1929 με τον Νταλγκά και μία το 1930 με τον Γ. Βιδάλη), όπου μεταξύ άλλων αναφέρεται και το θύμα της εγκληματικής πράξης: «Τι ήθελα και σε γνώρισα και μ’ έφαγε η μαρμάγκα/ θα με σκοτώσεις άδικα σαν τον σωφέρ τον Τσάγκα». Η Κούλα παρουσιάζεται ως πόλος μεγάλης ερωτικής έλξης και με χαρακτηριστικές μάγκικες ιδιότητες: χασικλού, απαιτητική στον έρωτα, βίαιη. Στο τραγούδι του Καρίπη «η Κούλα» (1933 σε δύο εκδοχές, μία με την Ρίτα Αμπατζή και μία με την Ρόζα Εσκενάζυ), οι αναφορές στο έγκλημα εκλείπουν, αλλά η έμπνευση ξεκινάει σαφώς από την Χριστοφιλέα. Πρόκειται για ακόμη ένα μάγκικο τραγούδι με θεματολογία ερωτικής διεκδίκησης εκ μέρους του άνδρα προς μία Κούλα που τον απορρίπτει, η οποία όμως χαρακτηρίζεται ως «μοβόρα». Εντυπωσιάζει ο κάθετος τρόπος με τον οποίο η μάγκισσα βάζει τα πράγματα στην θέση τους: «Ολοενά με παρατούσες, με τις γκόμενες γυρνούσες/ άντε στρίψε ρε, στη ζούλα, γιατί εμέ με λένε Κούλα!» (στην εκδοχή της Ρίτας Αμπατζή). Το τραγούδι διασκευάστηκε τουλάχιστον δύο φορές (μία από τον Γιώργο Κατσαρό το 1936 με τίτλο «Μ’ έναν καφετζή μπλεγμένη» και μία το 1954 με τίτλο «χθες σε είδα μεθυσμένο» με την Ρόζα), αλλά χωρίς αναφορές στην Κούλα. Τρίτο τραγούδι που πρέπει ίσως και αυτό να θεωρηθεί εμπνευσμένο από τον χαρακτήρα της Κούλας Χριστοφιλέα είναι το «Μια μπαμπεσιά θελήσαν» σε μουσική του Σπύρου Περιστέρη και στίχους του Κώστα Μακρή (1936, με τον Κώστα Ρούκουνα). Μολονότι δεν γίνεται ούτε εδώ αναφορά στα πραγματικά περιστατικά, η βαριά μάγκικη θεματολογία του τραγουδιού με μαχαίρια (η «βουβή») και νταηλίκια υποδεικνύει ότι με το όνομα Κούλα τυποποιείται πλέον η ζόρικη γυναίκα που βάζει τους μάγκες σε μπελάδες.

γ) Άνδρες του ρεμπέτικου τραγουδιού ως θύματα των γυναικών τους

Ενώ τα εγκλήματα της Φούλας και της Κούλας καταγράφηκαν στο ρεμπέτικο τραγούδι, παραδόξως δεν έγινε το αντίστοιχο για δύο περιπτώσεις θανάτων ανδρών του άμεσου χώρου του ρεμπέτικου οι οποίοι έχασαν την ζωή τους μέσα από καταστάσεις στις οποίες ενεπλάκησαν οι γυναίκες τους.

Η πρώτη περίπτωση, η γνωστότερη, αφορά τον θάνατο του ταλαντούχου οργανοπαίχτη και μεγάλου τραγουδιστή Γιώργου Κάβουρα (1907-1943). Μολονότι οι λεπτομέρειες της ιστορίας είχαν αποσιωπηθεί για χρόνια, και ακόμα ίσως παραμένουν θολά σημεία, τα γεγονότα όπως τα μεταφέρει η εγγονή του Κάβουρα Ντίνα Ισαακίδη2 συνοψίζονται στα εξής: ο γάμος του Γιώργου Κάβουρα με την Ειρήνη Δάντου ή Κωνσταντάρα ξεκίνησε από κεραυνοβόλο έρωτα και μάλιστα στην πορεία το ζεύγος απέκτησε και παιδιά. Δυστυχώς στην συνέχεια ο γάμος τους κατέληξε σε μία σειρά επαναλαμβανόμενων συγκρούσεων. Ο Κάβουρας φαίνεται ότι διατηρεί εξωσυζυγική σχέση και έρχεται σε διάσταση με την γυναίκα του. Το 1943, στην Κατοχή η Ειρήνη για να τον εκδικηθεί συνάπτει ερωτική σχέση με έναν Ιταλό με τον οποίο συζεί, κρατώντας τον Γιώργο σε απόσταση από τα παιδιά του. Σε ένα τραγικό ξέσπασμα, ο τελευταίος, απαιτώντας να μπει στο πρώην σπίτι του και να δει τα παιδιά του, επιτίθεται στην Ειρήνη και την μαχαιρώνει στο χέρι, ενώ συνάμα παλεύει και με τον Ιταλό. Η Ειρήνη αμυνόμενη αντεπιτίθεται χτυπώντας τον στο κεφάλι με μία μποτίλια. Το αιμάτωμα θα αποβεί μοιραίο και ο μεγάλος τραγουδιστής θα πεθάνει έξι ημέρες αργότερα.

Ο Μάρκος Βαμβακάρης μεταπολεμικά θα ηχογραφήσει τραγούδι θρηνητικό για τον Κάβουρα (μία ηχογράφηση μάλλον του 1960 με τον Μπιθικώτση και μία δεύτερη ζωντανή ηχογράφηση από το κέντρο του Βρανά το 1961 με ερμηνεία του ίδιου του συνθέτη). Ωστόσο ουδεμία λεπτομερής αναφορά γίνεται στα τραγικά γεγονότα ή σε σκοτωμό. Στην εκδοχή με τον Μάρκο Βαμβακάρη η τελευταία στροφή λέει: «Κι αν πέθανες με τα πολλά, εμείς δεν σε ξεχνούμε/ ακούμε τα τραγούδια σου και θα σε μελετούμε».

Φωτογραφία του Βασίλη Καλαματιανού, από την εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο της 1/ 9/ 1951. Από το προσωπικό αρχείο του Κ. Βλησίδη.

Το δεύτερο περιστατικό φόνου αφορά τον Βασίλη Καλαματιανό, ο οποίος μεταπολεμικά έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην ιστορία του αστικού λαϊκού τραγουδιού, καθώς ως ιδιοκτήτης του κέντρου «ο Καλαματιανός» στις Τζιτζιφιές συγκέντρωσε μία από τις μεγαλύτερες ορχήστρες λαϊκής μουσικής με εκπροσώπους τόσο της μεσοπολεμικής περιόδου, όσο και της αμέσως επόμενης φουρνιάς (Παπαϊωάννου, Μητσάκης, Μάρκος Βαμβακάρης, Χατζηχρήστος, Κερομύτης, Μανήσαλης, Ποτοσίδης, Αργύρης Βαμβακάρης, Κασιμάτης, Ρούκουνας, Μασσέλος,, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Σπύρου Περιστέρη, ενώ ανά διαστήματα εμφανίστηκαν πιθανότατα και ο Ροβερτάκης, ο Μοσχονάς, ο Ευγενικός, ο Σαρίκας, ο Γενίτσαρης, η Μπέλλου, η Μαργαρώνη κ.α.). Το κέντρο λειτούργησε θριαμβευτικώς μάλλον κατά το διάστημα 1947 – 1951, μέχρις ότου ο Καλαματιανός δολοφονήθηκε. Όπως αποδεικνύεται από σχετικά δημοσιεύματα στον Τύπο της εποχής3 ο φόνος έγινε στις 30/ 9/ 1951 από τον αστυφύλακα Θεόδωρο Ρήγκα, ο οποίος ήταν σύγαμπρος του θύματος. Ο Καλαματιανός είχε προβεί σε αίτηση διαζυγίου από την σύζυγό του Ρεβέκκα, την οποία κατηγορούσε ότι τον απατούσε. Μάρτυρας στην υπόθεση διαζυγίου του Καλαματιανού ήταν ο Παύλος Καλοβασιλόπουλος, συγκάτοικος του Ρήγκα. Την ημέρα των γεγονότων, ο Καλοβασιλόπουλος είχε μεταβεί στην αστυνομία, όπου κατέθεσε ότι δεχόταν απειλές από τον Ρήγκα εξαιτίας της μαρτυρίας του υπέρ του Καλαματιανού στην αίτηση διαζυγίου του τελευταίου. Ο δε Ρήγκας εμφανισθείς και αυτός στον αστυνομικό σταθμό κατηγόρησε τον Καλοβασιλόπουλο ότι τον συκοφαντούσε και ότι πίσω από την όλη διένεξη βρισκόταν η γυναίκα του Καλοβασιλόπουλου, η οποία διέδιδε ότι η σύζυγος του Ρήγκα είχε ερωτικές σχέσεις με Ιταλούς στην Κατοχή. Τελικώς στον αστυνομικό σταθμό εμφανίστηκε και ο Καλαματιανός, ο οποίος προσπάθησε να κατευνάσει τους δύο διαπληκτιζομένους. Εφόσον επήλθε μία προσωρινή συμφιλίωση, οι τρεις άνδρες μαζί με την σύζυγο του Ρήγκα και τον γιο του Καλοβασιλόπουλου επέβησαν σε ταξί για να επιστρέψουν στην οικία τους. Ξεκίνησαν εκ νέου διαπληκτισμοί, αυτήν την φορά μεταξύ Ρήγκα και Καλαματιανού, διότι ο τελευταίος προσπαθούσε να πείσει το ζεύγος Ρήγκα ότι είχε δίκιο να υποβάλει αίτηση διαζυγίου κατά της Ρεβέκκας. Μάλιστα ζήτησε να αποβιβασθούν όλοι, προκειμένου να τους δείξει την κατοικία όπου είχε συλλάβει επ’ αυτοφώρω την Ρεβέκκα να τον απατά. Εκεί ο Ρήγκας τον πυροβόλησε θανάσιμα με τρεις σφαίρες τον Καλαματιανό, ενώ τραυμάτισε σοβαρά και τον Καλοβασιλόπουλο που προσπάθησε να αφοπλίσει τον αστυφύλακα.

Ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο οποίος ήταν και κουμπάρος του Καλαματιανού, στην αυτοβιογραφία του (με επιμέλεια του Κώστα Χατζηδουλή) αρνείται να αφηγηθεί τα σχετικά: «Τον Καλαματιανό τον σκότωσε κάποιος τότε, είχαν προηγούμενα. Άστα, μη τα σκαλίζεις, δεν μας νοιάζει»4.. Κατά την θεώρηση του Μάρκου Βαμβακάρη, για το έγκλημα ενέχεται η σύζυγος του Καλαματιανού. Στην συνέντευξη που έδωσε ο Μάρκος στην Ελισάβετ και τον Γιάννη Κουνάδη (2/1971), η οποία μας παραδίδεται από το αρχείο του Παναγιώτη Κουνάδη5, καταγράφονται τα εξής ενδιαφέροντα:

Γ.Κ.: Στου «Καλαματιανού», ε; Αυτός τι έγινε τώρα; Έχει μαγαζιά;

Μ.Β.: Α, αυτός τον σκότωσε η γυναίκα του.

Γ.Κ.:Α, τον σκότωσε η γυναίκα του.

Ε.Κ.: Τον σκότωσε;

Μ.Β.: Τώρα… εκείνο τον καιρό. Παλιογυναίκα ήτανε. Κρίμα στον άνθρωπο, κρίμα στον άνθρωπο.

Ουδέν τραγούδι γράφηκε για τον φόνο, παρά την στενή γνωριμία που τόσοι δημιουργοί του ρεμπέτικου είχαν με τον άτυχο Καλαματιανό. Θα μπορούσε να εικασθεί ότι και σε αυτήν την περίπτωση οι λαϊκοί δημιουργοί θέλησαν να ρίξουν ένα πέπλο αποσιωπήσεως σε κάποια προσωπικά δράματα.

δ) Το έγκλημα στην Καισαριανή

Άγνωστον γιατί, αλλά μία συγκλονιστική υπόθεση εγκλήματος η οποία έλαβε χώρα στις παρυφές της ιστορίας του ρεμπέτικου, παρέμεινε εκτός της σχετικής βιβλιογραφίας, τουλάχιστον όσον έχει υποπέσει στην μέχρι τώρα αντίληψή μας. Πρόκειται για το δράμα της Καισαριανής, το οποίο καταγράφηκε στον Τύπο της εποχής επί αρκετές ημέρες. Η υπόθεση αφορά δολοφονία θαμώνα καφωδείου από τον ιδιοκτήτη του καταστήματος και κατ’ αυτόν τον τρόπο αποτελεί την αντίθετη περίπτωση από την γνωστή ιστορία του Πίκινου. Η σχετική είδηση ανακαλύφθηκε στο φύλο της εφημερίδας «Η ΒΡΑΔΥΝΗ» (1/10/1931) με τίτλο: «Μία οικογενειακή τραγωδία – το δράμα της Καισαριανής». Λόγω του ενδιαφέροντος του ευρήματος, απεστάλη ερώτημα δια αλληλογραφίας στον εμβριθή μελετητή της ιστορίας του ρεμπέτικου τραγουδιού Κώστα Βλησίδη, ο οποίος μετά προθυμίας επεξέτεινε την σχετική διερεύνηση και μας προσέφερε επιπλέον σπουδαία ευρήματα από την εφημερίδα «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ» (2/10/1931).

Με συνδυασμό των δύο δημοσιευμάτων, τα γεγονότα μπορούν να συνοψισθούν στα κάτωθι:

Στις 14 ή στις 15 Αυγούστου του 1931 ο φρεατωρύχος Ηλίας Κωνσταντάρας μετέβη «διατελών εν ευθυμία» μαζί με έναν φίλο του στην μπύρα του Ν. Στραβαρίδη. Αμφότεροι είχαν μικρασιάτικη καταγωγή και διατηρούσαν φιλικές σχέσεις. Στο ζυθοπωλείο του Στραβαρίδη στην Καισαριανή6 υπήρχε ορχήστρα με σαντούρι, βιολί και ούτι το οποίο έπαιζε ο Τομπούλης, ενώ τραγουδούσε η Ρόζα Εσκενάζυ («Ρόζα Εσκενιός» κατά το δημοσίευμα). Η μουσική κανονικά σταματούσε στις 2.00 μετά τα μεσάνυχτα, σύμφωνα και με τις αστυνομικές διατάξεις, αλλά ειδικά λόγω της εορτής του Δεκαπενταύγουστου θα κρατούσε μέχρι τις 3.00. Αν και είναι ασαφές ποια ώρα τελικά σταμάτησε η ορχήστρα να παίζει, ο Κωνσταντάρας ο οποίος ήθελε να ακούσει και άλλο την Ρόζα να τραγουδάει, παραπονέθηκε έντονα στον καταστηματάρχη για το απότομο τερματισμό του γλεντιού, δεδομένου ότι είχε προπληρώσει την ορχήστρα για να παίξει μουσική έως τις 3.00. Ο Στραβαρίδης επεδίωξε να απομακρύνει τον Κωνσταντάρα, ο οποίος εξεμάνη και έσπασε ποτήρια και λοιπά σκεύη. Ακολούθησε διαπληκτισμός και ανταλλαγή ύβρεων, μέχρις ότου το επεισόδιο τελείωσε με την παρέμβαση ενός αστυφύλακα. Ο Κωνσταντάρας υποχρεώθηκε να πληρώσει τις ζημιές, αλλά έκτοτε οι φιλικές σχέσεις με τον ιδιοκτήτη του καταστήματος διεκόπησαν. Ωστόσο ο Στραβαρίδης, ο οποίος εθεωρείτο νταής και πιθανός τραμπούκος της Λέσχης των Φιλελευθέρων, συνέχισε να τρέφει εκδικητικά αισθήματα για την προσβολή που θεώρησε ότι δέχθηκε μέσα στο μαγαζί του. Εν τέλει στις 30 Σεπτεμβρίου, σε μία συνάντηση των δύο τους στην Καισαριανή, ο Στραβαρίδης επιτέθηκε φραστικώς στον Κωνσταντάρα και συνεπλάκη μαζί του. Παρά τις διαβεβαιώσεις του δευτέρου ότι το επεισόδιο του Δεκαπενταύγουστου θα έπρεπε να θεωρηθεί λήξαν, ο Στραβαρίδης τράβηξε περίστροφο και τραυμάτισε θανάσιμα τον Κωνσταντάρα.

Φαίνεται ότι οι κακές γλώσσες διέδωσαν αυτομάτως φήμες ότι η Ρόζα είχε υπάρξει η πέτρα του σκανδάλου μεταξύ των δύο πρώην φίλων, αλλά τα δημοσιεύματα απορρίπτουν καθέτως αυτήν την εκδοχή. Το σπουδαιότερο είναι ότι ρεπόρτερ της «Ελληνικής» κατάφερε και απέσπασε δυο λόγια εν είδει συνεντεύξεως από την ίδια την μεγάλη τραγουδίστρια -η οποία τότε βέβαια δεν είχε αποκτήσει την μεταγενέστερη φήμη της. Ακολουθεί το σχετικό απόσπασμα:

«Εξ ετέρου συντάκτης μας κατώρθωσε μετά επιμόνους αναζητήσεις να συναντήση την Ρόζαν. Είνε μία ωραιοτάτη νέα, ηλικίας 24 ετών. Εις σχετικάς ερωτήσεις του συντάκτου μας απήντησεν ως εξής·

– Άλλο από ότι είδα το Στραβαρίδη να τσακώνεται της Παναγίας με τον Κωνσταντάρα δεν ξέρω. Εκείνα δε που λένε ότι με κυνηγούσαν ο Κωνσταντάρας και ο Στραβαρίδης είνε ιστορίες.»

Πιθανόν δεν θα μαθευτεί ποτέ αν τυχόν υπεκρύπτετο κάποια ερωτική αντιζηλία στην διένεξη των δύο πρώην φίλων και αν η Ρόζα είχε κάποια ανάμιξη. Ωστόσο η ιστορία του φονικού της Καισαριανής υποδεικνύει ότι ήδη στον Μεσοπόλεμο μία μερίδα της κοινής γνώμης έτεινε να αποδίδει ελευθεριάζουσες ή σκανδαλώδεις συμπεριφορές στις λαϊκές τραγουδίστριες, καλλιεργώντας μία ανάλογη προκατάληψη.

Επίλογος

Από τις προαναφερθείσες περιπτώσεις προκύπτει ότι το αστικό λαϊκό τραγούδι και το σύγχρονό του δυτικότροπο τραγούδι λαϊκής διαδόσεως ήταν μάλλον φειδωλά σε διατυπώσεις καταδικαστικές για τους ενόχους εγκλημάτων, έστω και αν η κοινή γνώμη ήταν αυστηρή. Ειδικότερα για τις γυναίκες που κατηγορήθηκαν για εγκλήματα, σε γενικές γραμμές οι στιχουργικές εκφράσεις διακρίνονται από επιείκεια και συγκίνηση, προκρίνοντας την ανθρώπινη τραγωδία και φτάνοντας μέχρι και στον ερωτικό θαυμασμό. Για όσες πάλι γυναίκες απλώς κυκλοφόρησαν φήμες ότι μπορεί να προξένησαν δραματικά γεγονότα με όποιον τρόπο, άμεσο ή έμμεσο, χωρίς όμως σε αυτές να απαγγελθούν επίσημες κατηγορίες από τις Αρχές, φαίνεται ότι ένα αίσθημα διακριτικότητας ή ένας άγραφος κώδικας τιμής επέβαλε στους δημιουργούς έναν αυτοπεριορισμό, ώστε να μην σπιλωθούν υπολήψεις ή για να μην εκτεθεί το οικογενειακό περιβάλλον των εμπλεκομένων. Η υπόθεση αυτή ίσως αποτελεί ακόμα μία ένδειξη της βαθιάς ανθρωπιάς που χαρακτηρίζει τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1             Λεωτσάκος Σπύρος, 15/12/1963, Ο φόνος του Γιαννάκη Καλομοίρη και το μοιραίο ιατροδικαστικό λάθος, αστυνομικά χρονικά, τεύχος 254, σελ. 1108

2             Μαρτυρία της Ντίνας Ισαακίδη στην ιστοσελίδα facebook Γιώργος Κάβουρας και στην ραδιοφωνική εκπομπή της Έλενας Φαληρέα, «Λαϊκοί Δρόμοι» Κυριακή 10 Μαρτίου 2019

3             Εφημερίδες ΕΜΠΡΟΣ (1/ 9/ 1951) και ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ (1/ 9/ 1951). Τα ευρήματα αυτά προέρχονται από το προσωπικό αρχείου του Κώστα Βλησίδη.

4             Χατζηδουλής Κώστας, 1996, σελ.106

5             Αρχείο Κουνάδη, Συνέντευξη Μάρκου Βαμβακάρη, Β΄ μέρος,

6             Για το καφωδείο του Στραβαρίδη, βλ. Βλησίδης Κώστας, 2006, σελ.31-35

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΗΓΕΣ

  • ΕΡΤ WEB RADIO εκπομπή της Έλενας Φαληρέα, «Λαϊκοί Δρόμοι» Κυριακή 10 Μαρτίου 2019, η Ντίνα Ισαακίδη στο Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (Β’ Μέρος)
  • Εικονικό Μουσείο Αρχείου Κουνάδη
  • Βλησίδης Κώστας, 2006, Σπάνια κείμενα για το ρεμπέτικο (α’ έκδοση), Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα
  • Χατζηδουλής Κώστας, 1996, (α’ έκδοση 1982), Γιάννης Παπαϊωάννου, ντόμπρα και σταράτα, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα
  • Ψηφιακή βιβλιοθήκη Βουλής των Ελλήνων, φύλλα εφημερίδας «Η ΒΡΑΔΥΝΗ», «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ»
  • Ψηφιακή βιβλιοθήκη για την Αστυνομική ανασκόπηση, τεύχη περιοδικής έκδοσης «Αστυνομικάχρονικά»

92 Σχόλια προς “Η γυναίκα που σκοτώνει και άλλες αιματοβαμμένες ιστορίες (μια συνεργασία του Κόρτο)”

  1. Άλα της η δράστρια… Με καλημέρες.

  2. mazianos said

    Σχετικό – άσχετο:
    Παραθέτω τους αριστουργηματικούς στίχους του Μάνου Ελευθερίου, στο λαϊκό άσμα που ερμηνεύει ο Γεώργιος Μαργαρίτης.
    Καλημέρα σας

    Μου ’πανε πως θα μου κάνεις
    μέχρι δικαστήρια
    και θα βάλεις δικηγόρους
    για να περπατώ υπό όρους
    και να πάρουν οι εχθροί μας
    τα συγχαρητήρια.
    Μου ’πανε πως θα μου κάνεις
    μέχρι δικαστήρια.

    Πώς εφτάσαμε ως τα άκρα
    είν’ απ’ τα μυστήρια.
    Κι όταν είδαν τις πληγές μου
    κλάψανε κι οι δικαστές μου,
    και πώς άντεξα ρωτούσαν
    πόνους και μαρτύρια.
    Μου ’πανε πως θα μου κάνεις
    μέχρι δικαστήρια.

    Η κατάθεσή σου εκείνη
    τότε με γονάτισε,
    κι η χαριστική βολή σου
    της αχάριστης ψυχής σου
    δίχως να με λογαριάσει
    μια ζωή τραυμάτισε.
    Η κατάθεσή σου εκείνη
    τότε με γονάτισε.

    Πώς εφτάσαμε ως τα άκρα
    είν’ απ’ τα μυστήρια.
    Κι όταν είδαν τις πληγές μου
    κλάψανε κι οι δικαστές μου,
    και πώς άντεξα ρωτούσαν
    πόνους και μαρτύρια.
    Μου ’πανε πως θα μου κάνεις
    μέχρι δικαστήρια.

  3. Τραγουδούσε ταγκό η Παπαγκίκα; Δεν τόξερα!

    Υπάρχουν και τα φαντασιακά εγκλήματα (εσύ στο χώμα/κι εγώ στη φυλακή ή Να ξηγηθώ σαν το θεριό/ κι ο ένας μας από τους δυο/ απ’ τη ζωή να λείψει).

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και ευχαριστώ τον Κόρτο για τη συνεργασία!

    3 Και ο Ισοβιτης του Μάρκου Βαμβακάρη, όπου περιγράφει αναλυτικά πώς θα τη σκοτώσει.
    Τώρα θα κάνω έφεση μήπως με βγάλουν όξω
    κακούργα δολοφόνισσα για να σε πετσοκόψω
    να σου ‘χυνα πετρέλαιο κι ύστερα να σε κάψω
    και μέσ’ στο ξεροπήγαδο να πάω να σε πετάξω

  5. Μια πολύ καλογραμμένη και τεκμηριωμένη δουλειά. Μπράβο στον κ. Κορτό και ευχαριστίες στον κύρη μας φίλο Νίκο.

  6. dryhammer said

    Καλημέρα!

    Κατ’ αρχή να ευχαριστήσω και να συγχαρώ τον Κόρτο για την τόση δουλειά και έρευνα που κρύβεται πίσω από τούτη τη δημοσίευση.

    Κατά δεύτερο, μόνο εμένα μου φαίνεται οικεία η μορφή του Καλαματιανού;

  7. (και συνδέοντας με τη χτεσινή λίστα, απ’ όπου απουσίαζε (και) ο φίλος μας ο Βασίλης Νικολαΐδης, στη μηχανή του κιμά είπα σ’ είχα λιανίσει / κι ένα σαλάμι με σένα πως είχα γεμίσει)

  8. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    Corto, σ΄ ευχαριστούμε πολύ, όπως και τον ΚΒ που συνέφερε με τις γνώσεις του στην υπόθεση αυτή.

    Πράξεις που ξεχωρίζουν, είτε για το κίνητρο, ιδίως όταν αυτό είναι «πολιτικοερωτικής φύσης»😍 είτε επειδή εμπλέκονται σημαντικά για την κοινωνία πρόσωπα (από καλλιτέχνες, λογοτέχνες, πολιτικούς… έως «λεβέντες» τύπου Νταβέλη)😎, αυτές πολλές φορές αποτελούν το θέμα λαϊκών τραγουδιών κλπ. (εδώ παλαιόθεν είχαμε το χούϊ, π.χ. η αρπαγή της ωραίας Ελένης έγινε αφορμή για τα δύο έπη του Ομήρου… τα οποία όχι μόνο απαγγέλλοντο, αλλά η απαγγελία τους συνοδεύονταν κι από μουσική, αν δεν κάνω λάθος.)

    Πολύ καλό το πόνημά σου, συνολικά. Και από πλευράς περιεχομένου και από πλευράς γραφής, καλογραμμένο και προσεγμένο. Χαίρομαι που δεν το ξέχασες και που που μαζί μ΄ άλλους σου έδωσα έναυσμα να το γράψεις👍

    ΥΓ: Κοίτα, έτσι που πας, μπορεί να σε πάρουν στις έρευνες για το τραγικό πρόσφατο φονικό στα Γλυκά Νερά… Γιατί αν περιμένουμε από τον Χρυσοτέτοιον, μόνο να βρίσκει ψευδομάρτυρες και να βάζει μέσα για μήνες προφανώς αθώους για βιαιοπραγίες κατά αστυνομικών ξέρει…

  9. Πρώτη διδάξασα η Μαρία η Πενταγιώτισσα από τα άγια χώματα της Φωκίδας, η ελληνίδα γυναίκα του Σουλάμ με ειδιότητα την αθώωση στα δικαστήρια (παμψηφεί) άμα τη εμφανίσει …
    Κάτι από αυτήν πήρε ο Νικολαΐδης στην δική του Μαρία.

  10. atheofobos said

    Πάρα πολύ ενδιαφέρον το άρθρο του Κόρτο.
    Στα δικά μας χρόνια δεν συνηθίζεται πια να γράφονται τραγούδια για δολοφονίες που έχουν κινήσει το έντονο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.
    Το μόνο που μου έρχεται στο νου είναι το Μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο, του Σαββόπουλου και του Θανάση Παπακωνσταντίνου για τον Γκαντάρα που γράφω στο ποστ μου
    Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΟΥ ΛΗΣΤΗ ΓΚΑΝΤΑΡΑ ΚΑΙ Η ΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ
    http://atheofobos2.blogspot.com/2021/05/blog-post_8.html

  11. Να ευχαριστήσουμε τον δημιουργό και τον Νίκο για την παρουσίαση και να αναμένουμε εκτόξευση στην κλίμακα της Αλέξαινας καθότι το θέμα τραβάει το ενδιαφέρον

  12. sarant said

    8 Aκόμα μέσα είναι αυτός;

  13. Γιάννης Ιατρού said

    12: Ναι, αλλά τον Παππά ακόμα τον ψάχνουν…

  14. 11 Έχουμε βρει τα κουμπιά της!

  15. Corto said

    Χαίρετε! Εύχομαι υγεία σε όλους!

    Ευχαριστώ και πάλι τον Νίκο για την φιλοξενία του άρθρου και όλους τους φίλους για τα καλά τους λόγια!

    3 (Δύτης): Ακριβώς, υπάρχουν πολλά τραγούδια με αναφορές σε φανταστικά (ή αόριστα, χωρίς να κατονομάζονται οι δράστες και τα θύματα) εγκλήματα. Άλλη μία θεματολογία στα λαϊκά τραγούδια είναι οι απειλές, όπως στο «ξημερώνει και βραδιάζει» που σημείωσες. Για τέτοιες θεματολογίες γίνεται λόγος στο ευρύτερο άρθρο.

    8 (Γιάννης Ιατρού): Σε ευχαριστώ και πάλι για το έναυσμα που έδωσες! Το άρθρο καθυστέρησε, γιατί το ευρύτερο κείμενο (από όπου αποσπάσαμε το σημερινό) πιάνει πολλά θέματα και οι πηγές είναι σύνθετες.

    9 (Gpointofview): Για την Μαρία Πενταγιώτισσσα έχεις δίκιο, κάνω λόγο στο ευρύτερο άρθρο.

  16. Ευχαριστώ δεν είπα

  17. sarant said

    15 Nα ευχαριστήσω και πάλι τον Κόρτο. Το ευρύτερο άρθρο θα δημοσιευτεί σύντομα.

  18. Κουνελόγατος said

    Μπράβο, ευχαριστούμε.

  19. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Θαυμάσια δουλειά. Συστηματική και τεκμηριωμένη. Το χάρηκα το άρθρο διαβάζοντάς το. Μπράβο, Κόρτο!

  20. Κιγκέρι said

    Πολύ ενδιαφέρον, μπράβο Κόρτο!

    Να προσθέσω στα μυστηριώδη εγκλήματα των τραγουδιών κι αυτό που έκανε ο Γιάννης ο Φονιάς;

  21. Aghapi D said

    Εξαιρετικό 🙂 Το χάρηκε
    Ήρθε, ίσως, η ώρα και για τις γυναίκες θύματα, όχι πάντα δολοφονημένες: είναι οι περιφρονημένες, οι σκοτωμένες, οι εκοστρακισμένες τών δημοτικών και τών ρεμπέτικων…

  22. Aghapi D said

    το χάρηκΑ εννοούσα

  23. ΣΠ said

    Μια ερώτηση. Στο κείμενο γράφει για το ζυθοπωλείο του Στραβαρίδη ενώ στην σημ. 6 για καφωδείο. Είναι το ίδιο πράγμα;

  24. Michelle said

    Ενδιαφέρον άρθρο, που όμως περιέχει πάρα πολλά λάθη με κορυφαίο την ημερομηνία δολοφονίας του Βασίλη Καλαματιανού. Δεν είναι 30/9/1951 όπως γράφει ο κ. Κόρτο αλλά 31 Αυγούστου 1951 . Τέτοια λάθη υπάρχουν πάρα πολλά στο κείμενο και είναι απορίας άξιο που δεν τα διασταύρωσε ο κ. Κόρτο με δυό – τρία κλίκ. Είναι ολοφάνερο πως έχουμε να κάνουμε με ένα άρθρο γραμμένο στο γόνατο, κι ας λέει ο ίδιος ότι του πήρε τόσες μέρες να το γράψει.

    Αν μού επιτρέψει ο κ. Σαραντάκος, μπορώ το απογευματάκι να αναρτήσω έναν μακροσκελή κατάλογο των λαθών που περιέχει το άρθρο

  25. Corto said

    23 (ΣΠ):
    Ναι, ζυθοπωλεία, καφωδεία, μπύρες, (αλλά εν μέρει και καφέ σαντάν ή καφέ αμάν) κλπ είναι λίγο πολύ το ίδιο πράγμα στην γλώσσα της εποχής.

  26. ΚΩΣΤΑΣ said

    Κόρτο, εύγε, εξαιρετικός, πολλές ευχαριστίες, επίσης και στον Νικοκύρη. Χαιρετίσματα στο Σπαθόλουρο! 🙂

    Η Κάστρου απασχόλησε και την λογοτεχνία. Ένα απόσπασμα του Τίμου Μωραϊτίνη από το σατιρικό «ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΕΣΠΕΡΙΣ»

    … και τέλος η κυρία Κάστρου
    κρατούσα ε γ χ ε ι ρ ί δ ι ο ν περί φιλοσοφίας,
    μετά μεγάλης ευφραδείας
    και μετά χάριτος απείρου
    απήγγειλε τ ε μ ά χ ι α εκ του Ομήρου.

  27. #21

    Πάντως οι άντρες θύματα κακοπέρασης έχουνε δυο τραγούδια διαμαρτυρίας ,το σβήσε το φως να κοιμηθούμε του Π»ιωάννου και το αξεπέραστο του Γαβαλά

  28. # 24

    Κορίτσια !! Ο Μπάρκουλης !!!

  29. Γιάννης Ιατρού said

    στάζει η βρύση του μπάνιου 🙂 βάλετε και λίγο καννάβι 👮‍♂️

  30. spiridione said

    Μπράβο Κόρτο, πολύ ωραίο. Για φόνους από γυναίκες, αλλά μέσω αντιπροσώπων αντρών, μιλάνε και δύο τραγούδια του Περιστέρι:
    Μαχμούρικο
    Έχεις ένα σεβνταλή, έχεις μ΄ ένα μερακλή
    και μου έκαμαν καρτέρι,
    κούκλα μου, στο Περιστέρι
    με τα μαχαίρια, αχ, στα χέρια,
    θέλουνε να με ξεκάνουν
    Εν τάξει
    Θα βάλω τον καψούρη μου, βρε μάγκα, να σε σφάξει
    γιατί μου τα ’κανες πολλά, δε φέρθηκες εν τάξει
    Και η μόρτισσα η Κική στο τραγούδι του Τούντα ξέρει και ρίχνει πιστολιές σ’ όποιον της κάνει μπαμπεσιές.
    Και μια σχετική διατριβή: Εικόνες εγκλήματος στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου: «Ρεμπέτικο» και κοινωνικός έλεγχος
    https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/24530

  31. spiridione said

    30 του Περιστέρη.

  32. Corto said

    26 (ΚΩΣΤΑΣ):
    Πολύ ωραίο το στιχούργημα του Μωραϊτίνη. Γενικώς οι υποθέσεις του Αθανασόπουλου όπως και της Κούλας καταγράφηκαν και σχολιάστηκαν σε δεκάδες δημοσιογραφικά και καλλιτεχνικά μέσα. Εν προκειμένω εστιάσαμε στις ηχογραφήσεις.

    Για την Κούλα π.χ. βλ. το χιουμοριστικό χρονογράφημα του Τζογέ της Βραδυνής (7/11/1929)

    «Δεν ντρεπώσαστε, ρε σεις να μην αναγνωρίζετε ότι η Κούλα είνε ένα από τα σπάνια κορίτσα της Αθήνας, ένας τύπος και υπογραμμός μ’ όλη τη σημασία, μία π α ρ θ έ ν α πραμματική που δεν γυρίζει ποτέ μονάχη της κι’ ότι κάνει το κ ά ν ε ι αφού πρωτορωτήσει τον αδελφούλη της!»

  33. Corto said

    30 (Spriridione): Σε ευχαριστώ πολύ! Το «εντάξει» του Περιστέρη (στίχοι Καμβύση) και άλλα σχετικά τραγούδια αυτού του μοτίβου καταγράφονται στο ευρύτερο άρθρο.

  34. nikiplos said

    Ευχαριστούμε τον Κόρτο για το πολύ όμορφο κείμενο. Το απόλαυσα μέχρι την τελευταία γραμμή, αλλά μου άρεσε κι ο ψύχραιμος κι αντικειμενικός τρόπος προσέγγισης των γεγονότων. Πάντως η Κούλα και η οικογένειά της ήταν βίος και πολιτεία, όπως και να το κάνουμε και με τα σημερινά ακόμη δεδομένα.

    Όσο για τα γεγονότα καθεαυτά, επαληθεύεται η παλιά ευχή: «ο Θεός να σε φυλάει από την κακιά την ώρα» που ισχύει για όλους μας εν δυνάμει.

  35. Παναγιώτης Κ. said

    #2. Ωραία έδεσαν οι στίχοι του Μ.Ελευθερίου με τη σημερινή ανάρτηση!

  36. ΓΤ said

    Κυριακή 13.06.2021 | 19:00 @ Εθνικό Στάδιο Βουκουρεστίου: Αυστρία-Βόρεια Μακεδονία
    Σέρρες-Βουκουρέστι με Barjud Travel. Φίσκα μπαγαζιέρες με πλακάτ για «τσιπροπροδότες».
    Φαγητό: Φέρτε τα τάπερ σας

  37. Voyageur autour de la chambre said

    Πολλές ευχαριστίες στον Corto για ένα ιδιαίτερα ευχάριστο και ενδιαφέρον κείμενο.
    Όση ώρα το διάβαζα επέμενε στο μυαλό μου μια σκέψη: Φαίνεται πως οι ρεμπέτες απέφυγαν να τραγουδήσουν για εγκλήματα στα οποία είχαν άμεση γνώση των προσώπων και ενδεχομένως των περιστατικών. Αντίθετα η έμπνευση ήρθε από εγκλήματα που προκάλεσαν αίσθηση μέσω των εφημερίδων, ίσως επειδή έτσι η φαντασία αφήνεται ελεύθερη να αποδώσει κίνητρα και ο δημιουργός μπορεί να μιλήσει γι αυτό που θέλει με αφορμή το έγκλημα.
    Φυσικά πιθανότατα γενικεύω απλοϊκά και λέω σαχλαμάρες…

  38. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ωραία δουλειά, αξιανάγνωστη ανάρτηση, ευχαριστούμε,Corto.
    («…υπεστήριξεν ότι και να τον είχε σκοτώσει πάλι δίκηο θα είχε, γιατί και η χειρότερη πόρνη έχει δικαίωμα να αξιώνη από την κοινωνία να μη την βρίζουν μπροστά στον κόσμο για να την κάνουν να υποκύψη»…
    Μπράβο, κύριε εισαγγελέα, πολύ τολμηρή άποψη για εκείνη την εποχή.)

  39. Corto said

    36: Οὐδὲν πρὸς τὸν Διόνυσον

    37 (Voyageur Autour De La Chambre): Δεν λες καθόλου σαχλαμάρες, επί της ουσίας αυτό συνέβαινε. Βέβαια ο Ρούκουνας που ήταν παρών στα γεγονότα του Πίκινου έγραψε σχετικό τραγούδι, αλλά δεν κατονομάζει τον ένοχο. Γενικώς στα ρεμπέτικα υπάρχει μία διακριτικότητα για τους θύτες.
    Μία εξαίρεση τραγουδιού στο οποίο να σαρκάζεται ο ένοχος είναι το αδέσποτο «Βρε Αντωνίτση κερατά/ που σκότωσες τον Σακαφλιά», το οποίο όμως είναι ειδική περίπτωση (αμφότεροι ήταν φυλακισμένοι κλπ).

  40. Παναγιώτης K. said

    Νομίζω ότι την ευρηματικότητά τους οι ρεμπέτες την αφιέρωναν στην ερωτική πλευρά του βίου.
    Η πλευρά της παραβατικότητας δεν πουλούσε! Ίσως να τους δημιουργούσε προβλήματα.
    Όταν κυνηγάς το μεροκάματο δεν θέλεις να εξηγείς και να…απολογείσαι για τους στίχους που χρησιμοποιείς.

  41. Παναγιώτης Κ. said

    Μα τόσο ανιχνεύσιμος ο…πολυώνυμος!

  42. Corto said

    40 (Παναγιώτης Κ.):
    Έχω την εντύπωση ότι η θεματολογία της παραβατικότητας (χασίσια, μαχαίρια, ζάρια, νταηλίκια, κλοπές κλπ) πουλούσαν πάρα πολύ εκείνη την εποχή. Οι αναφορές σε πραγματικά εγκλήματα ή πραγματικά τραγικά περιστατικά (π.χ. οι αδικοπνιγμένοι του Ρούκουνα) είναι άλλο ζήτημα βέβαια. Σε αυτά τα τραγούδια όντως θα μπορούσαν πράγματι να υπάρξουν αντιδράσεις. Ακόμα και στις ημέρες μας εκφράζονται ενστάσεις από απογόνους των εμπλεκομένων, όπως συνέβη στην περίπτωση του τραγουδιού της Έλλης, μολονότι η γυναίκα δεν κατηγορήθηκε για κανένα έγκλημα -μόνο για εγκατάλειψη συζυγικής στέγης, συνάπτοντας ερωτική σχέση με Τούρκο.

    Εδώ η αποκατάσταση της μνήμης της Έλλης από την εγγονή της Ελένη Πιπίνη:

    https://mikrasiatis.gr/i-elli-thelei-skotoma-istoria-tis-ellis-pou-egine-tragoudi/

  43. ΣΠ said

    Έχει πάνω ένα χρόνο να μπει Αστερίξ. Τώρα με τους Ολυμπιακούς πρέπει να μπει Ο Αστερίξ Ολυμπιονίκης.

  44. Σωτήρς said

    Μπράβο για το άρθρο.

    42 Δείτε και ένα παλιό τραγούδι ειπωμένο αλλιώς που λέει και το βίντεο. Σημερινό, κυριολεκτικά, το βίντεο. Σχετικό με την 18χρονη Αλεξάνδρα που την σκότωσε ο θείος της (ή αδερφός) μιας και δεν του καθόταν. Το τραγούδι του Γιαννίδη όμως το 1961 λέει πως η Αλεξάνδρα ήταν μπερμπάντισσα οπότε και την σκότωσαν για την τιμή της οικογένειας.

    Τα νέα της Αλεξάνδρας

  45. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα.

    Η Μισέλ μα μπελ πήγε να βρει τις άλλες ενσαρκώσεις.

    37-39 Και εμπορικά πάντως συνέφερε ένα τραγούδι που αναφερόταν σε πολύκροτο έγκλημα

    43 Πρέπει. Αλλά πρέπει και να το σκανάρω. (Ειδικά ο Αστερίξ Ολυμπιονίκης έχει και μετάφραση στα αρχαία, που με βάζει σε ιδέες).

  46. Πέπε said

    Κόρτο, εύγε για την έρευνα. Ευχαριστύμε πολύ.

    Πριν καναδυό χρόνια είχε κυκλοφορήσει σε διάφορες πόλεις μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μουσική παράσταση του Μυστακίδη, με αυτό ακριβώς το θέμα: ρεμπέτικα τραγούδια για διάφορα πραγματικά εγκλήματα, και έρευνα-παρουσίαση για τα γεγονότα. Υποθέτω ότι ο μεν Κόρτο θα πρέπει να την είδε (είναι μέσα στα ενδιαφέροντά του), ο δε Μυστακίδης από την άλλη σίγουρα θα έβρισκε αυτήν εδώ την έρευνα πολύ ενδιαφέρουσα.

    Όπως θα το περίμενε κανείς, το έγκλημα στου Χαροκόπου ήταν κοινό σημείο ανάμεσα στις δύο. Από μνήμης έχω την εντύπωση ότι η παρουσίαση του Κόρτο κελύπτει και σημεία όπου ο Μυστακίδης είχε εντοπίσει κενό (νομίζω ότι για κάποιο από τα τραγούδια για τη Φούλα και τον Αθανασόπουλο ήξερε μόνο την ύπαρξή του χωρίς να το έχει ακούσει, κάτι τέτοιο…)

  47. Corto said

    44 (Σωτήρς): Ευχαριστώ πολύ για τις πληροφορίες!
    Το βίντεο θα το δω λίγο αργότερα, γιατί δεν έχω πρόσβαση στο youtube αυτήν την στιγμή. Βρίσκω βέβαια αυτό:

    https://www.ogdoo.gr/erevna/thema/ta-nea-tis-aleksandras-mia-nea-martyria-pou-sokarei

    Μήπως όμως είναι λίγο παρακινδυνευμένο να θεωρήσουμε το τραγούδι του Γιαννίδη γραμμένο επί συγκεκριμένου περιστατικού; Είναι χιουμοριστικού στυλ, οπότε μου μένει μία αμφιβολία αν ο σπουδαίος συνθέτης θα έκανε πλάκα πάνω σε ένα τέτοιο δράμα. Εξάλλου η επιλογή του ονόματος «Αλεξάνδρα» είναι εξηγήσιμη, αφού εύκολα κάνει ρίμα με το «άνδρας». Τέλος πάντων θα επανέλθω στο θέμα, γιατί έχει πολύ ενδιαφέρον.

  48. … ο γάμος του Γιώργου Κάβουρα με την Ειρήνη Δάντου … στην πορεία το ζεύγος απέκτησε και παιδιά. …
    Ο Κάβουρας φαίνεται ότι διατηρεί εξωσυζυγική σχέση … η Ειρήνη για να τον εκδικηθεί συνάπτει ερωτική σχέση …
    κρατώντας τον Γιώργο σε απόσταση από τα παιδιά του. …

    Κι όλο κλαίνε
    τα καβουράκια…

  49. sarant said

    47 Κι εγώ το ίδιο με τον Κόρτο σκέφτηκα.

  50. Corto said

    46: Πέπε σε ευχαριστώ πολύ! ‘Οχι την παράσταση του Μυστακίδη δεν την έχω δει ατυχώς και οπωσδήποτε θα είχε ενδιαφέρον. Εν πάση περιπτώσει επειδή η αφετηρία της σημερινής δημοσίευσης είναι η έννοια της «μάγκισας», προφανώς το άρθρο δεν πιάνει όλα τα εγκλήματα που έχουν περιγραφεί στο λαϊκό τραγούδι, αλλιώς θα μιλούσαμε και για τον Γυφτοδημόπουλο, τον Σακαφλιά, τον Πίκινο, τους Γιαγιάδες (του Ρούκουνα), τον Στέλιο Καρδάρα του Γενίτσαρη κλπ. Εστιάσαμε κυρίως σε γεγονότα όπου ενεπλάκησαν ή κατηγορήθηκαν γυναίκες.

  51. Γιάννης Ιατρού said

    48: Μιχάλη, ξέχασες το «εδώ σε θέλω κάβουρα…» 🙂

  52. spiridione said

    44. 47 Το τραγούδι μοιάζει αρκετά με την Ανδρονίκη/Φεβρωνία/Πεφρωνία/Κατερίνα που υπάρχει σε διάφορες παραλλαγές. Και ο Βαγγέλης υπάρχει και στο τραγούδι της Βασιλάκου. Τώρα ο Γιαννίδης έκανε παραλλαγή του τραγουδιού προσαρμοσμένη στα σίξτις και χωρίς φόνους, ή προσάρμοσε ένα πραγματικό περιστατικό στη φόρμα του παλιού τραγουδιού;
    Εδώ μια συζήτηση και με τον δικό μας τον Πέπε.
    https://rembetiko.gr/t/%CF%80%CE%B5%CF%86%CF%81%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%B7-%CF%83%CF%80%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B9%CF%83%CF%83%CE%B1/12902/2

  53. Νίκησε ο Τσιτσιπας 3-2 και θα τον δούμε στον τελικό του Ρολάν Γκαρός.

    Ανάποδα απ’οτι πιστεύουν αρκετοί εδώ μέσα (και επειδή τον παρακολουθώ αρκετά) δεν έχει σχέση με τον υπερφίαλο νέο του παρελθόντος και αυτή η πνευματική ωρίμανση είναι που τον βελτίωσε και αγωνιστικά. Στην συνέντευξη της νίκης του δεν ξέχασε Την Μαρία που κι αυτή όταν βελτιωθείπνευματικά θα ανέβει κι άλλο

  54. Corto said

    52 (Spiridione) , 49, 44 περί των νέων της Αλεξάνδρας

    Μόλις είδα το βίντεο που μας πρότεινε στο 44 ο Σωτήρς. Ωραία διασκευή βεβαίως -έστω και εν έχω κάποιες επιφυλάξεις ως προς το μήνυμα των στίχων.

    Το γεγονός ότι τόσο στην Πεφρωνία όσο και στα νέα της Αλεξάνδρας αναφέρεται κάποιος «Βαγγέλης» το αποδίδω σε σύμπτωση.
    Ο Γιαννίδης, ο οποίος έγραψε και τους στίχους του τραγουδιού, πιθανολογώ ότι είχε στο μυαλό του να το ερμηνεύσει ο Βαγγέλης Περπινιάδης, οπότε το όνομα που είναι και λαϊκό, μάγκικο, ταίριαζε γάντι.

  55. Kουτρούφι said

    Ευχαριστούμε, Corto, για το σημερινό ανάγνωσμα.
    Όπως λέει ο Corto σε μικρό χρονικό διάστημα το τραγούδι «Κακούργα Πεθερά» του Μοντανάρη ηχογραφήθηκε σε πέντε διαφορετικές εκδοχές. Δηλαδή υπήρχαν διαφοροποιήσεις σε μερικούς στίχους από ηχογράφηση σε ηχογράφηση. Όπως διαβάζουμε, εκείνη την εποχή σε ένα περιοδικό τυπώθηκαν στίχοι που διηγόταν το έγκλημα στου Χαροκόπου. Είναι ένα πολύστροφο στιχούργημα (23 ομοιοκατάληκτα δίστιχα στο συνηθισμένο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο εκτός από ένα που είναι δεκατετρασύλλαβο) στο πρότυπο των παραδοσιακών ριμών. Ολόκληρο το τραγούδι, το παρουσίασε ο Φέρρης. Εδώ η εκδοχή του με τον μακαρίτη Κώστα Τσίγκο.

    Οι τεχνικοί περιορισμοί της εποχής εκείνης δεν επέτρεπαν να περιληφθούν σε δίσκο 78 στροφών και τα 23 δίστιχα.

  56. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μπράβο στον Τσιτσιπά, το μέλλον τού ανήκει. Μόλις αποχωρήσουν οι εναπομείναντες δύο δεινόσαυροι, θα κατακτήσει αρκετά γκραν σλαμ. Ωραίος.

  57. 51,
    Κι αυτό! 🙂

  58. …έβαλε το καβουράκι του και δρόμο!

  59. Corto said

    55: Kουτρούφι να είσαι καλά!
    Πράγματι το συνολικό στιχούργημα που κυκλοφορούσε ήταν πολύ μεγάλο. Μία εκδοχή του παρουσιάζει και ο συγγραφέας Τάσος Κοντογιαννίδης στο βιβλίο του «Το έγκλημα στου Χαροκόπου» που περιέργως, αν θυμάμαι καλά, το αποδίδει ατεκμηρίωτα στον Μάρκο Βαμβακάρη (δυστυχώς δεν μπορώ να το βρω τώρα το βιβλίο, για να μεταφέρω εδώ το σχετικό απόσπασμα).

    Πολύ καλή η ηχογράφηση με τον Φέρρη και τον Τσίγκο.

  60. Corto said

    Παρατηρώ στο παρακάτω βίντεο ότι εμφανίζεται παρτιτούρα από το τραγούδι «η γυναίκα που σκοτώνει» (στο 0.50 περίπου), όπου γράφει «αφιερωμένο στον αγαπητό μου Γιώργο ΒΑΦΟΠΟΥΛΟ».
    Αναρωτιέμαι αν πρόκειται για τον γνωστό ποιητή.

  61. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    Βγήκαν ωραία πράγματα.

  62. sarant said

    60 Το περίεργο είναι ότι ο Θέμης Νάλτσας φαίνεται να έχει γράψει τραγούδι για τον γιο του Καλομοίρη αλλά δεν είναι το «Η γυναίκα που σκοτώνει».

  63. Corto said

    62: Ποιο τραγούδι είναι;

  64. Corto said

    62 – 63: Κατάλαβα, μάλλον εννοείς το «αγόρι μου έλα ξύπνα». Πρόκειται για άλλον τίτλο της «γυναίκας που σκοτώνει».
    Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι καταγράφεται τραγούδι του Θέμη Νάλτσα με τίτλο «Ο άντρας που δε σκοτώνει», φοξ τροτ του 1929, αλλά δεν το βρίσκω ηχογραφημένο.

    http://palia.kithara.gr/index.php?cmd=ci&cre=naltsas+hemgs

  65. sarant said

    64 A, εντάξει τότε!

  66. ΚΩΣΤΑΣ said

    60 Corto

    Μήπως το παρακάτω βοηθάει κάπου;

    https://www.vmrebetiko.gr/item/?id=1951

  67. Corto said

    66: ΚΩΣΤΑ σε ευχαριστώ πολύ για την παραπομπή! Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, διότι βλέπω ότι για τον δίσκο με την Αλίκη Επιτροπάκη (1928) ο Κουνάδης σημειώνει:
    Τόπος ηχογράφησης: Βιέννη
    και επίσης επισημαίνει:

    «Συγκαταλέγεται στις 48 ελληνόφωνες ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε η δισκογραφική εταιρεία «The Gramophone Co Ltd» στη Βιέννη τον Νοέμβριο του 1928.
    Την ευθύνη της ηχοληψίας είχε ο Carey Charles Blyton»

    Παρομοίως για την εκδοχή με τον Γιώργο Βιδάλη (1927) ο Κουνάδης γράφει:
    Τόπος ηχογράφησης: Βερολίνο

    Αγνοούσα ότι εκτός από τις ΗΠΑ, εξαιρώντας βέβαια τις ερευνητικού σκοπού ηχογραφήσεις του Γκαίρλιτς, γίνονταν ηχογραφήσεις ελληνικών τραγουδιών και στην Ευρώπη. Τουλάχιστον όπως το γράφει ο Κουνάδης δεν πρόκειται για παραγωγή δίσκου στο εξωτερικό (π.χ. Αγγλία ή Γερμανία) από ηχογράφηση στην Ελλάδα (η μις Οντεόν που λέει και ο Τούντας), αλλά για επιτόπου ηχογραφήσεις στην Ευρώπη.
    Αυτό αφενός δείχνει την μεγάλη διάδοση του εν λόγω τραγουδιού, αφετέρου υπονοεί ότι οι ελληνικές κοινότητες στην Ευρώπη, ίσως και οι ξένοι, έτρεφαν ενδιαφέρον για τα ελληνικά τραγούδια.

  68. Alexis said

    #10: Τι να γράψουν σήμερα βρε Αθεόφοβε; Με τα σημερινά νομικά ήθη και την πολιτική ορθότητα θα βγαίνανε τερατουργήματα που θα μιλούσαν για «φερόμενους ως δράστες», για 35χρονες και 48χρονους, κλπ. κλπ.
    Άσε που θα έκαναν ασφαλιστικά μέτρα και οι δικηγόροι των δραστών επειδή παραβιάζεται «το τεκμήριο της αθωότητας»!

    Πολύ καλή δουλειά, μπράβο Κόρτο!

  69. Corto said

    68: Alexis σε ευχαριστώ πολύ, όπως και όλους τους φίλους που έγραψαν καλά λόγια!
    Και ξαναευχαριστώ τον Νικοκύρη για την φιλοξενία!

  70. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μπράβο σας Corto για την έρευνα και την παρουσίαση.Ευχαριστούμε.

    Αιματωβαμμένη ιστορία, έγκλημα με εμπλεκόμενη τη γυναίκα και τραγουδημένη, μου ήρθε το (παραδοσιακό όμως) «Ο καύκος» , όπου δεν γίνεται φονικό αλλά το ονειρεύεται/εύχεται και το περιγράφει η μοιχαλίδα.

    Η ταινία «Αναπαράσταση» του Θόδωρου Αγγελόπουλου είναι ένα αριστουργηματικό οπτικό ποίημα σχετικό με το θέμα μας.
    Όπως αναφέρθηκε η εικασία και για τα τραγούδια (ότι πιθανώς θα υπήρχαν αντιδράσεις), για το πραγματικό έγκλημα-αφετηρία της ταινίας, ο σκηνοθέτης εισέπραξε άρνηση και δυσφορία των κατοίκων του χωριού όπου είχε γίνει ο φόνος,
    https://www.newsbeast.gr/weekend/arthro/5645469/i-tragiki-alithini-istoria-piso-apo-tin-anaparastasi-toy-th-aggelopoyloy

  71. Γιάννης Κουβάτσος said

    68: Έτσι ακριβώς, Αλέξη. Πολιτική ορθότητα,δηλαδή λογοκρισία και αυτολογοκρισία, και καλλιτεχνική δημιουργία είναι έννοιες αντικρουόμενες.

  72. Καλημέρα,
    Για το θέμα δεν έχω να προσθέσω τίποτα. Πέρα από το ότι ο Corto τα είπα σχεδόν όλα, έγιναν και τόσες συμπληρώσεις (που εγώ έχω πλήρη άγνοια). Τότε γιατί σχολιάζω; Για να στείλω ευχές στον Δον Μήτσο πούχει κάτι μέρες να φανεί. Η μέρα το καλεί 🙂

  73. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

  74. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα σὲ ὅλη τὴν ἐκλεκτὴ παρέα ἀπὸ τὴν πρωταθλήτρια τῶν ἐμβολιασμῶν Κύθνο.

    Πρῶτα νὰ συγχαρῶ κι ἐγὼ τὸν Κόρτο γιὰ τὸ ἐξαιρετικὸ ἄρθρο του, τοὺς σχολιαστὲς γιὰ τὰ σχόλια μὲ τὶς ἄκρως ἐνδιαφέρουσες συμπληρωματικὲς πληροφορίες καὶ νὰ εὐχαριστήσω τὸν Νικοκύρη γιὰ τὴν δημοσίευση. Πολ

    @72. Γιάννη, σ᾿ εὐχαριστῶ ἀπὸ καρδιᾶς γιὰ τίς εὐχές σου.

  75. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Συγχαρητήρια στο Corto! Κα-τα-πλη-κτι-κή δουλειά! Και ευχαριστίες στον Νικοκύρη και λοιπούς σχολιαστές που συμπλήρωσαν!

    – Ροβερτάκης στου Καλαματιανού;
    Ο Μάρκος στην «Αυτοβιογραφία» του (από την Αγγελική Βέλλου-Κάιλ), λέει:
    ’’Αφού επέρασε ένα διάστημα τρεις τέσσερες μήνες του σαράντα εφτά ήλθε ο Παπαϊωάννου στην Τρούμπα από τις Τζιτζιφιές – είχαν φτιάξει το κέντρο του Καλαματιανού – και μου λέει. Μάρκο, έρχεσαι να κάνουμε ορχήστρα μαζί; Και εμιλήσαμε μαζί και κάναμε την ορχήστρα. Εγώ, ο Παπαϊωάννου, ο Ροβερτάκης, ο Καρίπης και άλλοι, ο Χατζηχρήστος, ο Κερομύτης, ο Περιστέρης, και κάθε βράδυ εχαλούσε ο κόσμος.’’
    Ο Ροβερτάκης δεν φαίνεται, βέβαια, στη γνωστή φωτογραφία ‘των 12’ στου Καλαματιανού (ίσως δεν είναι του΄47, μάλλον λίγο μεταγενέστερη), αλλά η μαρτυρία του Μ.Β. σε συνδυασμό με άλλες φωτογραφίες της εποχής, δεν αφήνουν αμφιβολία ότι δούλεψε κι αυτός στου Καλαματιανού.

    – Μπέλλου στου Καλαματιανού;
    Μάλλον όχι, προ φονικού.
    Πήγε, όμως, με τον Χιώτη στου «Καλαματιανού», που το ξανάνοιξε μετά τον θάνατο του ιδιοκτήτη ο Χειλάς με προτροπή του Παπαϊωάννου (1952;). Πάντως, τη χειμερινή σεζόν 1951/52, η Μπέλλου εμφανιζόταν (από 4/10/1951) με Κ. Καπλάνη κ.ά στο ΡΟΣΙΝΙΟΛ (Σεπόλια).

    Καλημέρες!

  76. Πέπε said

    75

    Χρόνια έχω την απορία:

    Τι στο διάβολο κάνανε άραγε τόσα μπουζούκια μαζί; Για να βγάλουν ήχο της προκοπής θα πρέπει σε κάθε τραγούδι να συμφωνήσουν και να προβάρουν την κάθε λεπτομέρεια που φυσιολογικά (όταν παίζει ένα μπουζούκι) επαφίεται στη στιγμιαία αυτοσχεδιαστική διάθεση του μουσικού, δεηλαδή να κάτσουν μ’ έναν έμπειρο διευθυντή ορχήστρας που θα τους κάνει κι αυτούς ορχήστρα. Κανείς από αυτούς τους μουσικούς δεν είχε προηγούμενες μουσικές εμπειρίες από οτιδήποτε τέτοιο.

    Ή αλλιώς, θα πρέπει απλώς να κάθονται εκεί και ένας, άντε δύο, εναλλάξ, να παίζουν σε κάθε τραγούδι.

    (Υπάρχει μια τάση να βλέπουμε, σε σχέση με το ρεμπέτικο, σημειώσεις του τύπου «ορχήστρα από μπουζούκι και κιθάρα». Εδώ όμως εννοώ τη λέξη ορχήστρα με την κανονική της σημασία, πολλά όργανα. Όσο πιο πολλλοί παίζουν μαζί, ιδίως το ίδιο όργανο, τόσο η προετοιμασία και η πειθαρχία επιβάλλεται να υποκαταστήσει τον αυθορμητισμό και την αυτοσχεδιαστική αναδημιουργία. Το να είσαι ήδη πρώτης γραμμής μουσικός δεν είναι κάτι που θα σε βοηθήσει – εδώ απαιτοούνται πολύ συγκεκριμένες δεξιότητες, που δεν είχαν καλλιεργηθεί μέχρι τότε στο ρεμπέτικο.)

  77. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    76.
    Λογική η απορία!
    Αντιγράφω τον Γιώργο Ζαρκαδάκη από τον τόμο «ΜΥΘΟΣ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟΣ –Γιάννης Παπαϊωάννου (1997):
    ’’Το μαγαζί του «Καλαματιανού» ήταν το πρώτο μπουζουξίδικο που έγινε μετά την απελευθέρωση. Η δωδεκάδα των μουσικών χωριζόταν σε δύο εξάδες. Έβγαιναν οι πρώτοι έξι κι έπαιζαν μία ώρα, μετά οι άλλοι έξι, και ούτω καθεξής. Ο Παπαϊωάννου ήταν αρχηγός και η δεσπόζουσα αυτή θέση του, τόσο μουσικά όσο και προσωπικά, τον εμπλέκει…’’
    Λογικόν! Έτσι, και θα ξεκουράζονταν για να βγάλουν τη νύχτα και το ρεπερτόριο θα ήταν μοιρασμένο, ώστε να το επεξεργάζονται καλύτερα κ.λπ.

  78. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @76,77. Πολὺ ἐνδιαφέροντα σχόλια.

    Πιστεύω ὅτι ἡ συγκέντρωση τόσων σπουδαίων μουσικῶν θὰ λειτουργοῦσε σὰν κράχτης γιὰ τὸ μαγαζί.

    Ἐπὶ πλέον τὸ πρόγραμμα θὰ εἶχε μεγαλύτερη ποικιλία καὶ θὰ κάλυπτε ὅλα τὰ γοῦστα.

    Τυχεροὶ ὅσοι μπόρεσαν νὰ τὸ ἀπολαύσουν!

  79. Corto said

    70: ‘Εφη ευχαριστώ πολύ για τα καλά λόγια! Συγκλονιστικό τραγούδι ο καύκος, δεν το γνώριζα. Η αναπαράσταση του Αγγελόπουλου είναι βέβαια ένα από τα αριστουργήματα του ελληνικού κινηματογράφου.

    72 και 74:
    Γιάννη και Δημήτρη καλημέρα και από εμένα! Σας ευχαριστώ πολύ! Εύχομαι να έχετε όλοι υγεία και να τα πούμε από κοντά συντόμως!

    75 (ΜΙΚ_ΙΟΣ): Ευχαριστώ πάρα πολύ για τα καλά λόγια, αλλά και για την παρότρυνση να γράψω το συνολικό κείμενο, εκ του οποίου αποσπάσαμε αυτό.
    Ευχαριστώ επίσης και την Χαρούλα, αν μας διαβάζει, που είχε εκφράσει ενδιαφέρον για άρθρα τέτοιας θεματολογίας.

    Ως προς την Μπέλλου, ναι φαίνεται ότι τραγούδησε στου Καλαματιανού μετά τον θάνατο του τελευταίου, αλλά είναι εντυπωσιακό ότι ο Χειλάς (μεγάλη ιστορία και αυτός) κράτησε το όνομα «Καλαματιανός» στο μαγαζί.

    Όσον αφορά το πολυάριθμο των μπουζουκιών που αναφέρει και ο Πέπε (76), υποθέτω ότι τους συνδυασμούς των οργάνων κάθε «υποομάδας» θα τους είχε καθορίσει ο Περιστέρης, ο οποίος δεν ξέρω αν έπαιξε και ο ίδιος στον Καλαματιανό, γιατί γενικώς από μίαν εποχή και μετά απέφευγε τα κέντρα.

  80. Πέπε said

    79 τέλος:

    Κι εγώ αυτό υποθέτω, αλλά και πάλι, το έργο του θα ήταν σαν να πρέπει να μεταμορφώσει πολεμιστές σε στρατιώτες!

  81. Corto said

    80: Σωστότατο αυτό που λες. Πολύ δύσκολο να συντονιστούν όλοι αυτοί σε ζωντανό πρόγραμμα. Πάντως στην δισκογραφία ο Περιστέρης αυτό το κατάφερνε άριστα. Για παράδειγμα έβαζε γυναικείες φωνές μαζί με τον Μάρκο, ενώ ο τελευταίος προτιμούσε να τραγουδάει μόνος του κλπ.

  82. 79 β Αμήν, αν και για μένα χλωμό το βλέπω. Δεν προκάνω (σύντομα).

  83. Χαρούλα said

    #79 Corto, εγώ είμαι αυτή που πρέπει να ευχαριστώ. Θα χαρώ να διαβάσω και το όλον.
    Καλό σαββατοκύριακο!

  84. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    55, Κουτρούφι
    59, Corto
    Ανεβάζω συμπληρωματικά αυτό το απόκομμα (δεν ξέρω πότε και από πού το είχα κόψει… 🙂 ), για την «Κακούργα πεθερά», https://imgur.com/a8Q9fwa
    που έχει ελαφρώς παραλλαγμένους τους 23/24 στίχους σε σχέση με τους αντίστοιχους της ηχογράφησης. (Ίσως να είναι εκείνοι του βιβλίου του Τ. Κοντογιαννίδη…)

    79, Corto
    Εμείς ευχαριστούμε και …αναμένομεν! Καλή δουλειά για το υπόλοιπο!

  85. sarant said

    75 κε Τι ονειρεμένη σύνθεση….!

  86. Γιάννης Ιατρού said

    76: Ο Πολυκανδριώτης παρουσιάζει συχνά τους μαθητές του σαν μπουζουκο-ορχήστρα.

    κι εδώ

  87. Πέπε said

    @86
    Αυτοί είναι μπουζουκίστες, δεν είναι το ίδιο πράγμα.

  88. leonicos said

    Ομολογώ ότι μ’ νενδιέφερε και μ’ εντυπωσίασε πολύ περισσότερο από το χτεσινό.

    Αν το δούμε ευρύτερα ο θάνατος από έρωτα ή για τον έρωτα ή εξ αιτίας του έρωτα είναι το βασικό μοτίβο όλης της λογοτεχνίας (με εξαίρεση αλλά όχι ολοκληρωτική της αστυνομικής και μερικών πατριωτικών ή πατριδοκαπηλικών ποιημάτων). Ακόμα και στον Όμηρο για γυναίκες (και όχι μόνο την /Ελένη) γίνεται ο καβγάς.

    Οπότε δεν είναι εντυπωσιακό το ότι περιλαμβάνεται και στο ρεμπέτικο.

  89. spiridione said

    47 κλπ. Για τα «νέα της Αλεξάνδρας» ένα ακόμα άρθρο,
    https://thepressproject.gr/ta-nea-tis-alexandras-sto-radiofono-tou-tpp/
    και βλέπω και έβγαλαν και δημοσίευμα για το συμβάν
    Ελευθερία 28-3-1961
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=64&pageid=32140&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ARoASdASTAShASVASEASSASXASa&CropPDF=0
    Δεν ξέρω πότε κυκλοφόρησε το τραγούδι με τον Περπινιάδη, αλλού βλέπω 1960, αλλού 1961, αλλού άγνωστο
    https://www.discogs.com/%CE%95%CF%85%CE%B1%CE%B3-%CE%A0%CE%B5%CF%81%CF%80%CE%B9%CE%BD%CE%B9%CE%AC%CE%B4%CE%B7%CF%82-%CE%9C%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B1-%CE%9C%CE%BF%CF%85-%CE%9C%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B1-%CE%9C%CE%BF%CF%85-%CE%A4%CE%BF-%CE%A4%CE%AC%CE%B2%CE%BB%CE%B9-/release/6678106

  90. sarant said

    89 Κοίτα να δεις!

  91. Corto said

    89 (Spiridione): Πολύ καλό το εύρημα στην εφημερίδα Ελευθερία, θα το ψάξουμε περαιτέρω.
    Ωστόσο στο βίντεο – τραγούδι που μας υπέδειξε στο σχ.44 ο Σωτήρς και που αναπαράγεται στο άρθρο που παραπέμπεις, αν το αντιλαμβάνομαι σωστά, είναι η «Αλεξάνδρα» αυτή που σκοτώνει με ένα κομμάτι σπασμένου καθρέπτη τον άντρα της, όχι το αντίθετο. Εκτός αν καταλαβαίνω λάθος τους στίχους (αυτή την στιγμή δεν έχω δυνατότητα ήχου, το απόγευμα θα το ξανακούσω).

  92. Corto said

    91: Την ξανάκουσα την διασκευή της «Αλεξάνδρας». Πράγματι κατά το τραγούδι αυτή έσφαξε τον άντρα της.
    Αδυνατώ να καταλάβω τι σχέση έχουν οι στίχοι αυτοί με την υπόθεση της κοπέλας που την σκότωσε ο θείος της.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: