Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Όντας και ούσα, μια ανακεφαλαίωση

Posted by sarant στο 19 Αυγούστου, 2021


Ένα σύντομο αρθράκι σήμερα, βγαλμένο από τη ζωή κι από μια συζήτηση στο Τουίτερ.

Με το που μπήκαν στην Καμπούλ οι Ταλιμπάν, πολλοί στη χώρα μας άρχισαν να ανησυχούν όχι για την τύχη των Αφγανών, των γυναικών ιδίως, κάτω από το νέο καθεστώς, αλλά για το ότι τώρα θα υπάρξουν προσφυγικές ροές, και μάλιστα από ανθρώπους που θα πληρούν οφθαλμοφανώς τα κριτήρια για να χαρακτηριστούν πρόσφυγες.

Κάποιος από αυτούς τους σχολιαστές, αναρωτήθηκε για την Κίνα, και έγραψε: Γιατί δεν δέχεται Αφγανούς πρόσφυγες όντας η δεύτερη πλουσιότερη χώρα του πλανήτη και γείτονας του Αφγανιστάν; Τα γειτονικά μουσουλμανικά κράτη γιατί δεν δέχονται Αφγανούς πρόσφυγες;

Αν θέλετε εσείς να απαντήσετε στο ερώτημα, μπορείτε να το κάνετε στα σχόλια. Να θυμόμαστε πάντως ότι η μεγάλη πλειοψηφία των Αφγανών προσφύγων βρίσκεται, ακριβώς, σε γειτονικά μουσουλμανικά κράτη: 1,4 εκατ. στο Πακιστάν και 800.000 στο Ιράν.

Εγώ θα σχολιάσω το γλωσσικό θέμα που μπήκε με το σχόλιο αυτό.

Ποιο γλωσσικό θέμα, θα ρωτήσετε. Διότι με γυμνό μάτι δεν φαίνεται να υπάρχει κανένα γλωσσικό θέμα στην παραπάνω πρόταση. Άλλα θέματα ίσως, αλλά γλωσσικό;

Μια φίλη ωστόσο διαφώνησε (και) επί γλωσσικού. Αφού η Κίνα είναι θηλυκού γενους, είπε, κακώς λέτε «όντας». Πρέπει να πείτε «ούσα»: «Η Κίνα, ούσα η δεύτερη πλουσιότερη χώρα του πλανήτη…»

Φίλη η φίλη, αλλά φιλτέρα η αλήθεια -θέλω να πω, εδώ η φίλη δεν είχε καθόλου δίκιο. Αν και μπορούμε να πούμε «Η Κίνα, ούσα πλούσια χώρα…», είναι απολύτως σωστό, και πιο ταιριαστό αν γράφουμε στην κοινή νέα ελληνική, να γράψουμε «Η Κίνα, όντας πλούσια χώρα, έχει υποχρέωση να βοηθήσει τους αναξιοπαθούντες».

Το πρόβλημα είναι ότι η φίλη μου μπερδεύει δύο πράγματα. Και επειδή δεν τα μπερδεύει μόνον η φίλη, αλλά τα μπερδεύουν πολλοί, γράφω το σημερινό άρθρο, παρόλο που το θέμα του «όντας» και της «ούσας» (ή «ούσης»;) το έχουμε θίξει έστω και επιγραμματικά σε προπέρσινο άρθρο.

Το «όντας» δεν είναι αρσενικού γένους, είναι άκλιτος τύπος για όλα τα γένη, μετοχή ενεργητικού ενεστώτα του ρήματος «είμαι», όπως και οι: παίζοντας, τρέχοντας, τρώγοντας κτλ. των ρημάτων παίζω, τρέχω, τρώω κτλ. Πρόκειται για τον τύπο που κάποιοι αποκαλούν γερούνδιο (όπως τους αντίστοιχους της αγγλικής και άλλων γλωσσών) και άλλοι αλλιώς, αλλά είναι αρκετά μπλεγμένο το κουβάρι του πώς θα ονομαστεί η άκλιτη μετοχή του ενεστώτα και δεν θέλω τώρα να το ξεμπλέξω.

Ξαναλέω ότι η μετοχή αυτή είναι άκλιτη, αρα ίδια για όλα τα γένη και για τους δυο αριθμούς: Ο Παύλος όντας εξυπνος βρηκε αμέσως τη λύση. Η Μαρία όντας άνεργη έχει μεγάλο πρόβλημα. Το παιδί, όντας κουρασμένο, αποκοιμήθηκε αμέσως. Οι συμπέθεροι, όντας και οι δυο φιλαθλοι, άρχισαν αμέσως να συζητάνε για το ποδόσφαιρο.

Όπως θα λέγαμε «Η Μαρία τρέχοντας [ενώ έτρεχε] έπεσε και χτύπησε», έτσι λέμε «η Μαρία όντας [επειδή είναι] πλούσια δεν ενοχλήθηκε από την κρίση» ή «Ο Παύλος όντας άνεργος βρίσκεται σε δύσκολη κατάσταση».

Από την άλλη πλευρά, ο τύπος «ούσα» αντιστοιχεί στην αρχαία μετοχή του «ειμί», που είναι ων (αρσενικό), ούσα (θηλ.) και ον (ουδέτερο). Η αρχαία μετοχή χρησιμοποιείται και στη νεότερη γλώσσα σε ορισμένους τύπους και σε ορισμένες χρήσεις, για (πολύ) λογιότερο ύφος.

Μπορούμε να πούμε λοιπόν «Η Μαρία, ούσα πλούσια, δεν ενοχλήθηκε από την κρίση», ή, αντίστοιχα, «Ο Παύλος, ων άνεργος, βρίσκεται σε δύσκολη κατάσταση». Δεν είναι λάθος να το πούμε ή να το γραψουμε, αλλά ταιριάζει μόνο σε πολύ λόγιες διατυπώσεις -και εδώ που τα λέμε, το «ούσα πλούσια» εμένα με ξενίζει. Στο ανάλογο ύφος ίσως θα ταίριαζε πιο πολύ το «ούσα πλουσία».

Βέβαια, παρόμοια αντικατάσταση δεν γίνεται εύκολα με άλλα ρήματα. Θέλω να πω, κανείς δεν θα σκεφτόταν να ενοχληθεί από το «Η Μαρία τρέχοντας έπεσε και χτύπησε» και να ζητήσει να διατυπωθεί «Η Μαρία τρέχουσα έπεσε και χτύπησε» -θα ήταν από αστείο έως αντιγραμματικό. Μόνο για τη μετοχή «όντας» προβαλλονται ενστάσεις.

Κάποτε στη Λεξιλογία ένας σχολιαστής είχε αναρωτηθεί όχι για το θηλυκό αλλά για τον πληθυντικό. Θα πείτε «Όντας βλαμμένοι…» ή «Όντες βλαμμένοι…» είχε ρωτήσει. Προφανώς θα πούμε το πρώτο. Το δευτερο, άλλωστε, επειδή συνοδεύεται από λαϊκή λέξη, ηχεί εντελώς κωμικό.

Από τα μεγάλα λεξικά μας, ΛΚΝ και ΛΝΕΓ (Μπαμπινιώτη) δεν έχουν παραδειγματικές φράσεις του «οντας» με θηλυκό ή με πληθυντικό, και κακώς, γιατί δεν δείχνουν παραστατικά πως η μετοχή είναι άκλιτη.

Το Χρηστικό Λεξικό σωστά λέει ότι το «όντας» δηλώνει αιτία, εναντίωση ή χρόνο, και δίνει τρεις παραδειγματικές φράσεις, ανάμεσά τους και την «Βοήθησε πάρα πολύ, όντας [αν και ήταν] άρρωστη».

Το ΜΗΛΝΕΓ, εκμεταλλευόμενο την απλοχωριά που επιτρέπει η ηλεκτρονική του έκδοση, δίνει πολλές παραδειγματικές φρασεις, και ανάμεσά τους:

Η μητέρα της, όντας πεπεισμένη ότι η κόρη της ήταν πλασμένη για να μεγαλουργήσει, είχε άλλα σχέδια γι’ αυτή [επειδή ήταν πεπεισμένη…]

Για να ανακεφαλαιώσω:

Η μετοχή «όντας» είναι άκλιτη και συντάσσεται με όλα τα γένη και τους αριθμούς. Φράσεις όπως «όντας έξυπνη, το κατάλαβε αμέσως» δεν είναι λανθασμένες, είναι ολόσωστες.

Η χρήση της αρχαίας μετοχής στο θηλυκό, δηλ. του τύπου «ούσα», δεν είναι λάθος αν και μπορεί να ακουστεί παράταιρη αν το ύφος μας δεν είναι λόγιο.

Τέλος, να σημειώσουμε μιαν ιδιαιτερότητα του «όντας». Όλες αυτές οι άκλιτες μετοχές του ενεργητικού αορίστου ενεστώτα γράφονται με -ο- όταν δεν τονίζονται (γράφοντας, παίζοντας) και με -ω- όταν τονίζονται (πολεμώντας, αγαπώντας). Εξαιρείται το «όντας» που γράφεται με -ο- ενώ τονίζεται.

Όσο για τους πρόσφυγες….

113 Σχόλια προς “Όντας και ούσα, μια ανακεφαλαίωση”

  1. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    φαγώθηκες με την Μαρία σήμερα, «Η Μαρία, ούσα πλούσια», «η Μαρία ούσα πλούσια» κλπ.
    Να γυρίσει από το στερούμενο διαδικτύου ερημητήριό της και θα δεις… 🙂 🙂

  2. Διδάσκω αεί διδασκόμενος ελέω Σαραντάκου! Τον ευχαριστώ!

  3. Κιγκέρι said

    >>…«Η Μαρία, ούσα πλούσια, δεν ενοχλήθηκε από την κρίση», ή, αντίστοιχα, «Ο Παύλος, ων άνεργος, βρίσκεται σε δύσκολη κατάσταση». Δεν είναι λάθος να το πούμε ή να το γραψουμε, αλλά ταιριάζει μόνο σε πολύ λόγιες διατυπώσεις -και εδώ που τα λέμε, το «ούσα πλούσια» εμένα με ξενίζει. Στο ανάλογο ύφος ίσως θα ταίριαζε πιο πολύ το «ούσα πλουσία».

    Εμένα δεν με ξενίζει τόσο ο τονισμός, αλλά μάλλον η σύνταξη: Νομίζω ταιριάζει πιο πολύ «Η Μαρία, πλούσια/πλουσία ούσα…», ή «Ο Παύλος, άνεργος ων…»

    Καλημέρα δεν είπα. Καλημέρα!

  4. Παναγιώτης Κονιδάρης said

    Όντως, το όντας είναι πιο εύχρηστο.

  5. Πέπε said

    Ναι αλλά στη γενική πληθυντικού; Θα δεχτούμε το πολουσίων ουσών που δεν το υπέφερε ο Ροΐδης, το λανθασμένο όντων, ή το γόρδιο όντας; Εδώ σε θέλω κάβουρα! 😉

  6. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Εγώ έλπιζα πως θα πιάσουμε τον… Διευθύνων 😛
    Σε μια σειρά, διάλεξαν το «αποκλίνων» για να αποδώσουν μια λέξη (λανθασμένα, δεν έχει σημασία), αλλά αρσενικό, θηλυκό, πληθυντικός, όλα αποκλίνων! Μου βγήκαν τα ματάκια…

  7. Πέπε said

    5
    Των διευθυνουσών συμβουλατορισσών

  8. Εγώ το ούσα μόνο σε μια παροιμία το ξέρω :

    κλ@νι@ μη εξελθούσα, θανατηφόρος ούσα

  9. Παναγιώτης Κ. said

    Νομίζω ότι η τελική επιλογή μεταξύ του «όντας» και του «ούσα» εξαρτάται από την εμπέδωση του σημερινού άρθρου 🙂 και από το γλωσσικό αισθητήριο που έχουμε διαμορφώσει.

  10. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καλά, για το προσφυγικό/μεταναστευτικό τα έχουμε πει ένα εκατομμύριο φορές και θα τα ξαναπούμε σε λίγο καιρό, απ’ ό,τι φαίνεται, και ένας σημαντικός λόγος διαφωνίας είναι και ο υποκειμενικός παράγοντος, το κατά πόσον θίγεται κανείς. Ένας κάτοικος π.χ. της Κοζάνης ή της Ιθάκης, της Πεύκης ή της Γλυφάδας είναι πιο εύκολο να είναι λαρτζ με το θέμα από έναν κάτοικο της Λέσβου ή του Εύρου, της Βικτώριας ή της Κυψέλης.

  11. Γιάννης Κουβάτσος said

    10: παράγοντας και Έβρου, διορθώνω.

  12. LandS said

    6
    Αποκλίνοντας λόγω αποκλίνουσας συμπεριφοράς;

  13. Γιάννης Κουβάτσος said

    Όντως, το γλωσσικό αισθητήριο παίζει και εδώ τον ρόλο του στην επιλογή του «σωστού» τύπου. Προσωπικά, προτιμώ το όντας και στα τρία γένη και στους δύο αριθμούς, για να μην μπλέκω με τα ων-ούσα-ον, δεν υπάρχει λόγος.

  14. atheofobos said

    Ξεκαθάρισες σήμερα μερικά πράγματα που δεν με είχαν προβληματίσει ποτέ στο παρελθόν.
    Χωρίς να ξέρω αυτούς τους κανόνες θα έγραφα προσωπικά χωρίς δεύτερη σκέψη ή προβληματισμό:
    Η Μαρία ούσα άνεργη έχει μεγάλο πρόβλημα
    Οι συμπέθεροι, όντας και οι δυο φιλαθλοι,….
    Όντας βλαμμένοι…

  15. Αιμ said

    Καλημέρα
    Με τα ων, ούσα, ον εγώ συνήθως αντιστρέφω κ την σύνταξη : η Μαρία πλούσια ούσα …
    Τώρα σωστό είναι ή απλώς δίνει αρχαιοπρεπή έμφαση… θα σας γελάσω κ δεν το θέλω

    Τον κανόνα για τα ο και ώ δεν τον ήξερα. Κάτι μάθαμε πάλι

    Και μια απορία : το γερούνδιο βγαίνει από το gerondif ή το αντίθετο ;

  16. LandS said

    10 «Ένας κάτοικος π.χ. […] της Γλυφάδας είναι πιο εύκολο να είναι λαρτζ με το θέμα από έναν κάτοικο της […] Βικτώριας ή της Κυψέλης»

    Γιατί; Έχει μικρότερη κυκλοφορία το «Πρώτο Θέμα» ή η «Δημοκρατία» στη Γλυφάδα από ότι στη Κυψέλη;

  17. Παναγιώτης Κ. said

    «Όντας πλούσια» και «πλούσια ούσα».
    Στο πρώτο έπεται η ιδιότητα και στο δεύτερο προηγείται.
    Η…ταξική ματιά 🙂 ελαφρώς διαφοροποιεί τους δύο τύπους. 🙂

  18. Αιμ said

    Όταν έγραφα υπήρχαν δύο σχόλια μόνο !

  19. Costas X said

    Καλημέρα !

    Πολύ διαφωτιστικό το σημερινό άρθρο, πολλοί μπερδεύονται με το «όντας».

    Υ.Γ. Όντας σε διακοπές στην Κέρκυρα, επηρεάστηκα από το κλίμα και είπα να γράψω το πρώτο παγκοσμίως κορφιάτικο λιμερίκι. Μόλις το δημοσίευσα στα «Λιμερίκια». Θα ακολουθήσουν και άλλα. Είχα να γράψω ποίημα από την πρώτη Δημοτικού, αλλά τώρα που πήρα φόρα, σ’ έφαγα Σεφέρη ! 🙂

  20. Το «ούσα» μου μοιάζει σαν καθαρευουσιάνικος ακτιβισμός.

    Επίσης, στο

    Η μητέρα της, .ό.ν.τ.α.ς. πεπεισμένη ότι η κόρη της ήταν πλασμένη για να μεγαλουργήσει, είχε άλλα σχέδια γι’ αυτή [= επειδή ήταν πεπεισμένη…]

    αναρωτιέμαι αν είναι απαραίτητο το «όντας».

  21. Πέπε said

    20

    Σωστά, συχνά περιττεύει. Αλλά βέβαια εδώ έχουμε μετοχή. Όταν είσαι πεισμένος, είσαι αυτός που είναι πεισμένος, δε χρειάζεται να το λέμε με πολλά λόγια. Με διαφορετικά κατηγορούμενα (όντας πλούσιος, όντας ξένος, όντας ο καλύτερός του φίλος…) είναι αλλιώς.

  22. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Ολόκληρο άρθρο για το «όντας». Δεν μου πέρασε ποτέ από το μυαλό ότι κάποιος μπορεί να έχει πρόβλημα με το «όντας». Άνετα το χρησιμοποιώ σε όλα τα γένη και όλους τους αριθμούς. Τα «ων, ούσα, ον» δεν τα χρησιμοποιώ. Μόνο το ουσιαστικό «ον».

  23. Costas X said

    @20. Εδώ σημαίνει αιτία, «επειδή ήταν».

  24. Anasto said

    Ευχαριστώ Νικοκύρη. Εγώ ντρεπόμουν να χρησιμοποιήσω και τα δυο. Τώρα, όντας όντως χωρίς έννοιες, μπορώ να τρέχω αμερόληπτος (που λέει κι ένας κολλητός μου) στα λιβάδια! 😛

  25. Voyageur autour de la chambre said

    Συμφωνώ απόλυτα με το άρθρο – και ποιος θα μπορούσε να διαφωνήσει; Το «όντας» είναι η νεοελληνική άκλιτη ενεργητική μετοχή, το «ων, ούσα, ον» είναι η κλιτή ενεργητική μετοχή που ανήκει σε παλαιότερη μορφή της γλώσσας. Η χρήση του κλιτού τύπου αναγκαστικά θα συμπαρασύρει όλη τη φράση σε λόγια μονοπάτια.
    Συμφωνώ και με όσους είπαν ότι προτιμούν τη σύνταξη με το επίθετο πριν τη μετοχή (για το αρχαΐζοντα τύπο), και μένα μου φαίνεται πιο φυσιολογική.

  26. Πουλ-πουλ said

    Ωραία. Γιατί πάντα χρειαζόμαστε μια θεωρητική ερμηνεία.

  27. loukretia50 said

    Η Μαρούσα μούσα ούσα
    όντας τσουπωτή και ρούσα
    έπαιρνε την ανιούσα
    και κρυφά τη συναντούσα

    Τα προσχήματα κρατούσα
    παριστάνει τη θεούσα
    – ούσα χαμηλοβλεπούσα-
    όντας φοβερή τσαούσα

  28. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα και για τα δεύτερα σχόλια!

    19 Περιεργως, τις ειδοποιήσεις στη σελίδα Λιμερίκια δεν τις βλέπω. Ωραία πάντως. Ώστε Γκίγκης από Λουδοβίκος!

    20 Ναι, η μετοχή είναι περιττή.

    27 Ωραίες ρίμες, αρχαίες και δάνειες.

  29. nikiplos1 said

    Καλημέρα!
    Γεια σου ρε Λου στιχοπλοκούσα
    10@ Ακριβώς! Οι Λαρζ συνήθως μένουν σε περίοπτες «προστατευμένες» περιοχές.

  30. Voyageur autour de la chambre said

    Κι οι παρόντες κι οι απόντες,
    όντες όντως παγαπόντες,
    συναντούσαν τη Μαρούσα
    που εγύρευε τα λούσα.

    Με κλείσιμο του ματιού στο 27 και το 24 (για την παρήχηση)

  31. Πέπε

    Costas X

    Αν εννοεί «δεδομένου ότι ήταν», σαν διαπίστωση, υπόμνηση, αντιστοιχεί σε αιτιολόγηση;

  32. Costas X said

    @28 -> 19.

    Δεν πειράζει για τις ειδοποιήσεις, αν ανεβάσω νέο λιμερίκι θα το γράψω στα σχόλια του τρέχοντος άρθρου.

    Έχουμε κι άλλα πολλά τοπικά υποκοριστικά στην Κέρκυρα, τα οποία δυστυχώς εξαφανίζονται, μαζί με το «Πίπης». Μερικά απ’ αυτα : Τσάντος (Αλέξανδρος), Μίκιος (Μιχάλης), Λώλος (Θεόδωρος), Ντόντω (Θεοδώρα), Τάσης (Αναστάσιος), Νάνες (Ιωάννης), Πέπες & Φίφης (Τζουζέπε-Ιωσήφ), Πίτσα-Πιπίτσα (Ιωσηφίνα), Κάτε (Κατερίνα) κ.α.

  33. loukretia50 said

    Όντας φον ο Ξενοφών
    με το ύφος το στυφόν
    κύκλον έχει επαφών
    γερουνδίων κατηφών

    Εμφανώς μειοψηφών
    μεταξύ των άλλων φον
    τυπικούρες αψηφών
    προσποιείται τον κουφόν

    Τα κριτήρια πληρών,
    κορδωτός, «ωσεί παρών»
    αλαζών απατεών
    μειδιά, ψαγμένος ων
    ΛΟΥ
    Όντας τάλαντον κρυφόν
    καταχράται το πλαφόν
    που θεσπίσανε οι φον
    για τις κλίκες συναφών

  34. Γιάννης Κουβάτσος said

    29: Ε, αυτό είναι διαπιστωμένο και καρατσεκαρισμένο. Άλλο είναι να μένεις στο οροφοδιαμέρισμά σου σε κάποιο βόρειο ή νότιο προάστιο, να κάνεις τις βόλτες σου στους ήσυχους και καθαρούς δρόμους, ώστε να θλίβεσαι με την ησυχία σου και την άνεσή σου για το δράμα των προσφύγων και να αγανακτείς με τους ξενοφοβικούς και ρατσιστές ανησυχούντες και άλλο να ζεις σε διαμέρισμα σε πολυκατοικία του κέντρου, όπου στο ένα διπλανό διαμέρισμα ζουν δέκα Πακιστανοί και μπαινοβγαίνουν άλλοι τόσοι και στο άλλο διπλανό διαμέρισμα χαλάνε τον κόσμο ολημερίς και ολονυχτίς 3-4 κουτσούβελα από τη Συρία ή το Αφγανιστάν και, όταν πας μια βόλτα μπας και ηρεμήσεις λίγο, δεν περπατάς σε ήσυχους και καθαρούς δρόμους και σκοντάφτεις στα τσαντίρια της πλατείας. Και πάλι θλίβεσαι για το δράμα των ανθρώπων, δεν είσαι τόσο ρατσιστικό γομάρι όσο σε θεωρούν οι λαρτζ, αλλά θλίβεσαι χωρίς την ησυχία σου και την άνεσή σου. Αυτή είναι η διαφορά, φίλε μου Νίκιπλε.

  35. sarant said

    32 Γενικά τα υποκοριστικά είναι είδος υπό εξαφάνιση (ναι, χρωστάω άρθρο).

  36. mitsos said

    τωόντι ( όρα τῷ ὄντι )
    Αμίν (που θα έλεγαν και οι εβδομήκοντα )

  37. Κιγκέρι said

    32: Costas X,

    μη με παρεξηγήσεις, αλλά εγώ θα έλεγα ευτυχώς που εξαφανίζονται αυτά τα υποκοριστικά! Αν εξαιρέσεις τα Τάσης και Κάτε, τα άλλα μού ακούγονται κάπως… συγγνώμη, δεν βρίσκω κάποιον κομψότερο χαρακτηρισμό, σαχλά. Μα να σε λένε Ιωσηφίνα και να το κάνεις Πιπίτσα, ή Αλεξάνδρα και να σε φωνάζουν Τσάντα;!

  38. mitsos said

    Αμήν βεβαίως και όχι αμίν ( εκτός αν είναι Ίντι Νταντά )

  39. mitsos said

    Το 38 στο 36

  40. nikiplos said

    και για να μην παρεξηγηθεί το 29@, το αναλύω ολίγον

    Κανείς δεν μπορεί να υποχρεώσει έναν πολίτη να είναι πολυπολιτισμικός, ανεκτικός και μη ξενόφοβος. Αυτά κατακτώνται με την τριβή, το αλισβερίσι (γιατί περί αυτού πρόκειται), την σταδιακή απομάκρυνση του φόβου του διαφορετικού. Όλοι μας γεννιόμαστε ξενόφοβοι και ρατσιστές – ένστικτα γαρ. Το αν η κοινωνία κάνει κάτι να απαλείψει το ρατσισμό και την ξενοφοβία (που πρέπει, γιατί ο κόσμος μας δεν θα είναι ποτέ εκείνος του 1950), μέσω της παιδείας αλλά και της έμπρακτης ενσωμάτωσης (και όχι στα λόγια) είναι άλλου ιερέως και τελικά η κάθε κοινωνία όπως έστρωσε θα κοιμηθεί.

    Όμως δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτή η γκετοποίηση (Ζεφύρι με τους γύφτους, κέντρο Αθήνας εγκαταλελειμμένο για τους μετανάστες παράτυπους ή μη κλπ) όπως στις ΗΠΑ, γιατί πολύ απλά δεν έχουμε ούτε πόρους για κάτι τέτοιο, ούτε έχουμε και μια συνεκτική κοινοτική κοινωνία όπως πχ υπάρχει στην υπόλοιπη πολιτισμένη Ευρώπη.

    Επί του πρακτέου δε, η χώρα δεν μπορεί ούτε και πρέπει να δέχεται αλόγιστα ροές μεταναστών και προσφύγων, ενόσω μεσολαβούν πολλά κράτη από τις περιοχές των εστιών. Είμαστε φτωχή χώρα, ανοργάνωτη και εν πολλοίς με ιδιαιτερότητες, όσον αφορά επιθετικούς και επικίνδυνους γείτονες (τώρα και από τον Βορρά). Δηλαδή δεν είμαστε όπως οι Πορτογάλοι ή οι Ισπανοί ή οι Ιταλοί. Είμαστε κάπως ιδιόμορφοι.

    Επίσης καλό είναι να μην γενικεύουμε. Άλλο οι παράτυποι μετανάστες και πρόσφυγες από χώρες με φανατισμό ως προς το Ισλάμ, και άλλο οι αντίστοιχοι από άλλες χώρες. Μια τζιχάντ στη χώρα μας, δεν θα λειτουργούσε για τίποτε άλλο παρά μόνο ως εσωτερική φάλαγγα του εχθρού. Ενός γείτονα που είναι ο κύριος φορέας του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού στα βαλκάνια.

    Η σύντομη ζωή μου στο εξωτερικό, κυρίως Γαλλία, μου έδειξε πως κάποιοι όντως ενσωματώνονται και ενσωματώνονταν παλαιότερα με ταχύτερους ρυθμούς, σήμερα όμως με την παγκόσμια ριζοσπαστικοποίηση του Ισλάμ, τα επεισόδια των τζιχαντιστών σε «ασφαλείς» πόλεις, με οδηγούν στο συμπέρασμα πως μάλλον η Δύση δεν τα έχει λύσει όλα ετούτα, αλλά τα κρύβει επιμελώς κάτω από το χαλί. Αλλά δεν είναι όλων το χαλί ίδιο.

    Επομένως όποιος θέλει μπορεί να παραστήσει πως δεν βλέπει τα ανωτέρω μεγάλα προβλήματα και
    -να τα μεταθέσει στο μέλλον, αφήνοντάς τα στα παιδιά του
    -να αφήσει να τα μονοπωλήσουν ακροδεξιές πολιτικές φράξιες

    Ή να τα δει και να λάβει θέση. Ίδωμεν…

  41. nikiplos said

    34@ Ακριβώς αυτό. Όταν σκότωσα το πατρικό της μάνας μου στην Ακαδ Πλάτωνος, ο γείτονας με ρώτησε με αγωνία που θα το πουλούσα και πόσο, μήπως και το αγόραζε. Η εξήγησή του ήταν απλή: «Ανησυχώ για τα γηρατειά μου, μήπως είναι κάπως ήσυχα ή γίνουν μια κόλαση από την οποία δεν θα μπορώ να ξεφύγω». Το αγόρασε (ευτυχώς) ο Αλβανός νοικάρης μας. Σκοτωμένο όμως, στο 1/3 της τιμής που είχε αρχικά, αρχές του μιλένιουμ (όχι την εποχή της φούσκας, λίγο πριν την κρίση, τότε είχε 4σια τιμή).

  42. Γιάννης Κουβάτσος said

    41: Εγώ τα ξέρω αυτά (και άλλα πολλά) από πρώτο χέρι,φίλε μου Νίκιπλε. Δεν τα μαθαίνω από την τηλεόραση και το ίντερνετ. Αν τα μάθω, δηλαδή, κι αν δεν τα θεωρήσω υπερβολές και προπαγάνδα των «ρατσιστών» και των «ξενοφοβικών». 😉

  43. loukretia50 said

    30. Είναι όντως παγαπόντες
    Κι οι παρόντες κι οι απόντες
    Σε πολλούς πετάω σπόντες!
    ———————-

    Ταξίδι στο δωμάτιό σας
    για τη Μαρούσα δε φτουράει.
    Καθότι αγαπάει τα λούσα
    – κοσμογυρίστρα μούσα ούσα ! –
    Σ΄άλλα σαλέ κυκλοφοράει !

  44. Χρίστος said

    Έχω την εντύπωση πως το όντας χρησιμοποιείται περισσότερο στο γραπτό λόγο παρά στον προφορικό. Ποιός το εισήγαγε στο γραπτό;
    Το συναντάμε αρκετά στους ιταλομαθείς επτανήσιους λόγιους και λογοτέχνες και μετά στους δημοτικιστές. Ίσως λοιπόν να μην είναι απλώς μια μεταφορά στη δημοτική των – ων – ουσα – ον, αλλά μια προσπάθεια απόδοσης του essendo στα ελληνικά όπου όμως δεν υπάρχει γερούνδιο.

    Οι φιλόλογοι του ιστολογίου τι λένε;

  45. Georgios Bartzoudis said

    Τα περί «όντως» και «ούσης» είναι μια συζήτηση «περί όνου σκιάς». Τα περί προσφύγων όμως «πίνουν πολύ νερό», απαιτώντας ανθρωπιά και ειλικρίνεια. Και βέβαια, οι περισσότεροι σε αυτό το μπλογκ κοπτόμαστε για την όποια ανθρωπιά μας, από ειλικρίνεια όμως …. (ας το πάρει το ποτάμι). Ας ξαναπω μερικές σκέψεις που έχω διατυπώσει κα σε παλιότερες αναρτήσεις αυτού του ιστολογπιου:
    (1) Μια από τις αναγκαιότητες είναι να μην μπερδεύουμε τους πρόσφυγες με τους λαθρομετανάστες: Υπάρχει περίπτωση (και την ζήσαμε στον Έβρο) να μας προκύψουν από αυτόν τον ακτιρμά, κάποιοι επικίνδυνοι λαθροεισβολείς.
    (2) Να λέμε «τα σύκα σύκα», δηλαδή τους λαθρομετανάστες … λαθρομετανάστες! Πολύ δύσκολο πράγμα: Οι Αγγλοαμερικάνοι τους λένε illegal (immigrants), οι Ευρωπαίοι irregular, αλλά εμείς οι Συριζαίοι τους λέμε «παράτυπους» [δεν μας ενδιαφέρει αν σολοικίζουμε και βαρβαρίζουμε, αρκεί να …ξεχωρίζουμε θεωρώντας ότι έτσι …αριστερίζουμε!].
    (3) Πρέπει να ληφθεί μέριμνα, διεθνής και ελληνική (και … κομματική) ώστε τόσο οι πρόσφυγες όσο και οι (οικονομικοί) λαθρομετανάστες να διακινούνται «επισήμως» από τις νόμιμες πύλες εισόδου των κρατών και όχι δουλεμπορικώς. (Πολύ δύσκολο, αλλά αυτό πρέπει να επιδιώκουμε).
    Υπάρχουν βέβαια και πολλά άλλα πρέπει….

  46. Avonidas said

    Καλημέρα.

    Με το που μπήκαν στην Καμπούλ οι Ταλιμπάν, πολλοί στη χώρα μας άρχισαν να ανησυχούν όχι για την τύχη των Αφγανών, των γυναικών ιδίως, κάτω από το νέο καθεστώς, αλλά για το ότι τώρα θα υπάρξουν προσφυγικές ροές, και μάλιστα από ανθρώπους που θα πληρούν οφθαλμοφανώς τα κριτήρια για να χαρακτηριστούν πρόσφυγες

    Επ’ αυτού έχω να πω το εξης: στο τρέχον γεωπολιτικό τοπίο, η Ελλάδα μικρή ούσα, 😉 είναι βέβαιο ότι δεν πρόκειται να επηρεάσει τις εξελίξεις. Η αποχώρηση των Αμερικάνων από το Αφγανιστάν, η επιστροφή των Ταλιμπάν, η ριζοσπαστικοποιηση του Ισλάμ, όλα αυτά είναι έξω απ’ τις δυνατότητες μας να τα ελέγξουμε. Θα μπορούσαμε να κάνουμε κάτι μόνον ως κράτος μέλος της ΕΕ, αλλά νομίζω έχει γίνει σαφές ότι δεν θα κάνουμε.

    Ειναι λοιπόν μάλλον περίεργο να επικεντρώνεται η συζήτηση στη διαμάχη μεταξύ Δύσης και φονταμενταλιστικου Ισλάμ, και να μας ζητείται με φορτικοτητα από τους μεν να καταδικασουμε τους Ταλιμπάν κι από τους δε τον Ιμπεριαλισμό. Είναι ακόμα πιο αστείο να αντιμετωπίζονται οι εκατέρωθεν θεσεις σαν μείζον ζήτημα που θα καθορίσει το μέλλον της χώρας. Αυτή η συζήτηση είναι και θα μείνει καφενειακή.

    Σε ένα και μόνο ζήτημα μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά: στο πώς και αν θα δεχτούμε τις «παράπλευρες απώλειες» αυτων των γεωπολιτικων πειραμάτων που φτάνουν στην πόρτα μας. Αυτή είναι η μόνη πλευρά του ζητήματος που θα καταδείξει τις απόψεις μας στην πράξη – και θα είναι οι πραγματικές μας απόψεις. Όλη η καταδίκη των Ταλιμπάν στα λόγια και στο πληκτρολόγιο δεν πιάνει μία μπροστά στην πράξη του να καλωσορισουμε έστω κι έναν Αφγανο πρόσφυγα.

    Και βεβαίως, δεν έχουμε καμία υποχρέωση να γίνουμε φιλόξενοι και πολυπολιτισμικοι. Δεκτό. Οπωσδήποτε είμαστε μια φτωχή χώρα σε κρίση. Κατανοητό. Δεν ειναι ευχάριστο να στοιβάζονται στη γειτονιά σου άνθρωποι από μια ξένη χώρα κι έναν ανοικειο πολιτισμό. Λογικό.

    Απ’ όλους λοιπόν αυτούς τους φτωχούς, προβληματισμενους, τρομαγμένους και καταβεβλημενους ανθρώπους ζητώ μονάχα ενα: να μη μας τα ζαλίζουν με το ανθρωπιστικό τους ενδιαφέρον για τις Αφγανες. Σίγουρα δεν είναι πολύ μεγάλη θυσία. Θα έχουν την ευκαιρία να δείξουν, ή να μην δείξουν, το ενδιαφέρον τους εμπράκτως. Μέχρι τότε μπορούν να κρατήσουν τη γνώμη τους, και τη γνώμη τους για μας, για τον εαυτό τους.

    Α, και ν’ αναγνωρίσουν προφανώς ότι δεν μπορούμε να δεχτούμε μόνο τις Αφγανες, ή μόνον γυναικόπαιδα, ή μόνον όποιον αποκηρυσσει τον Ταλιμπανισμο. Όσο κι αν η θέση των γυναικών υπό τους Ταλιμπάν είναι ιδιαίτερα δεινή, η θέση των αντρών δεν είναι ακριβώς ζηλευτή. Το πρόβλημα ειναι το καθεστώς, όχι το τι κουβαλαει ο καθείς μεσ’ το βρακι του. Ούτε γίνεται να διαχωρίσουμε τους άντρες από τις γυναίκες και να πούμε έτσι ότι τις προστατεψαμε.

    Αυτονόητα πράγματα – θα νόμιζε κανείς.

  47. Κιγκέρι said

    Να πούμε επίσης ότι στη λογοτεχνία το όντας συχνά έχει την σημασία του «όταν».
    Μου ήρθε πρόχειρα στο μυαλό το
    «Να ’ναι χινοπωριάτικον απομεσήμερ’, όντας | μετ’ άξαφνη νεροποντή..» του Βάρναλη
    και ίσως και το
    «Όντις έπλασε ο Θειός την Οικουμένη,
    το Ληξούρι, και τόσους άλλους τόπους..» του Λασκαράτου,

    αλλά εδώ έχει πολλά:

    https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/search.html?lq=word:21659

  48. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα.
    Τω όντι: «(…)Ώρα γλυκιά χαράς και αγάπης, όντας/ πουλάκια το ένα τ’ άλλο κυνηγούνε/ τ’ Ολύμπιου Δία μια στήλη αεροχτυπώντας» σονετογραφεί για την Αθήνα ο Καρυωτάκης, επίσης, «Κι όντας μες στην αγκαλιά σου σφιχτοκλείς με ερωτική,/ ω γυναίκα, εσύ, σαν όλες, / ψεύτρα, σκλάβα! Ποιά είσ’ εσύ; …» λέει ο Δωδεκάλογος του Γύφτου(Λόγος Γ’, Αγάπη), όπου «όντας=όταν».
    Ενώ: «Χώθηκα ανάμεσα στους Χριστιανούς/ που σιωπηλοί προσεύχονταν κι ελάτρευαν, /και προσκυνούσαν· πλην μη όντας Χριστιανός/ την ψυχική γαλήνη των δεν είχα —/ κι έτρεμα ολόκληρος και υπόφερνα· / κι έφριττα, και ταράττομουν, και παθαινόμουν», ομολογεί ο Καβάφης στο «Συμεών» και «Σου ετοίμασα μες στις αποσκευές ασβέστη και υδροχρώματα/ Το εικόνισμα μικρό με τους χρυσούς Ιούλιο και Αύγουστο/Ξέροντας εσύ πότε χαμένος όντας/Οδοιπόρος εγώ θα με φιλοξενήσεις» προσθέτει ο Ελύτης στο Μικρό Ναυτίλο (ΚΑΙ ΜΕ ΦΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΘΑΝΑΤΟΝ,21).
    Επίσης, μια καλή συζήτηση περί κλίσεως του «όντας» αιωρείται στο https://www.lexilogia.gr/threads/%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%BB%CE%AF%CE%BD%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9.5046/ .
    Και κάπως έτσι, από μια παράξενη οντολογική σκοπιά, η μετοχή «όντας», ούσα κοινόχρηστη, άκλιτη, υπεράνω γένους και πλήθους εμψύχων ή αψύχων, δικαιούται να ιδωθεί και ως πρότυπο αποπροσώπευσης των Πάντων, ως οντάς για επιβίωση της ύλης από τον πόνο της ύπαρξης:
    Abolir le visage
    Les mots, comme les sons, les formes et les couleurs, s’élèvent dans l’espace pour le peupler de figures d’où le visage de l’homme soit absent.
    Celui qui croit parler de lui-même, aussitôt posé dans les choses, s’efface. La plainte et le cri, par noblesse, par pudeur, s’échappent de la circonstance qui les enfante. Tout s’efforce vers l’inanimé.
    C’est ainsi que l’on essaie de tromper la douleur(Jean Tardieu, La part de l»ombre – Proses 1937-1967)
    [Κατάργηση του Προσώπου
    Οι λέξεις, όπως οι ήχοι, οι μορφές και τα χρώματα, εγείρονται μέσα στο διάστημα για να το γεμίσουν με φιγούρες που θα τους λείπει το ανθρώπινο πρόσωπο.
    Αυτός που πιστεύει ότι μιλάει για τον εαυτό του, όντας μάλιστα μέσα στα πράγματα, χάνεται μακριά. Ο θρήνος κι η κραυγή, από ευγένεια, από ντροπή, δραπετεύουν απ’τις συνθήκες που τα γεννούν. Όλοι αγωνίζονται για το άψυχο.
    Έτσι συμβαίνει όταν προσπαθεί κανείς να ξεγελάσει την οδύνη.(μτφ Γιώργος Βέης)]

  49. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    47β
    Εντός από το εν θέματι 🙂 «όντας» ,
    κατά τόπους το όντας/ στην Κρήτη όντε ή όντα, είναι το χρονικό όταν.

  50. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>«ούσα πλούσια»
    ούσα πλούσα
    -σε τα μας* αν δεχτούμε τη μιξοεκδοχή
    («πλουσία ούσα» θα ήτο θεωρώ το ορθοπρεπές 🙂 )

    *τον πλούσο Γιώργη ν ηύρικα
    (Επειδή μ΄αρέσει πολύ- συγχωρέστε μου το σχετικοάσχετο

  51. sarant said

    47κε Αυτό το «όντας», που σημαίνει «όταν», είναι άλλη λέξη. Έπρεπε να το αναφέρω στο άρθρο.

  52. Costas X said

    @ 35. Θυμάμαι ότι είχατε αναφερθεί στα υποκοριστικά στο παρελθόν, μάλλον μέσα σε κάποια άρθρα, π.χ. θυμάμαι το φοβερό «γέμισε η Ελλάδα Αλέξανδρους και Νεφέλες», επειδή είχε ονομάσει ένας γνωστός μου τα παιδιά του Αλέξανδρο και Νεφέλη» ! Θα είναι πολύ ενδιαφέρον άρθρο, και θα μπορούμε να προσθέσουμε στα σχόλια ότι περίεργο έχουμε ακούσει. Προαναφέρω το σπανιότατο «Δούλα», από το Σπυριδούλα !

    @ 37. Κάθε λέξη έχει τον τόπο της και την εποχή της, και τα υποκοριστικά που ανέφερα δεν ακουγόταν καθόλου σαχλά στην Κέρκυρα, τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του ’80. Σε κανένα δεν φαινόταν αστείο όταν φωνάζαμε τη θεία μας τζία-Πίτσα και τη γειτόνισσα κυρα-Τσάντα (οι παλιότεροι τις τσάντες τις έλεγαν σάκκες). Την ίδια εποχή, ένας γέρος που έφτιαχνε πίπες από ξύλο ελιάς, κυκλοφορούσε στην πόλη της Κέρκυρας φωνάζοντας «Πίπες, τσιμπούκια!», και κανείς δεν γελούσε. Σε μερικά χρόνια θα ακούγονται εντελώς γελοία το Κώτσος, το Μήτσος και το Φόφη, όπως ακούγεται σήμερα γελοίο και το Νάνος Βαλαωρίτης.

  53. Αλέξανδρος Αντερσίδης said

    Στην τελευταία παράγραφο στο σημείο «άκλιτες μετοχές του ενεργητικού αορίστου γράφονται με -ο- όταν δεν τονίζονται…» νομίζω ξεχαστήκατε. Παραπάνω λέγατε ότι όλα αυτά είναι μετοχές του ενεργητικού ενεστώτα.

  54. ΣΠ said

    32
    Ώστε ο διακεκριμένος φιλόλογος κύριος Πέπες είναι στην πραγματικότητα Ιωσήφ. 🙂

  55. loukretia50 said

    ΣΠ Θα ήθελες να κάνεις τα μαγικά σου και να βρούμε το άρθρο με τα υποκοριστικά?
    Ο δικός μου τρόπος αναζήτησης μάλλον πάσχει…

  56. Costas X said

    @54. Ναι, στα ιταλικά και «Τζεπέτο» !

    Θυμήθηκα κι ένα παλιό ιταλικό ανέκδοτο, όπου ο Ιησούς συναντάει έναν γέρο ξυλουργό που λέγεται Ιωσήφ (Τζεπέτο) και ψάχνει τον γιό του, και καταλήγει :
    – Εσύ είσαι πατέρα ;
    – Εγώ είμαι παιδί μου !
    – Τζεπέτο !
    – Πινόκιο !

  57. ΣΠ said

    55
    Μα στο 35 ο Νικοκύρης λέει ότι το χρωστάει.

  58. loukretia50 said

    57. Υπάρχει νήμα με πολλά σχόλια για τα υποκοριστικά, το θυμάμαι κι εγώ, δεν είναι πολύ παλιό.
    Και όχι μόνο ένα νομίζω.
    Ο Νικοκύρης πάντα θα χρωστάει επιπλέον άρθρο!

  59. ΣΠ said

    58
    Θυμάσαι από εκεί κανένα ασυνήθιστο υποκοριστικό; Θα βοηθήσει να το βρούμε.

  60. Κιγκέρι said

    Εγώ γκούγκλισα: «Σαραντάκος υποκοριστικά» και βγήκε αυτό:

    https://sarantakos.wordpress.com/2020/09/28/onomata-2/

  61. ΣΠ said

    Μπράβο Κιγκέρι.

  62. sarant said

    53 Αβλεψία δική μου, εννοούσα και εκεί του ενεστώτα, το διόρθωσα, ευχαριστώ!

    60 και πριν: Το άρθρο αυτό είναι καταγραφή υποκοριστικών. Εγώ κυρίως θέλω να αναφερθώ στην τάση εξαφάνισης των υποκοριστικών από τη δημόσια σφαίρα, όχι μόνο εκείνων που ακούγονται κάπως αστεία σήμερα, όπως ο Λαλάκης ή ο Λώλος, αλλά γενικά.

    Είχα γράψει στο περσινό άρθρο (που ήταν συνεργασία του Άρη Γαβριηλίδη):

    Πράγματι, είχα σκοπό αυτές τις μέρες να γράψω ένα άρθρο για την προϊούσα εξαφάνιση των χαϊδευτικών-υποκοριστικών ονομάτων, που θα το τιτλοφορούσα «Ο θάνατος του Αλέκου». Ωστόσο, βλέπω ότι ο Άρης εξετάζει το θέμα από ελαφρώς διαφορετική γωνία, οπότε χαίρομαι που με πρόλαβε, αφού μου αφήνει τη δυνατότητα και για το δικό μου άρθρο αλλά και καλύπτει πτυχές που εγώ δεν θα τις έπιανα. Έτσι κι αλλιώς, το ιστολόγιο έχει γνωστό ενδιαφέρον για τα ονόματα, οπότε δεν πειράζει να έχουμε πολλά άρθρα για το θέμα.

  63. Γιάννης Ιατρού said

    54: χαχα

  64. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Για …προδημοσίευση – αναβίωση:
    Δράκος (υπάρχει-δεν εχει πολύ καιρό που άκουσα να βαφτίζουν έτσι) και (χωρίς πλάκα)
    Δρακούλης – Κούλης

  65. Γιάννης Ιατρού said

    και παλιότερα «Δρακουμέλ» 🙂

  66. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Ο θάνατος του Αλέκου».
    Όντας πρόσφατο το «δεν χρειάζομαι μπράβους για να ρίξω δυο χαστούκια στον Αλέκο»,
    παίζεται ο τίτλος 🙂

  67. Κιγκέρι said

    64: Έφη,

    εγώ ξέρω ότι δράκους έλεγαν τα αβάφτιστα αγόρια και μου φάνηκε οξύμωρο να βαφτίζουν «Δράκο».

    (Και θυμήθηκα τον στίχο απο τη Μαριγώ του Παπαντωνίου: «ποιος το δράκο μας κουνά;»

    Ἡ κοπέλλα ἡ Μαριγὼ
    μιὰ δουλειὰ σωστὴ δὲν κάνει.
    Τὴν κουζίνα μας ξεχνάνει
    καὶ θυμᾶται τὸ χωριό.

    Τὰ χεράκια της ἐδῶ,
    τὸ μυαλά της ἐκεῖ κάτω.
    Πέφτει κι ἔσπασε τὸ πιάτο…
    Μαριγούλα, Μαριγώ!

    Φέρνει τὸ νερὸ στὸν ὦμο,
    μὰ θυμήθηκε ξανά:
    «Ποιὸς τὸ δράκο μας κουνᾶ;»
    Χύνει τὸ μισὸ στὸ δρόμο.

    «Ἡ ἄσπρη κότα τὶ νὰ κάνει;
    Τὸ γουρούνι εἶναι γερό;
    Ὁ παπποὺς νὰ μὴν πεθάνει;…»
    Μαριγούλα, Μαριγώ!

    «Θἄβγαλε χηνάκια ἡ χήνα,
    θἆναι κίτρινα, σταχτιά,
    θὰ τρυγᾶμε αὐτὸ τὸ μήνα,
    θὰ μὲ πόνεσε ἡ γιαγιά».

    «Τί ἔχεις σύννεφο στὰ μάτια,
    τὶ ἔχεις ἀναφιλητό;
    Κι ἄλλο πιάτο εἶναι κομμάτια,
    Μαριγούλα, Μαριγώ;

    Πάρε τ᾿ ἄσπρο γιορτινό σου,
    τὶς ποδιὲς ποὺ σοῦ φορῶ.
    Στὸ χωριό σου, στὸ χωριό σου,
    Μαριγούλα, Μαριγώ!»)

  68. sarant said

    64-67 Να θυμίσω και το παλιό μας άρθρο για τη δρακούλα:

    Μια δρακούλα στην κούνια μας!

  69. Pedis said

    #54- Ισπανός Ιωσήφ ή Ιταλός Πιπερης.😁

  70. Κιγκέρι said

    62: Πλάκα πλάκα, Αλέκο φωνάζανε από μωρό τον αδερφό της μητέρας μου, αλλά μετά τη διαφήμιση «Έλα, Αλέκο» της Ηλεκτρονικής Αθηνών, απαίτησε, στα 60 του, να τον λέμε Αλέξανδρο!

  71. Κιγκέρι said

  72. sarant said

    70 Ακριβώς 🙂

  73. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    51 και πριν
    Ναι, και το κρητικό ‘όντε’ (αλλά και ‘όντο/όντα’), μάλλον από το ‘ότε’ προέρχεται. Εξάλλου, το ‘όντας’ με χρήση άκλιτης μετοχής/γερούνδιου, πρέπει να είναι σχετικά νέο (τέλος 19ου αι. ;-δεν το έψαξα). Ενώ το χρονικό ‘όντας/όντε’ είναι σίγουρα μεσαιωνικό.

    ‘Τήν ὥρα π’ ἀρραβωνιαστεῖς νά βαριαναστενάξεις
    κι ὅντε σά νύφη στολιστεῖς, σάν παντρεμένη ἀλλάξεις’ (ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ)

    ‘Γιαμιὰ γιαμιά, ὅντε μοῦ φανεῖ, ρίχνω καὶ θανατώνω,
    κ᾿ εἰς τὸν ἀθὸ τσῆ νιότης τως τσὶ χρόνους τως τελειώνω.’(ΕΡΩΦΙΛΗ)

  74. Πέπε & Πεπίτα

    Ωστόσο Πεπίτα (Ιωσηφίνα) είναι και η pepita d’orο = ψήγμα χρυσού.

  75. Καλησπέρα,
    Ώστε η Πεπίτα ντι Κορφού (https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%AF%CE%B2%CE%B1_%CE%A1%CE%AD%CE%BD%CE%B1) ήταν Ιωσηφίνα! Βρε τι μαθαίνει κανείς…

  76. venios said

    Pepita de Mallorca:

  77. Αγάπα τον λουτσέσκου σου με τα ελαττώματά του…

    Ημίχρονο ΠΑΟΚ-Ριέκα 0-1

    Το γκολ ήταν μια προσφορά των καταστημάτων Πασχαλάκης και σία

  78. loukretia50 said

    Ay Pepito https://youtu.be/7wyOhhfDqew Los Machucambos

    Oλίγον ρετρό! ακόμα κι εγώ στην κούνια το χόρευα!

  79. Πέπε said

    54, 63 κλπ.:

    Δέσποινος ρε παιδιά δεν είπαμε; Γιόρταζα και τις προάλλες.

  80. Πέπε said

    73

    Υπάρχει και το «ότινα» (=όταν). Το λένε σίγουρα στη Νάξο, αλλά νομίζω και κάπου στην Κρήτη.

  81. Σκηνές ροκ στην Τούμπα !! Μετά από ν+5 κόρνερ και ν+8 (ν>12 ) ευκαιρίες στο 90+2 ο Λουτσέσκου έκανε την φοβερή κίνηση βάζοντας μέσα Εσίτι και Γκα-Γκάβα και τηνώρα που όλοι γελάγανε οι Κροάτες τρόμαξαν κι έβαλαν αυτογκόλ στο 90+4 για το 1-1 !!

  82. loukretia50 said

    …επ΄ονόματι Δεσποίνου το υπόλοιπον του οίνου…
    Μπα!

    Το όνομα το μυστικό μονάχα εσύ γνωρίζεις
    και παρανόμι ελκυστικό εσύ το καθορίζεις
    Εβίβα Πέπε!

  83. ΚΩΣΤΑΣ said

    Αν και δεν θεωρώ λάθος να χρησιμοποιείται το όντας και για τα τρία γένη, στον δικό μου γλωσσικό κώδικα μου ταιριάζει καλύτερα «Η Κίνα, ούσα πλούσια χώρα…». Ίσως επειδή χρησιμοποιώ μικτή γλώσσα, αυτό μου δίνει την δυνατότητα να εκφράζομαι ακριβέστερα.

    Δεν συσχετίζω το όντας με τα: παίζοντας, τρέχοντας… καθότι αυτοί οι τύποι είναι τροπικές μετοχές, πράγμα που δεν ισχύει για το όντας.

    Προσέτι, όπως και παραπάνω ειπώθηκε, το όντας αποτελεί και ιδιωματικό τύπο για το όταν (περιοχή Θεσσαλίας, σίγουρα).

  84. Alexis said

    #52: Το «Μήτσος» αντέχει ακόμα και θα αντέξει νομίζω, αν και δεν χρησιμοποιείται πλέον σε επίσημο ύφος όπως παλιότερα, αλλά ως ένδειξη οικειότητας-κολλητιλικιού.
    Αυτό που κοντεύει να χαθεί τελέιως ως υποκοριστικό του Δημήτρης είναι το Μίμης, κραταιό άλλοτε με πάμπολους επώνυμους Μίμηδες.

  85. Γιάννης Ιατρού said

    79: Ό,τι πείς 🙂

    71: 👍😉

  86. Alexis said

    #37: Μα να σε λένε Ιωσηφίνα και να το κάνεις Πιπίτσα, ή Αλεξάνδρα και να σε φωνάζουν Τσάντα;!

    Υπάρχει και χειρότερο. Στο Ξηρόμερο η Αλεξάνδρα γίνεται συχνά Αλέξω (προσοχή, όχι Αλέξαινα, αυτή είναι η γυναίκα του Αλέξη 🙂)

  87. Πέπε said

    @84

    Παρόμοια χρήση έχει και το Νιόνιος, αν και βέβαια το ίδιο το Διονύσης είναι πολύ πιο σπάνιο από το Δημήτρης.

    _____________________________________________________

    Ενώ κανείς εδώ και γενιές δε λέει ή δε λέγεται Τοτός, Κοκός κλπ., ωστόσο παραμένουν ακλόνητοι ο Μπάμπης, η Πέπη, η Λίλα, η Σίσσυ και άλλα της ίδιας κατηγορίας με τα εξαφανσμένα και τα απειλούμενα (=δύο συλλαβές όμοιες ή τουλάχιστον με το ίδιο σύμφωνο). Εδώ στο Ηράκλειο έχουμε, με μια κάποια συχνότητα, και Τίτους, από τον τοπικά σημαντικό άγιο. Εδώ δεν είναι υποκοριστικό, είναι επίσημο όνομα, αν και υποθέτω ότι για τον ίδιο τον άγιο θα ήταν υποκοριστικό κάποιου άλλου ονόματος που όμως χρησιμοποιήθηκε εξ αρχής ως κύριο.

    Θέλω να πω, μια επαρκής περιγραφή του τι συνηθίζεται και τι σπανίζει ή χάνεται ή χάθηκε δεν είναι και τόσο απλή υπόθεση, αν υπάρχει προοπτική οι επιμέρους διαπιστώσεις να αναχθούν και σε κάποια γενικότερα σχήματα.

    Εν πάση περιπτώσει έχω ένα φίλο Αλέκο και μη μου τον πεθάνετε παρακαλώ. Βέβαια, όταν παρατήρησα ότι συστήνεται Αλέξανδρος στους καινούργιους, άρχισα να παρατηρώ καλύτερα και ίσως τελικά, και από τους παλιούς (δεν είμαστε και παιδικοί φίλοι, καμιά 15ριά χρόνια), να είμαι ο μόνος που τον λέει Αλέκο και να μην είναι δικό του αλλά …δικό μου.

  88. Αγγελος said

    Τίτος ήταν και όνομα Ρωμαίου αυτοκράτορα, χοντρικά σύγχρονου του Αγίου.

  89. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    67 Ιδέα δεν έχω/είχα για δράκο/μωρό ούτε για της Μαριγώς το πικροποίημα,παρεμπιπτόντως το ανέφεραν πριν 3-4 χρόνια ότι θα πήγαιναν σε βάφτιση με αυτό το όνομα,(μάλλον όνομα από παππού, κάπου Λακωνία-Μεσσηνία ήταν, αλλά δεν έμεινα και ‘ξερή’ επειδή είχε έναν Δράκο παλιό φίλο ο πατέρας μου, κρητικό, μα δε θυμάμαι αν από τα Ηρακλειώτικα ή από τα Χανιώτικα μέρη και ξέρω ότι υπάρχει ο Δρακούλης ως μικρό όνομα.
    Δράκισσα λέγανε μια γειτόνισσα της γιαγιάς μου, γυναίκα του Δρακάκη όμως 🙂

    79.Εναν άλλο Δέσποινο που ήξερα, από το χωργιό, τον φωνάζανε Πεπίνο, κοντινό πέφτει 🙂

    80 >>Υπάρχει και το «ότινα» (=όταν).
    Βέεβαια! ότινα ρθεις ή όντα ρθεις = όταν ρθεις

  90. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    71. Με το Μικρό Νικόλα, περνάνε όλα! Κάνεις συκώτι με τη μία ! Το συστήνω σταθερά όταν έχουν καντήφλες. Τόσο έξυπνο και γάργαρο μαζί.Ψυχογιατρικό. «Κούμπωσε» άριστα με τα βιολιά που λέγαμε.

  91. ΕΔώ ήρθαμε, πάμε να φύγουμε !

    Κάθε χρόνο τα ίδια…

    Η Σκλεναρίκοβα τώρα δικαιώνεται πλήρως !!

    https://www.sdna.gr/podosfairo/870201_karempe-stohos-o-telikos-kai-tropaio-toy-europa

  92. sarant said

    87τέλος Είδες; 🙂

  93. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἀναφέρεις Σκλεναρίκοβα καί βλέπουμε φάτσες Μαρινάκη καί Καρεμπέ. Τί νά σοῦ πῶ;
    Μᾶς χάλασες τό πρωινό! 🙂

  94. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    (Πολλή δουλειά χθές καί δέν πρόλαβα..)
    Σοφά ἔπραξες Νῖκο καί ..τήν ἔκανες ἀπό «..τό κουβάρι του πώς θα ονομαστεί η άκλιτη μετοχή του ενεστώτα..» πού «..κάποιοι αποκαλούν γερούνδιο..». Σηκώνει συζήτηση ἡ κατάταξη τοῦ ὄντας ..

    Καλημέρα σας!

  95. sarant said

    94 Καλημέρα Γιώργο. Και όλων των άλλων ανάλογων (τρέχοντας, παίζοντας κτλ.)

  96. Όχι όμως ως τροπικές μετοχές. 🙂

  97. Ακούγοντας αγαπημένο τραγούδι μούρθανε αυτά τα λόγια στην μελωδία του:

    Φωτιά στα Βίλια
    και δεν παίζει πρώτο θέμα στις ειδήσεις
    πρέπει πλέον τις φωτιές να συνηθίσεις
    να συνηθίσεις

    σαν κάτι οικείο
    και αναγκαίο για όσους μπορούνε
    μέσ’ στις στάχτες χρυσάφι να βρούνε
    και μας διοικούνε

    και συ κοίτα να μη μετανοιώσεις
    και την ψήφο ξανά να τους δώσεις

    Αναρωτιέμαι γιατί
    να είναι πάντα μαζί
    ο ένας που τον κοροϊδεύει
    κι αυτός που όλο δουλεύει
    και κάνει συνέχεια απεργίες
    πορείες
    και διαμαρτυρίες
    και χάνει συνέχεια τις μέρες
    μ’ αυτόν που του φόρεσε βέρες
    και χάνει συνέχεια τις μέρες
    μ’ αυτόν που του φόρεσε βέρες

  98. ΚΩΣΤΑΣ said

    Το πιάσαμε το υπονοούμενο! 🙂

  99. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @96. ..και χρονικές, καί αἰτιολογικές, καί τελικές.. (ξεχνῶ κάτι; 🙂 ).
    Ἀπό τόν Τζάρτζανο παρακαλῶ!

  100. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Πάντως, τό ὄντας τό θυμᾶμαι νά ἀναφέρεται κάπου (;) ὡς ἀταξινόμητη ἰδιαιτερότητα

  101. Γιάννης Κουβάτσος said

    83: Δηλαδή, Κώστα, λες π.χ. Ο μπαμπάς, ων έξυπνος (ή έξυπνος ων;), το κατάλαβε αμέσως, η μαμά, ούσα έξυπνη,το κατάλαβε αμέσως, το παιδί, ον έξυπνο, το κατάλαβε αμέσως; Χαρά στο κουράγιο σου.☺

  102. # 98

    Αμφιβάλλω, διάβασε το στόρυ

    όπως βλέπεις στην φωτό 40 μέτρα από το παράθυρό μου υπάρχει ένα μπαλκόνι με μαύρα κάγκελα που ανήκει σε πανσιόν. Οπως λοιπόν άκουγα το τραγούδι εμφανίσθηκε καλλίγραμμη νεαρά φορώντας μόνο το καπέλλο της η οποία πόζαρε σε διάφορες στάσεις με το καπέλλο της να καλύπτει την προέλευση του κόσμου για λόγους αρχής ! Ο φωτογράφος, αόρατος, με συγκίνησε με την εργατικότητά του αν κρίνω από τις πάμπολλες πόζες.
    Το περίπου δεκάλεπτο θέαμα μου άφησε ένα συγκινησιακό κενό για την εργατιή τάξη…

  103. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα σε όλους!

    Είμαι του ‘οντας’, γενικώς, αν και δεν θυμάμαι να το πολυχρησιμοποιώ.
    Τα «ων, ούσα, ον» σχεδόν καθόλου, μόνο όταν θέλω να μιμηθώ λόγιο ύφος (συνήθως με παιγνιώδη απόχρωση…)
    ——-
    80, 89.
    Ε, να πούμε κι ένα δείγμα με το ‘ότινα’!
    ‘Ότινα ‘σπρίσει ο κόρακας και να μαυρίσει ο γλάρος
    ετοτεσά θα παντρευτείς να μπω κι εγώ κουμπάρος’ (παραλλαγή γνωστού δίστιχου)

    89.
    Κι εγώ είχα πατέρα φίλου Δράκο αλλά και (πάλαι ποτέ…) έναν συνεργάτη Δράκο, εδώ στο Ηράκλειο.
    Και χτυπάει ένα μεσημέρι το κουδούνι και τρέχει η κόρη μου (6-7 χρονών τότε):
    – Ποιός είναι; ρωτάει μελιστάλαχτα, από μέσα.
    – Ο Δράκος ο Σ. είμαι και φέρνω κάτι σχέδια για τον πατέρα σου.
    Τρέχει πανικόβλητη πίσω η μικρή:
    – Μαμά, έλα-έλα να δεις! Ένας δράκος θέλει τον μπαμπά!

    Και ο Αλέξανδρος-Δράκος Κτιστάκης, γνωστός δεξιοτέχνης ντράμερ.
    Το όνομα Δράκων –έχω την εντύπωση- συναντάται, όχι σπάνια, σε χωριά της Πεδιάδας.

  104. # 102

    η φωτό γμτ !

  105. sarant said

    102 Τι καπέλο; 🙂

  106. @ 86 Alexis

    >>Υπάρχει και χειρότερο. Στο Ξηρόμερο η Αλεξάνδρα γίνεται συχνά Αλέξω (προσοχή, όχι Αλέξαινα, αυτή είναι η γυναίκα του Αλέξη 🙂)

    Ελπίζω Αλιέξου, κατά τόπους.

  107. # !02

    Ασπρο, πλεκτό με κόκκινη μπορντούρα !

  108. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @105. 🙂 🙂 🙂
    @107. Ὁ Τζῆ βλέπει ἄσπρα καί κόκκινα χρώματα σέ κάθε συγκάλυψη!

  109. […] Ένα σύντομο αρθράκι σήμερα, βγαλμένο από τη ζωή κι από μια συζήτηση στο Τουίτερ. Με το που μπήκαν στην Καμπούλ οι Ταλιμπάν, πολλοί στη χώρα μας άρχισαν να ανησυχούν όχι για την τύχη των Αφγανών, των γυναικών ιδίως, κάτω από το νέο καθεστώς, αλλά για το ότι τώρα θα υπάρξουν προσφυγικές ροές, και μάλιστα από… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/08/19/ontas/ […]

  110. Γιάννης Ιατρού said

    108: χαχα, ρε συ! 😂😂😇

  111. ΣΠ said

    86
    Μια και αναφέρθηκε η Αλέξαινα, το ιστολόγιο είναι στην θέση 711 στην… Αλβανία.

  112. Δώρος Γεωργίου said

    Μόλις ανέκυψε τέτοιο θέμα στο διαδημο γκρουπ ΤΥΝ στο φεισμπουκ.

    Μια κοπέλα γράφει στην ιστορία της: επεσα για ύπνο όντας ξενερωμενη.

    Από κάτω πετάγεται στα σχόλια μια άλλη και τη διορθώνει: συγγνώμη έχω τα ψυχαναγκαστικα μου αλλά το όντας είναι λάθος. Το σωστό είναι ουσα!

    Η αρχική κοπέλα ψαρώνει και όντως το αλλάζει! Έτσι η φράση πλέον ειναι: επεσα για ύπνο ουσα ξενερωμενη (!!).

    Επεμβαίνω εγώ και λέω ότι φυσικά και είναι σωστό το όντας και ότι το ούσα είναι αρχαιοπρεπής όρος που δεν ταιριάζει καθόλου εδώ. Επίσης, δε χρειάζεται καν μετοχή, το ξενερωμενη μόνο του την έκανε τη δουλειά.

    Και μια τρίτη κυρία, η οποία δηλώνει φιλόλογος, επεμβαίνει και αυτή, και, αφού μου είπε ότι είμαι άσχετος και να μη μιλάω για πράγματα που δε γνωρίζω, μου ανακοινώνει ότι δεν υπάρχει ακλιτο όντας (!!) και ότι το μόνο σωστό είναι το ουσα, αφού το ξενερωμενη είναι θηλυκό!

    Αναρωτιέμαι: το μεμο ότι μιλάμε δημοτική από το 1976 και ότι το γλωσσικό ζήτημα έληξε έχει φτάσει στις φιλοσοφικές σχολές αυτής της χωρας; Γιατί βγάζουν αυτους τους αποφοίτους τα οποία μπαίνουν στις τάξεις και μαθαίνουν στα παιδιά αυτά τα τέρατα. Τα οποία παιδιά μετά, με τη σειρά τους, πάνε και αναπαράγουν αυτά τα τέρατα παντού, με όρους αυθεντίας μαλιστα;

    Σοκ!

  113. Gwgw said

    Τέλειο κείμενο !!wow!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: