Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η Σελάνα της Σαπφώς -και του Βάρναλη

Posted by sarant στο 22 Αυγούστου, 2021


Την περασμένη Κυριακή δημοσίευσα ένα χρονογράφημα του Κώστα Βάρναλη που περιλαμβάνεται στον τόμο Ερωτικά, ο οποίος πρόκειται να κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αρχείο στο τέλος της χρονιάς.

Σήμερα θα δημοσιεύσω άλλο ένα από τον ίδιο τόμο, όχι για να κάνω διαφήμιση πριν της ώρας της (αφού το βιβλίο δεν έχει βγει ακόμα) ούτε διότι βαριέμαι να ετοιμάσω κάτι άλλο, μα επειδή είναι επίκαιρο. Βλέπετε, σήμερα έχουμε πανσέληνο, και μάλιστα όχι όποια κι όποια μα τη χιλιοπαινεμένη αυγουστιάτικη πανσέληνο. Κι έτσι θα διαβάσουμε σήμερα ένα χρονογράφημα εμπνευσμένο ακριβώς από το αυγουστιάτικο φεγγάρι, ίσως και από μιαν άλλη αυγουστιάτικη πανσέληνο, πριν από 71 χρόνια.

Οπότε, συνεχίζουμε σεληνιακά, αφού και χτες είχαμε «μεζεδάκια με πανσέληνο», σήμερα θα διαβάσουμε ένα χρονογράφημα για το φεγγάρι, ενώ, εκτός απροόπτου, αύριο θα δούμε τα λεξιλογικά της σελήνης και του φεγγαριού.

Στο χρονογράφημα, ο Βάρναλης αναφέρεται στο πασίγνωστο απόσπασμα της Σαπφώς «Δέδυκε μεν α σελάννα…», που το παραθέτει ίσως από μνήμης γι’ αυτό και με κάμποσες (αλλά ελάσσονες) διαφορές από τη μορφή που βρίσκω στα ηλεκιτάπια μου -σχολιάζω στο τελος.

Το χρονογράφημα δημοσιεύτηκε στις 31 Αυγούστου 1950 στην εφημερίδα Προοδευτικός Φιλελεύθερος, με την οποία συνεργαζόταν ο Βάρναλης. Η εφημερίδα αυτή υποστήριζε το κεντροαριστερό κόμμα ΕΠΕΚ του Νικ. Πλαστήρα, ο οποίος είχε αναλάβει πρωθυπουργός μετά τις εκλογές του Μαρτίου αλλά ειχε μόλις παραιτηθεί (στις 21.8.1950) αφού το Κόμμα Φιλελευθερων (του Σοφοκλή Βενιζέλου) απέσυρε την υποστήριξή του. Ο Πλαστήρας είχε ως πολιτική τα «μέτρα επιεικείας» (προς τους ηττημένους του Εμφυλίου) και ο Βάρναλης κάνει έναν σχετικό υπαινιγμό στην αρχή του χρονογραφήματος. Υπαρχει επίσης υπαινιγμός στον πόλεμο της Κορέας (η νέα κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον Σοφοκλή Βενιζέλο, επρόκειτο να στείλει Έλληνες στρατιώτες στον πόλεμο της Κορέας) όπως και στην περίφημη «Απαγωγή της Τασούλας» που είχε γίνει μέσα στον Αύγουστο και είχε συγκλονίσει την Κρήτη -κάποτε θα ασχοληθούμε και με αυτό το θέμα.

Το χρονογράφημα του Βάρναλη:

Η «Σελάνα» της Σαπφώς

Δεν υπάρχουν μονάχα Πόλεμοι κι Επιείκεια κι Απαγωγές νύχτα μέρα κάτου στη μαύρη Γης. Υπάρχει και φεγγάρι τη νύχτα στο γαλάζιο ουρανό. Και τι φεγγάρι! Φεγγάρι αυγουστιάτικο! Φέγγαρος! Δεν ανεβαίνουν εξαιτίας του οι τιμές των τροφίμων και δεν εντείνονται τα μέτρα επιείκειας. Ούτε το γράφουν οι εφημερίδες. Κι όμως υπάρχει ο αυγουστιάτικος φέγγαρος. Κι όποιος έχει καιρό το είδε! Κι όποιος το είδε ξέχασε πως είναι θηρίο (ο ιδών δηλαδή!) Κι όποιος το είδε δεν κοιμήθηκε.

Γενιές γενεών το είδανε και δεν κοιμηθήκανε. Ούτε τ’ ανοιχτά τους μάτια, ούτε κλεισμένα τα ’γραψε ποτές η ιστορία. Άνθρωποι  ̶ «φύλων γενεές»! Αλλά το είδε κι ένα υπεράνθρωπο πλάσμα – μια Γυναίκα μεγαλοφυής. Η Σαπφώ. Πριν από 2250 χρόνια. Η «δεκάτη Μούσα» του Πλάτωνος. Το «θαυμαστόν χρήμα» του Στράβωνος. Η «θερμότης καρδίας» του Φιλοξένου.

Κι από τότες είτε Τρυγητής είναι είτε Γενάρης, είτε λάμπει ο Φέγγαρος στον ουρανό διά της παρουσίας του είτε διά της… απουσίας του, η «σελάνα» της Σαπφώς δεν σβήνεται στη θύμηση των ανθρώπων.

*

Έξω στη βίλα της, στη Μυτιλήνη, η Σαπφώ μια τέτοια νύχτα δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Βγήκε στον κήπο με τα πασουμάκια, ερωτευμένη με τα μετάξια της Λυδίας. Το γιασεμί στους φράχτες μοσκοβολούσε· τα τσαμπιά στη δράνα[1] και τα μήλα στις μηλιές δεν υπήρχε καρδιά να τ’ αγγίξει. Η Σαπφώ ήτανε πονεμένη. Κι ο πόνος της ερωτικός. Ήτανε περασμένα μεσάνυχτα. Το φεγγάρι κι η Πούλια είχανε βασιλέψει. Κι η πονεμένη καρδιά τραγούδησε λυπημένα:

«Δέδυκε μεν α σελάνα και Πληιάδες, μέσας δε
νύκτας. Παρά δ’ έρχεται ώρα. Εγώ δε μόνα κατεύδω».

Δύο στίχοι. Ολάκερος κόσμος, «γεμάτος μέσα πλούτος»: «περνάν οι ώρες κι εγώ κοιμάμαι μονάχη»!

*

Αλλά πώς μια «δαιμονία» Σαπφώ, η δασκάλα της Ποίησης, της Μουσικής και του Έρωτα, αυτή που τρέλανε το μεγαλύτερο συγκαιρινό της ποιητή, τον Αλκαίο· αυτή, που όπου πατούσε φυτρώνανε βιολέτες· κι όταν τραγουδούσε, κελαηδούσανε τ’ αηδόνια· αυτή η φλεγομένη κάμινος, που την φοβήθηκε κι ο τρομερός τύραννος Πιττακός ο Υρραδίου με τα πλατιά ποδάρια· πώς μια τέτοια Σαπφώ, που τη λατρεύανε σα θεά οι μαθήτριές της, τα ωραιότερα κορίτσια της Μυτιλήνης, των νησιών και της Ασίας, μπορούσε να κοιμάται μοναχή;

*

Δυο εξηγήσεις. Ή θα είχε πια γεράσει. Ή θα γυρνούσε σαν την άδικη κατάρα στην εξορία, όπου την έστειλε ο Πιττακός.

Αλλά δεν αποκλείεται και τρίτη εξήγηση. Να την έκανε ν’ αγρυπνά η απιστία τής πιο πολυαγαπημένης της μαθήτριας, της Ατθίδος, που παράτησε τη Σαπφώ και πήγε στην ποιητική «ακαδημία» μιας άλλης, της Ανδρομέδας.

Οι στίχοι αυτοί θα ’ναι οι μόνοι που σωθήκανε από μεγαλύτερο ποίημα. Δεν είναι δηλ. ένα επίγραμμα, παρά απόσπασμα. Φαντάζεστε τι θα ήτανε ολάκερο το ποίημα με τη θλιμμένη μουσική του!

*

Πάντως έχουμε να παρατηρήσουμε, πως ήτανε αρχές φθινοπώρου. Η Πούλια είναι καλοκαιριάτικος αστερισμός (τέλη Μαΐου ως μέσα Νοεμβρίου). Και για να έχει δύσει το φεγγάρι τα μεσάνυχτα, θα βρισκότανε στο τελευταίο του τέταρτο.

Πάντως τι σημασία έχουν αυτές οι λεπτομέρειες! Το φεγγάρι της Σαπφώς είναι το ωραιότερο φεγγάρι της Ποίησης όλων των λαών!

[1] δράνα: η κληματαριά.

Για να γίνω ψείρας, στο χρονογράφημα ο Βάρναλης κάνει ένα αριθμητικό λάθος, εκτος αν είναι τυπογραφικό της εφημερίδας. Αναφέρει ότι η Σαπφώ ζούσε «πριν από 2250 χρόνια», αλλά πρέπει να είναι 2550 (1950+600).

Και ερχόμαστε στο περίφημο δίστιχο, που ο Βάρναλης το γράφει:

Δέδυκε μεν α σελάνα και Πληιάδες, μέσας δε
νύκτας. Παρά δ’ έρχεται ώρα. Εγώ δε μόνα κατεύδω.

(βέβαια, με πολυτονικό, άρα με δασεία στο ‘α’ που είναι το θηλυκό άρθρο αλλά με ψιλή στην ώρα).

Στο TLG το βρίσκω με ελάσσονες διαφορές:

δέδυκε μὲν ἁ σελάνα καὶ Πληϊάδες, μέσαι δὲ
νύκτες, παρὰ δ’ ἔρχεθ’ ὥρα· ἐγὼ δὲ μόνα καθεύδω.

Η πιο βασική διαφορά είναι ότι στην εκδοχή του Βάρναλη δεν υπάρχει δάσυνση (κατεύδω, έρχεται ώρα), και νομίζω ότι σωστά δεν υπάρχει. Η εκδοχή του TLG (από D.L. Page, Poetae melici Graeci, Oxford: Clarendon Press, 1962 (repr. 1967 (1st edn. corr.)): 484-546, 548-551) πρέπει να είναι εξαττικισμένη.

Επίσης αττικός τύπος είναι η «σελάνα» ενώ ο αιολικός τύπος είναι «σελάννα».

Αλλά θα περιμένω τις γνώμες και άλλων, αν υπάρξουν.

Να σημειώσω εδώ ότι με το απόσπασμα αυτό έχει ασχοληθεί και ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο οποίος επίσης ακολουθεί την ψίλωση. Μπορείτε να βρείτε εδώ το (αρκετά γνωστό) κείμενο του Καστοριάδη, με ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για τη μετάφραση.

Ο Καστοριάδης, αφού αναλύσει την πολυσημία της λέξης «ώρα» στα αρχαία ελληνικά, κάνει την τολμηρή επιλογή να την αποδώσει με τρεις λέξεις, ως εξής:

Η Σελήνη και οι Πλειάδες έδυσαν,
είναι μεσάνυχτα· εποχή, ώρα, νιότη
παρέρχονται κι εγώ κοιμάμαι μόνη.

Πάντως, αν δείτε το άρθρο του Καστοριάδη, που γράφτηκε στα γαλλικά, υπάρχουν και δικές του αβλεψίες, που τις επισημαίνει ο Έλληνας μεταφραστής του. Ουδείς άσφαλτος!

Ωραία είναι πάντως να συναντιόμαστε, κάτω από το αυγουστιάτικο φεγγάρι, η Σαπφώ το 580 π.Χ., ο Βάρναλης το 1950, ο Καστοριάδης το 1990 κι εμεις σήμερα. Να χαρείτε την πανσέληνο του Αυγούστου!

 

 

 

 

83 Σχόλια προς “Η Σελάνα της Σαπφώς -και του Βάρναλη”

  1. Παναγιώτης K. said

    Σόλο λοιπόν η Σαπφώ και δια γραφίδος Βάρναλη βγήκαν αυτά τα λόγια.
    Τα ίδια μπορούσαν να γραφούν και για ένα σόλο άντρα.🙂

  2. Καλό. Καλημέρες.

  3. Costas X said

    Καλημέρα !

    Ωραίο και ποητικό το άρθρο του Βάρναλη, παρά τις πολιτικές «ποντούρες» !

    Οι δε στίχοι της Σαπφούς σήμερα θα μπορούσαν να εμπνεύσουν ένα λαϊκό χασαποσέρβικο :

    Έδυσε η Πούλια,
    δύει και το φεγγάρι,
    είναι πια μεσάνυχτα.

    κι εγώ στο κρεβάτι
    μόνη μου κοιμάμαι,
    με τα μάτια ορθάνοιχτα !

  4. tryfev said

    Νίκο μου, έξοχο Βαρναλικό κείμενο, υπέροχο Σαπφικό (με Σ …για να μην παρεξηγηθώ) δίστιχο, απαράμιλλα Σαραντάκου (γιατί το Σαραντάκεια δεν μου κάθεται) σχόλια.

    Και μια υπενθύμιση για τον Νικόλαο Πλαστήρα: «Στις 20.3.1952, ο Πλαστήρας στέλνει επειγόντως στον βασιλιά Παύλο επιστολή και ζητάει να δώσει χάρη στους 8 θανατοποινίτες (Μπελογιάννη κ.λπ.) διότι σύμφωνα με τον Α.Ν. 375/1936 “καρμανιόλα”, μόνο ο βασιλιάς είχε το δικαίωμα και την απόλυτη εξουσία να δώσει χάρη. Ο Παύλος έδωσε χάρη μόνο στον Φ. Λαζαρίδη (λόγω ηλικίας), στην Έλλη Παππά (ως μητέρα μικρού παιδιού του νεώτερου Νίκου Μπελογιάννη), στον Χαρ. Τουλιάτο και στον Μ. Μπισπιάνο. Απέρριψε την αίτηση χάριτος για τον Νίκο Μπελογιάννη, τον Δημ. Μπάτση (εξαίρετο επιστήμονα), τον Νίκο Καλούμενο και τον Ηλία Αργυριάδη (χειριστές παράνομων ασυρμάτων στην Ελλάδα και μέλη επίσης του ΚΚΕ)». (Πηγή: Παλαιότερο δημοσίευμα στα «Νέα» του Σέφη Αναστασάκου, βιογράφου του Πλαστήρα, αν και τα γεγονότα αυτά είναι ευρύτατα γνωστά).

  5. Πουλ-πουλ said

    «Να την έκανε ν’ αγρυπνά η απιστία τής πιο πολυαγαπημένης της μαθήτριας, της Ατθίδος, που παράτησε τη Σαπφώ και πήγε στην ποιητική «ακαδημία» μιας άλλης, της Ανδρομέδας.»
    Απίστευτο. Άνοιγαν τότε οι Λέσβιες ανταγωνιστικές «ποιητικές» ακαδημίες σαν τα ΙΕΚ.

  6. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ωραίο κείμενο. Σαπφώ, Μυτιλήνη, πανσέληνος, τι ακολουθεί αυτονόητα; Ελύτης, βέβαια…»Της σελήνης της Μυτιλήνης»….Από τα «Ετεροθαλή»…

    Τόσο μου ομόρφυνες τη δυστυχία – που ξέρω:
    Μόνο σε Σένα θα το πω παλιά θαλασσινή Σελήνη μου.
    Ήτανε στο νησί μου κάποτες κει που αν δε γελιέμαι
    Πριν χιλιάδες χρόνους η Σαπφώ κρυφά
    Σ’ έφερε μες στον κήπο του παλιού σπιτιού μας
    Κρούοντας βότσαλα μες στο νερό ν’ ακούσω
    Πως σε λένε Σελάνα και πως εσύ κρατείς
    Επάνω μας και παίζεις τον καθρέφτη του ύπνου.
    Πως ανάσκελα θυμάμαι βγαίνοντας ο Ιούλιος
    Μέσ’ από τις μαγνόλιες του Παραδείσου
    Σ’ έβλεπα να κατεβαίνεις κει που έλαμπε η χαβούζα
    Και μυγάκια πάνου από τα σαπισμένα φύλλα
    Μυριάδες φωσφόριζες! Πως μετέωρα όλα! Και βαθύς
    Ο θόρυβος της ρόδας μες στη νύχτα…
    Ή φορές που μου έφερνες την κουκουβάγια
    Ως μέσα στη μοναχική μου κάμαρα
    Σηκώνοντας σκιές από τα έπιπλα
    Να με τρομάξεις. Όμως τι θα πει νεκρός δεν ήξερα

    Τι θα πει Καιρός τι Οπτασία
    Τι το ασήμωμα της Παναγίας επάνω στα νερά
    Τα μεγάλα ιερογλυφικά στην όψη σου
    Η Αγάπη κι ο Θάνατος – να πω δεν ήξερα…

    Κι ήμουν τόσο θλιμμένος! Μόνο που ήταν νύχτα
    Μόνο που έσταζαν τα φύλλα μόνο που ανεξήγητα
    Είχα μες στη Μητέρα κατεβεί
    Της ηχώς το βάθος το άπατο
    Και το μαύρο κομμάτι που αποσπούσε
    Από μέσα μου κι έριχνε μες στο πηγάδι
    Και το χώμα που έθρυβε κάτω απ’ το πέλμα μου
    Σαν παγόνι φουσκώνοντας το δεντρολίβανο
    Μόνο που αδημονούσαν μόνο που πίεζαν το στήθος μου
    Ένιωθα ν’ αναβλύζουν δάκρυα…
    Μακριά στα σπίτια με την ασημένια στέγη
    Τ’ άλλα παιδιά τ’ ανέβαζε η φωνή
    Τ’ ανέβαζε η φωνή τους με τη φυσαρμόνικα
    Μόνος εγώ στα σκαλοπάτια σαν διωγμένος έκλαιγα
    Και σε παρακαλούσα: πάρε με πάρε με στην αγκαλιά σου
    Και παρηγόρησέ με που γεννήθηκα!

    Όχι που ήμουν άτυχος – θέλω να πω
    Που τα χρόνια επάνω μου δεν έπιαναν σαν το νερό
    Και τα λόγια μου μέσα στο φως πηδώντας
    Όμοια ψάρια να φτάσουν λαχταρίζανε
    Μες στον άλλο ουρανό – Μα που πια κανείς κανείς
    Ν’ αναγνώσει δε γνώριζε Παράδεισο

    Παλιά θαλασσινή Σελήνη μου μόνο σε Σένα θα το πω
    Γιατί μου ομόρφυνες τη δυστυχία – και ξέρω:

    Το παλιό μου σπίτι ακόμη κατοικώ
    Και στα ίδια τριξίματα τρομάζω
    Και τις νύχτες πάλι βγαίνοντας ο Ιούλιος
    Τυλιγμένος τη μαύρη πρασινάδα σου παραμιλώ
    Έφυγαν έφυγαν ένας αέρας οι άνθρωποι
    Στους βαθείς κρυφούς κυπαρισσώνες
    Έν’ αργό ανατρίχιασμα η συρτή που η Νύχτα
    Μες στα φύλλα τραβάει όλο σπιθίσματα

    Όμως πού το «χάρμα»; Πού η «νέα ζωή»;
    Αλλά μάρτυς ήμουνα όταν στα τρίτα ύψη
    Ένα ένα ξυπνούσαν τα λιόφυτα του αέρος
    Κι ο μισός εμένα έξω απ’ τον Καιρό
    Την κοιλάδα που μόκρυψεν ο Θάνατος
    Πάλι ν’ αντικρίσω. Τον σαπφείρινο γύρω μου Ζωδιακό.

    Έτσι μακριά στη γη. Ροές της θάλασσας
    Και βασκανείες του καπνού των κήπων. Αλλά τι
    Κόπος ο ποιητής με τ’ αδειανά του χείλη
    Ολοένα πίσω από τη θλίψη του: το Ανείπωτο.
    Πάρε με πάρε με στην αγκαλιά σου
    Και παρηγόρησε με που γεννήθηκα.

    Ότι τόσο ελαφρύ στα φρύγανα το πάτημα ήταν
    Τόσο μπλάβα τα λουλούδια. Τόσο η στάλα των ματιών
    Ωραία μετά που η ευτυχία χάθηκε
    Μακριά μες στα θαλασσινά χαράματα
    Το φιλί που εκράτησα όσο το αστέρι μου έσχιζε
    Την πλαγιά του Αυγούστου τόσο καθαρό
    Τόσο πικρή στη φούχτα μου η γαλήνη
    Τόσο οι άνθρωποι μαύροι και μικροί
    Με το πόδι εμπρός που ολοένα παν
    Παν κατευθείαν για τον Κωκυτό και τον Πυριφλεγέθοντα!

  7. Γιάννης Κουβάτσος said

    Νικοκύρη, μαρμάγκα!☺

  8. Γιάννης Κουβάτσος said

    Τρεις παλαιότερες μεταφράσεις:

    Δέδυκε μεν ά σελάνα (Σαπφώ)

    Πάει το φεγγάρι,
    Η Πούλια σβει στον ουρανό,
    Περνάν οι ώρες..κι αχ εγώ
    Μονάχη πλαγιασμένη
    Μετάφραση Αλέξανδρου Πάλλη

    Βασίλεψε η σελήνη.
    Κι η Πούλια.Μεσονύχτι.
    Η ώρα περνά.Κι εγώ
    Κοιμούμαι μόνη.
    Μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου

    Έδυσ’ η Πούλια τώρα
    Και το φεγγάρι.Μα ψυχή.
    Μεσάνυχτα.Φεύγει η ώρα
    Κι εγώ κοιμούμαι μόνη.
    Μετάφραση Σίμου Μενάνδρου

    Πίσω απ’ τον λόφον έγειρεν ερωτικά η Σελήνη,
    Έσβησε η Πούλια στον γλαυκό της Λέσβος ελαιώνα
    Και τα γλυκά μεσάνυχτα στρώνουνε γάμου κλίνη…
    Ω σαπφικό παράπονον: Εγώ καθεύδω μόνα.
    Παράφραση:Παύλου Νιρβάνα

  9. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Σ’ αὐτούς τούς στίχους

    Πίσω απ΄τον λόφον έγειρεν ερωτικά η Σελήνη,
    έσβησε η Πούλια στον γλαυκό της Λέσβος ελαιώνα
    και τα γλυκά μεσάνυχτα στρώσανε γάμου κλίνη …
    Ω Σαπφικό παράπονο ! “Εγώ καθεύδω μόνα”.

    καί στό «ἐς γῆν ἐναλίαν..»

    ὀφείλω τήν ἀθεράπευτη σχέσι μου μέ τά Ἀρχαῖα Ἑλληνικά. (Β’ Γυμνασίου, κάποια ἀνθολογία εἶχε πέσει στά χέρια μου καί εἶπα: «Καθῆκον μου νά τήν μάθω ὁσο καλύτερα μπορῶ αὐτήν τήν γλῶσσα»)

    Μέ συγκίνησες, Νῖκο. Καλημέρα σας!

  10. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Υπάρχει και φεγγάρι τη νύχτα στο γαλάζιο ουρανό.

    Γαλάζιος ουρανός την νύχτα;

  11. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @10. Το «φεγγάρι τη νύχτα στο γαλάζιο ουρανό» εἶναι κάτι σάν «τά μέτρα ἐπιεικείας» στήν Ἑλλάδα του 1950. Ποιητικό σχῆμα. 🙂

  12. Μου έτυχε να ακούσω γεννηθέντα στην Λέσβο να αυτοσυστήνεται αγγλιστί I’m a Lesbian…

    Δεν πείθομαι για τα θρυλούμενα περί την ποιήτρια αλλά…είναι που λένε καλύτερα να σου βγει το μάτι παρά το όνομα
    ..

  13. Costas X said

    Επηρεασμένος από το ποιητικό θέμα, σκάρωσα άλλα δύο κορφιάτικα λιμερίκια, όχι «ερωτικά» αυτή τη φορά (βλ.τελευταία σχόλια στα «Λιμερίκια»).

    Από αύριο τέρμα από μένα τα πρωινά σχόλια, κάθε κατεργάρης στον μπάνκο του… 😦

  14. Γιάννης Κουβάτσος said

  15. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @12. Πάντως, Τζῆ, τό αὐθεντικό (ἀρχαιοελληνικό) λεσβιάζω, δέν ἀφορᾶ σέ γυναῖκες! 🙂

  16. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα και για τα δεύτερα σχόλια!

    7 –> 14

    8 Καλά έκανες και έβαλες τις παράλληλες μεταφράσεις. Ωραία η παράφραση του Νιρβάνα!

    12 Η γιαγιά μου έλεγε «μαζί με άλλες λεσβίες ποιήτριες…» και εννοούσε γεννημένες στο νησί.

  17. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἀθεράπευτη!
    Μέχρι καί θάνατο μπορεῖ νά προσποιηθῆ, προκειμένου νά εἶναι στά πρωτοσέλιδα 🙂

    https://www.news247.gr/koinonia/sto-nosokomeio-ektaktos-i-matina-pagoni.9330376.html?utm_source=News247&utm_medium=MintaXasete_article&utm_campaign=24MediaWidget&utm_term=Pos3

  18. voulagx said

    Θυμηθηκα το γκρουπ ΑΒΑΤΟΝ: «αερίων επέων άρχομαι»

  19. ΓΤ said

    10@

    Στον Αρκτικό Κύκλο

  20. nikiplos said

    Για έναν νέον, η «ώρα» έχει προφανώς έννοια περίπου κυριολεκτική. Οι κάπως μεγαλύτεροι ωστόσο, που είναι στην 2η και 3η νιότη ας μου επιτραπεί η κατάχρηση, ψηφίζουμε αβλεπί τον ψυχίατρο… Καστοριάδης λοιπόν.

  21. ΚΩΣΤΑΣ said

    Ας έρθουμε τώρα κι από ‘δω. Ωραιότατο! Για την ποίηση και κάτι τέτοια αγαπώ τον Βάρναλη.

    3 >> κι εγώ στο κρεβάτι
    μόνη μου κοιμάμαι,
    με τα μάτια ορθάνοιχτα !

    Μήπως, συνονόματε, αντί τα μάτια, μια άλλη λέξη θα έκανε έτι ερωτικότερο το στιχούργημα; 😉

  22. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Εδώ ο Βάρναλης στα καλύτερά του, νομίζω!
    Και ο Ελύτης του Γιάννη Κουβάτσου – υπέροχο συμπλήρωμα!

    Με παραξένεψε το αρσενικό ‘ο φέγγαρος’! Εδώ, πολύ συνηθίζεται ‘η φεγγάρα’ για την πανσέληνο (συν/πλην 1 νύχτα).
    Αλλά να και ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, με μια ιδιαίτερη μουσική μας λέει: « Είμαι παντέρημος, όσο κι ο φέγγαρος ψηλά, ψηλά.» https://youtu.be/aVqxetFHHyY?t=84

  23. 22 Εγώ θυμάμαι το ανέκδοτο με τους Χιώτες, τότε που έπεσεν ο φέγγαρος εις τον πήαδο.

  24. ΓΤ said

    21@

    με τα πορτόφυλλά μου ορθάνοιχτα

  25. Γιάννης Κουβάτσος said

    21: Αν έγραφε το ποίημα ο Κάτουλος.☺

  26. ΓΤ said

    21@

    Με την αύρα και τη δρόσο
    το κορμί μου να φλοισβίζει
    ίμερος αειλάλητος
    ορθό το ρωγοβύζι

  27. ΚΩΣΤΑΣ said

    24 – 26
    Είσαι ωραίος! αλλά γιατί δεν βάζεις και αυτή τη λέξη που σου ήρθε πρώτη στο μυαλό σου; 😉

  28. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @21. Κώστα, ἀπ’ ὅ,τι βλέπω, κατεβαίνεις καλά προπονημένος περί τά ἐρωτικά.. 🙂

  29. ΚΩΣΤΑΣ said

    28 Γιώργο, εσύ είσαι περισσότερο προπονημένος, τό ‘χουμε εμείς οι παραστρατημένοι, είσαι όμως πιο διπλωμάτης, προστατεύεις καλύτερα το προσωπικό σου προφίλ. 😜

  30. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @29. 🙂 🙂

  31. ΓιώργοςΜ said

    Αχ, το φεγγάρι έδυσε
    και στο λινό σεντόνι
    τα δάκρυά της η Σαπφώ
    σφουγγίζει το ραμόνι 😛

  32. nikiplos said

    Νικοκύρη, μεζεδάκια της Πανσελήνου εχθές, Σελάνα και Σαπφώ σήμερα, διαβλέπω μια ρομαντική διάθεση.
    Εμένα πάλι, τον γνωστό πεζόν, η Σελήνη, μου θυμίζει το καταπληκτικό πόνημα:

    «Λαμπυριζούσης και σελαγιζούσης της σελήνης, παρά λίμνης της Δοϊράνης, εωράκαμεν τους ληστάς. Κράζων δε «σταθήτε ρε πούστηδες, γαμώ το σταυρό σας» και απαντησάντων «κλάστε μας τα αρχίδια» απέδρασαν»

    που άγνως ο χωροφύλαξ εκείνος προσέφερε στο διηνεκές της ελληνικής λογοτεχνίας…

  33. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    >>’’Δεν ανεβαίνουν εξαιτίας του οι τιμές των τροφίμων…’’
    Το σχολιάζει και το τονίζει ο Βάρναλης (και αυτό…) γιατί μέσα σ’ ένα μήνα ο «τιμάριθμος 15 βασικών ειδών καταναλώσεως εις την ελευθέραν αγοράν των Αθηνών» αυξήθηκε περίπου 10%! (Ιούλιος’50 = 370,7 ενώ Αύγουστος’50 = 405,9).

    32, Nikiplos
    Συνειρμός σουρεαλιστικός! 🙂

  34. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    32 Και θα τριτώσει αύριο.

    33 Μάλιστα, ευχαριστώ!

  35. ΓΤ said

    27@

    το ισοσκελάκι 🙂

  36. Costas Papathanasiou said

    Καλό μεσημέρι.
    Ωραία η βαρναλική αναφορά στο Μεσονύκτιο Ποίημα ή Σαπφικό Απόσπασμα 168β ή Sapho fr. adesp.976 PMG(βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Midnight_poem), του οποίου ελεγειακή αντιφώνηση θεωρείται η σύνθεση “Της σελήνης της Μυτιλήνης-Παλαιά και νέα ωδή” του συντοπίτη της Ελύτη(βλ.και σχ.6):
    “[…] Μόνο σε Σένα θα το πω παλιά θαλασσινή Σελήνη μου.//Ήτανε στο νησί μου κάποτες κει που αν δε γελιέμαι/Πριν χιλιάδες χρόνους η Σαπφώ κρυφά/Σ΄ έφερε μέσ’ στον κήπο του παλιού σπιτιού μας/Κρούοντας βότσαλα μέσ’ στο νερό ν’ ακούσω/Πως σε λένε Σελάνα και πως εσύ κρατείς/Επάνω μας και παίζεις τον καθρέφτη του ύπνου.[…]πάρε με πάρε με στην αγκαλιά σου/ Και παρηγόρησέ με που γεννήθηκα!// Όχι που ήμουν άτυχος — θέλω να πω/ Που τα χρόνια επάνω μου δεν έπιαναν σαν το νερό/ Και τα λόγια μου μέσα στο φως πηδώντας/ Όμοια ψάρια να φτάσουν λαχταρίζανε/ Μέσ’ στον άλλο ουρανό — Μα που πια κανείς κανείς/ Ν’ αναγνώσει δε γνώριζε Παράδεισο […]”
    Ο οποίος υποκλίνεται στην ποίησή της με τον εξ αίματος σεβασμό του απογόνου:“Τέτοιο πλάσμα ευαίσθητο και θαρρετό συνάμα δεν μάς παρουσιάζει συχνά η ζωή. Ένα μικροκαμωμένο, βαθυμελάχρινο κορίτσι, ένα «μαυροτσούκαλο”, όπως θα λέγαμε σήμερα, πού, ωστόσο, έδειξε ότι είναι σε θέση να υποτάξει ένα τριαντάφυλλο, να ερμηνεύσει ένα κύμα ή ένα αηδόνι και να πει «σ’ αγαπώ” για να συγκινηθεί η υφήλιος.”¨(Οδυσσέας Ελύτης. Σαπφώ, εκδ. Ικαρος, 1985), την ανασυνθέτει (συνδυάζοντας τέσσερα αποσπάσματα) ως άσμα νέο: «ἦρος ἄγγελος ἰμερόφωνος ἀήδων * χρυσοφάη[ν] θερ[άπαιν]αν Ἀφροδίτ[ας] * πλήρης μὲν ἐφαίνετ᾿ἀ σελάννα, αἰ δ᾿ὠς περὶ βῶμον ἐστάθησαν * Κρῆσσαί νύ ποτ’ ὦδ’ ἐμμελέως πόδεσσιν ὤρχηντ’ ἀπάλοισ’ ἀμφ’ἐρόεντα βῶμον,πόας τέρεν ἄνθος μάλακον μάτεισαι»- “μαντατοφόρος άνοιξης ηδονικής φωνής αηδόνι * της Αφροδίτης η θεραπαινίδα η χρυσοφώτεινη * ανέβαινε ψηλά η πανσέληνος και στου βωμού το χώρο συναγμένες * καθώς σ’ άλλους καιρούς της Κρήτης οι κοπέλες εσέρναν το χορό τριγύρω στον ωραίο βωμό και με ρυθμό τα λυγερά τα πόδια τους χτυπώντας πατούσανε στα τρυφερά των χόρτων ανθουλάκια.” ή αφορμάται από ένα της σπάραγμα: “τὸ μέλημα τὦμον” (Sapho fragment 163V) ,νοώντας το ως “μόνη μου έγνοια(φροντίδα κι αγάπη)” και το επεκτείνει στο “Άξιον Εστί” ως:«Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου. […] /Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα Δόξα Σοι! […] /Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα λόγια του Ύμνου!», εκμυστηρευόμενος για τους αγαπημένους του Αρχαίους Λυρικούς (τον Όμηρο, τη Σαπφώ, τον Αρχίλοχο, τον Πίνδαρο) ότι: «Εάν δικαιούμαι να υπερηφανεύομαι για κάτι, αλήθεια, είναι μόνον γι’ αυτό. Ότι γεννήθηκα στον ίδιο χώρο και χρησιμοποίησα τις ίδιες λέξεις μ’ εκείνους. Λέξεις που θα έλεγε κανείς κυανές και που ευωδιάζουν ακόμη απ’ την αρμύρα των θαλασσόχορτων».
    .Εξηγεί δε, όσον αφορά αυτή τον στενή ποιητική του συγγένεια (φως και μόρος) με τη Σαπφώ, το ρόλο που παίζει το φυσικό τοπίο του πλατανοφυλλόσχημου νησιού τους:
    «Πουθενά, σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου, ο Ήλιος και η Σελήνη δε συμβασιλεύουν τόσο αρμονικά,δε μοιράζονται
    τόσο ακριβοδίκαια την ισχύ τους όσο επάνω σ‘ αυτό το κομμάτι γης που κάποτε,ποιος ξέρει σε τι καιρούς απίθανους, ποιος Θεός, για να κάνει το κέφι του, έκοψε και φύσηξε μακριά, ίδιο πλατανόφυλλο καταμεσής του πελάγους.”(“Ο ζωγράφος Θεόφιλος”).

  37. dryhammer said

    Λάμπα Σεληνίου εκπέμπουσα (φυσικά) σεληνόφως

    και

    Λάμπες σε celery green εκπέμπουσες σελινόφως

  38. Κιγκέρι said

    Να βάλω κι αυτήν την απόδοση, από την μεσόφωνο Βάγια Κωφού και τον συνθέτη Νίκο Ξανθούλη:

  39. sarant said

    38 O συμμαθητής μου (αν και ένα-δυο χρόνια μικρότερος)

  40. BLOG_OTI_NANAI said

  41. BLOG_OTI_NANAI said

  42. BLOG_OTI_NANAI said

  43. BLOG_OTI_NANAI said

  44. Μυλοπέτρος said

    Κάποτε το είδα «δέδωκεν». Το αιτιολογούσαν μάλιστα. Δεν ξέρω αν είναι σωστό

  45. Stelios Kornes said

    Ο Βαρναλης σχολιαζει τους στιχους της Σαπφους και στο εργο του «Αισθητικά Κριτικά Α και Β» (1958), αν θυμαμαι καλα στον Β τομο. Δεν το εχω προχειρο, και ισως κανω και λαθος για τον τομο, καθως το διαβασα τελευταια φορα πριν 30 χρονια περιπου.

  46. Γιάννης Ιατρού said

    Ποιά ΣελΑνα ρε σεις; Το όνομά ήταν ΣελΈνε. Το θυμάμαι εγώ, το «κορίτσι του Μάη»😋

  47. sarant said

    40-43 Ωραία λινκ.

    45 Πρέπει να είναι τα τρία άρθρα για τα οποία λέει το λινκ στο 41. Δυστυχώς από εδώ δεν μπορώ να ψάξω.

  48. Georgios Bartzoudis said

    «Η Πούλια [Πλειάς] είναι καλοκαιριάτικος αστερισμός»
    # Στα Μακεδονικά η Πούλια λέγεται Κλουσσαριά (=η Κλώσσα με τα πουλάκια της). Την παρατηρούμε το καλοκαίρι όταν από «Χάσ(η) Φιγγαριού» πάμε σε «Γέμισ(η) Φιγγαριού» και τανάπαλιν. Ο εκδότης της ιστορίας του Πολύβιου την ονομάζει «αλεκτροπόδια»(τα), σε απόλυτη συμφωνία με τους Μακεδόνες που έχουν και μια δεύτερη ονομασία για την Κλωσσαριά: «Ληκτρουπόδια»(τα)!

  49. Κιγκέρι said

    Για να φυτρώσω λιγάκι στα χωράφια του Δημόσιου Χώρου, στα Γιαπωνέζικα η Πούλια λέγεται Σουμπαρού! 🙂

  50. sarant said

    49 Κοίτα να δεις!

  51. aerosol said

    #3
    Δουλεύει το χασαποσέρβικο! Θα άλλαζα το «κοιμάμαι» σε «ξαπλώνω» καθότι… αυπνίες.

    #18
    Πολύ καλό.

    #37
    Σωστός! Το κρεμμυδόφως είναι πιο πικάντικο;

    #46
    😀

  52. dryhammer said

    51γ. Είναι πιο λουσάτο

  53. Πέπε said

    52

    Αυτό είναι κρεμμυδόφως; Σα σκόρδο μάλλον φέγγει, όχι;

  54. Stelios Kornes said

    47Β Το βρηκα εγω. Οντως ειναι αυτα τα 3 αρθρα. Δεν εχω διαβασει τα πρωτοτυπα, εχω ομως την εντυπωση πως ειναι «σουλουπωμενα» στο βιβλιο. Στο 3ο αναφερεται ενα αρθρο στα «Λεσβιακα Γραμματα», ως εφαλτηριο των σκεψεων του Βαρναλη για τη Σαπφω και την εποχη της.

    https://gr1lib.org/g/%CE%9A%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82%20%CE%92%CE%AC%CF%81%CE%BD%CE%B1%CE%BB%CE%B7%CF%82

  55. @ 49 Κιγκέρι

    Ναι, ναι. 🙂
    Η Subaru χρησιμοποιεί γενικά μεταγραφή σε κατακάνα (スバル) για το βιομηχανικό όνομά της. Subaru είναι στα ιαπωνικά το όνομα του αστρικού σμήνους των Πλειάδων. Ο λογότυπός της δείχνει έξι από τα εφτά αστέρια της Πούλιας, που είναι το ελληνικό λαϊκό όνομα. Γιατί; Γνωρίζουμε πως από τις «επτά αδελφές», με τα αρχαία γυναικεία μυθολογικά ονόματα, η Μερόπη, η έβδομη, είναι δυσδιάκριτο αστρικό σύμπλεγμα. Για το λόγο αυτό, η απεικόνιση γίνεται με έξι αστέρια. Γι’ αυτό και «Εφτάστερο» ή «Εξάστερο».

  56. dryhammer said

    53. Το σκόρδο είναι άσπρο…

    ΑΣΧΕΤΟ…

    Πάει κι ο Δ. Πολύτιμος…

    και

    Τι γίνεται (και) με τους ηθοποιούς και πέφτουν σαν τις μύγες;

  57. Εδώ με τον τίτλο Νυχτωδία:

  58. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα.
    Αξίζει να μνημονευτεί , τουλάχιστον λόγω… συνωνυμίας, και το «Σχόλιο Για Την Περίπτωση Της Σαπφέτ Νοτερό» του Άρη Δαβαράκη, τραγουδημένο από τον Ηλία Λιούγκο και τη Μαριάνα Ευστρατίου (Μ.Χ., Πορνογραφία,1982):
    “Στην οδό του Μπλαμαντώ/ τρέχει ατέλειωτο νερό, σ’ ένα υπόγειο τραγουδάει .η Σαπφέτ η Νοτερό. // Δεν την πιάνει πανικός/ με τον κόσμο που αλαλάζει,/ ούτε κλαίει ούτε στενάζει./ Παραμένει ερωμένη στον καιρό,/ στο ρυάκι της οδού του Μπλαμαντώ.”

  59. # 15

    Πάντως οι ΑΗΠ θεωρούσαν γενικά περίεργη την συμπεριφορά των νησιωτών και «κολάγανε» ρήματα από διάφορα νησιά π.χ. την Σίφνο…

  60. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Η Σελάνα της Σαπφώς -και του Βάρναλη.

    … της Σαπφούς.Θα το κατανοουσε ο λαος.

  61. sarant said

    54 Ωραία. Συνήθως έκανε μικρές αλλαγές-χτένισμα πριν από την έκδοση σε βιβλίο.

  62. Irresistible said

    1) Παρά την απεγνωσμένη προσπάθεια του κ. Σαραντάκου να προστατεύσει το ίνδαλμά του από την εύλογη κριτική και του τελευταίου ανελλήνιστου αναγνώστη, η ουσία είναι μία και ο μπακλαβάς γωνία: Ο Βάρναλης υπήρξε μιά ζωή πασίγνωστος τεμπελχανάς + γονατογράφος. Παρότι ήξερε κάμποσα αρχαία, όλες οι αρχαιοελληνικές μεταφράσεις του είναι γεμάτες λάθη, είτε από τεμπελιά, είτε από ασχετοσύνη. Γι’ αυτό και ουδέποτε τόλμησε να τις αναρτήσει στο παρόν Ιστολόγιο ο κύριος Νίκος: Για να μή κατεδαφίσουμε οριστικά το ίνδαλμά του, όσον αφορά την υποτιθέμενη αρχαιομάθεια του Βάρναλη.

    Θέλει, πράγματι, μεγάλο θράσος να παραθέτεις από μνήμης το 1950 στο επί πληρωμή χρονογράφημά σου σε καθημερινή εφημερίδα τους διασημότερους στίχους της Σαπφούς. Το ότι ο επιπόλαιος Βάρναλης διέπραξε πάνω από 5 βαρβάτα λάθη παραθέτοντας από μνήμης τις 17 σαπφικές λέξεις, αξίζει όντως να καταγραφεί στο εγχώριο Βιβλίο Γκίννες.

    2) Η πλάκα είναι ότι ο κ. Σαραντάκος, στην απέλπιδα προσπάθειά του να διασώσει το κύρος του προχειρογράφου Βάρναλη, εκτίθεται και ο ίδιος ως ανελλήνιστος: Μεταξύ άλλων μάς λέει στον επίλογο του άρθρου ότι ο Βάρναλης διατήρησε την αιολική εκδοχή του ποιήματος κι όχι την αττική, γι’ αυτό και απέφυγε τις δασύνσεις («έρχεθ’ » + «καθεύδω»)

    Αλλά κύριε Νίκο, μόλις διαπράξατε τρείς μαζεμένες γκάφες: ΑΝ όντως ο Βάρναλης παρέθετε την αιολική εκδοχή, θα έγραφε την «σελάννα» με δύο νύ, τις «Πληιάδες» με τον τόνο στο γιώτα («Πληΐαδες») και θα τόνιζε το «εγώ» στην παραλήγουσα («έγω»)!..

    3) Αυτό που αγνοεί ο κ. Σαραντάκος (ειδάλλως δεν θα τολμούσε να αναρτήσει το παρόν χρονογράφημα που εξευτελίζει εις το διηνεκές τον Βάρναλη, ο οποίος σύν τοις άλλοις δείχνει να μή ξέρει πότε έζησε η Σαπφώ!!!..) είναι το εξής βασικό: Αρκετά από τα χρονογραφήματα που έγραψε επί Χούντας ο Βάρναλης στην εφημερίδα «Πρωΐα» και αλλαχού έχουν περιληφθεί στις 750 σελίδες του «Αισθητικά – Κριτικά – Σολωμικά» που έβγαλε ο «Κέδρος» το 1982. Στον τόμο αυτό έχουν περιληφθεί (βλέπε σχόλια 41, 45, 47 και 54) τρία χρονογραφήματα για την Σαπφώ, που είναι εμφανώς πιό σουλουπωμένα από το παρόν χρονογράφημα του 1950, αλλά βρίθουν και αυτά λαθών.

    Το σημαντικό, πάντως, είναι ότι στο ένα από αυτά τα 3 χρονογραφήματα ο Βάρναλης διορθώνει τους στίχους της «Σελάνας» που παρέθεσε απο μνήμης το 1950, αν και διαπράττει τουλάχιστον 5 άλλα λάθη (κι ας λέει η «Νέα Εστία» στο σχόλιο 41 ότι… «αναλύει το σαπφικό αυτό ποίημα με τον πιό άρτιο τρόπο»!..). Μεταξύ άλλων, ο Βάρναλης:

    Α) Αγνοεί ότι οι Πλειάδες μόνο την Άνοιξη δύουν τα μεσάνυχτα (πράγμα που γνωρίζει ο Καστοριάδης)
    Β) Νομίζει πως η Σαπφώ έγραψε την «Σελάνα» στα γεράματά της ενώ όλοι οι ειδικοί συμφωνούν ότι την έγραψε πρίν τα σαράντα
    Γ) Νομίζει ότι το ρήμα «καθ(τ)εύδω» στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «βωλοδέρνομαι»!..
    Δ) Γράφει ότι η Σαπφώ είχε μελαψή επιδερμίδα, πιστεύοντας τις κακοήθειες των Χριστιανών Απολογητών Κλήμεντος Αλεξανδρέως, Τατιανού και Τερτυλιανού που συστηματικά συκοφάντησαν την Σαπφώ ως τριβάδα κι ότι είχε πολύ σκούρο δέρμα.
    Ε) Νομίζει ότι οι στίχοι αυτοί της Σαπφούς είναι απόσπασμα από μεγαλύτερο δικό της ποίημα, πράγμα που ουδείς κλασικιστής δεχόταν, ακόμη και την εποχή της Χούντας που έγραφε ο Βάρναλης

    Για το ξεστράβωμα όλων μας, ΑΝΑΡΤΩ το διορθωμένο (σ.σ.: λέμε τώρα…) άρθρο για την Σελάνα της Σαπφούς, που έγραψε επί Χούντας ο Βάρναλης στην εφημερίδα «Πρωΐα»


  63. ΓΤ said

    52@ Dryhammer

    βεγιέζα η βολβοειδής

  64. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Ρώμος Φιλύρας – Η σελήνη

    Ως πότε θα γυρνάς στ’ ουρανού τα πλάτη αργυρή,
    πασίφαη, πλησίφαη, γεμάτη, μισή σα δρεπάνι,
    σα μαγεία φωτεινή, δέσμη φώτων, σφυρί
    που αργάζει, χρυσή, μια φεγγόρροη στεφάνη;

    Προαιώνια, πρόκοσμη, προκατακλυσμιαία,
    νύμφη ωραία, τροπικών μαγεμένη φροντίδα,
    κεκαυμένων ζωνών αφοσίωση ακμαία,
    φλογερών, μαύρων πλασμάτων αχτίδα.

    Βεδουίνων, Αφρικάνων θρησκεία
    και λατρεία υψωμένων καρδιών και τραχήλων
    στο ανέσπερο φέγγος που πλέει σα σχεδία
    στα ωκεάνεια πλάτη και στα μήκη των θρύλων.

    Έκπαγλη, θεία, γλυκιά και καλή, φωτισμένη
    σα μετέωρο θέλγητρο, σα μέγα μπαλόνι,
    φάρε, κόσμημα και τιάρα γλυμμένη
    σ’ ένα πρότυπο λίθων, ερώτων ακόνι.

    Οπτασία, φευγαλέα ομορφιά, Οφηλία,
    γοητεία των άστρων, Σαλώμη, κραιπάλη,
    των ηρώων μυθική ερωμένη, ομιλία,
    Ήρα, Λήδα, Σεμέλη, Κλεοπάτρα, Ομφάλη.

    1935

  65. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Ο ΑΝΑΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΘΟΔΗΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΓΓΡΑΜΜΑΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

    1. μεσοπολεμος
    “…Αν η εξάπλωση των σχολικών μηχανισμών, τόσο στις πόλεις όσο και στα χωριά, δεν υστερεί σε τίποτα από την αντίστοιχη του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος άλλων και χωρών, ο αναλφαβητισμός εξακολούθησε να επιμένει: το 1928 οι αναλφάβητοι αποτελούσαν το 40% του συνόλου των κατοίκων της χώρας . …”

    ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΡΟΓΟΥΛΑΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
    ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ
    1922 – 1972

    “…το 1929 επί Βενιζέλου καθορίζεται εξαετής η διάρκεια της δημοτικής εκπαίδευσης και το όριο για την ίδρυση μονοθέσιου δημοτικού σχολείου κατεβαίνει στους 15 μαθητές, με στόχο την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, διότι σύμφωνα με την απογραφή του 1828 υπήρχαν 3500 συνοικισμοί με λιγότερα από 15 παιδιά σχολικής ηλικίας και έτσι, κάθε χρόνο, πάνω από 25.000 παιδιά δεν γραφόντουσαν σε κανένα σχολείο. Παρ’ όλα αυτά, κατά τη στατιστική του 1936, ενώ στην πρώτη τάξη γραφόντουσαν 200.000 μαθητές, από την έκτη τάξη αποφοιτούσαν μόνο 75.000……

    2. δεκαετια 60-70.

    Στη στατιστική της UNESCO για το 1957, το ποσοστό αναλφαβητισμού στην Ελλάδα ανερχόταν σε 25%!!!”

    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CE%BF

    Σχολείο – Βικιπαίδεια
    Το σχολείο είναι εκπαιδευτικό ίδρυμα σχεδιασμένο να ενθαρρύνει τους μαθητές να μαθαίνουν υπό την καθοδήγηση των δασκάλων.. Η λέξη αυτή προέρχεται από το ελληνικό σχόλη που είχε τη βασική της σημασία απραξία, χρόνος …
    el.wikipedia.org

    Τροφη για σκεψη.

    Εφοσον το 1928 οι αναλφάβητοι αποτελούσαν το 40% του συνόλου των κατοίκων της χώρας ειναι προφανης ο καθοδηγητικος ρολος της εγγραμματης αριστερας. ακομη περισσοτερο στην επαρχια. Αυτο εχει παραμεινει ως καταλοιπο, αποδεκτο απο τους περισσότεους επαρχιωτες αποφοιτους ΑΕΙ-ΤΕΙ.

    Οι μεγαλυτεροι και ικανοτεροι ετυχε να βρεθουμε στην καταλληλη εποχη με ρυθμους αυξησης του ΑΕΠ 4% και -τελικα- μπηκαμε μεσα απο ενα συντομο χρονικα παραθυρο ευκαιριας (1960-1980) για καλη μορφωση σε καλα δημοσια σχολεια (ευνοημενοι απο την λαμπραν εκπαιδευτικη μεταρρυθμιση Ε. Παπανουτσου επι υφυπουργιας Λ,Ακρίτα , οπου μαθαμε να μαθαινουμε ) και η ασκηση του επαγγελματος που μας εκανε καλυτερους ανθρωπους.

  66. sarant said

    64 Α μπράβο!

    62 Επί Χούντας; Το 1942;

  67. Μπορεί να είχε βρυκολακιάσει η «Πρωία».

  68. Αγγελος said

    Αν ο Βάρναλης έγραψε ακριβώς έτσι αυτά που παραθέτει ο Ακαταμάχητος στην πρωτη του εικόνα, πρέπει να ήταν… μεθυσμένος. Στην αρχή μας λέει ότι είναι νωρίς ακόμα για να βασιλεύει μεσάνυχτα η σελήνη, [διότι] βρίσκεται ακόμα στο πρώτο της τέταρτο. Μα ακριβώς όταν είναι στο πρώτο της τέταρτο, δηλαδή φαίνεται ακριβώς μισή, δηλαδή βρίσκεται 90° μπρος από τον ήλιο, τότε θα δύει μεσάνυχτα!
    Εντάξει, να δεχτούμε ότι το «βρίσκεται ακόμα στο πρώτο της τέταρτο» σημαίνει ότι βρίσκεται ακόμα στην πρωτη εβδομάδα του κύκλου της, ότι είναι δηλαδή π.χ. 2-3-4-5 ημερών. Τότε ναι, δύει πριν απ’ τα μεσάνυχτα, κάθε βράδυ και αργότερα Αλλά τότε πώς «ψες το βράδυ… πρόβαλε από τον Υμηττό και είχε σφηνωθεί ολοστρόγγυλη»; Ολοστρόγγυλη, δηλαδή πανσέληνος; Τότε ναι, «ανατέλλει σχεδόν λίγο μετά τη δύση του ηλίου», αν και το αν «βασιλεύει πολύ μετά την ανατολή του θεού των φώτων» εξαρτάται από την εποχή (συμβαίνει όταν η νύχτα είναι μικρότερη από 12 ώρες)
    Αν ξέραμε την ημερομηνία του συγκεκριμένου χρονογραφήματος, ίσως βγάζαμε άκρη. Πάντως να έγραψε ο ίδιος συγγραφέας, στο ίδιο άρθρο, ότι η σελήνη «βρίσκεται ακόμα στο πρώτο της τέταρτο» και και τρεις γραμμές πιο κάτω ότι χτες το βράδυ «είχε σφηνωθεί ολοστρόγγυλη»… εξηγείται μόνον αν ξεκίνησε να το γράφει μια βδομάδα νωρίτερα, αλλά κάτι τον σταμάτησε και το συνέχισε όταν ήταν πια πανσέληνος 🙂

  69. Alexis said

  70. Costas Papathanasiou said

    Από δραματικής και αστρονομικής απόψεως ( βλ.wiki, Midnight poem), εκτιμάται ότι το εν λόγω ποίημα γράφτηκε μεταξύ μέσων Γενάρη και τέλους Μαρτίου, μάλλον το έτος 570 π.Χ. κατά το οποίο και πέθανε, στα εξήντα της χρόνια, η Σαπφώ.(βλ. και https://en.wikipedia.org/wiki/Sappho )

  71. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Τέτοια ὥρα, τέτοια (ἱερόσυλα..) λόγια

    -Ἀπό ὅσο θυμᾶμαι, πρέπει νά ἔγιναν πολλές συζητήσεις γιά τό ἄν εἶναι πράγματι ποίημα τῆς Σαπφοῦς. Ὁ Λεκατσᾶς (στόν ὁποῖο πάντοτε ἀνατρέχω ὅταν εἶναι νά ξαναδῶ κάποιο ποίημά της) τό ἔχει στό κεφάλαιο «Incerti Auctoris» καί ὁ Bowra (ἄν δέν ἀπατῶμαι- ἔχω πολύ καιρό πού τόν διάβασα καί τό ἀναζήτησα..) δέν τό ἀναφέρει καθόλου στό περί Σαπφοῦς κεφάλαιό του.
    -Νομίζω ὅτι συζητήθηκε καί μιά ἄβολη ἑρμηνεία (..γιά ὅσους τό θαυμάσαμε καί μας συγκίνησε ὑπό τήν ἐρωτική του ἐκδοχή..), ὅτι δηλ. δέν πρόκειται γιά ἕνα στενά ἐρωτικό ποίημα, ἀλλά γιά ποίημα μοναξιᾶς.

    Κανένας φιλόλογος μπορεῖ νά μᾶς διαφωτίση;

  72. Νέο Kid said

    Το «βρίσκεται 90 μοίρες μπροστά απ τον ήλιο» είναι αυτό:

    Ο πρώτος που σκέφτηκε ότι όταν το φεγγάρι φαίνεται μισό ισχύει γεωμετρικά η διάταξη του σχήματος , κι έτσι μετρώντας τη γωνία φ βρίςκεις το λόγο των αποστάσεων ήταν ο Αρίσταρχος ο Σάμιος .

  73. Νέο Kid said

    Δεν προλαβαίνω να εμβαθύνω στα σχόλια astronomically wise αλλά άλλες Πλειάδες έβλεπε η Σαπφώ το 500 πΧ κι άλλες βλέπουμε σήμερα , λόγω της μετάπτωσης. Ο ουρανός και η θέση των αστερισμών αλλάζει. Αργά , αλλά αλλάζει. Μέχρι το 100 περίπου μΧ για παράδειγμα φαινόταν ακόμα ο Σταυρός του Νότου απ την Ελλάδα… ( θα ξαναφανεί μετά από 10000 χρόνια)

  74. sarant said

    73 Να γράψουμε άρθρο στο ιστολόγιο όταν θα ξαναφανεί. Μόνο να μην το ξεχάσουμε.

  75. Irresistible said

    Δύο ακόμη ανεκτιμήτου αξίας πληροφορίες, σχετικά με την Σαπφώ και τις λεσβίες:

    1) Στο δεύτερο χρονογράφημά του (αγνώστου χρονολογίας) για την Σαπφώ που υπάρχει στον τόμο
    «Αισθητικά – κριτικά – Σολωμικά» και φέρει τον τίτλο «Έπεα πτερόεντα» (σελ. 87-89), ο Βάρναλης υιοθετεί την χριστιανική συκοφαντία ότι η Σαπφώ ήτο τριβάς (=ομοφυλόφιλη λεσβία) και την αποκαλεί «διάστροφη» (=διεστραμμένη) και ανώμαλη!

    Υπόψιν ότι ουδείς αρχαίος συγγραφεύς αποκαλεί «άσκημη», κοντή, μαυριδερή και τριβάδα την Σαπφώ. Ο Βάρναλης υιοθετεί όλες τις συκοφαντίες των Χριστιανών Απολογητών, όπως τις συνοψίζει ο χριστιανικός οξυρρύγχειος πάπυρος του 230 μ.Χ. που τάχα διηγείται τον βίο της Σαπφούς. Αναρτώ απο τον πρόλογο των εκδόσεων Loeb:

    2) Θα τελειώσω με μία ιστορική αποκάλυψη… Ο πανάσχετος Μπαμπινιώτης γράφει στο «Ετυμολογικό» του ότι η λέξις «λεσβία» με την σημασία της τριβάδος «…καθιερώθηκε στην Νέα Ελληνική μόλις τους νεότερους χρόνους ως σημασιολογικό δάνειο από το γαλλικό lesbienne». Ουδέν ψευδέστερον αυτού…

    Αν ο ανυπόληπτος Μπάμπι έκανε μιά απλή περιδιάβαση στα γαλλικά και αγγλικά ετυμολογικά λεξικά θα ήξερε ότι η 1η καταγραφή της γαλλικής λέξεως «lesbienne» (=τριβάς) ανιχνεύεται μόλις το 1862, της δε αγγλικής «lesbian» (=τριβάς) μόλις το 1890.

    Ωστόσο, ο πρώτος παγκοσμίως λεξικογράφος που καταγράφει την λέξη «λεσβία» με την σημασία της τριβάδος είναι ο Άνθιμος Γαζής (1764-1828) στον 2ο τόμο του μνημειώδους «Λεξικού της Ελληνικής Γλώσσης» (Βιέννη 1812), δηλαδή μισόν αιώνα πριν τους Γάλλους και 78 χρόνια πρίν τους Άγγλους!..

    Το ακόμα πιό εντυπωσιακό είναι πώς διέπραξε ο ελληνομαθέστατος Άνθιμος Γαζής τέτοιου βεληνεκούς γκάφα, δεδομένου ότι στα αρχαία ελληνικά «λεσβιάζω» σημαίνει «κάμνω πεολειχία». Παρασύρθηκε ο φουκαράς από τον ανώνυμο μεσαιωνικό σχολιαστή του Κλήμεντος Αλεξανδρέως. Ο εν λόγω χριστιανός λόγιος (σίγουρα πριν το 1000 μ.Χ.) είναι ο πρώτος παγκοσμίως που ταυτίζει τις έννοιες «λεσβία» και «τριβάδα», νομίζοντας πως το ρήμα «λεσβιάζω» σημαίνει… επιδεικνύω συμπεριφορά ομοφυλόφιλης γυναίκας, ενώ – όπως είδαμε – σημαίνει «κάνω τσιμπούκι»!..

    Επιχειρώντας να εξηγήσει την φράση «γυναίκες ανδρίζονται» του Κλήμεντος Αλεξανδρέως στον «Προτρεπτικό», ο μεσαιωνικός σχολιαστής γράφει: «τας μιαράς τριβάδας λέγει, άς και εταιριστρίας και Λεσβίας καλούσι»!..

    Απ’ αυτόν τον μεσαιωνικό σχολιαστή παρεσύρθη ο ελληνομαθέστατος Άνθιμος Γαζής και πρωτοκατέγραψε την λέξη «λεσβία» με την σημασία της «τριβάδος» ήδη από το 1812, πράγμα που αγνοεί ο αδαέστατος Μπαμπινιώτης

  76. Λ said

    Η Σαπφώ γράφει για το φεγγάρι που βασιλεύει και ο Σεφέρης για το φεγγάρι που βγαίνει από το πέλαγο σαν Αφροδίτη

  77. Πέπε said

    Αυτό που σίγουρα αγνοεί ο αδαής Μπαμπινιώτης, ου μην αλλά και ο ελληνομαθέστατος Γαζής, είναι η κάτωθι ιστορία:

    Η Ερεσός είναι ως γνωστόν μεγάλο διεθνές κέντρο λεσβιακού τουρισμού. Κυρίως η Σκάλα Ερεσού. Η Σκάλα Ερεσού έχει επίσης μια εκπληκτική, πολύ μεγάλη και ηπίως «αξιοποιημένη» παραλία. Ένας γνωστός ενός γνωστού λοιπόν είχε ακούσει για το φυσικό κάλλος της παραλίας αλλά όχι για τις λεσβίες. Ξεκίησε λοιπόν να πάει για ελεύθερο στην Ερεσό, μόνος του. Μέχρι να φτάσει στο νησί, και από τη Μυτιλήνη μέχρι να φτάσει στην Ερεσό, νύχτωσε. Διαλέγει όσο καλύτερα μπορούσε μια καβάντζα στο σκοτάδι, στήνει, και πέφτει για ύπνο. Το πρωί ξυπνάει, κοιτάει από δω, βλέπει όλο γυναίκες. Κοιτάει από κει, το ίδιο. Όλο γυναίκες μέχρι εκεί που φτάνει το μάτι. Νόμιζα, έλεγε, πως πέθανα και είμαι στον Παράδεισο.

    Μετά κατάλαβα ότι όχι…

  78. # 72

    Ηθελα να ήξερα το θρήσκευμα του γνωστού του γνωστού σου για να νομίσει πως η παρουσία μόνο γυναικών σημαίνει πάράδεισο…
    Οι μουσουλμάνοι πάντως εδώ και κάποια χρόνια έχουν ξεκαθαρίσει πως τα χούρι (ουρί στα γαλλικά) είναι σταφύλια κι όχι γυναίκες (και τα δύο συμπίπτουν μόνο στις ρόγες )
    Από την άλλη , σύμφωνα με τον Καβαδια, μάλλον στην κόλαση βρέθηκε…

  79. BLOG_OTI_NANAI said

    «να νομίσει πως η παρουσία μόνο γυναικών σημαίνει πάράδεισο»

    Ανάλογα με το πόσο μερακλής είναι κάποιος.

  80. Alexis said

    #77:Ένας γνωστός ενός γνωστού λοιπόν είχε ακούσει για το φυσικό κάλλος της παραλίας αλλά όχι για τις λεσβίες.

    …ή είχε διαβάσει τα άπαντα του Buttman και πήρε τοις μετρητοίς ότι «λεσβιάζω» σημαίνει «κάμνω πεολειχία»😂

  81. sarant said

    Καλημέρα από εδώ και χαιρετισμούς στον γνωστό του γνωστού!

  82. Χρήστος Π. said

    4. Δεν αναφέρεται πουθενά με αποδείξεις στην ιστοριογραφία που γνωρίζω εγώ, ότι ο Πλαστήρας είπε ή έγραψε κάτι που να δείχνει ότι ήταν αντίθετος με την εκτέλεση του Μπελογιάννη (παρά μόνο και χωρίς πηγές, από το βουλευτή του ΠΑΣΟΚ που έγραψε το άρθρο στο οποίο αναφέρεσαι). Την έχει δει ποτέ κανείς αυτή την επιστολή; Μαθεύτηκε ποτέ ως επιστολή πρωθυπουργού στο Βασιλέα; Ούτε ο άντρας της Ραζάν δεν την επικαλέστηκε όταν έκανε τον καλό κατόπιν εορτής και αυτός, και προσπαθούσε να ψελλίσει ότι ο Πλαστήρας ήταν αντίθετος με την εκτέλεση του Μπελογιάννη. Έχει αναφερθει κάπου αλλού αυτή η επιστολή; Ο Πλαστήρας κρυβόταν παίζοντας τον άρρωστο γιατί και τη νομιμότατη εκτέλεση ήθελε, και τη φήμη του ειρηνιστή ελπίζοντας να πάρει ψήφους οπαδών των ηττημένων του εμφυλίου. Βέβαια χωρίς αποδείξεις, έτσι στα κουτουρού, οι οπαδοί της ΕΠΕΚ έλεγαν και διέδιδαν πως σπάραζε η ψυχή του για το εμφυλιοπολεμικό αίμα και αυτό μας έμεινε… Κανείς ουσιαστικά από το Κέντρο δεν πίεσε για να μην γίνουν οι εκτελέσεις δεδομένου ότι αρχικά είχε τιμωρηθεί με μικρή ποινή φυλάκισης ο Μπελογιάννης (μικρότερη από αυτή που θα έβαζαν σε ανατολική «λαϊκοδημοκρατία») μέχρι που βρέθηκαν πειστήρια κατασκοπευτικής δράσης (ασύρματοι, κώδικες, ακόμα και σήμα μέσω Αλβανίας απ’ ό,τι θυμάμαι). Πολλοί κεντρώοι κλαψούρισαν μετά την εκτέλεση, δείγμα και αυτό της πολιτικής τους εντιμότητας.

    Ειλικρινά, ρωτάω καλοπροαίρετα, διότι δεν ξέρω από πού ξαφνικά σε γραπτό βουλευτή του ΠΑΣΟΚ, μας προέκυψε επιστολή Πλαστήρα στο Παύλο για χάρη στο Μπελογιάννη! Μάλλον είναι τόσο αξιόπιστος όσο και ο μπερδεμένος θεωρητικολογών Καστανίδης ο οποίος έγραφε στην Ελευθεροτυπία πως πάνω στο νεκροκρέββατό του, ο μονεταριστής νομπελίστας οικονομολόγος Milton Friedman … μετάνιωσε για τις σκληρές του απόψεις κατά του κοινωνικού κράτους!!

  83. Θρακας said

    Ο Ελυτης:»Γρήγορα η ώρα πέρασε,μεσάνυχτα κοντεύουν,
    πάει το φεγγάρι πάει κι η πούλια βασιλεψανε
    και μόνο εγώ κειτομαι εδώ μοναχη κι έρημη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: