Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

75 τζήδες

Posted by sarant στο 22 Σεπτεμβρίου, 2021


Την ιδέα για το σημερινό άρθρο την πήρα από τα μεζεδάκια του Σαββάτου. Είχαμε εκεί συζητήσει κάτι που έγραψε ο αρθρογράφος της Καθημερινής, ο Σάκης Μουμτζής, και στα σχόλια έγινε αναφορά στο πρόσωπό του. Και τότε σκέφτηκα πως οι περισσότεροι που συναντάμε σήμερα το επώνυμο «Μουμτζής» δεν ξερουμε τη σημασία του.

Ξέρουμε βέβαια ότι οι λέξεις που σχηματίζονται με το επίθημα -τζής δηλώνουν κατά κανόνα επαγγελματικά ουσιαστικά. Ξέρουμε επίσης ότι το επίθημα αυτό είναι δάνειο από τα τουρκικά, ci/cι, όπως και το αδελφάκι του, το -τσής (από το çi, çι). Βέβαια, στην ελληνική γλώσσα το επίθημα, ενώ στην αρχή μάς ήρθε ενωμένο σε τουρκικά δάνεια, πολύ γρήγορα αυτονομήθηκε και χρησιμοποιείται με λέξεις όχι τουρκικής προέλευσης, και μάλιστα το βρίσκουμε ενωμένο ακόμα και με ακρώνυμα, ενώ προσφέρει επίσης έναν εύκολο τρόπο για ευκαιριακούς σχηματισμούς.

Έτσι, ενώ π.χ. ο boyacι μας ήρθε δανεικός ως μπογιατζής, μετά στα ελληνικά φτιάξαμε τον κουλουρτζή (με ελληνικής ετυμολογίας κεφαλή), τον λατερνατζή (με δάνεια λέξη συμμορφωμένη), τον γκολτζή (με ασυμμόρφωτη δάνεια λέξη), τον πασοκτζή ή τον αεκτζή (με ακρώνυμο), τον προπατζή ή προποτζή (με συντομομορφή) ή τον εσπατζή (νεολογισμός της αργκό για τα προγράμματα ΕΣΠΑ) και άλλα αμέτρητα.

Όμοια παραγωγικό έχει φανεί και ένα άλλο τουρκικό επίθημα, το -λίκι, που επίσης παντρεύεται με κεφάλια κάθε λογής, και δίνει ποικίλες λέξεις, από το αντριλίκι και το δημοσιοϋπαλληλίκι έως το χαϊλίκι και το ατενσιοχοριλίκι.

Αλλά τα λίκια θα τα δούμε σε άλλο άρθρο, σήμερα μιλάμε για τους τζήδες.

Τζήδες είναι αμέτρητοι, και μπορούμε να φτιάξουμε (ή, να προβλέψουμε ότι θα φτιαχτούν) κι άλλοι πολλοί. Όμως στο σημερινό άρθρο, παίρνοντας έμπνευση από τον Σάκη Μουμτζή, θα ασχοληθώ με λέξεις τουρκικής ετυμολογίας που δηλώνουν επαγγελματικά ουσιαστικά, που υπάρχουν ως επώνυμα, και που συνήθως η σημασία τους δεν είναι φανερή για τον μέσο ομιλητή της γλώσσας μας.

Δεν με ενδιαφέρει τόσο πολύ ο Μπογιατζής (αφού η λέξη υπάρχει στη γλώσσα και όλοι ξέρουν τι σημαίνει) ούτε ο πατωματζής ή ο φορτηγατζής (αφού είναι ελληνικής ετυμολογίας ως προς την κεφαλή της λέξης και κυρίως αφού δεν υπάρχει και αντίστοιχο επώνυμο). Διότι, θα το έχετε προσέξει, τα επώνυμα που έχουν το επίθημα -τζής προέρχονται από επαγγελματικά ουσιαστικά που υπήρχαν τον καιρό της τουρκοκρατίας (πολλά από τα οποία αφορούν επαγγέλματα που έχουν χαθεί πλέον) και όχι νεότερα επαγγέλματα. Ο σημερινός φορτηγατζής έχει επώνυμο, λέγεται Παπαδόπουλος ας πούμε, κι έτσι δεν υπάρχει πιθανότητα να σχηματίσει επαγγελματικό επώνυμο, όπως ο Αραμπατζής του 1780.

Από την άλλη, ο Μουμτζής παίρνει επάξια θέση στον κατάλογό μου διότι δεν είναι φανερό τι επάγγελμα έκανε, δεν έχει επιβιώσει η λέξη στα νέα ελληνικά, τουλάχιστον στην κοινή. Και όχι, δεν έφτιαχνε μούμιες. (Διαβάστε παρακάτω αν έχετε περιέργεια).

Βέβαια, εκτός από τους τζήδες υπάρχουν και οι τσήδες, και μάλιστα στα ελληνικά, σε μερικές περιπτώσεις τα δυο επιθήματα εναλλάσσονται, π.χ. Παοκτσής και Παοκτζής. Οι τσήδες πάντως είναι λιγότεροι, ενώ κάποτε το -κτσής τρέπεται σε -ξής, π.χ. Τουφεκτσής –> Τουφεξής. Ίσως σε επόμενο άρθρο να δούμε και αυτούς.

Πολλοί τζήδες και τσήδες βέβαια εξελλήνισαν τα ονόματά τους ή ωθήθηκαν να τα εξελληνίσουν ή τους τα εξελλήνισε κάποιος δάσκαλος ή πρόεδρος κοινότητας ή ενωμοτάρχης ή ληξίαρχος χωρίς να τους ρωτήσει. Έτσι εξηγούνται μερικά κάπως κωμικά καθαρευουσιάνικα επώνυμα όπως Οπλοποιός (Τουφεξής θα ήταν), αλλά βέβαια αυτό αφορά όλα τα τουρκογενή επώνυμα και όχι μόνο τους τζήδες.

Τέλος πάντων, στην αρχή είχα πει να μη συμπεριλάβω επώνυμα σε -τζής που υπάρχουν ως λέξεις και στη σημερινή γλώσσα, όπως Καφετζής ή Μπογιατζής, αλλά για λόγους πληρότητας τελικά τα συμπεριέλαβα και αυτά.

Σημειώνω επίσης ότι θα παραθέσω μόνο τον τύπο σε -τζής, παρόλο που υπάρχουν και πολλοί παράγωγοι, π.χ. Αμπατζόγλου, Αμπατζόπουλος, κτλ. Μόνο σε περιπτώσεις που ο τύπος σε -τζής είναι πολύ σπάνιος παραθέτω και παράγωγους.

Χρησιμοποίησα την εργασία του Μαν. Τριανταφυλλίδη «Τα οικογενειακά μας ονόματα» και το βιβλίο «Ελληνικά επώνυμα τουρκικής προέλευσης» του Δημ. Τομπαΐδη. Έβαλα και καναδυό που δεν τα είχαν τα βιβλία αυτά.

Σταμάτησα στους 75 τζήδες επειδή ο αριθμός ήταν στρογγυλός. Αν προσπαθούσα κι άλλο μπορεί και να πλησίαζα τους 100, ακόμα και να τους ξεπερνούσα, αλλά ίσως αυτό γίνει με τα σχόλιά σας.

Βέβαια, για να γίνει η δουλειά μας σωστά, θα πρέπει να βρούμε: επώνυμα που προέρχονται από επαγγελματικά ουσιαστικά σε -τζής, που να ξέρουμε από ποια τουρκική λέξη προέρχονται και να ξέρουμε και τη σημασία τους. Δεν αρκεί δηλαδή να αποδελτιώσουμε τον τηλεφωνικό κατάλογο αναζητώντας επώνυμα σε -τζής.

Τέλος πάντων, ορίστε οι 75 τζήδες που βρήκα:

  1. Αβτζής. Ο αβτζής ήταν ο κυνηγός και επίσης ο δεινός σκοπευτής. Στα τουρκικά avcι. Γεια σου Σιδέρη! (ιδιωτικό μήνυμα).
  2. Αλτιντζής. Από τουρκ. altιncι, ο χρυσοχόος.
  3. Αμπατζής. Από τουρκ. abacι, αυτός που έφτιαχνε ή πουλούσε αμπάδες, χοντρό μάλλινο ύφασμα.
  4. Αραϊτζής. Από τουρκ. arayιcι, που σημαίνει ερευνητής, αλλά και «αυτός που ψάχνει». Δήλωνε τον ρακοσυλλέκτη, αυτόν που έψαχνε τα πεταμένα πράγματα για να βρει χρήσιμα είδη.
  5. Αραμπατζής, από τουρκ. arabacι, o αμαξάς αλλά και ο αμαξοποιός.
  6. Αριτζής. Ο μελισσοκόμος, από τουρκ. arιcι.
  7. Βογιατζής, συχνότερα εξελληνισμένο (και σε παράγωγα), και σπανιότερα Μπογιατζής, ίσως για να διακρίνεται το επάγγελμα από το επώνυμο. Από τουρκ. boyacι.
  8. Γεμιτζής. Ο ναυτικός, ο ναύτης, από τουρκ. gemici.
  9. Γεωργαντζής. Κατά τον Τριανταφυλλίδη, από το τουρκ. yorgancι, αυτός που φτιάχνει ή πουλάει γιοργάνια, δηλαδή παπλώματα, ο παπλωματάς. Η λέξη όμως γράφεται παρετυμολογικά, σαν να προέρχεται από το Γεώργιος.
  10. Γιαγτζής (και Γιαγτζόγλου κτλ.) από τουρκ. yagcι, ο έμπορος ελαίων και λιπών, αλλά και ο λιπαντής.
  11. Γιαζιτζής, ο δημόσιος γραφέας, ο γραμματικός, από τουρκ. yazιcι.
  12. Γιαπιτζής. Ο χτίστης, από τουρκ. yapιcι. Λέμε βέβαια γιαπί εννοώντας την ημιτελή οικοδομή, αλλά στα τουρκικά έτσι λέγεται και η τελειωμένη.
  13. Γκαϊτατζής. Αυτός που παίζει γκάιντα, από τουρκ. gaydacι.
  14. Δεβετζής. Ο καμηλιέρης, από τουρκ. deveci, deve η καμήλα.
  15. Δεμερτζής, Δεμιρτζής. Ο σιδεράς, από τουρκ. demirci.
  16. Δουατζής. Ο ευχέτης, ο πιστός υπηρέτης ενός ισχυρού, από τουρκ. duacι.
  17. Εσκιτζής, ο παλιατζής, από τουρκ. eskici.
  18. Ζουρνατζής, από τουρκ. zurnacι, αυτός που παίζει τον ζουρνά.
  19. Καζαντζής, αυτός που φτιάχνει καζάνια, από τουρκ. kazancι.
  20. Καλαϊτζής, ο γανωματής, από kalaycι, (πρβλ. το καλάι).
  21. Καλιοντζής, ο ναυτικός του πολεμικού ναυτικού, από τουρκ. kalyoncu.
  22. Κανταρτζής, που ζυγίζει με το καντάρι, από τουρκ. kantarcι.
  23. Καρατζής, ο ληστής, από τουρκ. karacι.
  24. Κατιμερτζής, αυτός που φτιάχνει ή πουλάει κατιμέρι, ένα είδος γλύκισμα με φύλλο, από τουρκ. katmercι.
  25. Κατιρτζής, ο μουλαράς, από τουρκ. katιrcι.
  26. Καφετζής, ο καφετζής βεβαίως. Το τουρκικό είναι kahveci.
  27. Καφταντζής, από τουρκ. kaftancι, ο ιματιοφύλακας.
  28. Κεμεντσετζής, αυτός που παίζει τον κεμεντζέ, είδος λύρας. Από τουρκ. kemençeci.
  29. Κερεστετζής, ο έμπορος δομικής ξυλείας (κερεστέ), από τουρκ. keresteci.
  30. Κιομουρτζής, Κιουμουρτζής. Ο καρβουνιάρης, από τουρκ. kömürcü.
  31. Κουγιουμτζής, Κοεμτζής. Ο χρυσοχόος, από τουρκ. kuyumcu.
  32. Κυρατζής ή Κιρατζής. Ο αγωγιάτης, απο τουρκ. kiracι, που είναι ο μισθωτής.
  33. Λαγουμιτζής, αυτός που φτιάχνει λαγούμια. Υπάρχει και ως επώνυμο, πέρα από τον ιστορικό Λαγουμιτζή της πολιορκίας της Αθήνας που είχε άλλο επώνυμο και πήρε αυτό το παρατσούκλι από την αξιοσύνη του.
  34. Λουλετζής, από τουρκ. lüleci, ο κατασκευαστής ή πωλητής καπνοσυρίγγων, λουλάδων.
  35. Μαδεμτζής, από τουρκ. madenci, ο μεταλλωρύχος.
  36. Μεζαρτζής, ο νεκροθάφτης, από τουρκ. mezarcι.
  37. Μεϊχανετζής/Μεϊχανετζίδης, ο κάπελας, από τουρκ. meyhaneci.
  38. Μουμτζής, που μας έδωσε και αφορμή για το άρθρο, ο κηροποιός, από τουρκ. mumcu.
  39. Μπακιρτζής, ο χαλκωματάς, μπακιρτζής άλλωστε, απο τουρκ. bakιrcι.
  40. Μπαλτατζής, από τουρκ. baltacι, που μπορεί να σημαίνει τον κατασκευαστή ή έμπορο μπαλτάδων, αλλά πιο συχνά σημαίνει τον ξυλοκόπο.
  41. Μπαλτζής. Ο μελάς, ο πουλητής μελιού, από το balcι.
  42. Μπασματζής (και Βασματζής εξελληνισμένο), από το basmacι, o κατασκευαστής ή πουλητής μπασμάδων, που ήταν σταμπωτά βαμβακερά υφάσματα.
  43. Μπερντετζής/Μπερντετζόγλου, ο κατασκευαστής ή πουλητής μπερντέδων, κουρτινών, από τουρκ. perdeci.
  44. Μπιλιουρτζής, ο έμπορος ή τεχνίτης κρυστάλλινων ειδών, από το τουρκ. billûrcu.
  45. Μποζαντζής (και Ποζαντζής), αυτός που φτιάχνει ή πουλάει μποζά, ένα ποτό με βάση το κεχρί, από τουρκ. bozacι.
  46. Μποσταντζής. Ο κηπουρός, bostancι.
  47. Μπρισιμιτζής (Βρισιμιτζής, Μπιρσιμιτζής). Αυτός που πουλάει (ή φτιάχνει) μπρισίμια, δηλ. μεταξωτές κλωστές, από τουρκ. ibrişimci‎.
  48. Νταβουλτζής (και Ταβουλτζής κτλ.) Ο νταουλιέρης, από τουρκ. davulcu.
  49. Παζαρτζής, ο έμπορος σε παζάρι, από τουρκ. pazarcι.
  50. Παστιρματζής/παστουρματζής, ο έμπορος ή παρασκευαστής παστουρμά, από τουρκ. pastιrmacι.
  51. Πεστεμαλτζής (Πεστεμαλτζόγλου). Αυτός που πουλάει ή φτιάχνει πεστεμάλια, δηλ. λουτροπετσέτες. Ή ο λουτράρης του χαμάμ, που δίνει τα πεστεμάλια στον λουόμενο. Κατά τον Τριανταφυλλίδη, από το σπάνιο αυτό επώνυμο πρόκυψε με απλολογία το Πεσματζής και το συχνότερο Πεσματζόγλου. Γεια σου Στέλιο! (ιδιωτικό μήνυμα).
  52. Ρακιτζής, που φτιάχνει ή πουλάει ρακί, από τουρκ. rakιcι.
  53. Σαπουντζής, ο σαπουνάς, από τουρκ. sabuncu.
  54. Σεμερτζής, ο σαμαρτζής, από τουρκ. semerci.
  55. Σεπετζής, αυτός που φτιάχνει ή πουλάει κοφίνια, από τουρκ. sepetçi.
  56. Σερμπετζής, αυτός που πουλάει σερμπέτια, από τουρκ. serbetçi.
  57. Σιλκιτζής, αυτός που πουλάει πετσέτες, από τουρκ. silgi. (Στο λεξικό βρίσκω ότι το silgi είναι ο σπόγγος ή το πανί που σκουπίζουμε τον σχολικό μαυροπίνακα).
  58. Σιμιτζής, που φτιάχνει ή πουλάει σιμίτια, κουλούρια. Από τουρκ. simitçi.
  59. Σουβατζής, από το τουρκ. sιvacι.
  60. Σουγιουλτζής, ο υπεύθυνος για τη συντήρηση των υδραγωγών, από τουρκ. suyolcu.
  61. Ταμπουρατζής, αυτός που παίζει ταμπουρά, από τουρκ. tamburacι.
  62. Ταχμιτζής, Tαχμιντζής. Κατά τον Τριανταφυλλίδη ή από το tahminci (εκτιμητής, που όμως δεν βρίσκω τη λέξη στο λεξικό, μόνο tahmin = εκτίμηση) ή από το tahmisçi, αυτός που καβουρδίζει καφέ. Μάλλον το δεύτερο, λεω εγώ.
  63. Ταχτατζής, ο σανιδάς, από τουρκ. tahtacι.
  64. Τερετζής, αυτός που πουλάει κάρδαμο, από τουρκ. tereci.
  65. Τζαμτζής, ο τζαμάς ή ο υαλοπώλης. Από τουρκ. camcι.
  66. Τουτουντζής, ο καπνάς, κατά λέξη (μπορεί να σημαίνει είτε καπνοπώλης είτε καπνοπαραγωγός), από τουρκ. tütüncü.
  67. Τσεσμετζής, ο κρηνοποιός, από τουρκ. çeşme.
  68. Τσορμπατζής και τζορμπατζής, ο χριστιανός πρόκριτος επί τουρκοκρατίας, ο προύχοντας. Από τουρκ. çorbacι, που είχε αρχική σημασία «αυτός που φτιάχνει σούπα» (τσορβά, άλλωστε) αλλά σταδιακά πήρε στα τουρκικά άλλες σημασίες όπως ο συνταγματάρχης των γενιτσάρων.
  69. Τσοχατζής, ο έμπορος ή κατασκευαστής τσόχας, από τουρκ. çuhacι.
  70. Φουρουντζής, ο φούρναρης, από τουρκ. fιrιncι.
  71. Φουτσιτζής, ο βαρελάς, από τουρκ. fιçιcι.
  72. Χαβατζής. Στα σημερινά τουρκικά havacι είναι ο πιλότος, ο αεροπόρος, διότι hava όπως ξέρουμε είναι ο αέρας. Αλλά δεν μπορεί να προέρχεται από εκεί το επώνυμο. Όμως στο λεξικό βρίσκω ότι ο havacι ήταν, στο αγώνισμα της τοξοβολίας, ο κριτής που έλεγχε πού έπεφταν τα βέλη!
  73. Χαλβατζής. Ο χαλβατζής βέβαια, από τουρκ. halvacι / helvacι.
  74. Χαλιτζής, Χαλιτζόγλου, Χαλιτζιόγλου. Ο ταπητέμπορος ή ταπητουργός, ο χαλάς, από τουρκ. halιcι.
  75. Χαμαμτζής, ο λουτράρης, από τουρκ. hamamcι.

291 Σχόλια προς “75 τζήδες”

  1. rizes said

    ΣΚΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΟΥΣΑ

    ΣΚΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΟΥΣΑ

  2. nikiplos said

    δεν ξέρω, αν μπει γιατί είναι από τη νέα ελληνική, πάντως το βοθρατζής το λέμε εμείς εδώ στην Αττική…

  3. Pedis said

    Παπατζής;

  4. nikiplos said

    Βάζω εδώ για τους τουρκομαθείς το ερώτημα Παρετζής ή κάτι τέτοιο (ο πλούσιος από τους παράδες? ). Επιβιώνει ως υποκοριστικό επώνυμο, όπως η δημοσιογράφος Αναστασία Παρετζόγλου.

  5. nikiplos said

    Υπάρχει και το Γεμενετζής που επιβιώνει ως επώνυμο

  6. Ο παπατζής, όπως και ο μπετατζής, ο ταξιτζής ή ο αεκτζής είναι σύγχρονες κατασκευές. Ο παρετζής (#4) θα μπορούσε να βγαίνει από το παρέ, κομμάτι (στην Ξάνθη δοκιμάστε σεκέρ-παρέ!)

  7. Παναγιώτης Κ. said

    Επιτυχημένη η σημερινή ιδέα!

  8. μήτσκος said

    Τα αντίστοιχα κρητικά βέβαια σε -τζάκης,
    Καζαντζάκης, Δερμιτζάκης (από το δεμερτζή;)

  9. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Ατελείωτος κατάλογος, νομίζω… Εδώ, στο στίχο της «γριάς», «Μες στα Βουρλά κατιρματζής/κοντραμπατζής», και οι δύο λέξεις σημαίνουν λέει, λαθρέμπορος.

  10. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχολια!

    8 Ναι, νομίζω πως ο Δερμιτζάκης είναι από τον demirci, δηλ αντίστοιχος του Δεμερτζή.

    4-5 Καλές προσθήκες που πρέπει να εξηγηθούν βέβαια.
    Ο γεμενετζής πρέπει να είναι αυτός που φτιάχνει ή πουλάει γεμενιά.

  11. LandS said

    Ξέρω έναν Φιτσιτζόγλου που οι παλιοί του συμμαθητές τον λεν Φιτσιτζή

  12. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Πολύ ενδιαφέρον το σημερινό!
    Προς το παρόν:
    – Μπουρεξής, ο φούρναρo-ζαχαροπλάστης <τουρκ. börekçι (Έχουμε και επώνυμο Βουρεξάκης)
    – Χανιατζής ή χανιτζής, ο ιδιοκτήτη χανιού < τουρκ. hancι.

  13. Πέπε said

    Καλημέρα. Τι ωραίο θέμα!

    Να προσθέσω το ενδιαφέρον επώνυμο Αμανετζής. Η λέξη είναι εύχρηστη και σήμερα μεταξύ μουσικών και φιλόμουσων (του ρεμπέτικου κλπ.), ο τραγουδιστής αμανέδων, αλλά το επώνυμο δε σημαίνει αυτό. Ο αμανετζής (ο άλλος) βγαίνει από το αμανέτι, που είτε στα ελληνικά είτε ήδη στα τούρκικα είναι παράλληλος τύπος για το αμανάτι, το ενέχυρο. Αυτός λοιπόν ο αμανετζής είναι ενεχυροδανειστής, ακουμπιτζής.

    Το επώνυμο το θυμάμαι από την Κάρπαθο, όπου όμως είναι Αμανεζής. Στα καρπάθικα, στην παλιά προφορά που ελάχιστα την πρόλαβα να ακούγεται, δεν υπάρχει ακουστική διάκριση μεταξύ τζ, ντζ και ζ (λένε π.χ. «ντζωή»=ζωή, και δεν ξεχωρίζουν το παζάρι από το παντζάρι). Οπότε τον αμανετζή τον πρόφεραν αμανεντζή και τον έγραφαν αμανεζή, το γραπτό επίσημο όνομα έμεινε, η προφορά εξελίχθηκε, και τώρα τον λένε και τον γράφουν Αμανεζή. Ομοίως και άλλα επώνυμα με (ν)τζ, με πολύ χαρακτηριστικό το Χαζαντώνης!

  14. spiridione said

    Πατσαντζής, Πατσαντζίδης κτλ. Δεν χρειάζεται εξήγηση.
    Και το πολύ συνηθισμένο Χατζής, που δεν είναι ακριβώς επαγγελματικό.

  15. Χρίστος said

    Ο σκιτζής ;

  16. nikiplos said

    Κάποια άλλα επώνυμα που βρήκα…

    Ελματζής (από το τουρκικό elmas = διαμάντι, ίσως να σημαίνει τον αδαμαντοπώλη ή αδαμαντοποιό ή να είναι κατηγορία χρυσοχόου που καταπιάνεται με διαμάντα)
    Καλπουρτζής
    Κιρμιζής
    Κουμαρτζής (το βίκι λέει πως είναι από τον χαρτοπαίχτη)
    Κουτζής
    Κριμιζής
    Μελετζής (όπως ο Σπύρος Μελετζής ο γνωστός φωτογράφος)
    Παλτζής (ίσως να είναι εξευγενισμένος μπαλτζής)
    Πασατζής (από το πατσατζής πατσά ?)
    Ποστατζής (ο γνωστός Δημήτρης Ποστατζής που έγραφε μαθηματικά βιβλία του Λυκείου)
    Τσακιρτζής (δεν ξέρω από που βγαίνει)

  17. Πέπε said

    Αν ο γεμεντζής φτιάχνει γεμενιά, καληνύχτα. Τσόκαρα ή μαντίλια; Εδώ σε θέλω κάβουρα!

    Μπά, μάλλον θα είναι γεμιτζής, ναύτης.

    Κεφάλι στο χαντάκι.

  18. nikiplos said

    18@ ΓεμενΕτζής είναι το επώνυμο. Κι επιχωριάζει στον νομό Έβρου

  19. sarant said

    17 Το βρίσκω όμως σε λεξικό, διαφορετικά από τον γεμιτζή. Μάλλον μαντίλια.

    16 Ωραίες προσθήκες. Με την ευκαιρία να προσθέσω τον παλιό μου συμμαθητή Τσιχριτζή, που δεν ξέρω από πού βγαίνει (ίσως ήταν αρχικά -τσής) και το Μαλιφατουρατζης.

    15 Ο σκιτζής πιο συχνά Εσκιτζής (και Εσκιτζόγλου, ο ολυμπιονίκης ιστιοπλόος). Παλιατζής.

    14 Και δεν είναι και παράγωγο σε -τζής ο Χατζής.

    13 Ωραία αυτά με την Κάρπαθο.

  20. Πέπε said

    Έχουμε και -ξήδες (<*-κτζήδες ή *-κτσήδες). Δεν ξέρω αν υπάρχει όνομα Καϊξής ή Μπουζουξής, θα πρέπει να υπάρχει όμως Κονταξής αφού υπάρχει Κονταξάκης. Επισκευαστής κοντακιών για όπλα; Υπήρχε τόσο εξειδικευμένη τέχνη;

  21. Πέπε said

    18

    Α οκέι, σόρι!

  22. Anasto said

    Υπάρχει και ο γουαταπτζής, που σιγά σιγά σβήνει κι αυτός βέβαια. Σύχναζε στα νιάτα του στους δρόμους του Χάρλεμ. Όσο για την προέλευση, νομίζω είναι προφανής.

    Ελπίζω να μην διαβάσουν ποτέ αυτό το σχόλιο οι κόρες μου γιατί θα κινδυνέψω να γίνω ο πρώτος κριντζής (ή μήπως κριντζαρτζής;), αν δεν, έχω γίνει ήδη. Καλημέρα! 😛

  23. spiridione said

    19. Γιατί; hac – haci.

    Εμφιετζής, Εμφιετζόγλου, παραγωγός καπνού, από τουρκ. enfiye καπνός.

  24. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Υπάρχει και το (μυτιληνιό) επώνυμο Νακαστσής αλλά δεν μπορώ να εικάσω προέλευση έτσι, άνευ έρευνας.

  25. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    19β
    Στο Ηράκλειο έχουμε επώνυμο και οδό Τσικριτζή.
    Τσικριτζής, κατασκευαστής τσικρικιών (ανεμών, βαρούλκων, αδραχτιών κ.τ.ό.) < τουρκ. çıkrıkcı.

  26. Γιάννης Ιατρού said

    6: το «Μπετατζής» με κεφαλαίο παρακαλώ (από παλιά (2010) εδωμέσα λογίζεται για κύριο όνομα) 🙂 🙂

  27. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    22# Και ο πεντετζιτζής, που βιοπορίζεται παράγοντας θεωρίες για ψεκασμένους.

  28. Γιάννης Ιατρού said

    Παρακαλώ να μην μπερδευτεί/συσχετισθεί λόγω της ακουστικής ταύτισης η κατάληξη -τζής με γνωστό ΠΑΟΚ-Τζή σχολιαστή εδωμέσα. Καμιά σχέση 🙂 🙂

  29. venios said

    Περετζής, επώνυμο, τι σημαίνει;

  30. sarant said

    Μου επισήμαναν στο Τουίτερ ότι υπάρχει επώνυμο Νταβατζής, μάλλον από την παλιά σημασία (στα τούρκικα) δηλ. κάτι σαν δικηγόρος.

  31. sarant said

    26 🙂

    25 Σωστά, από το τσικρίκι πρέπει να είναι

    23 Μπράβο, ο Εμφιετζόγλου

    20 Υπάρχει και Κονταξής επώνυμο και οι ξήδες είναι κτσήδες, για το επόμενο άρθρο λοιπόν.

  32. 16 Κριμιζής
    Αυτό δεν είναι τζης, kırmızı=κόκκινος (κρεμεζί)

    19 Τσιχριτζή, που δεν ξέρω από πού βγαίνει (ίσως ήταν αρχικά -τσής) και το Μαλιφατουρατζης
    Όπως είπε ο ΜΙΚ_ΙΟΣ çıkrıkçı είναι η λέξη, τορναδόρος. Ειδικά το Ηράκλειο είχε και έναν διάσημο: https://www.academia.edu/1858589/%CE%88%CE%BD%CE%B1%CF%82_%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%81%CF%8C%CE%B4%CE%BF%CE%BE%CE%BF%CF%82_%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%82_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%9A%CF%81%CE%AE%CF%84%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_18%CE%BF%CF%85_%CE%B1%CE%B9%CF%8E%CE%BD%CE%B1_A_Heterodox_Muslim_in_18th_Century_Crete_
    Μαλιφατουρατζής/ manifaturacı πρέπει να είναι ο βιοτέχνης, απ’ την μανιφακτούρα που λέγαμε παλιά οι μαρξιστές.

    24 Νακαστσής
    nakkaş είναι ο ζωγράφος, ο μικρογράφος για την ακρίβεια.

  33. spiridione said

    31. Βάλε μαζί και τους ψήδες.
    Τοψής, πυροβολητής.
    Καψής, πρέπει να προέρχεται από Καπιτζής, Καπτζής (υπάρχουν και τέτοια επώνυμα), kapιcι, πορτιέρης της οθωμανικής πύλης, θυρωρός. Δεν ξέρω μόνο το Καψής πώς γνώρισε τέτοια διάδοση αν προέρχεται από τον θυρωρό.

  34. Καλημέρα,
    Δεν πρόλαβα να διαβάσω τα σχόλια αλλά με μια αναζήτηση ο Τερζής, ο ράφτης, δεν βρίσκω να αναφέρθηκε.

    Απ’ τ’ ακρωνυμικά δεν έβαλες Νικοκύρη τα ΕΣΑτζή ΜΑΤατζή κλπ Τι θέλεις να κρύψεις κλπ κλπ

    Και να προλάβω τη Χαρούλα, ο τσορμπατζής μνημονεύεται σε θρακιώτικο τραγούδι αλλά δεν θυμάμαι ποιο. (λέει μίνα δεν είμι τσουρμπατζής)
    Και στη γκογκλοζήτηση(σικ) βρήκα αρκετές φορές τον τσορμπατζή να έχει αναφερθεί στο μπλογκ κάπου Σαραντάκου 🙂

  35. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    34# Ο Τερζής δεν έχει τζη μέσα, terzi είναι η λέξη στα τρκ.

  36. 1/ επί του προκειμένου :

    Αναρρώσας εκ του κρυολογήματος, ξεοικουρώ…

    πρωίαν στην (σικ) λέμβον, τον γλάρον μου είδον πετώντα πλησίον και κυκλοτερώς
    αήρ δεν φυσούσε, νεφέλλαι υπήρχον καλύπταν τον ήλιον σχεδόν ολικώς…

    τις ομορφιές της θάλασσας,δέκα στεριές δεν φιάχνουν !!!

    2/ επί του κειμένου :

    α) Πολλοί τζήδες … ναι αλλά Τζη, ένας !

    β) ΠΑΟΚτσήδες μόνο, με τζ- είναι ιμιτασιόν !

    γ) Επειδή Καρατζής= ληστής, μήπως το Καρατζάς ( όπως ο κάποτε διοικητής της Εθνικής Τράπεζας **) είναι…εξευγενισμένη μορφή του ; από αυτόν μούρθε η ιδέα !
    ** όσο ζούσε είχε και αποσπώμενο υποκατάστημα το Γαλαξίδι-δλδ ερχότουσαν από την Ιτιά κατά τις 9 δυο υπάλληλοι και φεύγανε κατά τις 1- μια που είχε σπίτι εδώ (ο αδερφός του νομίζω. ο Σάλας στα ντουζένια του έμενε σε ξενοδοχείο βλάχικου γούστου)

  37. sarant said

    35 Με πρόλαβες

    33 Μπράβο, μαζί με τους ξήδες πάνε και οι ψηδες 🙂

  38. karaca=μαυριδερός

  39. sarant said

    36 Ένας Τζη, που όμως είναι τσης!

  40. spiridione said

    20. Ναι, Κονταξής είναι συνηθισμένο.
    αντιδάνειο
    https://en.wiktionary.org/wiki/%D9%82%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%82%D8%AC%DB%8C

  41. # 28

    Εγώ είμαι ΠΑΟΚg’s, καμιά σχέση με την κατάληξη -τζης απλά κούγεται περίπου το ίδιο

  42. Λοζετσινός said

    Σιαρτζής. Τα μεγάλα δέντρα τα έκοβαν με τρόπο. Τώρα ακούμε τον ήχο του αλυσοπρίονου.

  43. Nikos Lountos said

    Βλέπω επίσης Γιουμουρτατζής (από yumurta: αβγό, άρα αβγουλάς), Σαραπτσής (από şarap: κρασί, άρα οινοποιός), Γιαουρτζής (προφανούς ετύμου) και όντως υπάρχει Καϊξής (επίσης προφανές, που αναφέρθηκε στο #60).

  44. ΓΤ said

    Γιαλαντζής
    Γελατζής
    Φετφατζής

  45. Nikos Lountos said

    #42, Σόρι, ο καϊξής αναφέρθηκε στο #20

  46. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Μπαρουξής, υποθέτω από το barutçu, πυριτιδοποιός?

  47. Πέπε said

    @34: Η τσιρτσιλιάγκους. Αλλά τζορμπατζής, νομίζω.

    Μαζί με τον Τοψή και τον Καψή υπάρχει και Χαψής.

    Ο Γκαϊ(ν)τατζής δεν είμαι βέβαιος αν δικαιούται να μπει στη λίστα, αν, συγκεκριμένα, πληροί την προϋπόθεση του τουρκογενούς α’ συνθετικού. Η λέξη γκάιντα, με τη σημασία είτε της γκάιντας είτε διάφορων άλλων πνευστών, υπάρχει στα ελληνικά, τα τούρκικα, τα αλβανικά, όλες τις σλάβικες γλώσσες των Βαλκανίων, τα αραβικά των βορειοαφρικανικών χωρών, τα ισπανικά, τα πορτογαλικά, τα γαλικιανά, δε θυμάμαι μήπως και στα ουγγρικά κ.ά. Μη γνωρίζοντας την προέλευσή της δε θα απέκλεια μεν την τουρκική, αλλά ούτε και θα το διακινδύνευα βιαστικά.

    Ονοματολογικά μουσικών οργάνων: http://karpathiandiaries.blogspot.com/2010/03/blog-post.html

  48. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τις προσθήκες

    47 Κατά το λεξικό τη λέξη γκάιντα την πήραμε από τα τουρκικά, άσχετα με την απώτερη προέλευσή της.

  49. Πάνος με πεζά said

    To αυτονόητο επώνυμο Μπογιατζής (είχα καθηγητή), υπάρχει, φυσικά, στη συχνότατη παραλλαγή Βογιατζής, υπάρχει όμως ωστόσο και το Βουγιατζής, και να εδώ, από τη δεκαετία του 90 ο frontman του συγκροτήματος «Μασέλες», σε ένα παλιό ωραίο τραγουδάκι.

  50. Konstantinos said

    Ο καιξης που έρχεται σιγά σιγά είναι κάικτσης;

  51. Χαρούλα said

    #34 ναι Γιάννη, αλλά από τα άγνωστα. Αποκριάτικο(χάσκα=χαζοτράγουδα)
    Ο Τσιρτσιλιάγκος
    «Κι η τσιρτσιλιάγκους(1) στην αυλή
    βγήκι για ν’ αγαπήσει
    τουν γλεπ’ η αλ’ που κι γέλασι
    κι η κότα κακαρίσκει
    – Τι είδγες, αλ’ που κι γέλασις
    κι κότα κακαρίσκεις;
    Μήνα δεν είμι έμορφος
    δεν είμι παλληκάρι,
    μήνα δεν είμι τσουρμπατζής
    δεν είμαι νοικοκύρης;
    Έχου γιαλάδα κουλουβή
    και σκύλα γκαστρουμένη
    έχου κι έναν παλιάλουγου
    κι εκείνους ψουριασμένους
    Το ‘να του μάτ’ τ’ είνι γκαβό
    κι τ’ άλλου χιούτς (2) δε γλέπει,
    το ‘να τ’ αυτί τ’ είναι κουφό
    κι τ’ άλλου δεν ακούει
    το ‘να πουδάρι τ’ είναι κουτσό
    κι τ’ άλλα δεν πατούνι.
    (1) τσιρτσιλιάγκος: ο κορυδαλλός
    (2) χιουτς: καθόλου (τουρκ.)
    Υπάρχει και το Ο ΗΛΙΟΣ ΕΒΑΣΙΛΕΨΕ (ΤΣΟΡΜΠΑΤΖΗΣ) της Αν.Μακεδονίας. Το αφήνω όμως για τον γνήσιο.

  52. miltos86 said

    Καλημέρα, πολύ ενδιαφέρον το σημερινό!

    Λογικά πολλές από αυτές τις ρίζες χρησιμοποιούνταν και στη γλώσσα αλλά αφαιρέθηκαν.

    Αλλάζει κάτι στην περίπτωση που δεν έχουμε τονισμό στη λήγουσα, πχ σπίρτζης;

  53. konos said

    Ο κουμαρτζης..

  54. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα.

    @33. spiridione said:

    …Καπτζής (υπάρχουν και τέτοια επώνυμα), kapιcι, πορτιέρης της οθωμανικής πύλης, θυρωρός…

    Σχετικὸ καὶ τὸ Καπουτζίδης.

    Ὑπάρχει καὶ ἐπώνυμο Τιλκιτζῆς.

    Ψάχνοντας βρῆκα tilki=ἀλεποῦ.

    Ὑπῆρχε ἐπάγγελμα ἀλεπουδιάρης (κατὰ τὸ ἀρκουδιάρης); 🙂

  55. Κιγκέρι said

    Στη Λάρισα υπάρχει το επίθετο Σαλτζής:

    https://www.eleftheria.gr/m/%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8E%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1/item/196076.html

  56. Alexis said

    Ωραίο το σημερινό!

    Να προσθέσω τα επώνυμα Τσαλκιτζής και Τσανακτζής.
    Αγνοώ βεβαίως την ετυμολογία τους

  57. χαμουτζής,
    τζαμπατζής ή τσαμπατζής,
    τσιρικιτζής ή τσικιρικιτζής
    από αυτά που μου έρχονται πρόχειρα
    καλημέρα

  58. Alexis said

    Ο Χατζής δεν μπορεί να προέρχεται και από το Χανιτζής-Χαντζής-Χατζής;

    Επίσης βρίσκω και τα
    Σουβαλτζής
    Τενεκετζής (όσο και αν φαίνεται παράξενο δεν είναι και τόσο σπάνιο)

  59. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα!
    Ενδιαφέρον και ευχάριστο το σημερινό άρθρο. Ενδεχομένως. βάσει αυτού, θα μπορούσε τελικά να τεκμαρθεί ότι προ τουρκοκρατίας οι Ρωμιοί ήταν… ανεπάγγελτοι ή ανειδίκευτοι και ότι η … Υψηλή Πύλη ήταν αυτή που έβαλε τις βάσεις των ΕΠΑΛ.
    Πιθανώς μπορεί να συμπεριληφθεί σχετικά και το Εφεντζής (<Efendi=αξιωματούχος, ευγενής)

  60. Alexis said

    Νταβάς ή ταβάς δεν είναι το ταψί στα τούρκικα;
    Άρα Νταβατζής δεν θα μπορούσε να είναι κάποιος που έχει σχέση με ταψιά;

  61. Μαρία said

    56
    O οργανοπαίχτης https://en.wiktionary.org/wiki/%C3%A7alg%C4%B1
    Ο πιατάς, που φτιάχνει τσανάκια.

  62. Χαρούλα said

    Εκ Κωνσταντινουπόλεως ορμώμενος αδελφικός φίλος Τακκετζής. Από όσα μας είπε, στην Πόλη Σκουφόπουλος, που το τουρκοποίησε η οικογένεια για ασφαλέστερη διαβίωση. ( δεν την γλυτωσε βέβαια. Το 65 τελικά «φύγανε»)

    Πρέπει να έχει κάτι η μαρμάγκα

  63. Νίκος Κ. said

    Γ. Μπάτης – Θέλω Να Γίνω Μπουφετζής

  64. Alexis said

    Να σημειώσω ότι ο γνωστός δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιώργος Δουατζής είναι ο τελευταίος Δουατζής.
    Είχε γράψει κάτι σχετικό νομίζω και στον Νικοκύρη…

  65. loukretia50 said

    Τζιαντζής (Κώστας – και η Μαριάννα)

    Και ένας άλλος G. Paterakis & String Theory

    Για όσους δεν αντέχουν . στο 1.58΄ γίνεται μελωδικό.

  66. ΚΩΣΤΑΣ said

    Κλαριτζής, καταφερτζής, μη τούρκικης προέλευσης.

  67. Γιάννης Π. said

    Να προσθέσουμε και τον λουτρατζή ή λούτρατζη.

  68. Χαρούλα said

    Περισσότερα από τα μισά ονοματα ειναινπολύ κοινά στον Έβρο. Η γειτνίαση βοήθησε. Σε πολλά όμως δεν ήξερα την ρίζα.
    Επίσης τα περισσότερα από αυτά τα έχουμε και με κατάληξη -ίδης. Δεν χρειάζεται να αναρωτηθούμε για την καταγωγή🤓!

    #18 Nikiplos ναι δίκιο έχεις. Γνωστός ο Γεμενετζής, αλλά και ο Κεμενετζής. Στα Ουγγρικά ο σκληρός. Τώρα πως βρέθηκε σε μας;;;

  69. […] Την ιδέα για το σημερινό άρθρο την πήρα από τα μεζεδάκια του Σαββάτου. Είχαμε εκεί συζητήσει κάτι που έγραψε ο αρθρογράφος της Καθημερινής, ο Σάκης Μουμτζής, και στα σχόλια έγινε αναφορά στο πρόσωπό του. Και τότε σκέφτηκα πως οι περισσότεροι που συναντάμε σήμερα το επώνυμο “Μουμτζής” δεν ξερουμε τη σημασία του. Ξέρουμε βέβαια ότι οι… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/09/22/ci/ […]

  70. Πέπε said

    48

    Να το συζητήσουμε λίγο όμως. Γιατί την ίδια την γκάιντα την πήραν οι Τούρκοι (κάποιων περιορισμένων περιοχών της Βαλκανικής) είτε από Έλληνες είτε από Βουλγάρους είτε κάτι τέτοιο.

  71. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    52 Καλή ερώτηση. Ο Σπίρτζης δεν ξέρω από πού προέρχεται, εννοώ το επώνυμο. Επίσης, στη βόρεια Ελλάδα πολλές φορές το -τζης είναι προπαροξύτονο, πχ Γκλαρνέτατζης.

    54 Δεν βρήκα λέξη tilkicι, αλλά tilkilik είναι η πονηριά περίπου.
    Γεια σου Δημήτρη!

    62–> 68

    64 Ναι, μου είχε γράψει είναι ο μοναδικός με το επώνυμο αυτό και ο τελευταίος αφού δεν έχει παιδιά και αφού οι 3-4 πρόγονοί του δεν έκαναν πάνω από ένα αγόρι.
    Ούτε Ντουατζής υπάρχει.
    Όμως υπάρχει Δαϊτζής, που είναι από την ίδια τουρκ. λέξη.

    65 Αναρωτιέμαι αν ο Τζιαντζής είναι παραλλαγή του Τζαμτζής ή έχει άλλη προέλευση

  72. sarant said

    70 Συμβαίνει όμως να δανείζεται κανείς το πράγμα και όχι τη λέξη ή τη λέξη και όχι το πράγμα.

  73. leonicos said

    και άλλα αμέτρητα

    γιατί αμφισβητούμε λοιπόν τα 5.000.000;

    Εδώ σε θέλω πετεινέ να μου κάνεις κουνενέ

  74. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Δὲν ἀναφέραμε τὸν κερχανατζῆ, αὐτὸν ποὺ διευθύνει ἢ συχνάζει σὲ κερχανέδες

  75. leonicos said

    βέβαια εξελλήνισαν τα ονόματά τους ή ωθήθηκαν να τα εξελληνίσουν ή τους τα εξελλήνισε κάποιος δάσκαλος ή πρόεδρος κοινότητας ή ενωμοτάρχης ή ληξίαρχος χωρίς να τους ρωτήσει. Έτσι εξηγούνται μερικά κάπως κωμικά καθαρευουσιάνικα επώνυμα

    πχ Αρχιτεκτονίδης

    είχαμε νοσηλεύτρια χειρουργείου, εργαλιοδότρια, εξαιρετικό πρόσωπο, πρόσφυγα από τη Ρουμανία. Δεν ρώτησα λεπτομέρειες από τακτ (έχω ποτε πότε) αλλά υπέεσα ότι είναι μεταφρασμένο

  76. Πέπε said

    68

    Και ο κεμενετζής μπορεί να είναι οργανοπαίχτης. Κεμάν, κεμανέ, κεμενέ κλπ. είναι διάφορα τοξωτά έγχορδα. Κεμάν το βιολί στα τούρκικα, κεμανές η καππαδόκικη λύρα (μοιάζει με την ποντιακή), κεμενές σε 3-4 συγκεκριμένα χωριά της Δράμας η μακεδονική λύρα (αχλαδόσχημη, μοιάζει με τη θρακιώτικη και περαιτέρω με την κρητική και τις νησιώτικες). Δεν ξέρω αν αυτές οι λέξεις είναι συγγενικές και με τον κεμεντζέ (στα ελληνικά = ποντιακή λύρα, στα τούρκικα = πολίτικη λύρα, αχλαδόσχημη σαν τις παραπάνω, kemanche σε κάποια πιο ανατολική γλώσσα ένα άλλο τοξωτό…)

  77. Μαρία said

    71
    Και Γκάιντατζης π.χ. ο Ακρίτας Καϊδατζής.

  78. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    – Λουκουματζής, αυτός που παρασκευάζει ή/και πουλάει λουκουμάδες < τουρκ. lokmacı.
    – Σαλεπιτζής, πλανόδιος πωλητής σαλεπιού (συνήθως και παραγωγός) < τουρκ. salepçı.
    – Καλουπα(ι)τζής, (γνωστός και μη εξαιρετέος) αλλά από τουρκ. kalıpçı. Ο Μπαμπι. λέει ότι το ‘καλούπι’ είναι αντιδάνειο από αρχ. καλάπους/καλόπους.

  79. Πέπε said

    72
    Ναι. Αλλά να δανειστεί το πράγμα και να δώσει τη λέξη, περίεργο: πού τη βρήκε τη λέξη;

    Να δεχτώ ότι οι Τούρκοι πήραν τη λέξη από τους Βουλγάρους ή άλλον σλαβοβαλκανικό λαό και την έδωσαν και σ’ εμάς. Και γιατί να μη μας την έδωσαν όμως κατευθείαν οι Σλαβοβαλκάνιοι, που είναι περισσότεροι, έχουν μεγαλύτερη έφεση στο όργανο από τους Τούρκους, και βρίσκονταν σε εξίσου στενή επαφή με τους Έλληνες όπως και οι Τούρκοι;

    Τέλος πάντων, το θέμα είναι ότι αμφιβάλλω αν το λεξικό έψαξε πόσοι εκτός από Έλληνες και Τούρκους έχουν την ίδια λέξη. Είναι κάτι πέρα από τις προφανείς υποχρεώσεις ενός λεξικογράφου, εθνομουσικολογικά μάλλον χωράφια, και είναι πραγματικά πολλοί!

  80. leonicos said

    8 Μητσιος

    Τα αντίστοιχα κρητικά βέβαια σε -τζάκης,
    Καζαντζάκης, Δερμιτζάκης (από το δεμερτζή;)

    Πρέπει να περιληφθουν και αυτά, αν δεν υπαρχουν χωρίς το – άκης

  81. Κιγκέρι said

    Υπάρχουν πάντως και επίθετα σε -τζης που δηλώνουν όχι επάγγελμα, αλλά καταγωγή – γνωρίζω Σταμπουλτζή και Σιλιτζή, από τη Σίλη υποθέτω.

  82. leonicos said

    30

    Υπάρχει επώνυμο Νταβατζίκος. Φίλος μου, χειρουργός

    Υποθέτω / υπέθετα ότι είναι ο σερβιτόρος, από το ‘ταβά’ το σκεύος με το οποίο μεταφέρουν πολλά ποτηρια μαζί, κι εξ αυτού ‘μεσολαβητης!

  83. leonicos said

    Έχω μια πολύ κακή πληροφορία για τον Γιάννη τον Ιατρού

    Γιάννη, πρόσεχε

    Τώρα που μελετάνε τα λύματα λόγω κορονοϊού, παρακολουθπυν ΄λα τα DNA και ανακαλύπτουν τους εραστές.

    Πρόσεχε πού πας τουαλέτα

    Του Τζι μην του το πεις. Ασ’ τον να την πατήσει.

    Να τον δω κρεμασμέο, και τι στον κόσμο

  84. leonicos said

    81 Κιγκέρι αγαπημένο

    Η κατάληξη προέλευση είναι -λι (με τι τέσσερεις παραλλαγές)

    Το -λι δείχνει και ιδιότητα ή εφόδιο (κάτι που έχει κάποιος πάνω του)

    Τ α-τζη, τση είναι μόνο επαγγελματικά

  85. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Και επώνυμο Πεϊνιρτζής (=τυροκόμος).

  86. spiridione said

    Κετσετζής, Κετσετζόγλου

  87. Κιγκέρι said

    81, 84:

    Τελικά, λάθος υπέθεσα για τον Σιλιτζή – ο Τζέμος λέει ότι ειναι ο καθαριστής, ο στιλβωτής.
    Μένει ο Σταμπουλτζής.

  88. O palios said

    Ταξιτζης;

  89. Κιγκέρι said

    >>…εκτός από τους τζήδες υπάρχουν και οι τσήδες..

    Και Τσοραπτσίδου ξέρω!

  90. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    85+

    Και Εκμεκτσής υπάρχει. Τι, σκέτο τυρί θα φάμε?

    _______

    Γειά σου Δημήτρη!

  91. miltos86 said

    Αναζητώντας παροξύτονα θυμήθηκα και τον Χορτάτζη, ο οποίος γεννήθηκε μάλιστα στην Κρήτη το 16ο αιώνα, άρα η κατάληξη χρησιμοποιείται ήδη από τότε και νωρίτερα.

  92. Παναγιώτης K. said

    Θυμήθηκα και το επώνυμο Κουρματζής.
    Μήπως το αρχικό ήταν κουμαρτζής και πήρε την…κορέκτ μορφή Κουρματζής;

    Η μάνα μου με τη λέξη μαλιφατούρα χαρακτήριζε μια ομάδα εφήβων που εκδηλωνόταν θορυβωδώς π.χ όταν έκαναν σκασιαρχείο από το σχολείο και συγκεντρώνονταν στον παραλίμνιο χώρο στα Γιάννενα.

  93. Παναγιώτης Κ. said

    -τζής είναι είναι η τελευταία συλλαβή εργαζόμενων στα διάφορα επαγγέλματα.
    π.χ μπετατζής, σαλεπιτζής, κ.λπ

  94. loukretia50 said

    Αν και αναφέρθηκαν, αν όχι ακριβώς, κάποια παρόμοια :
    Κεπεντζής,
    Μερατζής , Μπουρατζής , Μπουρτζής, Σαμαρτζής
    Τζουρτζης, Φουρτζής,

    Τσιφτσής

    Και παλιές ειδικότητες εκσυγχρονισμένες που διατηρούν την κατάληξη
    πατωματζής πεθαμενατζής αεριτζής !

  95. Γιάννης Ιατρού said

    Μια παρατήρηση:
    αν σε επαγγέλματα την κατάληξη -τζης την προφέρουμε (παραποιώντας την, όπου προηγουμένως έχει φωνήεν) ν-τζής, εκφράζουμε πολλές φορές ειρωνεία, καλαμπούρι ίσως. π.χ. ο Γιώργος είναι μπετα-ν-τζής….😉

  96. Κιγκέρι said

    84: Καλέ μου Λεώνικε,

    δεν είναι μόνο επαγγελματικά τα -τζής, στα ελληνικά τουλάχιστον, τούρκικα δεν ξέρω, π.χ. καβγατζής, καλαμπουρτζής, μεζετζής, σαματατζής…

  97. dryhammer said

    92α. Μήπως από τους (τις) κουρμάδες, ελιές επιτραπέζιες που τρώγονται όπως είναι από το δέντρο (χωρίς επεξεργασία, άντε κάνα αλαφρύ πλύσιμο για να μη σαχλιάσουν) και που στα Αθηνέζικα λέγονται θρούμπες;

  98. 13 Αμανεκτσής λέγεται στα καθ’ ημάς αυτός που ασχολείται με αμανέτια, μόνο που το αμανέτι είναι το μικρόδεμα. Κούριερ που λέμε στα Ελληνικά 🙂 (Μπλέξανε τα αμανέτια με τα αμανάτια).

    30 Οι Πρεβεζάνοι του ιστομπλογκίου τι λένε; Εγώ είχα συμφοιτητή Νταβατζή που το έχει αλλάξει σήμερα!

    35 Ω με συγχωρείτε (δεύτερη φορά σε λίγες μέρες…)

    33 Και τι σημαίνει ο φίλος μου ο Τοπτσής; (Πάλι στον Έβρο πέσαμε).

  99. Γιάννης Ιατρού said

    Κάποιος να μιλήσει στον Λέωνικο για το Ιατρικό απόρρητο…. (#83). Λεώ, μόνο η κουκούλα σου λείπει 🙂 🙂

  100. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μπεκτσής -ο. φύλακας, νυχτοφύλακας, <τουρκ.bekci

    Τσακιτζής
    https://www.slang.gr/definition/7303-tsakitzis
    Ρόζα Εσκενάζυ-Τσακιτζής – YouTube

    Μπατακτσής, Ο κακοπληρωτής, ο χρεωκοπημένος,από το τουρκ.batakci.

    χανιατζής
    μπουλουκτζής

  101. 47. 57 Ευχαριστώ. Ας το βάλουμε

  102. dryhammer said

    98 > Εγώ είχα συμφοιτητή Νταβατζή που το έχει αλλάξει σήμερα!
    Το έκανε …Προαγωγός!

  103. dryhammer said

    100. Στη Χίο μπαταξής και συχνά σε ουδέτερο μπατάκι

  104. Stelios Kornes said

    Σουτζής ή Σιουτζής που εχω κι εναν φιλο στην Κυπρο, νομιζω πως ηταν ο νερουλάς.

  105. Μαρία said

    103
    Μπατάκ’ κι εμείς όπως και το ομόγραφο έλος απ’ όπου το ρήμα μπατακώνω = βουλιάζω σε ελώδες έδαφος.

  106. Les Did said

    91 Χορτάκις

  107. Αρις said

    Είδα Μάρκο, είδα Μπάτη, αλλά όχι Στράτο, κι ας τον λέγαν Παγιουμτζή.
    Ούτε Ταχτσή.
    Δεμερτζής ήταν και ο Τεμουτζίν (aka Τσέγκιζ Χαν) που αν δεν απατώμαι, ήταν σιδεράς στα νιάτα του.

  108. Τριβλαξ said

    # 29: Περετζής, επώνυμο, τι σημαίνει;

    Ρώτησα, Βενιο, τον Μητσο, και κατά τον πατέρα του είναι από το Εβραϊκό Περετς.
    Τρίβλαξ (κατά κόσμον ΧΑΣ)

  109. Μαρία said

    104
    Παρόμοιο επάγγελμα κι ο τσεσμετζής.

  110. 58 Χατζής είναι αυτός που έχει κάνει χάτζι, έχει προσκυνήσει στους ιερούς τόπους (Μέκα για τους μουσουλμάνους, Ιορδάνης για τους χριστιανούς).

    100 Σε τα μας μπεχτσής (έτσι προφέρεται – ή μάλλον μπιχτσής μη με μαλώσει κι ο ΒΙφύλακας) ο αγροφύλακας

  111. Γιάννης Ιατρού said

    36α: Γιώργο, περαστικά ρε συ! Τώρα πρέπει να φας κάτι το δυναμωτικό, σού ‘στειλα κάτι ελαφρύ 🙂 🙂

    ΥΓ: κοίτα μην πάς σε κανένα σκιτζή γιατρό #Λεώ_ξέρεις_εσύ 🙂 🙂 🙂

  112. dryhammer said

    105. Το αντίθετο του μπατακώνω είναι μπαστακώνω;

  113. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κερατζής < τουρκική kiracı (μισθωτής, ενοικιαστής). Κυρατζής/κιρατζής, αγωγιάτης, οδηγός καραβανιού

    Σουβλατζής, λεμονατζής, μαντρατζής, παραμυθατζής

  114. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    98 τέλος

    Τοπτσής ( τρκ topçu) = πυροβολητής. Τοπ το κανόνι αλλά και η μπάλα λόγω των σφαιρικών βλημάτων. Οπότε η έκφραση «βάλτε φωτιά στα τόπια» ΔΕΝ σημαίνει «το μπούστη τον υφασματέμπορα, κάψτε του την αποθήκη».

  115. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα.

    98 Τους τσήδες θα τους δούμε σε άλλο άρθρο, αλλά ο Τοπτσής πρέπει να ήταν ο κανονιέρης, από το τόπι = κανόνι, εκτός αν έχει και άλλες ειρηνικότερες σημασίες η λέξη.

  116. Κιγκέρι said

    Τσακιτζής στην οικογενειακή μας αργκό είναι το πολυσέλιδο μυθιστόρημα!

    – Τι διαβάζεις με τόση μανία;
    – Μου δάνεισε η Σοφία αυτόν τον Τσακιτζή και πρέπει να τον τελειώσω για να της τον επιστρέψω!

  117. dryhammer said

    109. Σε μας που υπάρχει επώνυμο Τσεσμετζής, έμαθα με έκπληξη πως δεν είναι Τσεσμελής.

  118. sarant said

    117 Ο τσεσμελής ειναι απο τον Τσεσμέ, ο τσεσμετζής φτιάχνει τσεσμέδες 🙂

  119. Μαρία said

    30
    Γιατί παλιά; Νταβά η δίκη, νταβατζί ο διάδικος αλλά κι ο δικομανής.

  120. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    116# Κιγκέρι, ο Τσακιτζής που λέμε είναι απλογραφή του Çakırcalı Mehmet Efe (Τσακίρτζα είναι τοπωνύμιο, Τσακιρτζαλή ο καταγόμενος από κει).
    Η καταγωγή, όπως σου είπε ο Λεώνικος, δηλώνεται πάντα με -li, ποτέ με -ci.

  121. Μαρία said

    117
    Πριν να γνωρίσω Τσεσμετζούδες, τον τσεσμετζή τον πρόλαβα κι ως επαγγελματικό. Στη γειτονιά μας είχαμε μια δεξαμενή στην οποία σκαρφαλώναμε έχοντας σκάψει σκαλοπατάκια. Όταν ερχόταν ο υπάλληλος της ύδρευσης, έπεφτε σύρμα «έρχεται ο τσεσμετζής».

  122. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    115 >>ο Τοπτσής πρέπει να ήταν ο κανονιέρης, από το τόπι = κανόνι,
    Τοπιτζή έχουμε φίλο, δεν θυμάμαι τί ετυμολογία λένε

  123. π2 said

    113: Και Σουβαλτζή με αντιμετάθεση. Με τι να ασχολείται αυτή η ψυχή (πέραν του να προωθεί ιδέες ενός άλλου μυστήριου τύπου -https://www.pierianews.gr/2021/07/22/apokleistiko-i-archaiologos-liana-souvaltzi-mila-gia-anaskafes-alla-kai-gia-anaitia-kratiki-oligoria/);

  124. sarant said

    119 Παλιά, με την έννοια ότι τώρα έχουμε την ελληνική σημασία.

  125. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    120

    https://www.politeianet.gr/books/9789603251149-kemal-yasar-agra-o-tsakitzis-155625

  126. Γιάννης Ιατρού said

    114: ..Τοπ το κανόνι ..
    κι από που νομίζεις βγήκε το top gun, ε;

  127. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο τεκετζής

    Είμαι φίνος μάγκας πρώτος τεκετζής
    είμαι και μαγγιώρος έξτρα μπαρμπουτζής

  128. sarant said

    123 Aναρωτιέμαι αν το Σουβαλτζής προέρχεται από το Σουβλατζής. Διότι το επάγγελμα του σουβλατζή είναι σχετικά νεόκοπο και μου φαίνεται δύσκολο να έχει δώσει επώνυμα. Άλλωστε, δεν ξέρω καμιά περίπτωση με επώνυμο «Σουβλατζής» (το ευθύ) οπότε, αν ισχύει αυτό, δεν εξηγείται πώς επιβίωσε μόνο το αναγραμματισμένο.

    Σκέφτομαι μήπως ο Σουβαλτζής έρχεται από το Σουβατζής.

  129. π2 said

    128: Και πώς δικαιολογείται το λάμδα;

    Υπάρχουν μήπως παράλληλα με -τζης από τοπωνύμιο ώστε να σκεφτούμε καμιά Σουβάλα (όχι μόνο αυτήν της Αίγινας, υπάρχει σε πολλά μέρη το τοπωνύμιο);

  130. Nestanaios said

    Είναι γνωστό ότι οι βάρβαροι (μη ΄Έλληνες) δεν μπορούσαν να προφέρουν το στοιχείο «Δ» (πολλοί, ακόμα δεν μπορούν να προφέρουν τα μεσαία γ και δ) και το έλεγαν «τζ» με συνέπεια το «Δης» να το προφέρουν «Τζης». Αν αντικαταστήσουμε την «τζης» με την «δης» δεν αλλάζει τίποτα.

  131. sarant said

    129 Δεν δικαιολογείται εύκολα το λ.
    Από τη Σουβάλα (που όντως είναι πολλές) βγαίνει κανονικά ο Σουβαλιώτης.

  132. spiridione said

    119. Νταβατζής όχι ο οποιοσδήποτε διάδικος, ο ενάγων, ο καταγγέλων, εξού και δικομανής.

  133. spiridione said

    128. 129. Από το τσουβαλτζής;

  134. Μαρία said

    129
    O Βογιατζόγλου ετυμολογεί τον Σουβαλίδη απο τον sιvalι = σοβαντισμένο.

  135. greggan193 said

    Reblogged στις THE BROOM.

  136. GeoKar said

    Λυριτζής το είπαμε?

  137. Εκμεκτσής > Εκμεκτζής > Εκμετζίογλου > Ψωμιάδης

  138. Γιάννης Ιατρού said

    136: Αυτόν τον χάσαμε το 2019, RIP…

  139. Γλυκατζής (που τού αρέσουν τα γλυκά)
    Προπαροξύτονο και επώνυμο

  140. Γιάννης Ιατρού said

    Δεν πάμε καθόλου καλά…. (στη Ρόδο, τώρα, αλλά κι αλλού τα ίδια νομίζω είναι): Ακόμα μια γυναικοκτονία: Πυροβόλησαν εκπαιδευτικό στη μέση του δρόμου

    ΥΓ: Τώρα να προσέχουν κι οι δάσκαλοι σιγά-σιγά🙄

  141. # 97

    Στην Αμφισσα σε κάποια παλιάς ράτσας δέντρα αφήνουν πάνω στο δέντρο μερικές ελιές – από αυτές τις πολύ μεγάλες- να ζαρώσουν χωρις να τις κόψουν. Μετά τις βάζουν σε καλάθι με αλάτι χοντρό και τις ξεπλένουν με κρασί. Τις λενε ζαρωμένες, δεν κυκλοφορούν στο εμπόριο και τις έχω δοκιμάσει με τον φίλο μου Η.Δ. να συνοδεύουν τα λυθρίνια της ώρας. Η επιτομή της βρώσιμης ελιάς.

    # 111

    Δεν ήταν τίποτε Γιάννη, λίγο κρύωμα από τον αγέρα που μούκοψε την θάλασσα και οι καφετέριες δεν με τραβάνε. Ευχαριστώσε για τα ντελίβερυ !

    #116

    Τσακιτζής, ο εφές του Αϊδινιού, μυθιστόρημα με καθημερινές συνέχειες στην εφημερίδα «Ακρόπολις» την δεκαετία του 50 ( και μάλλον και 60 )
    Προφανώς έγινε ότι με την Κολυνός και την ΕΒΓΑ.

    άσχετο, στον ΠΑΟΚ παίζει ο 21χρονος (Καβαλιώτης) Λύρατζης (που και που) από τις ακαδημίες του συλλόγου.

  142. Τρεχαλατζής, έφα Αλέφα:

  143. Αγγελος said

    Ήξερα έναν Χαρμα(ν)τζή στη Στυλίδα.
    Και μ’ αυτή την αφορμή — και πολλές άλλες 🙂 — παρατηρώ ότι οι περισσότεροι Έλληνες δεν ακούνε τη διαφορά ντζ και σκέτου τζ, όπως δεν ακούνε τη διαφορά b/mb ή d/nd. Ο Λύσανδρος Καυτατζόγλου ήταν προφανώς απόγονος κάποιου καφταντζή, που έφτιαχνε καφτάνια, αλλά συνήθως χωρίς ν γράφεται. Κανείς δεν ξεχωρίζει συστηματικά τον Χαντζή = πανδοχέα από τον Χατζή = προσκυνητή. Γι΄αυτό και ο Τριανταφυλλίδης αναγκάστηκε να περιλάβει στη Γραμματική του ειδική παράγραφο για το ζήτημα αυτό.

  144. spiridione said

    123. Βλέπω πολλούς Σουβαλτζήδες από τη Σάμο (μάλλον από Καρλόβασι), στα γουγλοβιβλία αποκλειστικά από τη Σάμο (μεταξύ αυτών και ο Δημοσθένης Σουβαλτζής, ο Τυρταίος της Σάμου).
    https://www.google.com/search?q=%22%CE%A3%CE%BF%CF%85%CE%B2%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B6%CE%AE%CF%82&rlz=1C1CHBF_elGR740GR740&biw=1536&bih=722&tbm=bks&sxsrf=AOaemvLUrK2ijdcxYZTLG5WxcgOqe861MA%3A1632322904334&ei=WEVLYd_SE7mQxc8Ph4q_iAE&oq=%22%CE%A3%CE%BF%CF%85%CE%B2%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B6%CE%AE%CF%82&gs_l=psy-ab.3…21669.25302.0.25710.16.14.0.0.0.0.198.1371.0j10.10.0….0…1c.1.64.psy-ab..6.0.0….0.ak-obRxu9RE
    Και ο συζ. της αρχαιολόγου, Μάνος Σουβαλτζής, και αυτός πρέπει να είναι απ’ τη Σάμο (ο οποίος δηλώνει βλέπω και νομικός σύμβουλος της ελληνικής αποστολής στην όαση Σίουα της Αιγύπτου!).
    Υπάρχει τοπωνύμιο βλέπω στη Σάμο Σουβάλα (ή Σβάλα), Κάστρο Σουβάλα, ακρωτήριο Σουβάλα, αλλά αν είναι σλάβικο έχουν στη Σάμο σλάβικα τοπων;
    Τέλος πάντων, αν ξέρει κάτι παραπάνω ο Δύτης…

  145. Νέο Kid said

    “στους ιερούς τόπους (Μέκα για τους μουσουλμάνους, Ιορδάνης για τους χριστιανούς).”
    Ιορδάνης; Ποιος Ιορδάνης; Ο Χασαπόπουλος;
    Ακόμα και γω ξέρω ότι Ο ιερός τόπος για τους χριστιανοί είναι η Γιερουσαλάιμ!
    Όχι ίσα κι όμοια μια βάφτιση με κοτζαμάν σταυρανάσταση!

  146. Μαρία said

    143
    https://www.stigmap.gr/umap27647-lysimachou-kaytantzoglou-48-thessaloniki-ellada.html

  147. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Μπορεῖ νά εἶναι (ΚΑΙ) θέμα αἰσθητικῆς, ἀλλά προσωπικά δέν βλέπω τό κωμικό τοῦ πράγματος στόν ἐξελληνισμό τῶν τουρκικῶν ἐπωνύμων, ἀκόμη καί στίς καθαρευουσιάνικες περιπτώσεις. Ἀντίθετα, βλέπω τήν κατάντια τοῦ τουρκομερίτικου ἑλληνισμοῦ, ὅταν ἀναγκάζονταν νά μιλᾶ καί νά φέρει κακόηχα τουρκικά ἐπώνυμα (Ξέρω ἀρκετά τέτοια ἐπώνυμα γνωστῶν καί φίλων πού σοῦ σπᾶνε τά τύμπανα..). Ἐν πάση περιπτώσει, τό πιθανότερο εἶναι πώς ὁ ἐν λόγω ἐξελληνισμός δέν γίνονταν αὐθαίρετα ἀπό «δάσκαλο ή πρόεδρο κοινότητας ή ενωμοτάρχη ή ληξίαρχο» γιατί ἄν αὐτή ἦταν ἡ ὁδός τῆς ἀλλαγῆς, δέν θά δικαιολογοῦνταν τά τόσο πολλά ἐναπομείναντα τουρκοεπώνυμα.
    Φυσικά, στήν «πρωτεύουσα τῶν προσφύγων» ἀφθονοῦν τά ὡς ἄνω καί εἶναι καλοδεχούμενη κάθε προσπάθεια ἀλλαγῆς τους (ὅπως συμβουλεύει ὁ Διζικιρίκης στό «Νά ξετουρκέψουμε τήν γλῶσσα μας»). Πάντως, ὁ Ὁπλοποιός (ἱστορικός παίκτης καί πρόεδρος τοῦ Ἄρη) ἔχει δώσει τό ὄνομά του σέ μικρό ἀλλά κεντρικό δρόμο τῆς Θεσσαλονίκης, στά Λαδάδικα..

  148. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Από
    Βασίλης Ορφανός
    Τούρκικα Δάνεια στα ελληνικά της Κρήτης

    ζενετζής,
    κατασκευαστής ή πωλητής γυναικείων ειδών.

    καπουτζής, θυρωρός· τίτλος στρατιωτικών αξιωματούχων της σουλτανικής υπηρεσίας που αποτελούσαν ειδικό σώμα

    κοριτζής, δασοφύλακας, αγροφύλακας

    κιουρκτζής, γουναράς

    κιρετζής, ασβεστάς

    ματαρατζής, παγουράς, αυτός που κουβαλά νερό για τους οδοιπόρους ταξιδιώτες – ματαρατζήμπασης (mataracıbaşı) : ο επικεφαλής των ματαρατζήδων

    μεϊχανετζής, ταβερνιάρης

    σαατσής, ρολογάς
    Επίθετο Σαατσάκης στην Κρήτη.

    τεσκερετζής, «ελέγετο άλλοτε ο δημόσιος υπάλληλος ο οποίος συνέτασσε σύντομον περίληψιν των αναφορών των κινούντων αγωγάς. Αργότερον εσήμαινε γενικώς τους ασχολουμένους εις τα δημόσια γραφεία υπαλλήλους»

    τζισμετζής, «κατασκευαστής
    μπότας, υποδηματοποιός, υποδηματοπώλης»

    ρουζναμετζής, ημερολογιογράφος
    «ο εν τη οικονομική υπηρεσία εντεταλμένος
    την ημερησίαν καταγραφήν δημοσίων εσόδων
    και δαπανών υπάλληλος»

  149. tryfev said

    Νίκο μου, εξαιρετικό κείμενο και πολύτιμος κατάλογος ελληνικών επωνύμων τουρκικής προέλευσης. Με την εικαζόμενη συναίνεσή σου, τον αντέγραψα και τον αποθήκευσα στο Αρχείο μου.

  150. Γιάννης Π. said

    Τώρα θυμήθηκα και το Λαουτατζής, από το επώνυμο μιας συναδέλφισσας

  151. Alexis said

    Υπάρχει και Σουρτζής.
    Ο νερουλάς ίσως;

  152. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    148 συνέχεια
    αστσής, μάγειρας· γενίτσαρος
    υπεύθυνος για την τροφοδοσία του στρατώνα»
    αστσήμπασης ‘αρχιμάγειρας’.
    Σε έντυπο Εκλογικό Κατάλογο Δήμου Ηρακλείου του έτους 1906 (Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, φωτοτυπημένο αντίγραφο στη Βικελαία) βρίσκουμε
    (στη σελ. 2) τα επίθετα Αστσάκης και Αστσιμπαχιάκης, πβ. κυπρ. ατζ̌ήπασ̌ης ‘αρχιμάγειρας’ . Ίσως να υπήρξε και τ. ατσής, πβ.
    ατσίδικο ‘μαγέρικο’, αν δεν πρόκειται για παρετυμολογική επίδραση από τη λ. ατσίδας.

    κουμπαρατζής, «ολμοβολιστής, βομβαρδιστής», αυτός που έριχνε χειροβομβίδες

    ντολαπτζής, ο [dolaptzís] : «Dolapçi ελέγοντο
    οι εργαζόμενοι εις τον καθαρισμόν της ιλύος
    του λιμένος, δια πρωτογόνου τινός βαθυκόρου
    της εποχής εκείνης. Η ιλύς μετεφέρετο υπό των
    όνων των χριστιανών εις τεταγμένον τινά χώρον. Την ιδίαν ονομασία έφερον και οι εργαζόμενοι εις τα οικίας των πλουσίων τούρκων άρρενες, χριστιανοί ως επί το πλείστον υπηρέται, οι οποίοι παρελάμβανον τα εδέσματα
    από το «ντολάπι» (περιστρεφόμενον κυκλοτερές ερμάριον), και τα μετέφερον εις τους συνδαιτημόνας» (Σταυρινίδης, Μεταφράσεις, Γ370).{dolapçi (طوالبجى (σημαίνει επίσης ‘κατασκευαστής/πωλητής ντουλαπιών’. Από εδώ προέρχεται μάλλον το επίθετο Δολαψάκης.}

  153. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα σχόλια και τις προσθήκες!

    149 Ευχαρίστως, Τρύφωνα!

    148 Ωραίες προσθήκες.

    134 Το είδα αυτό. Στο λεξικό έχει δύο sιvalι, έναν τον σοβαντισμένο κι έναν τον ανασκουμπωμένο (with sleeves rolled up)

  154. sarant said

    152 Nαι, από εκεί είναι ο Δολαψάκης. Θα τα πούμε στο άρθρο για τους ψήδες-ξήδες!

  155. Georgios Bartzoudis said

    Ντάρατζης, είναι παρ’ ημίν ένα ευρέως διαδεδομένο επώνυμο (εκχαμουτζισθέν σε Δάρατζης). Κατά πάσαν πιθανότητα προέρχεται από τη λέξη ντάρα, που σημαίνει σκουπίδι. ή γενικότερα «ξένες ύλες» που υπάρχουν σε συγκομιζόμενους καρπούς δημητριακών, οσπρίων κλπ. Υπάρχει και το αγριόχορτο νταρατζιάνος που είναι είτε το σκουπόχορτο (είδος σόργου) είτε η μουχρίτσα (Echinochloa) «των ρυζιών», που βέβαια συναντάται και σε καλλιέργειες καλαμποκιού κλπ.
    Ίσως, το επώνυμο, σημαίνει σκουπιδιάρης ή συλλέκτης ντάρας (που όλο και κάτι ωφέλιμο περιείχε!).

  156. Πατατζής?
    (Πατινέρ/skater λέει το γκουγκλ στο patacı — απίθανο μού φαίνεται)

  157. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    – αρτζουχαλτζής, ο αναφορογράφος, επιστολογράφος επ’ αμοιβή. < τουρκ. arzuhalci. (Ως επώνυμο επιχωριάζει στην Δυτ. Κρήτη).
    – ντοκμετζής ή δοκουμετζής, μεταλλοτεχνίτης, χρυσοχόος < τουρκ. dökmeci (Γνωστό επώνυμο στο Ηράκλειο Δοκουμετζίδης).

  158. Ο Βατάτζης αναφέρθηκε ;;

  159. Νέο Kid said

    Σαματαπαστουρματζής, ο εργαζόμενος εις υπόγεια έργα ως διατρηματατζής. (Voulgar : λαγουμιτζής)
    Χαβαλετζής: πιλότος

  160. Νίκος said

    Επίθετο Γκλαρνέτατζης (Θεσσαλονίκη), πιθανόν από το τούρκ. klarnet = κλαρίνο, κατά το γνωστό φαινόμενο της αιτιατικής: Τον κλαρνέτατζη > Γκλαρνέτατζη(ς)

  161. Εξαιρείται ο
    Νεραντζής

  162. sarant said

    156 Έλα ντε;

    157 Ωραία!

    160 Πολύ πιθανό.

    161 Που… δεν πουλάει νερό 🙂

  163. sarant said

    155 Ένα αρθράκι στο Φέισμπουκ για κάποιον Ντάρατζη από το Ξυλότρος μοιάζει γραμμένο από γνωστό χέρι.

  164. ΚΩΣΤΑΣ said

    0 —> «… ή τους τα εξελλήνισε κάποιος δάσκαλος ή πρόεδρος κοινότητας ή ενωμοτάρχης ή ληξίαρχος χωρίς να τους ρωτήσει.»

    Αυτό μου θυμίζει Λιθοξόου… το διηγείται ο ίδιος…

    Μερικές σκόρπιες απορίες και σκέψεις.
    Οι πρόσφυγες γιατί ήρθαν με εκτουρκισμένα ονόματα κι εδώ χρειάστηκε να τα ή τους τα εξελληνίσουν;

    Υπάρχει κάποια μελέτη που να μας λέει γενικά πως συμπεριφέρονται ως προς το ονοματολογικό οι πρόσφυγες ή γενικά οι μειονότητες όταν βρεθούν ανάμεσα σε άλλη κυρίαρχη πληθυσμιακά ομάδα συνανθρώπων τους; Θα ήταν σημαντική μια τέτοια πληροφορία από εκπαιδευτικούς για τα παιδιά που έχουν στα σχολεία τους. Μήπως από μόνα τους συστήνονται με άλλα ονόματα;

    Υπάρχουν κι άλλα, αλλά προς το παρόν αυτά.

  165. Εγώ τον/την Σουβαλτζή, δεδομένου του αδιεξόδου, θα τον/την ετυμολογούσα από το su yolcu που είδαμε και παραπάνω (υδρονομέας).

  166. Μαρία said

    164
    Και πού να δεις κι αυτούς που αντικατέστησαν το -ογλου με το -όπουλος, για να φαίνονται Πελοποννήσιοι ΄:-)

    165
    Υπάρχει επώνυμο Σουγιο(υ)λτζής.

  167. Κιγκέρι said

    152: αστσής, μάγειρας

    Στο βιβλίο του Γιάννη Τζέμου «Τα τουρκικής προέλευσης ελληνικά επώνυμα» τον έχει Αχτσή, απ’ όπου και Αχτσίογλου, Αχτσίδης και Αχτσόγλου.

    Για τον Αγτζίδη πάλι, έχει το agçi, ο κατασκευαστής διχτυών ψαρέματος, λέει.
    Υπάρχει όμως και agzi, με ένα σημαδάκι σαν κουπάκι πάνω από το g – δεν ξέρω ούτε πώς το λένε, ούτε πώς μπαίνει – που είναι ο βλάσφημος.

  168. 166β
    Πασίγνωστος ο Μιχάλης Σουγιούλ(τζόγλου)

  169. sarant said

    165-6 Xμμμ… παραλλαγή του Σουγιουλτζη δηλαδή…

    167 Ο Αγτζίδης μπορεί να είναι και παραλλαγή του Αβτζίδη, του κυνηγού.

    164 Κάποιοι τα άλλαξαν αυτοβούλως, δεν χωράει αμφιβολία. Ακόμα και συγγενείς μπορεί οι μεν να τα διατήρησαν και οι δε να τα άλλαξαν.

  170. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μουκατατζής,/μουκαταγασής (υπάρχει επώνυμο)
    ο ενοικιαστής του φόρου της δεκάτης, ο φοροεισπράκτορας
    εγώ ΄μαι κι ο μουκατατζής εγώ κι ο μουλτεζίμης τραγουδούσε ο Μουντόκωστας (το ΄χουμε ξαναπεί εδώ)

    166β αυτό ετοιμαζόμουν τώρα να ρωτήσω, από πού το όχι τόσο σπάνιο Σουγιουλτζή πχ η Χριστίνα η χορογράφα με τον αρχιχαϊνη 🙂 στις «Ροές»

  171. Νεσταναίος said

    Σιγά μη είχαν οι Τούρκοι «λόγο». Και ο «ογλος» λόγος είναι. Τα ίδια στοιχεία συνάγουν τις δυο αυτές λέξεις και είναι μόνον ελληνικά.

  172. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    148 συνέχεια
    σαπουνατζής, ο σαπωνοποιός.
    [< sabuncu (Κριτσ.) / μάλλον < σαπούνι + -(α)
    τζής (Συντ.) Από το sabuncu προκύπτει ο τ.
    σαπουντζής πβ. οικογενειακό επίθετο Σαπουντζής, Σαπουντζάκης.

    σεμερτζής, σαγματοποιός, κοινώς
    σαμαράς, κρητ. σομαράς. Η λ. σε έγγραφο του
    1870: επαγγελόμενος τον σεμερτζήν παρά τη συνοικία Μπεμπλετζίδικα (Α.Δ.Η., 2 / 39-372).
    < semerci < semer ‘σαμάρι’ < μσν. σαγμάριον,
    υποκορ. του αρχ. ελλ. σάγμα

    να πάλι και τα προχθεσινά Μπεμπλετζίδικα

  173. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    τώρα το πέτυχα στον Ορφανό

    σουγιολτζής, ο [sú ʒoldzís] : αρχιυδρονόμος (Μεταφράσεις, Γ 439). Η λ. εν χρήσει σε έντυπο
    Εκλογικό Κατάλογο Δήμου Ηρακλείου του έτους
    1906 (Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, φωτοτυπημένο αντίγραφο στη Βικελαία), σ. 1, αρ. 7: Αβδουραχμανάκης Τζεμήλ, σουγιολτζής.
    [< su yolcu (Σταυρινίδης)]

  174. Κιγκέρι said

    Περί εξελληνισμών, ένα χαριτωμένο απόσπασμα από το βιβλίο του Λεωνίδα Ζησιάδη «Στη Θεσσαλονίκη, τότε…»

    «…Με την άφιξη τους ο Αβράμης, για να εκδικηθεί τους Τούρκους, απαρνήθηκε μετά βδελυγμίας το Γιαμούρογλου και ήθελε να το κάνει Βροχίδης. Αλλά με τη συμβουλή κάποιου λόγιου, σχολαστικού φίλου του, δήλωσε επίθετο Υετιάδης […] Και κάθε φορά, όταν μπερδεμένοι ληξίαρχοι, εφοριακοί, αστυνομικοί και γραφιάδες απορούσαν μ’ αυτό το πρωτάκουστο επίθετο και δεν ξέρανε πώς να το γράψουν, τους τόνιζε χαμογελώντας με υπερηφάνια:
    «Υετιάδης, μπρε τζάνου ’μ. Με ύψιλον για… Εκ του υετός, ντεμέκ βροχή. Γιαμούρ που λέει ο Τούρκος!»
    Ο Αβράμης δεν ήταν άλλωστε ο μόνος που άλλαξε αυτοβούλως το τούρκικο επίθετό του. Ένα σωρό άλλοι πρόσφυγες κάνανε το ίδιο: κάποιοι Τζαμτζόγλου γίνανε Υαλόπουλοι, άλλοι Κιουρκτσόγλου γίνανε Γουναρίδηδες, ο Εκμεκτζόγλου Ψωμιάδης, ο Τεκερλέκογλου Τροχίδης, ο Κουιντούρογλου Εφαρμοστίδης και πάει λέγοντας. Άλλοι όμως που σεβότανε και είχαν σε υπόληψη το οικογενειακό τους επίθετο, δεν ήθελαν να το εξελληνίσουν. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις επενέβαινε ο Εποικισμός, που είχε σχετικές οδηγίες από το Κράτος. Οι περισσότεροι διωγμένοι δεν είχαν να παρουσιάσουν πιστοποιητικά και ταυτότητες. Ο Εποικισμός τότε τους άλλαζε το επίθετο με το έτσι θέλω και με πρωτοβουλία του υπαλλήλου τους κολλούσε ένα ελληνοπρεπές κατά πιστή μετάφραση:
    «Πώς λέγεσαι;»
    «Άκογλου »
    «Τι πάει να πει Ακ;»
    «Άσπρος»
    «Τι Άκογλου και ξεάκογλου. Από τώρα θα λέγεσαι Ασπρίδης». Τον καταχωρούσε χωρίς συζήτηση Ασπρίδη, του ’γραφε τον κλήρο ή το σπίτι στο νέο του επίθετο κι άντε τώρα να τολμήσει ο Ασπρίδης να ξαναγίνει Άκογλου…
    Ένας ολόκληρος κόσμος, άλλοι από πατριωτισμό, άλλοι από ανάγκη άλλαξαν το πατρικό τους επίθετο με την προσφυγιά, δημιουργώντας έτσι και ένα άγραφο ελληνο-τουρκικό λεξικό.»

  175. ΚΩΣΤΑΣ said

    166α, 169γ

    Από διένεξη προσφύγων Αμπελοκηπιωτών. Μεταξύ άλλων, ωραίων 😉 και μια γνώση περί των ονομάτων των προσφύγων εκεί κι εδώ.

    εφημ. Μακεδονία, 5/6/1931, Σελίδα: 3
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=15782&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASUASYASJASWASNASKASJASVASRASMASPASaAAgASYASJASVAScASRASSASRASMASPASa&CropPDF=0

    εφημ. Μακεδονία, 13/6/1931, Σελίδα: 4
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=15825&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASUASYASJASWASNASKASJASVASRASMASPASaAAgASYASJASVAScASRASSASRASMASPASa&CropPDF=0

    εφημ. Μακεδονία, 20/6/1931, Σελίδα: 2
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=15859&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASUASYASJASWASNASKASJASVASRASMASPASaAAgASYASJASVAScASRASSASRASMASPASa&CropPDF=0

  176. Κιγκέρι said

    Σουγιουλτζόγλου λεγόταν και η φωτογράφος Nelly:

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%AD%CE%BB%CE%BB%CE%B7_%CE%A3%CE%BF%CF%85%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%85%CE%BB%CF%84%CE%B6%CF%8C%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%85

  177. aerosol said

    Σήμερα δεν έχω να συνεισφέρω κάτι. Θα είμαι τζαμπατζής. 😉

  178. 173 και πριν

    Ο Βενέζης στο Νούμερο αναφέρει τη λέξη με τη σημασία «ραβδοσκόπος» αλλά δεν τη βρίσκω πουθενά έτσι.

  179. nikiplos said

    Κι ένα πρόβλημα για την ομήγυρη. Μπορούμε να αποδείξουμε ότι οι αριθμοί 2, 3, 5, 7 αν υψωθούν σε δυνάμεις
    πχ 2^ν
    ΔΕΝ δίνουν πολλαπλάσια του 10? Δηλαδή οι αριθμοί ΔΕΝ λήγουν σε 0;

  180. @ 167 Κιγκέρι

    Καλέ Κιγκέρι πως και δεν το λέτε «το γκου του Erdoğan», που προεκτείνει κάπως το προηγούμενο φωνήεν; Ερντοοάν; Είναι το μαλακό γκου, yumuşak g. 🙂

  181. Μαρία said

    175
    Για τη δίκη για το νταβατζιλίκι ξέρεις κάτι;

  182. ΚΩΣΤΑΣ said

    181
    Όχι

  183. Νέο Kid said

    179. Για να «λήγει σε 0» ένας αριθμός πρέπει στο γινόμενο πρώτων παραγόντων του να υπάρχει και το 2 και το 5. Ως εκ τούτου όλοι οι πρώτοι αριθμοί δεν! …

  184. sarant said

    174 Eνδιαφέρον, καλογραμμένο.

  185. Νέο Kid said

    Πολλεσ Φορές η γλώσσα μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο ή σε κάθε περίπτωση βοηθητικό εργαλείο για τη «διαφορική διάγνωση» (που θαλεγαν και οι χαζόγιατροί) πραγμάτων φαινομενικά άσχετων με γλωσσικά.
    Από τα πολλά παράγωγα απ το νερό (Σου) ονόματα κι επαγγέλματα διαπιστώνουμε κάτι που έχει διαπιστωθεί και με άλλους πιο άμεσους τρόπους (πχ υδρολογικά αρχεία, ιστορικά και αρχαιολογικά ευρήματα , καταγραφές σε δημοτικά αρχεία ) . Ότι οι Οθωμανοί έτρεφαν -πώς να το πούμε;- ιδιαίτερη σχεση , σεβασμό ως προς το νερό και τις πηγές του και τη διαχείρισή του.
    Οπωσδήποτε πολύ πιο σεβαστική στάση απότι οι σχετικώς σπάταλοι Έλληνες .
    Ίσως να έχει να κάνει με προγονικη παράδοση κι επίκτητο χαρακτηριστικό. Στις στέπες το σέβεσαι πολύ το νερό γιατί είναι πολύτιμο και δυσεύρετο .

  186. Κιντ, δες αυτό: https://waterincrete.ims.forth.gr/

  187. Παναγιώτης Κ. said

    @179.
    Θα το αντιμετώπιζα ως εξής:
    Οι δυνάμεις του 2 δίνουν αριθμούς που λήγουν σε 2,4,6,8
    Παρομοίως σκεφτόμαστε και για τις άλλες δυνάμεις.

    Ένας άλλος τρόπος είναι να εργαστούμε ατόπως:
    Έστω ότι υπάρχει κ θετικός ακέραιος που δίνει 2^ν=10^κ.
    Προφανώς ν>κ. ν=κ+μ
    2^(κ+μ)=10^κ => 2^κ 2^μ/10^κ=1=> (1/5)^κ 2^μ=1 άτοπο διότι ο αντίστροφος του (1/5)^κ είναι ο 5^κ που φανερά είναι διαφορετικός από τον 2^μ.

  188. Παναγιώτης Κ. said

    Για τους 3,5,7 και γενικώς για οποιονδήποτε περιττό που υψώνεται σε ν ακέραιο και θετικό, παίρνουμε περιττό αριθμό ενώ ο 10^κ, κ θετικός ακέραιος, είναι πάντοτε άρτιος.

  189. Παναγιώτης Κ. said

    Ο φίλος μου ο Τάσος (μακαρίτης) είχε το επώνυμο Σεκερτζής.

    Ο Στράτος Παγιουμτζής αναφέρθηκε;

  190. Νέο Kid said

    186. 👍

  191. Επίχαρμος said

    Μερικά ονόματα από την ατζέντα: Μπουφετζής, Λούλατζης, Καργατζής, Τουφεξής, Μπάμιατζης, Φαναρτζής, Τσαλκιτζής, Μποσταντζόγλου, Σαλβατζόγλου (και Σαλβατζής), Κερχανατζής, Μαντρατζής , Ματαρατζής, Τσιφτζής, Ζαγαρτζής, Σαγιακτζής, Κετσετζόγλου, Καλντεριμτζής. Τα πιο πολλά τα καταλαβαίνω. Μια βοήθεια για τα: Καργατζής, Τσαλκιτζής (ίσως από το Τσιλκιτζής;), Σαλβατζόγλου, Κερχανατζής, Ματαρατζλης, Τσιφτζής Και Ζαγαρτζής (σκυλάς;).

  192. sarant said

    191 Ο Τσιφτσής είναι ο ζευγάς. Ο Ματαρατζής ο παγουράς βλ. σχ. 146. Ο Σαλβατζόγλου μήπως είναι Σαλβαρτζόγλου;

  193. Μαρία said

    191
    Θες να πεις οτι ξέρεις άνθρωπο με επώνυμο Κερχανατζής που δεν το άλλαξε;

  194. 177, … Σήμερα δεν έχω να συνεισφέρω κάτι. Θα είμαι τζαμπατζής. 😉 …

    Μόνο κοίταγμα, μπανιστηρτζής

  195. 173, … αρχιυδρονόμος …

    Νεροπούλος στα αχαϊκά.

  196. Βαράτε βιολιτζήδες

  197. sarant said

    194 🙂

  198. spyridos said

    Ο Τσιπτσής φαντάζομαι παραλλαγή του Τσιφτσή

  199. Πέπε said

    174

    > …άλλοι Κιουρκτσόγλου γίνανε Γουναρίδηδες…

    Από τα περίεργα ονόματα που δεν ήξερα τι μπορεί να σημαίνουν. Το Κιουρτσόγλου (ρτσ αντί ρκτσ) είναι απλοποίηση του ίδιου ή άλλη λέξη άραγε; Αρκετά συχνή η σύγχυση ανάμεσα στους μουσικούς Γ. (Γιώτη) Κιουρτσόγλου, μπάσο, και Γ. (Γιάννη) Κιουρκτσόγλου, κιθάρα.

  200. Γιάννης Ιατρού said

    193: Μπα, γιατί; Μέχρι και παρανόμι πρωθυπουργού μπορεί να είναι 😉.

  201. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα Πέπε 🙂

  202. Καμπαρετζού, καλντεριμιτζού κυρίως στο θηλυκό

  203. Γιάννης Ιατρού said

    202: Μιχάλη καλημέρα και σε σένα. Είσαι ολούθε ή στο εδώ εξοχικό και γίναμε πολλοί οι πρωϊνοί εδωμέσα;

  204. Γιάννης Ιατρού said

    Για πάμε για μιά ανακεφαλαίωση της χρήσης της κατάληξης -τζης ως δηλωτικό για επαγγέλματα🙄:
    Πολύ ξύλο από ΜΑΤΑτζήδες χθες το βράδυ στην Τήνο.
    Τι να σου κάνει κι η Παναγιά; Ποιον να πρωτοκοιτάξει;😇

    Α, είχε και απαγόρευση κυκλοφορίας για να περάσουν κάτι φορτηγά-τέρατα με εξαρτήματα ανεμογαμητριών…
    Προφανώς άρχισε επιτέλους η ανάπτυξη😡🤦‍♂️

  205. 203,
    Καλημέρα κι από Χιούστον!
    Είπα να ρίξω μια ματιά πριν πάω για ύπνο!

  206. ΓιώργοςΜ said

    147 Με το συμπάθιο, αλλά το επώνυμο είναι στοιχείο ταυτότητας. Το φέρει μια οικογένεια πάππου προς πάππου. Κακόηχο είναι σε όσους δεν το έχουν συνηθίσει και δεν θέλουν να το συνηθίσουν, γι’ αυτό και επιβάλλουν την αλλαγή, όντας σε θέση ισχύος.

    Φίλος, Βούλγαρος, μου είχε διηγηθεί την αντίστοιχη δράση της τότε βουλγαρικής κυβέρνησης να αλλάξει όλα τα τουρκοπρεπή επώνυμα. Τα παιδιά που ήρθαν στο σχολείο ήταν σα ζεματισμένα, και ο ίδιος ντρεπόταν να τα δει στα μάτια.

    Η αλλαγή επί το ελληνοπρεπέστερο επιβλήθηκε από τις τότε αρχές, που κατέγραφαν τους πρόσφυγες. Κάποιοι υπάλληλοι ήταν περισσότερο ελληναράδες από κάποιους άλλους, κι έτσι ξέφυγαν μερικοί. Το δικό μου επώνυμο πχ έγινε -ίδης από -ογλου τότε. Ουκ ολίγα τα ευτράπελα, ένας θείος έχει -λ- εκεί που όλοι οι υπόλοιποι στην οικογένεια έχουν -ρ- (φαίνεται ο ληξίαρχος ήταν κινέζος 🙂 )

    Οι πρόσφυγες, εκτός του ότι ήταν αγράμματοι οι περισσότεροι, δεν ήταν σε θέση να διαφωνήσουν, για το φόβο των διακρίσεων απέναντί τους και σε επίσημο επίπεδο (σε επίπεδο κοινότητας οι διακρίσεις γίνονταν ήδη, ως γνωστόν, τουρκόσποροι κλπ).

    Καμιά πενηνταριά μετά, η άποψη για τους πρόσφυγες δεν είχε αλλάξει, καθώς θεωρεί πως «υπέστησαν την επίδρασην του περιβάλλοντος και εκσυγχρονίσθησαν» (από βιβλίο ενός δασκάλου, το ’67):

    Απ΄ ότι βλέπω, κι εκατό χρόνια μετά, δεν…
    Αλήθεια, πότε θα το αλλάξει κι αυτός ο Αντετο… Ακενο… τελοσπάντων αυτός ο πωστονλένε που παίζει μπάσκετ, να το κάνει Αντίδης, να μας βολεύει;

  207. nikiplos said

    Νεοκίδιε (183@) και Παναγιώτη Κ (187@) σας ευχαριστώ και τους δυό.

  208. Επίχαρμος said

    192. Ο δαίμων του πληκτρολογίου: ΜαΚαρατζής κι όχι ΜαΤαρατζής.

  209. nikiplos said

    Για την ιστορία να προσθέσουμε και τον Τραχανατζή, με πρόδηλη σημασία βέβαια. Το επώνυμο το πρωτοάκουσα στο στράτευμα, από τον διοικητή των καταδρομέων Τραχανατζή, που οι υπήκοοί του το είχαν μετατρέψει σε ΤρΕχανατζή καθώς θεωρητικά πάντα, τους έτρεχε…

  210. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    174, 206.
    Αυτά παθαίνουν όσοι δεν γνωρίζουν ετυμολογία. Νομίζουν ότι το «ογλου» δεν είναι ελληνικό. Νομίζουν ότι βρίσκονται σε ξένη περιουσία και όχι σε αυτή που έχουν κληρονομήσει. Στη γλώσσα, η χρήση δεν καθιστά κάποιον κύριο αυτής. Οι Αμερικάνοι μιλούν αγγλικά. Οι Μεξικάνοι μιλούν ισπανικά και οι Τούρκοι μιλούν βαρβαροελληνικά.

  211. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    210# Έτσι. Εξάλλου είναι γνωστό πως οι Τούρκοι, ως ο μοναδικός μουγκός λαός μέχρι το 1071, είναι οι εφευρέτες της νοηματικής γλώσσας γιατί κάπως έπρεπε να συνεννοούνται.

  212. Γιάννης Ιατρού said

    211: Σωστός😉 …οι εφευρέτες της νοηματικής γλώσσας…

  213. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    212# Δε ντρέπεσαι λίγο, γιατρός άθρωπας… Εδώ μιλάμε επιστημονικά, όχι βλακείες.

  214. Πέπε said

    206

    Γιώργο, τι ακριβώς είναι αυτό το απόσπασμα; Μου θυμίζει κάτι, ίσως το ‘χω ξαναδιαβάσει. Αν η μνήμη ου δε με απατά και δε γεννά πλαστές αναμνήσεις, πρέπει να είναι ένα παραληρηματικό κείμενο που, αντίθετα απ’ ό,τι είναι καθολικά γνωστό και αποδεκτό, θεωρεί λίγο πολύ ότι αν οι Μικρασιάτες ήταν καλοί δεν είναι επειδή ήταν προκομμένοι, φιλοπρόοδοι, πολιτισμένοι, καθαροί, εκλεπτυσμένοι και όλα τ’ άλλα που ξέρουμε, αλλά επειδή ήταν προσαρμοστικοί κι έγιναν γρήγορα σχεδόν σαν τους ντόπιους!!!

    Κατά τα άλλα λάβε υπόψη σου ότι:
    α) Είναι δυνατόν να υπάρξουν άνθρωποι που δεν τους αρέσει το επώνυμό τους, όχι γιατί τους συνδέει με τυχόν προγόνους που θέλουν να αποκυρήξουν αλλά καθαρά αισθητικά.
    β) Σε εποχές που το κυρίαρχο δόγμα ήταν υπέρ του μαζικού εξελληνισμού (βλ. τοπωνύμια), σίγουρα υπήρχε και κόσμος, πολύς, που το αποδέχτηκε, το εσωτερίκευσε, και ήθελε με τα όλα του να λέγεται π.χ. Θωίδης αντί Τσακάλογλου (θως=τσακάλι).

  215. Πέπε said

    201

    Καλημέρα Γιάννη. Βρικολάκιασα για λίγο αλλά ξανακοιμήθηκα και ξύπνησα μια ανθρωπινή ώρα…

  216. Γιάννης Ιατρού said

    215: χαχα, πολλοί το παθαίνουν…
    213: Εσύ είσαι αγράμματος 🙂 και δεν διαβάζεις σωστά τι λέει ο άνθρωπος… Αλλά να μου πεις, τα Χτήνη τι μόρφωση νά ΄χουν…

  217. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    193. >>ξέρεις άνθρωπο με επώνυμο Κερχανατζής που δεν το άλλαξε;
    Τί είναι ο κερχανές; το μπορντέλο;
    Ο πατέρας μου έλεγε εν αθωότητι κερχανές για κτίρια/επιχειρήσεις με εμπορικά αλισοβέρισα ή ξενοδοχειο-φαγάδικα.
    «Ο ξάδερφος ο Θωμάς που είχε τον κερχανέ του πίσω από τις Τρεις Καμάρες». Πραγματκό παράδειγμα και ήξερα/είχα πάει σ΄αυτού του Θωμά το μαγαζί όπου έκανε χονδρεμπόριο κυρίως τροφίμων. Σακιά και κασόνια και βαρέλια θυμάμαι με διάφορα προϊόντα,φακές, φασόλια,μπακαλιάρους, ρύζια αλλά και σκοινιά και σόργο και κουλούρες σύρμα.

  218. nikiplos said

    206@ Πολλοί πρόσφυγες όπως οι δικοί μου συγγενείς ήταν από χωριά Τουρκόφωνα. Η προγιαγιά μου γνώριζε την παλαιά Τουρκική γραφή και την τουρκική. Δεν ήταν δηλαδή τόσο αναλφάβητη όσο νόμιζαν εδώ, απλά ελληνικά ήξερε λίγα και βέβαια καθόλου γραφή, αφού εκεί χρησιμοποιούσαν μόνο την Τουρκική. Ερχόμενη στην Ελλάδα οι καταγραφείς έδωσαν διαφορετικό πατρικό επώνυμο σε αυτήν και στην αδερφή της.

    Δυό αδέρφια συγγενείς επίσης, λέγονταν Κωνσταντόπουλοι. Ήταν ελλαδίτες που είχαν μεταναστεύσει στην Μικρασία τον 18ο αιώνα. Ο πελοποννήσιος χωροφύλαξ γραφέας για να τους καθυβρίσει και εξευτιλήσει, τον έναν τον έγραψε Καραβεντούζα, ενώ τον αδερφό του Κωστούλα (υβριστικό θηλυπρεπές). Μάταια προσπάθησαν οι άνθρωποι με τα χρόνια να αλλάξουν αυτά τα δοτά επώνυμα, ιδίως στον εμφύλιο και μετά «έφαγαν πολύ ξύλο». Του ενός τα παιδιά επανέφεραν το σωστό επώνυμο μετά το 1985, ενώ του άλλου διατηρούν το παρατσούκλι. Μπίζνες γαρ…

  219. dryhammer said

    Από την ακουστική παρατήρησή μου στα Αλβανικά (που δεν ξέρω) αυτό το -τζής σχηματίζει κι εκεί λέξεις. Έχουν άλλωστε πολύ πιο πολλά τούρκικα από μας. πχ όταν η πεθερά μου έλεγε για κάποιον πως έχει να κάνει (χρήστης;) με ναρκωτικά χρησιμοποίησε τη λέξη «ντρογ(κ)ατζή». [Από την άλλη όταν της γύρεψε η γυναίκα να της βρει ένα πίνακα με γυμνό για την κρεβατοκάμαρα -καθότι μπιρ παρά- το ζητούσε «μπιθιάστρα» που ερμήνευσα ως «τσιτσόκωλη»]

  220. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    κερχανές, ο [t∫erxanés] (Πάγκ., Ξανθιν., Αποστ.,Τσιρ., Κριτσ., ΙδομΒ., Κασσ.) : 1. μεγάλο σπίτι· 2. ελαιοτριβείο· 3. μαγαζί, εργοστάσιο· 4.
    «η αποθήκη τυριού στα όρη, το τυρόσπιτο» κετσές 111
    κερχαντζής Κ(Δαρ.)· 5. «χαρακτηρισμός για άνθρωπο χαμερπή» (ΙδομΒ.).
    [< kerhane ‘εργοστάσιο’ (Ξανθιν.)] (كارخانه(Ο Ιδομενέως ετυμολογεί από το kerhane ‘πορνείο’. Η λ. αυτή έχει περάσει στα ελλ. με την
    ίδια σημασία – καθώς και το σχετικό παράγωγο
    κερχανετζής, πβ. kerhaneci. Η λέξη, με την αρχική μορφή kârhana/ä (Κυρανούδης, 100), από
    το περσ. kâr ‘εργασία’ και τη λ. hane ‘οίκος’,εσήμαινε βασικά ‘εργαστήριο’, βλ. Μeynard, B
    622, όπου βρίσκουμε και yoğurtçu kerhanesi =fromagerie, crémerie (τυροκομείο). Με την τελευταία σημ. χρησιμοποιείται η λ. στα Ανώγεια,
    βλ. άρθρο της Ειρήνης Ταχατάκη στην εφημ.Πατρίς, φ. της 4-11-2008, με τίτλο “Ο κερχανές
    (αποθήκη τυριού ή τυρόσπιτο)”. Η σημ. 1. απόπαρομοίωση μεγάλου σπιτιού με ελαιοτριβείο ή εργοστάσιο, κατά το μέγεθος.}

    Από Βασ.Ορφανό πάντα

  221. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    κουγιουτζής, ο [kuʒudzís] : ο κατασκευαστής πηγαδιών.
    [< kuyucu >Μέχρι και παρανόμι πρωθυπουργού μπορεί να είναι (κερχανατζής)
    Τον Αβερόη εννοείς (τυροκομείο αφού ) 🙂

    Πλατιές καλημέρες ,να τσιγκλίσω κάποιους που δεν τους αρέσουν οι πληθυντικοί στην καλημέρα, αλλά εγώ θέλω να έχει καθείς την εδική του 🙂
    Φθινοπώριασε γνήσια και πολύ μ΄αρέσει γι΄αυτό είμαι λαρζ.Φιλιά 🙂

  222. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    221α-ουρά
    επανάληψη (σβήστηκε άθελα το 200)
    200 >>Μέχρι και παρανόμι πρωθυπουργού μπορεί να είναι (κερχανατζής)
    Τον Αβερόη εννοείς (τυροκομείο αφού ) 🙂

  223. dryhammer said

    214. Είναι κάτι που άκουσα για τους πρόσφυγες του ’22, το ξανάκουσα και για τους μετανάστες των ’90ζ και το ξαναματαβλέπω και για τους λαθραίους του προέδρου και των ομοϊδεατών του.
    Ο παππούς μου ο Τσεσμελής (γενν. 1881) ήξερε να μιλά και να γράφει Γαλλικά, είχε τελειώσει το τότε Γυμνάσιο (κι αν ήθελε νάρθει στη Χίο να πάει δυο χρόνια στη σχολή θα γινόταν δάσκαλος) γνώριζε μαθηματικά και γεωμετρία σε βαθμό να κάνει προϋπολογισμό και προσφορά από το σχέδιο για να πάρει εργολαβία όλη την μαραγκοδουλειά* ενός σχολείου (πχ στο Πυργί 1928) ή του κτιρίου της τότε Αστυνομίας, κατασκεύαζε ψυγεία του πάγου για τα χασάπικα, αλλά για τους ντόπιους που υπογράφανε με σταυρό ήταν ένας άθλιος τουρκόσπορος που θα κολλούσαν με ψείρες τα παιδιά του τα δικά τους.

    * Πόρτες, παράθυρα, κουφώματα, πατώματα, σκάλες, στέγη, (μ)παγδατιά κλπ. [Καμάρωνε πως από όλο το σχολείο του περίσσεψε ένα κομμάτι ξύλου μήκους κάτω από μισό μέτρο]

  224. Georgios Bartzoudis said

    163 sarant said: «155 Ένα αρθράκι στο Φέισμπουκ για κάποιον Ντάρατζη από το Ξυλότρος μοιάζει γραμμένο από γνωστό χέρι».

    # Πασίγνωστο!

  225. Πέπε said

    223

    Φυσικά και το πνεύμα του κειμένου είναι διαχρονικό, αλλά εδώ και το γράμμα κάτι μου θυμίζει. Διερωτώμαι αν το ‘χει ξανανεβάσει κανείς εκτενέστερα εδώ, ή το είδα αλλού στο ίντερνετ, ή αν περιλαμβάνεται σε βιβλίο που το έχω ή το έχω διαβάσει…

  226. Επίχαρμοσ said

    192. Όχι, επειδή ήταν και πελάτες μου τα χρόνια της δικηγορίας, τα χαρτιά τους τους αναφέρουν ως Σαλβατζόγλου από το 1915 και μετά. Υπήρχε και μια οικογενεια Σαντατζόγλου αλλά δεν ξέρω αν υπάρχει Σαντατζής ως όνομα
    193. Ναι , και δεν ξέρει καν τι σημαίνει – ή έτσι λέει τουλάχιστον. Αναφέρεται σε παλιότερο έγγραφο και ως Κεχρανατζή , αλλά μάλλον είναι αναγραμματισμός.

  227. sarant said

    Καλημέρα και από εδώ!

    211 🙂

    220 Έφη, αντιγράφω από τις Λέξεις που χάνονται (το προσχέδιό τους):

    Κερχανάς, κερχανές και σπανιότερα κιρχανάς είναι το πορνείο, το μπορντέλο. Τα νεότερα λεξικά δεν έχουν τη λέξη, είτε από σεμνοτυφία είτε επειδή κρίνουν ότι δεν χρησιμοποιείται τόσο πολύ στις μέρες μας. Η ετυμολογία της λέξης είναι γουστόζικη: πρόκειται για δάνειο από το τουρκικό kerhane, που με τη σειρά του είναι δάνειο από τα περσικά (kârhane). Kâr είναι στα περσικά το έργο και το κέρδος, hane είναι το κτίριο όπου γίνεται κάτι, οπότε επί οθωμανικής αυτοκρατορίας kerhane ήταν το εργοστάσιο και kârhane-i hassa η αυτοκρατορική φάμπρικα. Η σημασία αυτή έχει διατηρηθεί στα σημερινά περσικά, αλλά στα τουρκικά από τα μέσα του 19ου αιώνα η λ. πήρε τη σημασία του πορνείου και σήμερα αυτή επικρατεί, ενώ η αρχική, του εργοστασίου, έχει ξεχαστεί.

    Σε παλιά ελληνικά κείμενα, κερχανές είναι το εργαστήρι, η φάμπρικα· αν δείτε κείμενο του 1800 να λέει «περί του εδώ κερχανά» κάποια επιχείρηση θα εννοεί, όχι χαμαιτυπείο! Στην Κρήτη ο κερχανές με τη σημασία της βιοτεχνίας κράτησε και τον 20ό αιώνα.

    Φυσικά σήμερα κερχανάς είναι μόνο το πορνείο (στην Κύπρο λένε ‘κερχανές’)· για μερικούς, θεωρείται βαρύτερος χαρακτηρισμός από το μπορντέλο, καθότι ανατολίτικο. Σε κάποιο ιστολόγιο διάβασα ότι το ελληνικό κράτος είναι κάτι παραπάνω από μπορντέλο, είναι κερχανάς!

  228. ΓιώργοςΜ said

    214 Είναι από ένα βιβλίο (ex libris ΓιώργοςΜ 🙂 ) για την επαρχία Ιστιαίας. Αρκετά μεγάλο, αρκετά καλή δουλειά-έως πολύ καλή, δεδομένων των συνθηκών τότε, αλλά διαπνέεται από το πνεύμα της εποχής (έκδοση 1967, μην το ξεχνάμε). Ακριβώς επειδή το έχει γράψει δάσκαλος που έκανε έρευνα και δεν είναι κανένα φυλλάδιο, το θεωρώ σχετικά αξιόπιστη μαρτυρία από την εποχή. Ίσως το έχω ξανανεβάσει με παρόμοια αφορμή.

    Κατά τα λοιπά,
    α. Φυσικά, είναι γνωστό κιόλας πως πολλοί αλλάζουν τα ονόματά τους, ο άλλος που τον έλεγαν Δημήτρη Μαλακοπίτουρα και δεν του άρεσε, το έκανε Θανάσης Μαλακοπίτουρας 😛 Πέρα από την πλάκα, δε νομίζω πως ισχύει σε σημαντικό βαθμό αυτό που λες. Σίγουρα δεν ενόχλησε τόσο η αλλαγή σε κάποιους που έχουν χάσει τον κόσμο κάτω από τα πόδια τους όσο θα ενοχλούσε σήμερα αν γινόταν εν αιθρία, χώρια που το επώνυμο σε ένα χωριό δεν είχε ευρεία χρήση, περισσότερο δούλευαν τα παρατσούκλια. Όσο για το αισθητικό της υπόθεσης, ξέρω κάποιον που το κανονικό επώνυμό τους ήταν Τριανταφυλλίδης, αλλά προτίμησε να επισημοποιήσει το παρατσούκλι, Γουρούνης)
    β. Τα τοπωνύμια άλλαξαν στα χαρτιά τη δεκαετία του 20 ή του 30, αλλά στην Ιστιαία λέγονται ακόμη και τώρα, ειδικά από τους πιο παλιούς. Χρηστικοί οι λόγοι κυρίως, κάπως πρέπει να συνεννοείται ο κόσμος, και διατηρεί αυτά που ξέρει.

  229. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    227 Ω ευχαριστώ πολύ! Ούτε που το θυμόμουν, δεν είχα κι εδώ τώρα το βιβλίο σου μα δε θα μου πήγαινε κι ο νους να το κοιτάξω, μιας και ήταν σε χρήση σπίτι μας μόνο με αυτή τη σημασία που είπα στο 217. Και για μεγάλο σπίτι το είπε ξαδέλφη μου προ καιρού ότι έχει να φροντίσει (μες την πανδημία) ολόκληρο κερχανέ -που δε μπορούσε να πάρει γυναίκα και τα παιδιά της ζαμανφού . Χαχα! θα της το πω!

  230. Nestanaios said

    211. Όλες οι γλώσσες δεν είναι ίδιες. Η συνεννόηση γίνεται με διαφορετικούς τρόπους και όλοι οι βάρβαροι είχαν δικό τους τρόπο και αυτός ο τρόπος δεν λεγόταν γλώσσα. Η γλώσσα μεταφέρει πολιτισμό από μία γενιά στην άλλη και τέτοια γλώσσα δεν υπήρχε σε λαούς που οι Έλληνες ονόμαζαν βαρβάρους.

  231. Pedis said

    Δηλαδή, δεν πήραν τα -όγλου τον -πούλο ή δεν τσίμπησαν ένα -ίδη δικαιολογημένα λόγω του ευαίσθητου και λεπτού μουσικού αυτιού του κοντινένταλ παλ(α)ιο-Έλληνος; Ε, όχι κύριοι, αυτό είναι ανήκουστον! 😱 🥳

  232. Πέπε said

    Ωραία είναι διάφορα ποντιακά επώνυμα που ξεκινάνε με ακατανόητες συλλαβές και τελειώνουν σε -ίδης: προφανώς εξελληνισμός των ίδιων ακατανόητων συλλαβών με αρχική κατάληξη -όγλου. Θα υπήρξε πάλι κάποιος δάσκαλος ή ληξίαρχος ελληνόφρων μεν αλλά μετριοπαθέστερος από εκείνους του Υετίδη, του Οπλοποιού και του Θωίδη.

  233. sarant said

    232 Ή ίσως δεν ήξερε να μεταφράσει το τουρκικό

  234. ΓιώργοςΜ said

    232 Εγώ το δικό μου επώνυμο πάντως δεν το έχω οριστικά ετυμολογήσει. Με βολεύει να προέρχεται από κάποιο λουλούδι, και δεν το ψάχνω παραπάνω 🙂

  235. Voyageur autour de la chambre said

    – Καλιοντζής, kalyoncu: Το τούρκικο kalyon πρέπει να είναι το αντίστοιχο του ελληνικού «γαλιόνι», υποθέτω δάνειο στα Τούρκικα από τα Ιταλικά, όπως και στα Ελληνικά.
    – Αν δεν κάνω λάθος ο πατέρας των Θείελπη (Θειέλπιδος;) και Λέσβανδρου Λευκία ήταν Μπεγιάζης (τουρκ. beyaz=λευκό) που το άλλαξε ο ίδιος.

  236. sarant said

    235 Ναι και ναι. Αλλά ο Μπεγιάζης δεν είναι -τζής 🙂

  237. Voyageur autour de la chambre said

    @236β
    Δεν το είπα γι αυτό – το ανέφερα με αφορμή τη συζήτηση στα σχόλια για τα ονόματα που εξελληνίστηκαν.

  238. sarant said

    237 Σωστά.

  239. Μαρία said

    227
    Πρέπει να έχω ξαναγράψει για τη συνάντηση Τούρκων και Ιρανών κομμουνιστών που μου τη διηγήθηκε φίλος Τούρκος. Το μόνο που καταλάβαιναν οι Τούρκοι στα φαρσί ήταν Λένιν και κερχανέ. Την παρεξήγηση έλυσε ο διερμηνέας: ο Ιρανός δεν αναφέρονταν στην πορνεία αλλά στη ΝΕΠ.

    232
    Σε μια τάξη παιδιών Ελλήνων μεταναστών στην Εσπερία τα μισά περίπου είχαν επώνυμο σε -άκης αλλά δεν ήταν απ’ την Κρήτη όπως νόμισα αλλά απ’ τον Έβρο, θύματα εκείνων των καλών χωροφυλάκων που ήρθαν με το Βενιζέλο.
    Για το Σουφλί στη σ.60 του έντυπου https://www.he.duth.gr/erg_laog/arxeio/arxeio_thrakikou_laografikou_glossikou_thisavrou_t36.pdf
    Ωραίο το παράδειγμα του κακόηχου Μπουτσιαβάρας που «μετετράπη εις Σταυρόπουλος».

  240. Πέπε said

    https://sarantakos.wordpress.com/2021/09/18/meze-498/#comment-761391

    Βλέπω εδώ τον Γιώργο Επιτήδειο, πρώην ευρωβουλευτή ΧΑ. Θα είναι από του τούρκικο Kataferci.

  241. Γιάννης Ιατρού said

    220/221 (229) ΕΦΗ …Τον Αβερόη εννοείς (τυροκομείο αφού )..
    Όι. βλ. και 227😎
    Τον νταβατζή=ΠΘ εννοώ αφού «κερχανές» = μπουρδέλο = Κυβέρνηση αφού 🙂

  242. Επίχαρμος said

    Το » χαμουτζής» το είπε κανείς; 😃

  243. Γιάννης Ιατρού said

    242: Ούτε το «πανουτζής» 😋

  244. Πέπε said

    @242

    Και βέβαια. Στο #155 δε διδαχθήκατε ότι η «εληνοπρεπής» τροπή των μπ-γκ-ντ σε β-δ-γ (π.χ. Βακάλης, Βεκρής, και συγκεκριμένα στο σχόλιο το παράδειγμα ήταν Δάρατζης) αποτελεί εκχαμουτζισμό;

  245. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    ‘Εκτός ἀπό τόν «ἐξελληνισμό» τῶν τουρκικῆς προελεύσεως ἐπωνύμων,
    -ὁ ὥς ἄνω Ὁπλοποιός, ἀλλά καί
    -Τσοχατζῆς > Τσοχατζόπουλος

    καταγράφονται καί τρεῖς ἄλλες διαδρομές τους στήν ἑλληνική γλῶσσα.

    1) Ἐξευγενισμός/ ἀποτουρκισμός: Κοριτζής > Κορυζῆς
    2) Λείανσις διά τῆς ἀποκοπῆς καταλήξεως: Σουγιουυγιουλτζής > Σουγιούλ
    3) Ὑική ἐκδοχή μέ κατάληξι -ογλου: Ντοκμετζῆς > Ντοκμετζίογλου.

    Καλημέρα σας!

  246. Πέπε said

    Ε, τόσες μέρες μετά, ας αναφέρουμε και τον Πεντετζή (5G): ειδική μερίδα ψεκασμένων αρνητών του κορωνοϊού.

    Εβδομήντα από δαύτους μάς σέρβιρε ο Νικοκύρης στον τίτλο!

  247. sarant said

    246 🙂

  248. babisL said

    Ρουμτζής=rooms to let , στην Πάρο

  249. Πέπε said

    245

    Σ’ όλο το Γυμνάσιο είχαμε θεολόγο μια νεαρή άπειρη κοπελίτσα, θεούσα, λεπτεπίλεπτη και που δεν το ‘χε καθόλου με τον έλεγχο της τάξης. Μάλιστα την πρώτη μέρα ο διευθυντής τη συνόδεψε στην τάξη, μας τη σύστησε, μας είπε ότι είναι καινούργια στη δουλειά, και λίγο πολύ μάς παρακάλεσε να την προσέχουμε. Αλλά δεν την προσέξαμε, έφτασε κάποιες φορές να βάζει τα κλάματα στην τάξη, και έμαθα ότι μετά από λίγα χρόνια παραιτήθηκε.

    Τα παιδιά δε χαρίζουν κάστανα. Αλλά η αλήθεια είναι ότι κάποιες φορές τα ‘φταιγε κι εκείνη. Πέρα από τις ως άνω αδυναμίες της, που τέλος πάντων είναι ανθρώπινες, γινόταν και άδικη.

    Μια φορά, στο πλαίσιο του μαθήματος (δεν έχω ιδέα ποιο ήταν το πλαίσιο αυτό, ίσως κάτι για την Αγία Τριάδα), είχε γράψει στον πίνακα αυτή τη λέξη: υϊκό (+ κάποιο ουσιαστικό). Σηκώνω χέρι:
    -Υιικό κυρία. Ύψιλον, δύο γιώτα και χωρίς διαλυτικά.
    -Πώς ύψιλον και δύο γιώτα παιδί μου, δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα.
    -Μα κυρία, ύψιλον γιώτα ο υιός, και γιώτα το -ικός. Το ύψιλον από το γιώτα του υιού δεν μπορούμε να το ξεχωρίσουμε με διαλυτικά.
    Δεν υπήρχε κανείς στην τάξη που να είναι σε θέση (ή να ενδιαφέρεται) να κατανοήσει ποιος είχε δίκιο, κι έτσι η διαφωνία έληξε εις βάρος μου. Αλλά πέρασαν περί τα 35 χρόνια (δεν ξέρω σε ποια από τις τρεις τάξεις ήταν, και στις τρεις την είχαμε) και το θυμάμαι ακόμα.

    Λοιπόν, όχι κι εσύ βρε Κώστα τζάνουμ! Όχι τώρα που ‘χουμε μάθει και τα ιικά φορτία και τα αντιιικά προγράμματα.

  250. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @249. Ἐπειδή μᾶς διηγήθηκες μιά ὄμορφη μαθητική ἱστορία, στό συγχωρῶ πού μέ μεταβάφτισες. 🙂 Ἡ (ἀδέξια) πληκτρολόγησι συνήθως μοῦ βγάζει περισσευούμενα γράμματα καί συχνά ἀναγκάζομαι νά τά σβήνω. Φαίνεται πώς ἐδῶ ἔσβησα τό σωστό τρίτο ἰῶτα, ὑποκύπτοντας στό διορθωτικό μοντέλο «σβῆσε τά παραπανίσια». Πάντως, μήν ἀνησυχεῖς: Γνωρίζω τήν ὀρθή γραφή 🙂

  251. Πέπε said

    > μέ μεταβάφτισες

    Συγγνώμη!

  252. Πέπε said

    Εμένα ποτέ δε μου βγαίνουν παραπάνω. Αρκετά συχνά μου βγαίνουν λειψά, ή διπλανά (π αντί ο, θ αντί υ…), καθώς και τόνοι μετά το φωνήεν αντί πάνω του.

  253. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Φαίνεται πώς ἔσβησα τό σωστό τρίτο ἰῶτα > Φαίνεται πώς ἔσβησα τό σωστό [δεύτερο] ἰῶτα 🙂

  254. Πέπε said

    Θα βάλω κι άλλο ένα με την ίδια, μιας και άνοιξε αυτό το κουτάκι. Και μετά μάλλον δεν της χρωστώ τίποτα.

    Υπήρχαν στο σπίτι δύο εκκλησιαστικά βιβλιαράκια: Η ΙΕΡΑ CYNOΨΙC και ο ΙΕΡΟC CYNEKΔΗΜΟC. Είχαν παρόμοια εμφάνιση, μικρά χοντρά μαύρα με σκληρό εξώφυλλο. Δεν είχα καταλάβει τι διαφέρει το ένα από το άλλο (και τώρα δεν έχω καμία ιδέα τι είναι ο Συνέκδημος, ενώ η Σύνοψη άκρες μέσες έχω καταλάβει), αλλά τα ξεφύλλιζα γιατί μου άρεσε η γλώσσα. Από την Έκτη δημοτικού είχα αρχίσει να την ψάχνω με τα αρχαία, και η εκκλησιαστική γλώσσα ήταν αρχαία εύκολα, ποιητικά και υποβλητικά. Κάποια τα μάθαινα και απέξω, π.χ. τις Δέκα Εντολές.

    Μια φορά λοιπόν, Γυμνάσιο, έχουμε διαγώνισμα θρησκευτικών με αυτή την καθηγήτρια. Στις Δέκα Εντολές. Μας ρώτησε να γράψουμε κάποια ή κάποιες εντολές, διευκρινίζοντας: «Με ενδιαφέρει το νόημα, αλλά αν τις θυμάστε και επί λέξει, δεκτό. Και βέβαια αν κανείς τις ξέρει και στο αρχαίο πρωτότυπο, δεκτό και πάλι.» (Το μάθημα κάπως έτσι το είχε κάνει: μια ματιά στο πρωτότυπο, μια μεγαλύτερη στη μετάφραση, και μετά ανάλυση-εξήγηση.)

    Το σχολικό βιβλίο όμως είχε τη συντομευμένη εκδοχή των εντολών, και στο πρωτότυπο και στη μετάφραση. Εγώ τις έγραψα ολόκληρες, αφού τις ήξερα. Συνειδητοποιώντας βέβαια τη διαφορά.

    Όταν ήρθε η μέρα να μας τα επιστρέψει διορθωμένα, με ρώτησε:
    -Εσύ γιατί έγραψες παραπάνω;
    -Αφού ήξερα παραπάνω.
    -Πού το έμαθες;
    -Το διάβασα σ’ ένα βιβλίο.
    -Τι βιβλίο;
    Στη Σύνοψη βέβαια, αλλά εκείνη τη στιγμή σκάλωσα και δε θυμόμουν το όνομα.
    -Ε…, νομίζω στον Συνέκδημο.
    -Στον Συνέκδημο;
    -Ε, ναι…
    -Ο Συνέκδημος δεν έχει τις δέκα εντολές.
    Αν εκείνη τη στιγμή δεν πεταγόταν ένας συμμαθητής μου με κάποιο ειρωνικό σχόλιο, ούτε που θα μου πέρναγε από το μυαλό ότι η τύπισσα νόμιζε ότι είχα αντιγράψει, ότι μάλιστα ήμουν η τυπική περίπτωση του βλάκα που δεν ξέρει καν τι να αντιγράψει, και ότι καρφώθηκα απ’ αυτό. Δεν είχα κανένα κλου για να φανταστώ κάτι τέτοιο, καθώς η πραγματικότητα ήταν όσο γίνεται πιο αντίθετη. Περίμενα ότι η συζήτηση θα κατέληγε σε κάτι του τύπου «μπράβο που ξέρεις και παραπάνω». Η ξαφνική αποκάλυψη (του συμμαθητή μου!) ότι βρισκόμουν αντιμέτωπος με μια τέτοια άδικη και υποτιμητικότατη κατηγορία μ’ έκανε να τα χάσω. Κοκκίνισα και κατάπια τη γλώσσα μου.

    Πολύ αργότερα (χρόνια μετά ίσως) έκανα την εξής απλή σκέψη: Γιατί δε μου ‘πε «αφού τα ξέρεις τόσο καλά, ξαναπές τα κι εδώ»; Και, αφού δεν το είπε, γιατί δεν το είπα εγώ μόνος μου; Αφού ακόμη τις ξέρω!

  255. sarant said

    249-254 Ωραίες ιστορίες!

  256. Νικολιέρι Μαουνιέρι said

    Δεγιρμεντζης= miller, μυλωνάς

  257. Missing Ink said

    Αν και ο «τρεχαλατζής» του Αλέφαντου μάλλον…τερμάτισε πρώτος (τρεχαλατζής, ήμαρτον ρε φίλε), σε αγγελίες έχω πετύχει και το αμίμητο «ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΚΑΥΣΤΗΡΑΤΖΗΣ» (σαλόνικα σίτι, πάντα)

    Also, «Ο Βιολιτζής στη Στέγη» που έλεγε κι ένας φίλος…

  258. sarant said

    257 Βλέπεις, είναι μονολεκτικός ο καυστηρατζής

  259. Missing Ink said

    Αντιθέτως, ο μάλλον αδέξιος τύπος «τατουατζής» χρειάστηκε μερεμέτι (αδέξιος απ’ την άποψη ότι δε βγαίνει ‘σωστά’ ούτε από το “tattoo”, ούτε από το “tatouage”)

  260. Missing Ink said

    Επί τη ευκαιρία, τον «τολαντουρτζή» του Χάρρυ Κλυν (χαρακτηρισμός για το Γ. Κατσιφάρα, αν θυμάμαι καλά) τον έχουμε; Θέλω να πω, έχει κανείς καμιά ιδέα τι σημαίνει;

  261. sarant said

    260 Ιδέα δεν έχω.

  262. dolandırıcı = απατεώνας, παπατζής

  263. dryhammer said

    Ο Α. Πανσέληνος στο «Τότε που ζούσαμε» λέει κάπου πως ο Πασάς της Μυτιλήνης όταν του γυρέψανε άδεια για να βγάλουν εφημερίδα τους απάντησε «γαζέτατζή, ντολαντιντζή, κιρχανατζή, έπσι μπιρ» και δεν τους το επέτρεψε.

  264. dryhammer said

    263. «ντολαντιρτζή» [στην αρχή το είχα γράψει έτσι, μετά είδα από πάνω και το r ı το πήρα για n (άνευ τελείας το ι ) και το …διόρθωσα, αλλά μετά το ξανάδα με μεγαλύτερο ζουμ και …]

  265. sarant said

    Ρετιμαθαίνει κανείς!

  266. Μαρία said

    263
    Για μπουρδέλο ζητούσαν άδεια όχι για εφημερίδα 🙂
    Και όχι δεν το θυμόμουν αλλά το περιστατικό είναι στην αρχή της αφήγησης σ. 21 κεξ.
    Τον κιρχανατζή τον μεταφράζει αλα παλαιά ρουφιάνο.

  267. Πέπε said

    259

    Και τατουατζής και μασατζής και μασατζού, και στριπτιτζού άμα λάχει. Άκου κει αδέξιοι!

  268. Missing Ink said

    Ω μερσί. Λύθηκε απορία…35 χρόνων. Τουρκικής προέλευσης δλδ, ενδιαφέρον. Ο Χάρρυ «τολαντουρτζή» το λέει πάντως.

  269. Κιγκέρι said

    257, 258: Κι ο θερμοϋδραυλικός μονολεκτικός είναι, αλλά κι εμείς καυστηρατζής λέμε όταν θέλουμε να συνεννοηθούμε – και είναι και η εποχή του!

    Θυμήθηκα και τον καμεραμανατζή, που τον είχε λανσάρει η Μαλβίνα Κάραλη.

  270. Missing Ink said

    #267 Ναι, σκεφτόμουν τη γενικότερη αδεξιότητα/ αμηχανία που επικρατεί τελευταία, νεολογισμούς του στιλ «ατενσιοχοριλίκι» κτλ, κι έτσι δεν πήγε το μυαλό μου σε παλιότερους τύπους όπως ο «μασατζής» –τον οποίο παρεμπιπτόντως τον έχω ακούσει και «μασερτζή» (’ντάξει, πιο επιδέξιος δε γίνεται)

  271. Missing Ink said

    #269 Καλά, οπωσδήποτε, η γλώσσα είναι για να συνεννοούμαστε… Αλλά «καυστηρατζής» ρπστμ ?

  272. dryhammer said

    266. Για το μπουρδέλο τους έδωσε την άδεια, στην εφημερίδα βέτσωσε!

  273. Κιγκέρι said

    271: Δεν ξέρω αν θα σε παρηγορήσω, αλλά ο άντρας μου, όταν ήταν διαχειριστής στην πολυκατοικία μας και είχε πάρε-δώσε με όλους αυτούς τους επαγγελματίες, τους έλεγε αλά γαλλικά καυστηρατέρ, πετρελαιέρ, μπριζέρ, κοκ! 🙂

  274. Χαρούλα said

    Τοοότε παλιαααά, λέγαμε(μεταξύ σοβαρού και αστείου) και βιντεοκλαμπατζή!

  275. Γιάννης Ιατρού said

    269: Ποιός καυστηρατζής κλπ.; Πάει πιά, με αυτές τις τιμές στο πετρέλαιο έκλεισε το επάγγελμα 😇🤔

  276. dryhammer said

    Θα επανέλθουμε στους μαγκαλιότατους.

  277. Κιγκέρι said

    275: Καλέ, εγώ δεν σας ευχήθηκα για την εγγονή, καλώς σας όρισε, να τη χαίρεστε!

  278. Πέπε said

    275

    Πράγματι, εγώ έχω έναν σε αγαλματάκι μινιατούρα από συλλεκτική σειρά «Επαγγέλματα του παρελθόντος». Μαζί γανωματής, ακονιστής πλανόδιος, παγοπώλης κ.ά.

  279. Πέπε said

    Παρντόν, ήθελα να πω ακονιτζή και γανωτζή.

  280. Missing Ink said

    Άντε ένα ακόμα, αφού ξετυλίχθηκε κι άλλο το νήμα: Είμαστε στην Όλγας με το γιόκα μου, τέσσερα πρέπει νά ’ταν τότε, τον έχω αγκαλιά γιατί κουράστηκε και του τραγουδάω «Πήγαινέ με όπου θέλεις ταξιτζήήή». Και συνεχίζω με παλιατζή, κουλουρτζή κτλ. Κάποια στιγμή πετάω κι ένα «Πήγαινέ με όπου θέλεις σαλεπιτζή».
    –Ξέρω μου λέει, ποιος είναι ο αλεπιτζής.
    –Ποιος του λέω, ενώ το βλέπω νά ’ρχεται.
    –Αυτός που φυλάει τις αλεπούδες! (κλάμα)

  281. Γιάννης Ιατρού said

    277: Σ΄ ευχαριστώ πολύ!!
    278: Ναι ρε Πέπε, αλλά αυτά τουλάχιστον εξέλειπαν επειδή υπήρξε μια τεχνολογική εξέλιξη, μια αλλαγή σε συνήθεις κλπ.
    Όχι επειδή οι τιμές πήγαν στα ύψη κι ο κόσμος δεν μπορεί πιά να έχει πρόσβαση στα αγαθά και στις υπηρεσίες που χρειαζόταν στην καθημερινότητά του. Και δεν είναι μόνο γεωπολιτικές οι αιτίες γι αυτές τις καταστάσεις, είναι κι η αποτυχία τοπικών ρυθμιστών (λέγε κυβερνήσεων κλπ.) να αξιοποιήσουν δυνατότητες για να μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις των παιχνιδιών των υπερδυνάμεων ή γνωστών οικονομικών κέντρων. Τέλος πάντων, ξέφυγα πάλι 🤨😡

  282. Γιάννης Ιατρού said

    281 …αλλαγή σε συνήθειΕς…

  283. sarant said

    276 🙂

  284. 274,
    Βιντεοκλαμπάς

  285. Silent Bob said

    Μιας και αναφέρθηκε ο Σαπουντζής, ο έτερος άσος του Πανιωνίου εκείνη την εποχή, ο Ναλιτζής, σχετίζεται με κάποιο επάγγελμα;

  286. Νal είναι το πέταλο, πεταλωτής λοιπόν.

  287. sarant said

    Βρετιμαθαινεικανείς!

  288. Silent Bob said

    286 Ευχαριστώ Δύτη!

  289. Δημήτρης Καραγιώργης said

    Άντε κι ένα τελευταίο λόγω των ημερών: Λουκιατζής. Κυνηγούσα τον μάστορα να επισκευάσει την υδρορροή στο πατρικό μου πριν πλακώσει η βροχή. Απ’ αυτόν το άκουσα. Ίσα που πρόλαβα.

  290. Βασίλης Ορφανός said

    Ένα εξαιρετικό εργαλείο για το θέμα του σημερινού άρθρου:
    Stanislav Stachowski, Historisches Wörterbuch der Bildungen auf -CI/ICI in Osmanisch-Türkischen, Jagiellonian University Press, Krakow 1996 (197 σελίδες).

  291. sarant said

    290 Μωρέ μπράβο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: