Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γιατί βασιλεύει ο ήλιος;

Posted by sarant στο 23 Σεπτεμβρίου, 2021


Ακόμα ένας τίτλος με παραπλανητικό ερώτημα, θα το έχετε συνηθίσει πια. Ο ήλιος βασιλεύει επειδή η γη περιστρέφεται όχι μόνο γύρω από αυτόν, αλλά και γύρω από τον άξονά της. Το πραγματικό ερώτημα του τίτλου είναι άλλο, είναι γιατί λέμε «ο ήλιος βασιλεύει»;

Πραγματικά, αν κανείς το καλοσκεφτεί, η έκφραση «ο ήλιος βασιλεύει» με τη σημασία «δύει» είναι παράλογη. Όμως είναι μια έκφραση που τη μαθαίνουμε μαζί με το γάλα της μάνας μας, οπότε καθώς είναι τόσο βαθιά ριζωμένη μέσα μας, δεν την καλοεξετάζουμε, όπως θα κάναμε αν τη μαθαίναμε σε μεγαλύτερη ηλικία -τη θεωρούμε δεδομένη.

Είναι ωστόσο μια από τις δυσετυμολόγητες εκφράσεις της ελληνικής, ένα από τα σκληρά καρύδια της ετυμολογίας μας. Για να πω την αμαρτία μου: νόμιζα ότι το θέμα είχε συζητηθεί στο ιστολόγιο· όχι σε ειδικό άρθρο αλλά στα σχόλια. Όμως, τις προάλλες που τέθηκε το θέμα, νομίζω από τον φίλο μας τον Πέπε, έψαξα και είδα, με κάποια έκπληξη, ότι συζήτηση δεν έχουμε κάνει. Οπότε, το σημερινό άρθρο.

Έχουν διατυπωθεί κάμποσες θεωρίες που επιχειρούν να εξηγήσουν για ποιο λόγο λέμε «ο ήλιος βασιλεύει», ήδη από την εποχή του Κοραή. Σε μια εργασία του, που έχει πια τα χρονάκια της, αφού δημοσιεύτηκε το 1937, ο Εμμανουήλ Κριαράς έκανε ανασκόπηση των προηγούμενων θεωριών και πρότεινε μια δική του. Από τότε δεν έχω υπόψη μου άλλη θεωρία που να αποκλίνει αισθητά απ’ όσα είχε γράψει ο Κριαράς πριν από ογδόντα τόσα χρόνια. Η μελέτη του Κριαρά, όπως και όλο του το έργο, υπάρχει ευτυχώς ονλάιν και μπορείτε να τη διαβάσετε.

Θα μπορούσα να σας παρουσιάσω, περιληπτικά και με δικά μου λόγια, τι λέει ο Κριαράς, αλλά θα κάνω κάτι καλύτερο. Θα αναδημοσιεύσω ένα χρονογράφημα του Κώστα Βάρναλη, δημοσιευμένο στις 6 Αυγούστου 1943 στην Πρωία, στο οποίο ο Βάρναλης κάνει ακριβώς αυτό: εξηγεί περιληπτικά τις προηγούμενες θεωρίες και την άποψη του Κριαρά. Και έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς ο Βάρναλης, που είχε βέβαια φιλολογική κατάρτιση, αναλαμβάνει να εκλαϊκεύσει ένα δύσκολο ετυμολογικό θέμα απευθυνόμενος όχι στο κοινό ενός ιστολογίου που είναι γνωστό ότι έχει ειδικό ενδιαφέρον για τη γλώσσα αλλά στο ευρύ και πολυπληθές αναγνωστικό κοινό μιας καθημερινής εφημερίδας.

Τι εγραψε λοιπόν ο Βάρναλης:

Ο ήλιος βασιλεύει

Λέμε και ξαναλέμε αυτήν την μεταφορική έκφραση κάθε μέρα και πολλές φορές την ημέρα και σ’ όλους τους χρόνους του ρήμα­τος (βασιλεύει, βασίλευε, θα βασιλέψει, βασίλεψε, έχει βασιλέψει) με τη σημασία τού δύει κλπ. κι όμως κανένας δε στάθηκε μια στι­γμή ν’ αναρωτηθεί: πώς διάβολο το βασιλεύω σημαίνει δύω; Κι αυτό σημαίνει, επειδή η έκ­φραση αυτή είναι τόσο συχνή, όσο ol λέξεις ψωμί, νερό κλπ. που κανένας δεν αναρωτιέται επίσης α­πό πού βαστάει η σκούφια τους.

Κι όμως. Ενώ για όλες σχε­δόν τις λέξεις της παλιάς και τής σημερινής μας γλώσσας οι φιλό­λογοι και οι γλωσσολόγοι δώσανε την τελειωτική τους ερμηνεία (έ­στω μια πειστική ερμηνεία, που ισχύει «μέχρις αποδείξεως του ε­ναντίου»), για το βασιλεύω συνεχίζεται η συζήτηση και καμιά ερμηνεία δεν έχει επιβληθεί. Και μη νομίζετε πως μονάχα οι Έλληνες συζητούνε. Συζητούνε και οι ξένοι, το πρόβλημα λοιπόν έχει πάρει χαραχτήρα διεθνή. Γάλ­λοι, Ιταλοί, Γερμανοί, Ολλανδοί (όλοι ονόματα πρώτης) μπήκανε στη συζήτηση. Προσπαθούνε δη­λαδή να βρούνε πώς η σημασία του βασιλεύω (είμαι βασι­λιάς ή βρίσκομαι στις δόξες μου, ακμάζω) κατάντησε να σημαίνει το αντίθετο: σβήνω, χάνομαι κλπ.

Πρώτος ο Κοραής απόρεσε γι’ αυτήν την περίεργη σημασία του ρήματος: «Δεν ήθελ’ είσθαι βάρβαρον, αν εξεναντίας ελέγετο (το βασιλεύω) διά την ανατολήν του ηλίου. Ανατέλλων φαίνεται μάλλον ως βασιλεύς». «Άλλο δεν ημπορώ να εικάσω την ώραν ταύτην πλην, επειδή εις τον εσπερινόν, γινόμενον συνήθως κατά την δύσιν του ηλίου, ψάλλεται το: ο Κύριος εβασίλευσεν, ευπρέπειαν ενεδύσατο κλπ. η χυδαιότης (= ο ελληνικός λαός), απατηθείσα είπεν όχι μόνον βασιλεύει αντί του δύει ή δύνει, αλλ’ εσχημάτισε και ρηματικόν ουδέτερον βασίλευμα».

Ο Ν. Πολίτης δέχεται τη γνώμη του Κοραή, αλλά προσθέτει πως υπάρχει στη μεταφορική τού­τη έκφραση η μυθολογική εικόνα του βασιλικού μεγαλείου του ή­λιου πού δύει. Ο ήλιος εβασίλευσε σημαίνει: «ο ήλιος έγινε βασιλεύς, μεταβάς εις τα βασίλεια δώματα αυτού, κείμενα εν τη Δύσει».

Ο Φιλήντας το παράγει από το μπάση του ήλιου, που κατά τά ξόρκια (έμπα του ή­λιου) σημαίνει δύση του ήλιου. Εί­πανε λοιπόν μπασίλιεμα κι ύστερα από παρετυμολογία βασίλεμα.

Ο Καμπούρογλους, ο Χατζιδάκης, ο κ. Μ. Στεφανίδης, ο μέγας Κρέτσμερ, ο Έσσελιγκ, ο Γιοκλ, ο Σπίτσερ κι ένα σωρό άλλοι είπανε τη γνώμη τους. Καμιά δέν πείθει. Τελευταία ο κ. Μ. Κριαράς σε μια μικρή του μελέτη όπου εκθέτει την «ιστορία» του ζητηματος, προτείνει μια δική του ερμηνεία.

Το βασιλεύω στην Οινόη του Πόντου έχει τη σημασία του μεσουρανώ. Αυτήν τη σημασία την ήξερε κι ο Χατζιδάκης κι απ’ αυτήν προσπάθησε να βρει μιαν εξήγηση τραβηγμένην από τα μαλλιά. Κάτι αναλογη με τη σημασία του μεσουρανώ έχει το βασιλεύω στην Κρή­τη. Τα παιδιά λένε: ο αετός βασιλεύει = «ο χαρταετός μετεωρίζεται σταθερώς· είναι, ούτως ειπείν, βασιλεύς του στερεώ­ματος». Αυτήν τη σημασία την πήρε το ρήμα «εκ της παλαιότερον ευρέως γνωστής εκφράσεως: βασιλεύει ο ήλιος = είναι βασιλεύς, κύριος του στερεώ­ματος».

«Οι παλαιότεροι θα έλεγον: «ο ήλιος καθ’ όλην την ημέραν βασιλεύει». Περί αυτού δύσαντος θα έλεγον ότι «δεν βασιλεύει πλέον, ότι εβασίλευσε και ότι αύριον θα βασιλεύσει πάλιν. Εβασίλευσε (ληκτικός αόριστος· ένας αόριστος που σημαί­νει πώς μια ενέργεια τέλειωσε)`κατά ταύτα εσήμαινε: συνεπλήρωσε το ημερήσιον έργον του (ως βασιλέως) άρα έδυσε». Κάτι ανάλογο έλεγαν κι οι Ρωμαίοι για τους πεθαμένους: vixit = έζησε, δηλαδή τώρα δεν ζει πια, απέθανε.

Συνέβη δε, συνεχίζει ο κ. Κριαράς, το ρήμα βασιλεύω να λάβει την αντίθετον της σημασίας, ήν είχε πρότερον. Περίπτωσις τοιαύτης σημασιολογικής εξελίξεως δεν είναι συνήθης εις άλλα ρήμα­τα. Αλλά δυνάμεθα να εύρωμεν εν τη νέα ημών γλώσση ρήματα, τα οποία δι’ ομοίας επιδράσεως του ληκτικού αορίστου των εξειλίχθησαν σημασιολογικώς (πλαγιάζω = κατακλίνομαι κι ύστερα είμαι κλινήρης· μακρένω = απομακρύνομαι κι ύστερα είμαι μακράν).

Και τώρα ας κρίνει ο αναγνώστης αν το ζήτημα βασίλε­ψε (= τελείωσε) ή ακόμα βασιλεύει ( = μεσουρανεί)!

Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ

Βλέπουμε ότι ο Βάρναλης παρουσιάζει τις προηγούμενες απόψεις, που τις βρίσκει όχι πειστικές, και μετά την άποψη του Κριαρά την οποία φαίνεται να δέχεται προσωρινά, αν και με την πνευματώδη κατακλείδα καλεί τον αναγνώστη να κρίνει.

Σημειώνω ότι το επιχείρημα για το λατινικό vixit δεν είναι του Κριαρά αλλά του Βάρναλη. Κάτι ανάλογο ισχύει και στα γαλλικά, όπου λένε il a vecu (κατά λέξη: έζησε) εννοώντας ότι πέθανε.

Από τα σημερινά λεξικά, το ΛΚΝ σημειώνει: από τη σημ. του αορ. βασίλεψε ο ήλιος `έφτασε πια στα μεσούρανα και άρχισε να γέρνει΄, ενώ ο Μπαμπινιώτης αναφέρει: «πιθανώς επειδή πρώτα μεσουρανεί και κατόπιν γέρνει προς το τέλος της διαδρομής του».

Για να αντιγράψω τον Βάρναλη, βρίσκετε πειστική την άποψη του Κριαρά; Ξέρετε κάποιαν άλλη;

 

233 Σχόλια προς “Γιατί βασιλεύει ο ήλιος;”

  1. greggan193 said

    Reblogged στις THE BROOM.

  2. Κιγκέρι said

    Στη φωτό που έβαλες, Νικοκύρη, δεν είναι σαν βασιλιάς ο ήλιος, ντυμένος στα πορφυρά χρώματα του δειλινού;

  3. greggan193 said

    Νίκο, δεν ρώτησα αλλά μου επιτρέπεις να αναρτώ αυτά που με ενδιαφέρουν στο ΦΒ μέσω του δικού μου WordPress; Ούτως ή άλλως εσύ δεν μπορείς να το κάνεις απ’ ό,τι ξέρω. Αν δεν θέλεις, ειδοποίησέ με – Γρηγόρης Κονδύλης

  4. greggan193 said

    Κι από το Πάπυρος – Μέγα λεξικό της ελληνικής γλώσσας: [ΕΤΥΜΟΛ. < βασιλεύς. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ήδη μσν. μεταφορική σημασία του βασιλεύω «δύω», για την ερμηνεία της οποίας έχουν διατυπωθεί πολλές υποθέσεις. Έτσι υποστηρίζεται ότι αν ληφθεί ως αφετηρία η ιδιωματική χρήση του βασιλεύω «μεσουρανώ», τότε από τη σημασία του αόρ. εβασίλευσε οήλιος («ο ήλιος συμπλήρωσε το έργο του ως βασιλέως», άρα «έδυσε») επηρεάσθηκε σημασιολογικά και ο ενεστ. βασιλεύω και δήλωσε την έννοια του «δύω». Κατ' άλλους το βασιλεύω με βάση την παλαιότερη σημασία του «αυξάνω, προοδεύω» προσέλαβε κατόπιν και τη σημασία «δύω» (επειδή ο ήλιος δύοντας παίρνει δύναμη για να ανατείλει πάλι). Τέλος, σύμφωνα με άλλη άποψη, αν ληφθεί υπ' όψιν η παλαιότερη σημασία του βασιλεύω «ζω ως βασιλιάς, ευημερώ», τότε η λ. κατέληξε να σημαίνει και «δύω» από τη σημασία της φρ. δύοντας οήλιος βασιλεύει (δύοντας δηλαδή αποδεικνύει όλο του το μεγαλείο ως βασιλέως)].

  5. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρες, με το σχετικό τραγούδι :

  6. Κιγκέρι said

    Ο βασιλιάς ο ήλιος ζει!

  7. Πάνος με πεζά said

    Να προσθέσω ότι το λένε και για τα μικρά παιδιά (μωρά), όταν νυστάζουν, τρίβουν τα μάτια και είναι έτοιμα να κοιμηθούν. Το έχω ακούσει κι από τη μάνα μου :
    «Δεν το βλέπεις; Βασίλεψε ! «

  8. SteliosZ said

    Καλημερα
    Τελευταία Ημέρα διακοπών σε νησί και είμαι χορτασμενος ηλιοβασίλεματα. Νομίζω και εγώ ότι το πορφυρό χρώμα του ήλιου στη δύση του είναι λογική εξήγηση

  9. Νέο Kid said

    Οι παλιοί το «βασίλεψα» το έλεγαν και για το «είμαι τόσο νυσταγμένος-κουρασμένος που κοιμάμαι όρθιος» . Με βάση αυτή τη γενίκευση η Κριαρική εξήγηση μοιάζει πιο πειστική.
    Και το πορφυρό χρώμα όμως του ηλιοβασιλέματος ( που συνδέεται με royalty) εεν κακό!

  10. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Η αλήθεια είναι ότι τη βασιλική μεγαλοπρέπεια της δύσης με τα χρώματά της, ιδίως αν υπάρχουν και λίγα σύννεφα, δεν την έχει το μεσουράνημα.

    Αλλά δεν μπορεί αυτή να είναι η εξήγηση ενός προβλήματος που ταλάνισε τόσα μεγάλα μυαλά.

  11. greggan193 said

    9: Ναι, και βασίλεψαν τα ματάκια μου, έχω ακούσει.

  12. Pedis said

    ενώ ο Μπαμπινιώτης αναφέρει: «πιθανώς επειδή πρώτα μεσουρανεί και κατόπιν γέρνει προς το τέλος της διαδρομής του».

    To «πιθανώς» τι το θέλει;

    Δεν κατάλαβα, ελικρινά, πού είναι η δυσκολία και τόσος κόσμος είναι παζλντ 🙂 ;

  13. Δυσκολάκι. Και του Κοραή η πρόταση δεν είναι κακή, τι να πω.

  14. LandS said

    Επειδής βάζετε ως σχετικά κάτι ξενερωτοκουλτουριάρικα – μα ούτε Δόμνα Σαμίου ρε παιδιά;
    Εγώ βάζω ένα τελείως αυθεντικό.

  15. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλά τέτοιο θέμα και δεν έχει ΤΟ άσμα ; 🙂

    Ο ήλιος βασιλεύει
    κι η μέρα σώνεται
    κι ο νους μου απ την αγάπη
    δεν συμμαζώνεται

    βάλτε το Υ.Τ. Εμένα τα έχει στηλώσει το πισί και θέλει εγγραφή/συνδρομή, δεν ξέρω τί

  16. Νέο Kid said

    Τώρα που το έθεσε ο Νικοκύρης , αν η Γη δεν έφερνε γυροβολιά γύρω απ τον εαυτό της και πάλι θα υπήρχαν ηλιοβασιλέματα (1 το χρόνο) αλλά θα κράταγαν ΠΟΛΥΥΥ!… 😀

  17. dryhammer said

    Να σημειώσω μόνο πως το βασίλεμα τόσο του ήλιου όσο και των ανθρώπων αναφέρεται σε κάτι όχι οριστικό όπως ο θάνατος, αφού ο ήλιος θα ξανάβγει και οι άνθρωποι θα ξυπνήσουν την επομένη.

  18. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Μα, φυσικά, γι’ αυτό τη διάλεξα 🙂

    3 Ελεύθερα Γρηγόρη!

    7κε Ισχύει, το λέμε «βασιλεψαν τα μάτια του» ή «βασίλεψε», είχα σκοπό να το αναφέρω στο άρθρο και το λησμόνησα.

    15 Σου ζητάει εγγραφή το YouTube;

  19. Πέπε said

    9

    Ναι, βασίλεψε /. βασίλεψαν τα μάτια του = νυστάζει. Δεν το θεωρώ τόσο παλαιινό, οικείο μού ακούγεται. Αλλά προφανώς πατάει πάνω στο βασίλεμα του ήλιου, οπότε δε μας βηθάει στο γιατί ο ήλιος βασιλεύει!

    (Άλλα χαριτωμένα συναφή: κάνει μετάνοιες = παραπαίει, κουτουλάει από τη νύστα, και μάτια σαν κουμπότρυπες!)

  20. Με πρόλαβε ο πάνος στο # 7, δεν μου φαινότανε παράξενη η έκφραση γιατί μου την λέγαν όταν νύσταζα μικρός

    Οσον αφορά τα ευμολογικά για μένα επικρατέστερη εκδοχή είναι τα πορφυρά χώματα που παίρνει ο ήλιος κατά την δύση του,΄δια με των πορφυρογ΄νητων βασιλιάδων. Και είναι γεγονό πω πλην των ερασιτεχνών ψαράδων όλοι οι ργαζόμενοι δεν απολαμβάνουν την ανατολή του ηλίου αλλά την δύση όταν πια δεν δουλεύουν .
    οον αφορά το αυθεντικό τραγούδι του τίτλου είναι φυσικά του Χιώτη :

  21. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Κάτι αναλογη με τη σημασία του μεσουρανώ έχει το βασιλεύω στην Κρή­τη. Τα παιδιά λένε: ο αετός βασιλεύει = «ο χαρταετός μετεωρίζεται σταθερώς· είναι, ούτως ειπείν, βασιλεύς του στερεώ­ματος»
    Δεν το ξέρω/θυμάμαι αυτό.Δεν έχω και ποιον να ρωτήσω πια. Βασίλεψαν.

    Μοιρολόγια με τα ματάκια που βασίλεψαν μόνο έρχονται στο νου μου
    Βασίλεψες αστέρι μου

  22. nikiplos said

    Καλημέρα… μου φαίνεται τραβηγμένη από τα μαλλιά η άποψη του συμπαθούς κατά τα άλλα Εμ. Κριαρά. Αν ο παρακείμενος δήλωνε το πέρας μιας ενέργειας θα είχαμε και άλλα παραδείγματα το ίδιο ενδεικτικά. Έχω την εντύπωση πως δηλώνει την ενέργεια καθεαυτή, για να τονίσει ότι συνέβη. Έχω ζήσει στην Αθήνα. Έχω «νομαρχέψει» στην Κρήτη, Έχω διευθύνει στο Υπ. Οικονομικών. Έλαμψε σήμερα ο ήλιος (είχαμε λιακάδα). Έχει μεσουρανήσει ο ήλιος αυτήν την εβδομάδα (ήταν εβδομάδα με λιακάδες). Η ερμηνεία του Κριαρά διαισθητικά μου φαίνεται λίγο εκ των υστέρων…

    Πιο πειστικό βρίσκω το επιχείρημα της εμφάνισης ως βασιλιάς του ήλιο όταν δύει. Βασιλεύει, φοράει τα πορφυρά του.
    Αντίστοιχα ίσως:
    κοκκινίζω, γίνομαι σαν παντζάρι: ντρέπομαι
    κοκκορεύομαι: φουσκώνω σαν τον κόκκορα
    λαγγεύω: από το αρχαίο λογγάζω οκνώ, μετά έγινε υποχωρώ κι ενδίδω στα ερωτικά, και στα σύγχρονα έγινε σκιρτώ πηδώ, αναταρράσσομαι!
    Δηλαδή η εικόνα κάποιου που κάνει κάτι, ίσως να δίνει μια νέα έννοια σε ένα ρήμα.

  23. sarant said

    Και να αναφέρουμε επίσης ότι, όσο πλησιάζουμε προς τον ισημερινό, τόσο τα ηλιοβασιλέματα μειώνονται σε διάρκεια, μια βουτιά κάνει ο ήλιος και χάνεται -λένε, δηλαδή, δεν το έχω ζήσει από πρώτο χέρι.

  24. sarant said

    22 Για ληκτικό αόριστο μιλάει ο Κριαράς, και για ορισμένα μόνο ρήματα. Το παράδειγμα με το «πλαγιάζω» που ενώ σήμαινε αρχικά «κατακλίνομαι» μετά σημαίνει «είμαι στο κρεβάτι» είναι σωστό.

  25. Georgios Bartzoudis said

    Ηλιοβασίλεμα τη δύση και ηλιοπύρωμα την ανατολή, λέμε Μακεδονιστί

  26. Κιγκέρι said

    Τα μάτια μας βασιλεύουν γιατί μισοκλείνουν τα βλέφαρα και σιγά σιγά χάνεται το βλέμμα, όπως χάνεται ο ήλιος κάτω από τη γραμμή του ορίζοντα.

    Στην ιατρική υπάρχει και το «σημείο του δύοντος ηλίου»: είναι η παρέκκλιση των ματιών προς τα κάτω, ώστε να φαίνεται ο σκληρός χιτώνας πάνω από την ίριδα και παρατηρείται στην υδροκεφαλία.

  27. Corto said

    Χαίρετε!
    Τολμηρή εικασία:
    Βασιλεύω = κατεβαίνω στην βάση μου (στον ορίζοντα).

  28. Ολόκληρη η μεγαλοπρέπεια του ήλιου φαίνεται στην δύση του όχι στην ανατολή του. Για αυτό ακριβώς θαυμάζεται από το συγκεντρωμένο για αυτόν τον σκοπό πλήθος, και χειροκροτείται μάλιστα, (π.χ. Οία, Σαντορίνη). Είδατε ποτέ χειροκρότημα σε ανατολή;

    Πόσες καρτ ποστάλ δύσης του ήλιου έχετε δει (κάποτε έκανα και σχετικά συλλογή) και πόσες ανατολής;

    Σε αυτό νομίζω συντείνει όχι μόνο το γεγονός ότι η δύση είναι εκείνη που έχει τα πιο πλούσια, ζεστά και εντυπωσιακά χρώματα αλλά και το ότι την ώρα της ανατολής ο περισσότερος κόσμος κοιμάται ενώ της δύσης είναι ξύπνιος.

    Επίσης, όσο μεσουρανεί, είναι πάνω από το κεφάλι μας και δεν τον βλέπουμε ενώ στη δύση τον βλέπουμε όλοι.

    Κι ακόμη, όσο μεσουρανεί δεν μπορούμε να τον αντικρύσουμε με γυμνό μάτι («Ούτε τον ήλιο ούτε τον θάνατο μπορεί κανείς να ατενίσει», Ροσφουκώ), πράγμα που συμβαίνει άνετα στη δύση του.

    Τελικά, νομίζω ότι τα αίτια του ζητήματος είναι πραγματολογικά και όχι ετυμολογικά-γραμματολογικά.

  29. Πέπε said

    Δεν υπάρχει και μια έκφραση ότι ο ήλιος ενεδύθη την πορφύρα του, κάπως έτσι, για το ηλιοβασίλεμα; Υπάρχουν μεν κυριολεκτικά πορφυρές αποχρώσεις στο ηλιοβασίλεμα, αλλά είναι συνάμα και αναφορά προς τη βασιλική πορφύρα, ειδάλλως θα μπορούσαν να βάλουν ένα σωρό άλλα ονόματα χρωμάτων που επίσης εμφανίζονται στη δύση.

  30. gbaloglou said

    Αντιπαραβάλλω εδώ την «βασιλεμένη νιότη» του Σεφέρη (In the Manner of G.S.) με τον «βασιλεμένο Ιησού» (1893) και τους «βασιλεμένους αφεντάδες» (2143) του Anonymi versus creticus de vetere et novo testamento (15ος-17ος αιώνας): στον Σεφέρη όντως η νεότητα έχει παρέλθει, αλλά στον ανώνυμο Κρητικό ποιητή το «βασιλεμένος» έχει την έννοια του «βασιλεύων». (Στα Σχόλια του βιβλίου μας για την Παιδιόφραστο Διήγηση των Ζώων των Τετραπόδων ο Nick Nicholas και εγώ αναφέρουμε ότι το «ηλίου βασιλεύοντος ο πόλεμος επαύθη» (1075) — δεν θυμάμαι ποιων χειρογράφων και δεν μπορώ να το βρω εδώ που είμαι — ως την πρώτη πιθανώς ‘δυτική’ χρήση, παραθέτοντας ταυτόχρονα και το επεξηγηματικό «επέτυχε τότε δυνατός εσπέρας του ηλίου» (1075α) του χειρογράφου Ρ (ύστερος 15ος αιώνας).)

  31. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    23 >> μια βουτιά κάνει ο ήλιος και χάνεται
    Κάτω λέμε «όταν βουτήξει ο ήλιος» καθώς και «βουτήματα ήλιου». Εφτάξαμε βουτήματα ήλιου στο χωργιό.

  32. rizes said

    Τον ήλιο μπορούμε να δούμε κατάματα στη δύση του. Είναι τεράστιος, μεγαλοπρεπής με φωτοστέφανο. Είναι η ώρα που ο βασιλιάς ήλιος βάζει το στέμμα (φωτοστέφανό) του. Στη δύση του βασιλεύει ο ήλιος.
    https://hellasjournal.com/2021/07/o-kaftos-ilios-dii-ston-thermaiko-chara-s-aftous-pou-vriskonte-se-diakopes/

  33. dryhammer said

    14.15. Το περί ου ο λόγος άσμα είναι (νομικά) κατοχυρωμένο στον Γιώργο Παπασιδέρη [για τον δίσκο της Χ. Αλεξίου το ’81] αν και παραδοσιακό ηπειρώτικο.
    ———
    23. Όντως στα τροπικά, η ανατολή κι η δύση του ήλιου είναι ελάχιστης διάρκειας – και συμβαίνουν και την ίδια (περίπου) ώρα κάθε μέρα
    ———
    Το 25 με την αντιδιαστολή ηλιοπύρωμα -ηλιοβασίλεμα νομίζω πως βάζει κάπως τα πράματα στη θέση τους [το εννοώ, δεν ειρωνεύομαι]

  34. Πέπε said

    Και για τα άλλα ουράνια σώματα λέμε ότι βασιλεύουν:

    Τ’ άστρα δε βασιλεύουνε, ο ήλος τα θαμπώνει…

    Βασίλεψεν αυγερινός, γλυκοχαράζει η μέρα…

  35. dryhammer said

    31. Αυτά θα λες, να υποθέσω

  36. LandS said

    21
    Αχ βρε ΕΦΗ – ΕΦΗ δύο λεπτά πιο γρήγορος να ήμουν

    Η ερμηνεία του Κριαρά, ως λεξιλογική, είναι η καλύτερη.
    Όμως η έκφραση υπάρχει από τότε που φόρεσε την πορφύρα σήμαινε έβαλε το στέμμα, κάθισε στο θρόνο κλπ. Άρα;

    7,9,11 και αλλού.
    Από τις αγαπημένες μου εκφράσεις.

  37. ΓΤ said

    Όλοι έχουμε ακούσει τον Γιάννη Πουλόπουλο να τραγουδά το «Μέθυσε απόψε το κορίτσι μου» (στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος)

    «[…] Βασιλεμένα τα ματάκια του / Σαν λυχναράκια μες στο δρόμο […]»

  38. sarant said

    28 Όποιος ξυπνάει στις 5 το πρωί (και άρα μπορεί να δει την ανατολή), δεν έχει όρεξη να χειροκροτήσει 🙂
    (Αστειεύομαι)

    30 Γεια σου Γιώργο

    33 Ώστε την ίδια ώρα περίπου κάθε μέρα; Λογικό είναι.

  39. LandS said

    28α
    Την όρεξή σου είχαμε να σηκωνόμαστε αξημέρωτα και να τρέχουμε μες τ’ αγιάζι να χειροκροτάμε τον ήλιο που σε λίγες ώρες θα μας κάψει. 😊

    Εδώ που τα λέμε είναι πανέμορφο το κροκί πέπλο της Ηώς (της Αυγής η κροκάτη γάζα, που λέει ο Βάρναλης) και αξίζει τον κόπο.
    Όντως ο Ήλιος φαίνεται μεγαλοπρεπής όταν δύει.

  40. ΓΤ said

    30@ Μπαλόγλου

    https://books.google.gr/books?id=Tai42K–TpAC&pg=PA218&lpg=PA218&dq=%CE%B7%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85+%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%BB%CE%B5%CF%8D%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%82+%CE%BF+%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82+%CE%B5%CF%80%CE%B1%CF%8D%CE%B8%CE%B7&source=bl&ots=1x-p4x7sun&sig=ACfU3U3MJtxcN36BA7qvwqU9ncaHjVIRpw&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi7iKTszpTzAhU9hf0HHVNaDSMQ6AF6BAgQEAM#v=onepage&q=%CE%B7%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85%20%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%BB%CE%B5%CF%8D%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%82%20%CE%BF%20%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82%20%CE%B5%CF%80%CE%B1%CF%8D%CE%B8%CE%B7&f=false

  41. Νέο Kid said

    38. 33. Γύρω στις 6 πουμου και 6 μουμου για Ανατολή και βασίλεμα αντίστοιχα. Αν η τροχιά της Γης γύρω απ τον ήλιο ήταν κυκλική , στον ισημερινό θα είχαμε νταν 6 κι 6 αντίστοιχα. Αλλά είναι ελλειπτική…, οπότε υπάρχει διαφοροποίηση αλλά μικρότερη απότι σε αλλά μέρη.

  42. LandS said

    16
    Αυτό που λες συμβαίνει ήδη κοντά στους Πόλους και ας γυρίζει η Γη
    Υπάρχει το ενδεχόμενο να έχει η Γη ίδια περίοδο περιστροφής και περιφοράς. Τότε, κλάφτα Χαράλαμπε. Μια πλευρά μόνιμα στο φως και η άλλη μόνιμα στο σκοτάδι και στο γαμ.. κρύο. Θα έπρεπε να ταξιδεύεις εσύ για να δεις να βγαίνει και να βασιλεύει ο Ήλιος.

  43. ΓιώργοςΜ said

    Για την ώρα και τη διάρκεια της ανατολής και δύσης, όσο πιο βόρεια πάμε, τόσο μεγαλύτερες οι διαφορές μέρας-νύχτας, όσο και η διάρκεια ανατολής/δύσης, καθώς απομακρυνόμαστε από την ισημερινό. Νόμιζα πως ήταν εμφανές μόνο πολύ βόρεια (είχε λευκές νύχτες εν Αμπερντηνίω όταν ήμανε φοιτητής), αλλά όταν αργότερα βρέθηκα καλοκαίρι για μερικές μέρες στο Βέλγιο, παρατήρησα πως είχε φως πολύ αργότερα απ’ ότι στην Αθήνα τις αντίστοιχες μέρες. Εύκολα εξηγείται βέβαια το φαινόμενο.

  44. gbaloglou said

    40 Ευχαριστώ — σημειώνω την απόδοση μας Αγγλιστί, as the sun crowned the horizon, the war came to an end.

  45. LandS said

    41
    Θα μου εξηγήσει κάποιος τι σκατά Ισημερία (ή ισονυκτία λατινιστί) είχαμε χτες που από Ανατολή μέχρι Δύση πέρασαν 12ω11λ ενώ σήμερα θα περάσουν 12ω8λ ;

  46. spyridos said

    Καλημέρα

    Προχθές που το έγραψε ο Νικοκύρης διάβασα τον Κριαρά (μου έφυγε λίγο η πίστη), αλλά μας είχε κρύψει το καλύτερο.
    Κάποια ζητήματα δεν χρειάζεται να βασιλεύουν.

  47. sarant said

    43 Αυτό και σε μένα έκανε εντύπωση όταν ήρθα στο Λουξεμβούργο, πόσο φως έχει ως αργά το βράδυ τον Μαϊούνη.

  48. Νέο Kid said

    LandS, εξήγηση εδώ :
    https://www.timeanddate.com/astronomy/equinox-not-equal.html

  49. Κιγκέρι said

  50. greggan193 said

    Μου αρέσει πάντως η εξήγηση ότι αφού μεσουρανήσει ο ήλιος μετά πάει να δύσει, σε αυτή την τροχιά ουσιαστικά βασιλεύει πια – τώρα αν είναι και σωστή, το ξέρει μόνον ο ήλιος 🙂

  51. spyridos said

    28
    Δεν θέλω να σας χαλάσω το αφήγημα αλλά η ζεστασιά του φωτός (μετριέται μάλιστα με την θερμοκρασία Κέλβιν) την Ανατολή και τη Δύση είναι ίδια. Ίσως ψυχολογικά οι τεμπέληδες τουρίστες στην Οία να μην αισθάνονται το ίδιο το πρωί με τις μπόμπες μέσα τους. Δεν το βλέπουν καν. Επίσης η μόλυνση της ατμόσφαιρας τους τελευταίους αιώνες έχει κάνει τα χρώματα Ανατολής και Δύσης ομορφότερα και εντυπωσιακότερα απ ότι παλιότερα.

    Στην Ελλάδα και σε όλες τις νότιες χώρες μες στο καλοκαίρι έχουμε όμορφο ζεστό χρώμα 30-40 λεπτά το πολύ.
    Βόρεια το ζεστό χρώμα το καλοκαίρι κρατάει 3 και 4 ώρες και ενδείκνυται και η χρήση χρώματος στη φωτογραφία.
    Οι περισσότερες έγχρωμες φωτογραφίες στην Ελλάδα έχουν κάκιστο παγωμένο χρώμα.

    Εδώ τεχνικό αρθράκι για τη θερμοκρασία χρώματος.
    https://www.dpgr.gr/forum/index.php?topic=20277.0

    38
    Πεντέμισι το πρωί στις 05 Ιουνίου. Ο ήλιος έχει ανατείλει περίπου ένα τέταρτο.

  52. ΓιώργοςΜ said

    Άσχετο alert
    Επικαιρότητα: https://www.news247.gr/politiki/oi-epafes-mitsotaki-sto-plaisio-tis-gs-ton-inomenon-ethnon.9364726.html
    Ερώτηση: Πώς θα ονομάζεται ο επόμενος διεθνής οργανισμός ποδοσφαίρου;
    Ή έστω, για τι ποσό είναι ασφαλισμένα τα κεντρικά γραφεία τους; 😛

  53. Ολα μοιρασμένα είναι, το φεγγάρι (ολόγιομο) το θαυμάζουμε στην Ανατολή, τον ήλιο στην Δύση και τα δυο πάντως σε βραδυνές ώρες που οι της ετυμολογίας μάλλον ετοιμάζονταν να κάνουν νανάκια και δεν το προσέξανε…

    # 45

    Δεν έχεις ακούσει που λένε πως όλοι είναι ίσοι μπροστά στο νόμο ; Ε, κάπως έτσι !

  54. Κιγκέρι said

    (Συγνώμη λίγο, θέλω να δω αν μπορώ να μεγαλώσω το 49)

  55. ΓΤ said

    44@ Μπαλόγλου

    Να θυμίσω ότι ακόμη περιμένουμε να έρθει απάντηση σε εκείνο το «οι Τούρκοι μάς νίκησαν, αλλά δεν μας τιμώρησαν» 😉

  56. Πέπε said

    Όταν κάποτε βρέθηκα στη Σαντορίνη, μου είπανε: πρέπει οπωσδήποτε να δεις το ηλιοβασίλεμα της Οίας. Πήγα λοιπόν να δω κι εγώ το ηλιοβασίλεμα της Οίας. Υπάρχει το γνωστό αμφιθεατρικό σημείο, όπου όμως έπρεπε να πάω αρκετά νωρίς γιατί ο κόσμος, μεταξύ των οποίων πολλοί Ιάπωνες (τους καταλαβαίνεις επειδή έχουν δύο καμερες κρεμασμένες στον λαιμό), είχαν ξεκινήσει από νωρίς να πιάνουν θέση. Η μέρα ήταν ολοκάθαρη, ούτε σύννεφα ούτε τίποτα, επομένως τα χρώματα δεν είχαν τίποτε το ιδιαίτερο. Ο ήλιος καθόταν εκεί, σιγά σιγά κατέβηκε, και τέλος έδυσε. Όπως κάθε βράδυ. Τίποτα παραπάνω: από το μπαλκόνι μου στο Παγκράτι είχα δει άπειρα πολύ μεγαλοπρεπέστερα ηλιοβασιλέματα.

    Και την ώρα που εξαφανιζόταν η τελευταία κορυφή του ήλιου κι εγώ έλεγα «καλά, γι’ αυτό κουβαληθήκαμε;», οι Ιάπωνες και οι υπόλοιποι θεατές χειροκρότησαν -θερμά αλλά όχι έξαλλα, με μέτρο και ευγένεια- το σπάνιο αυτό κατόρθωμα. Ήταν από τις πιο χαζές εμπειρίες της ζωής μου.

  57. miltos86 said

    Καλημέρα!

    Το κλειδί νομίζω είναι το πόσο παλιά είναι η έκφραση αυτή.
    Δε γνωρίζω την απάντηση αλλά αν είναι αρκετά σύγχρονη, λογικό να ευσταθεί η άποψη του Κριαρά.

    Αν πάλι πάμε σε ρωμαϊκά/βυζαντινά χρόνια, είναι πιο εύκολο να γίνει σύνδεση βασιλιά και δύσης του ήλιου μέσω του πορφυρού χρώματος. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε η χρωματική πολυφωνία στα ρούχα και γενικά τα χειροποίητα αντικείμενα που θεωρούμε δεδομένη σήμερα και έτσι η συνειρμική σύνδεση του βασιλιά με το πορφυρό θα ήταν αυθόρμητη. Αργότερα αυτή η σύνδεση μάλλον ατόνησε.

    Αν φτάνουμε χρονικά ακόμα πιο πίσω (είναι πιθανό; ) τότε μήπως υπάρχει σύνδεση με την ακόμα και σήμερα κάπως μυστήρια ετυμολογία του αρχαίου ‘βασιλευς’;

    Ειδικά η χρήση του ‘βασίλεψε’ ως ‘νυστάζει’ δε φαίνεται να συνδέεται με καμία από τις προτάσεις του άρθρου, μόνο αν δημιουργήθηκε σε δεύτερο χρόνο ως παρομοίωση με το βασίλεμα του ήλιου.

  58. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    29 Σ΄εμάς (πιστεύω κι όπου αλλού που απ΄ τη θάλασσα αναδύεται και σε θάλασσα βουτά) η ανατολή και η δύση του ήλιου έχει τα ίδια λαμπρά πορφυρά χρώματα. Σε φωτογραφίες με φόντο μόνο ορίζοντα, βλέποντας υστερότερα, μπερδεύαμε αν ήταν χάραμα ή δείλι.
    Η εικόνα του νήματος πχ άνετα μπορούσε να είναι ξημέρωμα στην Ιεράπετρα ή δύση στην Άρβη

    35 🙂

  59. LandS said

    48
    Ευχαριστώ, αυτό είχα βρει και διάβαζα τόση ώρα.

    Εδώ που τα λέμε τα ήξερα αυτά και με τις πρώτες γραμμές τα θυμήθηκα. Σα τον τρίτο γέρο στο ανέκδοτο. (1ος δεν βλέπει 2ος δεν ακούει 3ος δεν θυμάται – ολίγον σεξιρατσιστικόν)

  60. sarant said

    54 Δεν μεγάλωσε….

    51 Από τα μέρη σου (μας) είναι η φωτογραφία;

  61. Pedis said

    Η σκηνή με τους πιστούς ηλιοδύτες (tramontisti) από το φιλμ του Elio Petri «La decima vittima» (εντυπωσιακό εξτραπολέσιο από το ’65 στο σημερινό δυστοπικό γενικευμένο ριάλιτι σόου … θ’ αρέσει, σίγουρα, στον Χτήνο αυτή η ταινία.)

    (-> 36:35)

  62. Alexis said

    Δεν μου φαίνεται πειστική η ερμηνεία του Κριαρά.
    Ούτε το παράδειγμα με το πλαγιάζω βρίσκω ότι είναι αντίστοιχη περίπτωση.
    Πλαγιάζω= πάω να κοιμηθώ, κατακλίνομαι, «την πέφτω» τέλος πάντων
    Και κατέληξε να έχει (και) την έννοια του κοιμάμαι.
    Το βασιλεύω όμως δεν σήμαινε ποτέ «πάω να δύσω»

  63. Alexis said

    #19: (Άλλα χαριτωμένα συναφή: κάνει μετάνοιες = παραπαίει, κουτουλάει από τη νύστα, και μάτια σαν κουμπότρυπες!)

    Και προσκυνάω (από τη νύστα) έχω ακούσει επίσης.

  64. gbaloglou said

    55 Τέτοια ώρα συνήθως δεν ανατέλλει; 🙂

  65. LandS said

    56
    Και εγώ έχω σπάσει πολύ πλάκα με αυτό το χαζοχειροκρότημα.

    Έχω δει ηλιοβασιλέματα στη Παλιοκαστρίτσα, στην Οία, στον Αρμενιστή, στους Κηπουραίους και στο Λαντς Έντ ακόμα. Ωραία δεν λέω, αλλά σαν αυτό από τη παραλία στο Καλαμάκι όταν βασιλεύει ο φθινοπωρινός Ήλιος πάνω από τη Κούλουρη δεν υπάρχει.

  66. ΓΤ said

    56@ Πέπε

    Ζήτω η θέα απ’ το Παγκράτι
    Όχι στης Οίας την απάτη!

    Πριν από πολλά χρόνια, όλη η αυτή η σάχλα με το σμάρι των χειροκροτητών ηλίου στην Οία είχε περιγραφεί, στον «Πολίτη» θαρρώ, με το απαξιωτικό «σανσετάκηδες».

    Στην Οία βέβαια χειροκροτάς φριράνερ και παρκούρια, εντασσόμενος στους ρεντμπουλαρτοφμοσιονάκηδες

  67. Νίκος said

    Μεγάλη συζήτηση, που δεν έχει καταλήξει οριστικά. Προσωπικά κλίνω προς την ερμηνεία: Τα χρώματα της δύσης είναι προφυρά. Η πορφύρα είναι το κατεξοχήν βασιλικό χρώμα/βαφή.
    Οι εκφράσεις: «Βασίλεψαν τα μάτια/βασίλεψε» για τη νύστα ή «Βασίλεψες αστέρι μου» (Επιτάφιος) για τον θάνατο (εκεί ο ήλιος έχει γίνει «κουβάρι ολόμαυρο») μάλλον προέρχονται από το «βασίλεμα» του ήλιου».

  68. ΓΤ said

    64@

    Απ’ το τέναγος της συγκεκριμένης σκέψης δεν ανατέλλεις ποτέ.

  69. greggan193 said

    @57 Εννοείς μια τέτοια ετυμολογία; – Η λέξη βασιλεύς, που θεωρείται νεώτερη των συνωνύμων της άναξ και κοίρανος, μαρτυρείται ήδη στη Μυκηναϊκή (qa-si-re-u ή pa2si-re-u «κατώτερος, άσημος υπάλληλος»), ενώ ο αντίστοιχος αιγαιακός τ. είναι pa-si-re-u.
    Σήμαινε λοιπόν κατώτερος υπάλληλος, μήπως και κατ’ επέκταση αυτός που έχει καθοδική πορεία; (ήρεμα ρωτάω, που λένε…)

  70. ΓΤ said

    Η μάνα βλέπει ωραία το βλέφαρο να δύει, ήλιος αυτοκράτωρ το τέκνο της, και πλάθει ωραία το «βασίλεψαν»

  71. ΓΤ said

    69@

    Πω, ρε μαν, μ’ έφτιαξες με τη Μυκηναϊκή. Γιατί μέχρι σήμερα οι κατώτεροι υπάλληλοι ζουν και βασιλεύουν…

  72. ΓιώργοςΜ said

    Το ενδεχόμενο η λέξη να οφείλεται στο γεγονός ότι ο ήλιος, όντας μεγάλος και πορτοκαλής στη δύση, μοιάζει με βασιλόπιτα, ελέγχεται ως αυθαίρετη και ανακριβής εκδοχή, ε: 😛 😛

  73. gbaloglou said

    68 «Μην πυροβολείτε τον ταχυδρόμο»: ίσως αυτά να άκουσε από Τούρκους και να τα αναμεταδίδει, χωρίς κατ’ ανάγκην να συμφωνεί, λέω…

  74. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ὁ ἥλιος βασιλεύει στὰ παραθύρια σου
    κι ἐσύ, διαόλου κόρη, βάφεις τὰ φρύδια σου

    καὶ ἡ ἀπάντηση

    Ὁ ἥλιος βασιλεύει στὰ παραθύρια σου
    κι ἐσύ, γιὲ τοῦ διαόλου, ξύνεις …

    Μπορεῖ νὰ μὴν χειροκροτεῖ κανεὶς τὴν ἀνατολή, ὅμως κάποιος ἔκανε τὸν ἥλιο ν᾿ ἀνατέλει μὲ τὴν κιθάρα του.

    Κουιζάκι γιὰ παλιοὺς σινεφίλ:

    Σὲ ποιὰ ταινία ὑπάρχει αὐτὴ ἡ σκηνή;

  75. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  76. sarant said

    66 Σανσετάκηδες, καλό.

    61 Tόσες ταινίες….

  77. ΚΩΣΤΑΣ said

    Μόνο στον Αόριστο, (βασίλεψε), η ερμηνεία Κριαρά με πείθει κάπως, τέλειωσε η βασιλεία του, δύει.

    Προσωπικά ποτέ δεν θαύμασα, καμάρωσα την ανατολή του ήλιου, κροκάτη γάζα και τρίχες… Η δύση του πάντα με γοητεύει.

    Μένω δυτικά, κάποτε στη δύση…, ανήκω(μεν) στη Δύση! 😉

  78. miltos86 said

    @69
    Αυτό δεν είναι ετυμολογία. Αν πχ το βασιλεύς συνδέεται με τη ‘βαση’ (εκδοχή που προσωπικά δε με πείθει καθόλου) υπάρχει ίσως κάποια σχέση με την επιστροφή του ήλιου στη βάση κι όχι με την έννοια του βασιλιά ως κυρίαρχου.

    Αλλά όλο αυτό το θεωρώ τραβηγμένο, πολύ αμφιβάλλω ότι το ηλιοβασίλεμα/βασιλεύει ο ήλιος πάει τόσο πίσω όπως είπα και στο 57, ένα TLG ίσως βοηθούσε αν και τα λήμματα που θα προκύψουν θα είναι μάλλον πάρα πολλά

  79. Καλημέρα
    17 Είσαι σίγουρος; Και το «βασίλεψες αστέρι μου» που με πρόλαβε η Έφη^2 στο 21; 🙂

    20 – 28 Δεν είναι μόνο το ότι οι περισσότεροι κοιμούνται την ώρα της ανατολής αλλά και ότι αυτή κρατάει λίγο. Ενώ το ηλιοβασίλεμα… Γιατί Νίκο (23) η βούτα του ήλιου έχει συγκεκριμένη διάρκεια. Αλλά η συνέχεια είν’ αυτή που κρατάει ή όχι. Εκείνα τα χρώματα τα μετά. Που μπορεί να μην πήγες στον ισημερινό να τα δεις, αλλά κι απ’ τα μέρη που κυκλοφορείς μπορείς να δεις τη διαφορά. Πόση ώρα κρατάνε στην Ελλάδα (μιλάω όταν είσαι στο επίπεδο της θάλασσας) και πόση στα βόρεια (αλλά θα μου πεις πως εσύ θάλασσα πού νάβρεις από κει. Σωστό κι αυτό 🙂 )

    38 τέλος Εμ, γιατί ιση-μερινός για;

  80. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μήπως το βασίλεμα αλλάχτηκε σε δύση/φινάλε από κάποιους υπηκόους για να θυμάται ο βασιλιάς που βασιλεύει, ότι φτάνει η στιγμή που (απο) βασιλεύει;

  81. 56 Η Ό-ι-α (έτσι την φωνάζουν οι λεωφορειάδες και λοιποί κουβαλητές κόσμου) διαφημίζεται για το ηλιοβασίλεμά της. Που δεν έχει κάτι το ιδιαίτερο απ’ ότι το Σούνιο ή ο Άγιος Φωκάς ( 🙂 ). Όπως κι ο Πέλεκας παλιότερα στην Κέρκυρα. Το θέμα είναι να τον βλέπεις να βουτάει στη θάλασσα. Γιατί αν είναι στο βουνό δεν έχει τα χρώματα και τη μαγεία.
    Όλο το καλοκαίρι κολυμπώ στον Άγιο Ισίδωρο, στο Πλωμάρι. Κι είμ’ απ’ τους λίγους που πάνε αργά στη θάλασσα (μετά τις 7). Εκεί λοιπόν ο ήλιος βασιλεύει κάθε μέρα γύρω στις 8. Μα αρχές Ιούλη πας, μα τέλος Αυγούστου άντε νάχει μισή ώρα διαφορά. Κι αυτό γιατί είναι ένα βουνό που κατεβαίνει προς τη θάλασσα κι ο ήλιος όσο περνάει ο καιρός δύει νοτιότερα, άρα ακολουθεί την κορυφογραμμή. Ε, ωραία είναι τα ηλιοβασιλέματά του, αλλά όχι τίποτα το εξαιρετικό. Στις αρχές Σεπτέμβρη αρχίζει και βουτάει στο νερό. Τότε είναι μαγεία. Αλλά εγώ έχω φύγει 🙂

  82. sarant said

    81 Ε, τώρα με τη σύνταξη δεν θα σε εμποδίζει.

  83. 82 Μπααα. Το έτερον ήμισυ εργά ακόμα. Οπότε… Πάντως, όντως το εκμεταλλεύομαι. Από να κάνω δουλειές εδώ πρωί πρωί πρωί μέχρι να πάω την άλλη βδομάδα για επίβλεψη σε έργα που κάνω στο σπίτι. Αμ πώς

  84. Triant said

    Όποιος ξυπνάει στις 5 το πρωί (και άρα μπορεί να δει την ανατολή), δεν έχει όρεξη να χειροκροτήσει

    Άν, όταν υπηρετούσα στις Καρυές, είχα αρχίσει να χειροκροτάω κάθε φορά που έβλεπα τον ήλιο να βγαίνει από τα βάθη της Ανατολής, ίσως να είχα πάρει απολυτήριο νωρίτερα 🙂

  85. Voyageur autour de la chambre said

    Δεν είχα σκεφτεί το ερώτημα μέχρι το σημερινό άρθρο. Πάντως κι εμένα η πρώτη αυθόρμητη σκέψη διαβάζοντας τον τίτλο ήταν η σύνδεση με το βασιλικό πορφυρό χρώμα – και για να είμαι ειλικρινής με εξέπληξε που δεν είχε προταθεί ως εξήγηση.
    Κάποιες ιδέες που είδα στα σχόλια για σύνδεση της φράσης με την ετυμολογία του «βασιλεύς» δεν με πείθουν, γιατί θα σήμαινε ότι η φράση υπάρχει ήδη από τα μυκηναϊκά ελληνικά. Για τους Βυζαντινούς και τους μετέπειτα Έλληνες «βασιλεύω» μπορεί να παράγεται μόνο από το «βασιλιά» με την τρέχουσα έννοια.

  86. Πάνος με πεζά said

    Μπερδεμένο το δίλημμα πάντως…
    Κατά την έκφραση «ζει και βασιλεύει», το «βασιλεύει» είναι επιτατικό, ζει και μεσουρανεί δηλαδή. Δε θα έστεκε έτσι κι αλλιως το «ζει και αργοπεθαίνει !»
    Αντίστοιχα επιτατικό το «διαίρει και βασίλευε !».
    Mπορώ να δεχτώ ότι ο ήλιος «βασιλεύει» με την ίδια έννοια, στη δύση του, γιατί γυρνάνε όλοι και τον κοιτάνε (όπως οι ακόλουθοι έναν βασιλιά), κι αυτό την ανατολή δε μπορουν να το κάνουν.Δηλαδή κατά τη δύση του ο ήλιος είναι στο μέγιστο «ενδιαφέρον του».
    Σκόρπια σκέψη, ξερω γω;

  87. Nestanaios said

    57.
    Το πιο δύσκολο μέρος της ετυμολογίας είναι η αποκάλυψη του θέματος. Αν δεν έχουμε ένα θέμα είμαστε στα χαμένα.
    Βασιλεύς, βασιλέας και έχουμε επίσης βασειλεύς. Το τελευταίο εγώ θεωρώ σωστό.
    Η ετυμολογία δεν είναι δύσκολη. Αφαιρούμε την πτωτική κατάληξη, χωρίζουμε τις συλλαβές και έχουμε ετυμολογία.
    Βασει-λευ-ς και η γενική είναι βασειλεύος.
    Βασει-λές και η γενική είναι βασειλέος.
    Η «λευ» ενέχει τα στοιχεία Λ,Ε,Υ.
    Το «λ» καταγράφει το γλωσσικό στοιχείο της επέκτασης, του διαβήματος με το σχήμα του διαβήτη.
    Το «Ε» καταγράφει το γλωσσικό στοιχείο της κίνησης, το αίτιον της κινήσεως των σωμάτων.
    Το «Υ» καταγράφει το γλωσσικό στοιχείο της ποιότητος και διαφοροποιείται από το στερητικό μόριο «U» το οποίο αποβάλαμε από την αλφάβητό μας για λόγους απλοποίησης.
    Η «λευ» είναι ένα διάβημα καλής ποιότητος με κίνηση. Λεύω, λεύσω, έλευσα. Ενεργητική και όχι παθητική. Η παθητική είναι «λαυ», λαύω λαύσω, έλαυσα και αυτό κάτι μου θυμίζει.
    Η πρώτη συλλαβή (βασει) είναι σε πτώση δοτική.
    Αυτή είναι η ετυμολογία και αν δεν μας αρέσει μπορούμε να την αλλάξουμε αντικαταστώντας τα στοιχεία με άλλα στοιχεία.

  88. Κιγκέρι said

    49, 54: Ε, α μα πια! Ορίστε:

    Α, μικρέ πρίγκιπα, έτσι γνώρισα λίγο λίγο τη μικρή, μελαγχολική ζωή σου. Για καιρό δεν είχες να σε διασκεδάσει τιποτ’ άλλο παρά τη γλύκα που αναδίνουν τα ηλιοβασιλέματα. Την καινούργια τούτη λεπτομέρεια, την έμαθα την τέταρτη μέρα το πρωί, όταν μου είπες:

    – Μ’ αρέσουν πολύ τα ηλιοβασιλέματα. Πάμε να δούμε ένα ηλιοβασίλεμα…
    – Μα πρέπει να περιμένουμε…
    – Να περιμένουμε τι;
    – Να περιμένουμε να βασιλέψει ο ήλιος.

    Στην αρχή φάνηκες να απορείς πολύ, κι ύστερα γέλασες με τον εαυτό σου. Και μου είπες:

    – Θαρρώ πως βρίσκομαι ακόμα στον τόπο μου!

    Πραγματικά. Όλος ο κόσμος ξέρει πως όταν στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μεσημέρι, ο ήλιος στη Γαλλία βασιλεύει. Ας μπορούσαμε μόνο να φτάσουμε στη Γαλλία μέσα σ’ ένα λεφτό και θα βλέπαμε το ηλιοβασίλεμα! Μα η Γαλλία, αλίμονο, πέφτει πάρα πολύ μακριά. Στον τόσο μικρό πλανήτη σου όμως, έφτανε να πας την καρέκλα σου λίγα βήματα παραπέρα, για να δεις το σούρουπο κάθε φορά που σου έκανε κέφι…

    – Μια μέρα, είδα τον ήλιο να βασιλεύει σαράντα τρείς φορές!

    Κι ύστερα από λίγο απόσωσες:

    – Ξέρεις… όταν είναι κανείς πολύ λυπημένος, αγαπά τα ηλιοβασιλέματα…
    – Ήσουν λοιπόν τόσο λυπημένος τη μέρα με τις σαράντα τρείς φορές;

    Μα ο μικρός πρίγκηπας δεν αποκρίθηκε.

  89. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    To κλειδί της λύσης, βρίσκεται στην φράση, Ελλάς το μεγαλείο σου βασίλεμα δεν έχει.
    😂

    28 – «Ολόκληρη η μεγαλοπρέπεια του ήλιου φαίνεται στην δύση του όχι στην ανατολή του.»
    Κάνετε μεγάλο λάθος, από τις πιο συγκλονιστικά όμορφες στιγμές της ζωής μου, είναι πρίν 33 χρόνια η απογείωσή μου με αιωρόπτερο (αετό) από την κορυφή του Κιθαιρώνα (για την ακρίβεια λίγο παραδίπλα στα 1.380μ) ακριβώς την ώρα της ανατολής του ηλίου, ο λόγος, ήταν για να εκμεταλλευθώ τα μεγάλα θερμικά που θα δημιουργούνταν μετά και θα κέρδιζα μεγάλο ύψος, ήθελα να περάσω τα 2,000 μέτρα, όπως κι έγινε. Είχε και λίγη αραιή συννεφιά στον ορίζοντα που με την σκέδαση του φωτός πυρπολήθηκε όταν ανέβηκε ολόκληρος, πορφυρός και μεγαλοπρεπής ο ήλιος, και σε συνδυασμό με το φωτεινό γαλάζιο του ουρανού, ήταν μια κοσμική χρωματική πανδαισία. Από τότε συνδύασα το όνομα Ελεωνόρα που σκόπευα να ονομάσω την κόρη μου όταν θα έκανα παιδιά (όπως και έγινε τελικά😊) με αυτά τα χρώματα, και μετά την κόρη μου με το χαμόγελο της ζωής.😊

    Σε γενικές γραμμές, ανατολή και δύση έχουν τα ίδια χρώματα, έχω δεί και φωτογραφίσει άπειρες, τον σημαντικότερο ρόλο τον παίζει η υγρασία της ατμόσφαιρας.

    «Κι ακόμη, όσο μεσουρανεί δεν μπορούμε να τον αντικρύσουμε με γυμνό μάτι («Ούτε τον ήλιο ούτε τον θάνατο μπορεί κανείς να ατενίσει», Ροσφουκώ), πράγμα που συμβαίνει άνετα στη δύση του.»

    Και στην ανατολή μπορούμε να τον δούμε, το κάνω συχνά, πρακτικά είναι το ίδιο με την δύση. ΠΡΟΣΟΧΗ, και στις δύο περιπτώσεις, μόνο όσο «εφάπτεται» ή είναι μέχρι 5 δάχτυλα πάνω από την γραμμή του ορίζοντα.

    74 – Καλώς τον Δόν Μήτσο, καλό χινόπωρο Δημήτρη,😊 φιλιά στα κορίτσια σου.😍

    Αυτό το κομμάτι άκουγα όταν απογειώθηκα.

  90. ΓΤ said

    «Αυτόχθων ιθαγενής» ταμπουρώθηκε μέσα σε κτήριο που «ανήκει στο Διεθνές Δίκαιο», στο Αρκαλοχώρι…

    https://www.protothema.gr/greece/article/1163993/autohthon-ithagenis-anemvoliasti-upallilos-tabourothike-se-kapi/#Comments

  91. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    83 – Θα σου έλεγα να μου φέρεις κάνα VETO αλλά φοβάμαι πως θα με σκυλοβρίσεις γαμώ την ατυχία μου.😂

  92. Αγγελος said

    (74) Στο Orfeu negro, ή όχι;

  93. hioniam said

    Οπως σημειωνει ο φιλος 85. Voyageur autour de la chambre
    η πιο απλη ερμηνεια ειναι οτι ο ηλιος οταν «βασιλευει» παιρνει ενα πορφυρο χρωμα
    (λογω σκεδασης του ηλιακου φωτος στα σωματιδια σκονης της ατμοσφαιρα
    απορροφουνται τα μπλε πρασινα ιωδη και απομενουν τα κιτρινα πορτοκαλι κοκκινα
    χρωματα του ηλιακου φασματος οταν ο ηλιος ειναι χαμηλα στον οριζοντα κατα την δυση)

    Το πορφυρο χρωμα ειναι βεβαια το κατεξοχην βασιλικο χρωμα!

    Το λεει ωραια ο Οδυσσεας Ελυτης στον «Ηλιο τον Ηλιατορα»:

    Τι να σας πω γυναίκες τι να μη σας πω
    παρηγοριά κι αλήθεια που να μην ντραπώ
    Μόνο να σας ακούω πότε θλίβομαι
    πιάνω τα σκοτεινά στα νέφη κρύβομαι

    Πότε μα το Θεό περηφανεύομαι
    βάζω τα κόκκινά μου και πορεύομαι

    Τυράγνιες ζηλοφθόνιες φόνους παιδεμούς
    τ’ αλέθω για τους χρόνους τους μελλούμενους
    Τ’ αλέθω τα γυρίζω και τα πάω στη γη
    που `δωσε το σκοτάδι φως για να το πιει

    ΥΓ) Για το βασιλευς (qa-si-re-u) στην Μυκηναικη) :
    https://tinyurl.com/kybeybkc

  94. 91 Ε, όχι και Βέτο. Αλλά θα μου πεις, γούστα είν’ αυτά. Τι να κάνουμε. Ο καθείς και τα βίτσια του. Αλλά υπάρχει πρακτικό πρόβλημα: επειδή θα πετάξω (με αλλουνού φτερά εγώ) και θα είμαι με ολίγη, το όποιο ούζο δεν περνάει. Να σε θυμηθώ καμιά φορά που θάμαι με βαπόρι.

  95. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @89. Εὐχαριστοῦμε πολύ, Λάμπρο. Πάντως θὰ ξαναφύγω γιὰ τὰ Θερμιὰ σὲ καμιὰ βδομάδα.
    Ἔχω μαστόρους.

    @92. Πολὺ σωστά, Ἄγγελε.

  96. Παναγιώτης Κ. said

    Βασιλεύει (ενεστώς) σημαίνει μεσουρανεί (ενεστώς).
    Βασίλεψε (αόριστος) σημαίνει δύει (ενεστώς).
    Είναι κάπως περίεργα τα πράγματα!

    Μήπως στην ματιά των ποιητών υπάρχει κάποια λύση;

  97. Konstantinos said

    Το «βασιλεψες;» το ακουγα κι εγω μικρος οταν ημουν νυστάγμενος.

    Ο μικρος μου γιος ειχε ανακατεψει τόν αγιο βασιλη με τη δυση του ηλιου και ελεγε «αγιοβασιλεμα»

    Τελικα απο ποτε καταγραφεται η λεξη; Που ειναι ο μπατμαν να φερει αδιασειστα στοιχεια για την ετυμολογια της;

  98. loukretia50 said

    Μαγεία το ηλιοβασίλεμα, στο απόγειό της η βασιλεία του ήλιου, ειδικά πριν βυθιστεί στη θάλασσα.
    =====================

    Χειροκροτήματα οι Γιαπωνέζοι?
    Προφανώς τους είπαν ότι είναι έθιμο κάποιοι που θα σκέφτηκαν ότι δεν έχουν ιδέα από ηλιοβασιλέματα οι επισκέπτες που ήρθαν απ΄τη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου!

    Japan – Benten Island, Lake Hamana

    Τόκιο, 2 Οκτωβρίου 2003

  99. Πέπε said

    86

    > Κατά την έκφραση «ζει και βασιλεύει», το «βασιλεύει» είναι επιτατικό

    Αυτή η έκφραση προέρχεται από τη γοργόνα, όπου είναι στενά κυριολεκτική: ο βασιλιάς Αλέξαντρος είναι ακόμη εν ζωή, είναι ακόμη βασιλιάς, και τον κόσμο κυριεύει.

  100. […] Ακόμα ένας τίτλος με παραπλανητικό ερώτημα, θα το έχετε συνηθίσει πια. Ο ήλιος βασιλεύει επειδή η γη περιστρέφεται όχι μόνο γύρω από αυτόν, αλλά και γύρω από τον άξονά της. Το πραγματικό ερώτημα του τίτλου είναι άλλο, είναι γιατί λέμε “ο ήλιος βασιλεύει”; Πραγματικά, αν κανείς το καλοσκεφτεί, η έκφραση “ο ήλιος βασιλεύει” με τη… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/09/23/vasilema/ […]

  101. Dimi Nick said

    Θυμίζω και το βασίλεψες αστέρι μου,από τον Επιτάφιο.

  102. spiridione said

    Έξυπνη η πρόταση του Κριαρά, αλλά όχι και πλήρως πειστική.
    Ο Κριαράς γράφει στο άρθρο ότι η λέξη με αυτή τη σημασία απαντά σε κάποια δημοτικά κείμενα, όχι όμως στα παλαιότερα. Π.χ. στη Διήγηση των τετραπόδων ζώων, Λίβιστρος και Ροδάμνη κ.α., περίπου 14ος αιώνας.

  103. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα, ωραίες φωτογραφίες

    90 Αυτό το «αυτόχθων ιθαγενής» δεν το αισθάνονται για πλεονασμό;

  104. argyris446 said

    Reblogged στις worldtraveller70.

  105. spiridione said

    http://repository.academyofathens.gr/mopseus/getfile.php?id=422608

  106. Rogue said

    #57: «Αν πάλι πάμε σε ρωμαϊκά/βυζαντινά χρόνια, είναι πιο εύκολο να γίνει σύνδεση βασιλιά και δύσης του ήλιου μέσω του πορφυρού χρώματος. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε η χρωματική πολυφωνία στα ρούχα και γενικά τα χειροποίητα αντικείμενα που θεωρούμε δεδομένη σήμερα και έτσι η συνειρμική σύνδεση του βασιλιά με το πορφυρό θα ήταν αυθόρμητη.»

    Δεν ισχύει αυτό. Και στη Ρώμη και προπάντων στο Βυζάντιο τα ρούχα ήταν πολύχρωμα, ακόμα και των απλών ανθρώπων (πολύ περισσότερο των «δυνατών», των αυλικών κλπ). Θυμηθείτε τους Βένετους και τους Πράσινους κι όλους αυτούς – οι οπαδοί φορούσαν τα χρώματα των ομάδων τους. Κοιτάχτε τις εικονογραφήσεις των χειρογράφων, τοιχογραφίες, αγιογραφίες. Εκτός από συγκεκριμένες περιπτώσεις που τα ρούχα κάτι συμβολίζουν, όλοι οι υπόλοιποι (άγιοι, μάρτυρες, στρατιώτες, βοσκοί κλπ) απεικονίζονται με τα ρούχα της εποχής, και αυτά είναι τίγκα στα χρώματα.

    Η σύνδεση του βασιλιά με το πορφυρό χρώμα δεν ήταν αυθόρμητη, την κληρονόμησε το Βυζάντιο απ’ τη Ρώμη. Οφείλεται στο ότι, αντίθετα με άλλες βαφές (πράσινο, κόκκινο, γαλάζιο κλπ) που ήταν σχετικά εύκολες και φτηνές στην παραγωγή, για να βγάλεις αυτό το συγκεκριμένο μωβ έπρεπε να ψαρέψεις ένα συγκεκριμένο σαλιγκάρι της θάλασσας (murex το λέγανε παλιά, έχει ακόμα στη Μεσόγειο και πάντα βρίσκω όταν βουτάω – νομίζω κιόλας η λαϊκή ονομασία είναι πορφύρι). Και για να βάψεις ολόκληρη τήβεννο ήθελες ΧΙΛΙΑΔΕΣ τέτοια, και άπειρες εργατοώρες. Δεν ήταν για όλους λοιπόν, έπρεπε να ‘σαι πάμπλουτος.

    Οι Φοίνικες αυτή τη βαφή την έκαναν βιομηχανία, με βάση την Τύρο: δεν τα ψάρευαν απλώς τα σαλιγκάρια, τα εκτρέφανε. Γι’ αυτό λεγόταν και φοινικική πορφύρα, ή πορφυρό της Τύρου. Ο Ρωμαϊκός νόμος επέτρεπε μόνο στους συγκλητικούς να φοράνε πορφυρό χρώμα, κι αυτό μια λωρίδα στην κατά τα άλλα λευκή τήβεννο, και μόνο στον Αυτοκράτορα να φοράει ολοπόρφυρο μανδύα. Ε, αυτό συνεχίστηκε και στο Βυζάντιο, και καταλήξαμε με πορφυρογέννητους.

  107. Σπύρο, αυτό που λέει το ποντιακό, μεσουρανώ, είναι πολύ ενισχυτικό για την εκδοχή Κριαρά. Δηλ. βασιλεύει = μεσουρανεί, βασίλεψε = έχει μεσουρανήσει ήδη.

  108. (αναφέρομαι στο #105)

  109. Κιγκέρι said

    97:

    Λοιπόν, αυτό το αγιοβασίλεμα το έχω ακούσει κι από άλλα παιδάκια!

    Που μου θυμίζει και μια άλλη σημασία του βασιλεύω = μου πέφτει το φλουρί της βασιλόπιτας.

  110. Μαρία said

    103
    Οι αυτόχθονες ιθαγενείς είναι Χάρρυ Κλυνν απ’ το καβγά Καραμανλή Παπανδρέου στις Πατάτες.

  111. Νομίζω τα μάτια βασιλεύουν, κι αντίστοιχα αυτός που τα έχει, επειδή όπως πέφτουν τα βλέφαρα κι οι κόρες, η εικόνα θυμίζει το ηλιοβασίλεμα. Δηλαδή, προϋπήρχε το βασίλεμα του ήλιου και πέρασε στα μάτια, τον νυσταγμένο.

  112. Πέπε said

    90

    Διάβασες μέχρι το τέλος; Αυτοί οι αυτόχθονες ιθαγενείς είναι λόκληρη φυλή.

  113. Πέπε said

    *ολόκληρη*

    (δε μου βγήκε ολόκληρη η λέξη) 🙂

  114. SearchPeloponnese said

    Με λίγα λόγια, ηλιοβασίλεμα στο Ιόνιο. Και το βλέπεις από όπου θες, από την Κυλλήνη μέχρι τον Ακρίτα.

  115. sarant said

    107 Το λέει και το άρθρο αυτό 😉

  116. miltos86 said

    @106 Ωραίες και σωστές οι πληροφορίες, να συμπληρώσω ότι εκτός της Φοινίκης οι Ρωμαίοι προμηθεύονταν πορφύρα και από το σημερινό Μαρόκο και συγκεκριμένα την περιοχή της Εσαουίρα, όπου αφθονούν.

    Να διευκρινίσω επίσης ότι μίλησα για σύνδεση βασιλιά και ηλιοβασιλέματος μέσω του πορφυρού χρώματος, ακριβώς επειδή η σύνδεση βασιλιά και πορφυρού χρώματος ήταν σαφής ήδη από την αρχαία Ρώμη.

    Τώρα ως προς τη χρωματική πολυφωνία… όλα είναι σχετικά. Δεν ισχυρίστηκα ότι δεν υπήρχε τίποτα πέρα από το άσπρο και το καφέ, ωστόσο οι φυσικές χρωστικές έδιναν πιο περιορισμένες επιλογές και ήταν συχνά ακριβές. Για αυτό η χημική σύνθεση χρωστικών έφερε επανάσταση στο χώρο αυτό και τη σημερινή τεράστια πολυμορφία, κι αυτός είναι και ο λόγος που κανένα χρώμα δεν είναι πια δείγμα στάτους όπως συνέβαινε στην εποχή των πορφυρογέννητων.

  117. spiridione said

    107. Ναι, το λέει και το άρθρο 🙂 Ενισχυτικό είναι βέβαια αν όντως ήταν αυτή η αρχική σημασία.

    Νικοκύρη, από πού είναι η φωτογραφία του άρθρου;

  118. Ουπς, δίκιο έχετε 😦

  119. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα!
    Νομίζω ότι η άποψη Κριαρά, αλλά και άλλες παρεμφερείς γνώμες πολλών συναδέλφων του, πάσχουν (καθιστώντας δικαίως επιφυλακτικό τον Βάρναλη), ως προς το ότι εξετάζουν το “βασιλεύω” ως συνώνυμο του “δύω”, ΄μόνον από τη στενή επιστημονική, φιλολογική δική τους σκοπιά και όχι από την πλευρά που παράλλαξε τη σημασιολογική χρήση της εν λόγω λέξης, δηλαδή το χώρο της λαϊκής παράδοσης η οποία είναι πάντα εξόχως ποιητική και απρόβλεπτη και κάθε άλλο παρά υπακούει σε γραμματικούς κανόνες και συντακτικά θέσφατα.
    Κατ’ αυτήν ο ήλιος έχει σαφώς ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά και βιώνεται ολημερίς πιο πολύ ως μεροκαματιάρης σύντροφος, σύμβολο του καθημερινού μόχθου, ένας συνοδός για το μεροδούλι που τρώει και το βρισίδι του όταν το παραπανίσιο φέγγος του γίνεται υπαίτιο για παράταση μεροκάματου (βλ. “σε καταριέται η εργατιά” κλπ).
    Όμως, κατά τη δύση του, ο παλιόφιλος ηλιάκος, όχι μόνον δεν χάνεται, πεθαίνει ή σβήνει (κατά τον φοβικό τρόπο που βιωνόταν το πάλαι ποτέ μία έκλειψή του) αλλά αντιθέτως αποκαλύπτει πλέον όλη του τη μεγαλοπρέπεια, ως πραγματικός Βασιλέας ενδεδυμένος χρυσόν και πορφύρα και επιδεικνύων τα όμορφα μενεξελιά του σιρίτια, λίγο πριν αποσυρθεί στα απρόσιτα δώματά του, κάπου πίσω απ’‘τα ψηλά βουνά ή πέρα απ΄ την άκρη της θάλασσας, προκαλώντας έτσι ευλόγως το δέος και τον θαυμασμό των θνητών υπηκόων του.
    Οι οποίοι ενδεχομένως μπορούμε να ονειρευόμαστε κατόπιν τούτου ότι μετά από πολλή σκληρή δουλειά και πάμπολλα τέτοια βασιλέματα (ζωή νά’χουμε), θα καταφέρναμε εν τέλει να αποσυρθούμε κι εμείς σε κάποιο ανάλογο “Μον Ρεπό”, κάπως έτσι όπως κάναμε κατά κόρον και στα παιδικάτα μας, βασιλεύοντας δικαιωματικά στο Ρηγάτο των ονείρων μας ως αγγελούδια-βασιλόπουλα που ήμασταν, τουλάχιστον στα μάτια των μανάδων μας.
    Εν ολίγοις, κατά τη γνώμη μου, ο ήλιος, όταν δύει στα άδυτά του, όντως βασιλεύει, τουτέστιν συμφωνώ ως προς τούτο με την οπτική του Ν.Γ. Πολίτη, στο “Ο ήλιος κατά τους δημώδεις μύθους”, Εν Αθήναις, 1882, σσ 8-9 (που ανευρίσκεται στην Ψψηφιακή Βιβλιοθήκη Νεοελληνικών Σπουδών “Ανέμη”) και τις αντίστοιχες επισημάνσεις πολλών άλλων σχολιαστών, αρχής γενομένης ήδη από το σχόλιο 2 (Κιγκέρι).

  120. sarant said

    117 Αν θυμάμαι καλά, την φωτογραφία την πήρα από ένα σαμιώτικο σάιτ, άρα από τη Σάμο.

  121. Παναγιώτης Κ. said

    Δεν βρέθηκα στη Σαντορίνη για να ξέρω το ηλιοβασίλεμά της.
    Τα ηλιοβασιλέματα πάντως στη Χαλκιδική είναι το κάτι άλλο!
    Αλλά και τα χρώματα της ανατολής στην ίδια περιοχή είναι εξίσου θεσπέσια!

  122. 120: Στοκ φωτογραφία είναι, τουλάχιστον απ’ το 2014, και πιθανότατα βαριά φωτοσοπαρισμένη

  123. spiridione said

    Του Πολίτη και άλλων η εικασία ότι ο ήλιος πάει στα ανάκτορά του είναι θελκτική. Φαντάζομαι ότι οι αντιρρήσεις αυτών που την απορρίπτουν είναι ότι παρότι αυτή είναι μια αρχαία δοξασία, η σημασία αυτή του ρ. βασιλεύω είναι μεσαιωνική, δεν εμφανίζεται στην αρχαία γραμματεία. Από γλωσσολογικής πλευράς οι ερευνητές προσπαθούν να εξηγήσουν πώς εμφανίστηκε αυτή η σημασία τα μεσαιωνικά χρόνια, δηλ. ότι κάπου πρέπει να πατάει. Ο Κριαράς και ο Χατζιδάκις λένε ότι προυπήρχε η σημασία ‘ο ήλιος βασιλεύει δηλαδή μεσουρανεί’, με το λογική φαντάζομαι ότι το ρ. βασιλεύω είχε από παλιά τις σημασίες του ‘κυριαρχώ, επικρατώ’.

  124. sarant said

    122 Ναι; Ετσι θάναι.

  125. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>ας κρίνει ο αναγνώστης αν το ζήτημα βασίλε­ψε (= τελείωσε) ή ακόμα βασιλεύει ( = μεσουρανεί)!

    Συρτός της νύχτας

    Φεγγάρι μου ζηλεύγω σου
    στη λαμπυρότητά σου
    να μπόρουνα να σ΄ακλουθώ
    στα βασιλέματά σου

    δεδομένων των προηγούμενων στίχων:

    Φεγγάρι μου λαμπρότατο
    ζηλεύει σου η καρδιά μου
    γιατί θωρείς την αγαπώ
    και μένα είναι μακριά μου,

    τα βασιλέματα του φεγγαριού εδώ, είναι οι δόξες του, το μεσουράνημά του, η διαδρομή του στην οποία θα ήθελε να μπορεί ο ερωτευμένος να το ακολουθεί μαζί για να δει το ταίρι του κι όχι το χάσιμό του/η δύση του.

  126. Χαρούλα said

    Διάβασα αυτό. Ο πλεονασμός είναι σύλλογος ημιμαθών!🤪
    Η φυσικοθεραπεύτρια ισχυρίζεται πως ενεργεί με βάση τη Διακήρυξη των «Ελλήνων Αυτόχθονων Ιθαγενών», οι οποίοι επικαλούμενοι απόφαση του Δικαστηρίου της Χάγης δρουν σε διάφορες περιοχές της χώρας ανακαλώντας αποφάσεις θεσμικών φορέων.

  127. BLOG_OTI_NANAI said

    Ως εγκωμιαστικός τίτλος για τον βασιλιά υπάρχει το «Ήλιος της Πορφύρας». Στην εικόνα τα δύο πρώτα αποσπάσματα είναι από επιστολή του 10ου αι. και λειτουργικό χειρόγραφο του 11ου. Η Αρβελέρ επισημαίνει την ερμηνεία αυτή (λέει τα γνωστά «μόνο οι Έλληνες» αλλά έχουμε δει ότι άλλες φορές είχε αστοχήσει ως προς αυτό…)

  128. Πέπε said

    126

    Το ξέρεις με τον άλλο αυτόχθονα, που όταν η διευθύντρια στο σχολείο του παιδιού του απαίτησε μάσκα (ή τεστ, κάτι τέτοιο) αυτός έφτιαξε ένα χαρτί που της επέβαλλε πρόστιμο γύρω στα δυόμισι μύρια, καταβλητέα στον ίδιο;

    Τόσος κόσμος ήταν λανθανόντως λαλημένος και τους βγήκε με το στρες και την παράνοια της πανδημίας, ή λάλησαν εξ αρχής με την πανδημία;

  129. dryhammer said

    120,122,124. Επειδή στην κατεύθυνση που δύει ο ήλιος όταν τον βλέπεις από τη Δ. Χίο (ΔΝΔ) είναι η Αττική, όλα τα ηλιοβασιλέματα έχουν φοβερά χρώματα. Θυμάμαι ακόμα τα εκπληκτικά (μέχρι ανατριχίλας) χρώματα της δύσης στη Θεσ/νίκη που ο ήλιος έδυε πάνω από τη βιομηχανική ζώνη τότε στα ’80ζ.

  130. spiridione said

    Ο Κριαράς έχει και το επιχείρημα ως προς την άποψη του Ν. Πολίτη, ότι ‘βασιλεύει ο ήλιος’ δεν σημαίνει ‘έχει δύσει’ (μόνο όταν έχει δύσει ο ήλιος βρίσκεται στα ανάκτορα αυτού) αλλά ‘δύει’.
    Απ’ την άλλη πλευρά, μπορεί να το εννοούσαν ότι εκείνη μόνο τη στιγμή που δύει βασιλεύει. Ας πούμε, μία από τις φράσεις που χρησιμοποιούσαν και χρησιμοποιούν για τη δύση του ήλιου είναι ‘καθίζει ο ήλιος, έκατσε ο ήλιος’: «σαν κάτσει ο ήλιος, να έρτει προς μεσωθιό το φουσσάτο». Αλλά καθίζω είχε και τη σημασία ‘βασιλεύω, κυβερνώ», και φράση ‘καθίζω κράλης ή βασιλεύς’. Μήπως σχετίστηκαν αυτές οι δύο σημασίες;
    https://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/em_kriaras/scanned_new/index.html?start=0&id=55&lq=208&show=1
    https://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/em_kriaras/scanned_new/index.html?start=0&id=55&lq=209&show=1

  131. Α. Σέρτης said

    Ο Σετάτος το 1967 ([Βιβλιοκριτική] Marie Anne Lindenburg, Βασιλεύω dit du soleil. Ανάτυπο από τα Πρακτικά του 12ου Διεθνούς Συνεδρίου Βυζαντινών Σπουδών) σχολιάζει μια νέα ετυμολογική πρόταση, για να καταλήξει ότι του Κριαρά παραμένει η μέχρι τότε πιο πετυχημένη ετυμολογική απόπειρα. Κάνει λόγο και για μια ενδιαφέρουσα εκδοχή που θέλει το «ο ήλιος βασιλεύει» ως αλβανοελληνικό ευφημισμό.

    Click to access Setatos_204.pdf

  132. Μαρία said

    112
    Και μαζεύουν και φράγκα για την ανάκληση αντιπροσώπου, που την άκουσα απ’ τον τύπο στη Θέρμη.
    http://www.ellinesithagenis.gr/deddhe-menu/item/22-diadikasia-anaklisis-antiprosopefsis-plireksousiotitas

  133. sarant said

    127 Ενδιαφέρον αυτο της Αρβελέρ

    131 Ευχαριστούμε πολύ!

  134. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    128. καταλαλημένοι. Ποιος φανταζόταν κήρυξη λιποταξίας από την πανδημία από γιατρούς και μάλιστα καθηγητάδες !

  135. Σε βασίλεμα δεν αναφερεται αλλά το αφρικάνικο παραμύθι για τον ήλιο και το νερό είναι μακράν το ωραιότερο παραμύθι που έχω διαβάσει

    Στην Μαχαμπαράτα ο Αρτζούνα ορκίστηκε να μην τον βρει η δύση του ήλιου ζωντανό αν δεν είχε σκοτώσει τον Κάρνα. Οπως ήταν λογικό όλος ο στρατός του Κάρνα τον προστάτευε ώστε να μην μπορει να τον τοξεύσει ο Αρτζούνα μέχρι που σκοτείνιασε κι άρχισαν να πανηγυρίζουν αφήνοντας έκθετο τον Κάρνα που σκοτώθηκε από το βέλος του Αρτζούνα. Πριν προλάβουν να διαμαρτυρηθούν ο ήλιος ξαναπρόβαλε για λίγο κι έδυσε μετά κανονικά. Ηταν η παρέμβαση του Κρίσνα που δημιούργησε την ψευδαίσθηση για να βοηθήσει τον Αρτζούνα κι η μέρα έμεινε στην ιστορία σαν την μέρα που ο ήλιος έδυσε δυο φορές

  136. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Κάποτε, πριν κάποιες δεκαετίες, το ‘χαμε συζητήσει αυτό το «παρόδοξο» τρεις-τέσσερις φίλοι σε ταβέρνα 🙂 . Φυσικά μπλεχτήκαμε…

    Η άποψη Κριαρά μού φαίνεται πιο στέρεη. Και δεν βλέπω αντίφαση με την «εικόνα του βασιλικού μεγαλείου του ήλιου πού δύει». Ίσως την συμπληρώνει κιόλας, πραγματολογικά.
    —=—
    21, ΕΦΗ
    Εδώ ρώτα! 🙂 Εγώ τη θυμάμαι ολοκάθαρα αυτή την έκφραση τη σχετική με το βασίλεμα = μεσουράνημα του χαρταετού*, όταν είχε ανέβει στα ‘επουράνια’!
    (και την λέω και στα εγγόνια μου, σε ανάλογες καταστάσεις…)
    Φαίνεται, την είχαμε συνδέσει και με την ονομασία ‘άστρο’ –όπως λέγαμε εδώ τον χαρταετό. (Βλ. και #34, Πέπε).
    *…το βασίλεμα του φεγγαριού του Φουσταλιέρη!

    >>Μοιρολόγια με τα ματάκια που βασίλεψαν μόνο έρχονται στο νου μου.
    Δεν ξέρω αν έχεις ακούσει την έκφραση «’ποβασιλεύουνε τα μάθια του», όχι από νύστα αλλά στις τελευταίες στιγμές κάποιου.
    Κάτι παρόμοιο λέει και ο Βαλαωρίτης στο λινκ που έδωσε ο Spiridione στο #105: ‘Το μάτι ανταριασμένο του σκοτωμένου τρεις φορές ανεβοκατεβαίνει και βασιλεύει σκοτεινό’.

    102, Spiridione
    Ο Κριαράς ωστόσο στο αντίστοιχο λήμμα του Λεξικού του (τ. Δ, σελ. 57) αναφέρει τον στίχο ‘Βασίλευσεν ο ήλιος , κ ‘ έφθασεν η εσπέρα’. Δηλαδή, η έκφραση με τη σημερινή της σημασία, υπήρχε ήδη από τον 10ο (περίπου) αιώνα.

  137. Αυτόχθονες ιθαγενείς και τα 2,7 μύρια
    https://www.topontiki.gr/2021/09/23/arnites-koronoiou-ta-apistefta-engrafa-pou-katathetoun-epikalounte-tous-ellines-aftochthones/

  138. Και το «κίνημα»: http://www.ellinesithagenis.gr/

  139. Γιάννης Ιατρού said

    88: Κιγκέρι ..Ε, α μα πια..
    εμ δεν σε πρόλαβα, εδώ 🙂

    95: Ο Δημήτρης πάει να βρει τον μάστορή του 🙂

    Τά είπατε σχεδόν όλα, μόνο εκείνο το υποτιθέμενο της Πυθίας που είπε στη=ον Ιουλιάνο *δηλ. στον απεσταλ΄μενο του) δεν είδα

    «Είπατε τώ βασιλεί, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην, ουδέ παγάν λαλέουσαν. Απέσβετο και το λάλον ύδωρ»,

  140. 61# Πέδη ευχαριστώ, μου αρέσουν αυτά τα δυστοπικά αλλά το βίντεο δεν βλέπεται, μου βγάζει μια έγχρωμη κουρτίνα.

  141. # 139

    Η Πυθία τα είπε αυτά γιατί βαριότανε να μαστουριάσει και τα λοιπά θεατρικά, μια χαρά την κάνει και σήμερα την δουλειά της εκεί που θέλει, έχω «εσωτερική» πληροφόρηση 🙂 🙂

  142. Νέο Kid said

    Μεταξύ σοβαρού και αστείου , μήπως το βασίλεμα είναι αρκετά πιο παλιό απότι νομίζουμε;
    Μήπως συνδέεται με τον Απόλλωνα και το άρμα του; Πού πήγαινε ο Απολλωνας-Ήλιος όταν τελείωνε το (κυριολεκτικό!) μεροδούλι; Για νυχτοφάι στον Όλυμπο! Τη νύχτα τρώνε βασιλικά μόνο οι θεοί! Οι άνθρωποι κοιμούνται.

  143. Pedis said

    # 140 – Ατσιντέντι! Από δώ? Όμως, στ’ αγγλικά:

    https://fsharetv.co/movie/the-10th-victim-episode-1-tt0059095

  144. gbaloglou said

    136 Από ποιο έργο αυτό το παράδειγμα του 10ου αιώνα;! [Εδώ που είμαι δεν έχω πρόσβαση στο Λεξικό Κριαρά.]

  145. Γιάννης Ιατρού said

    142: αφού η Πυθία το είπε που πήγαινε παλιά

  146. aerosol said

    #51
    Η ζεστασιά του φωτός δεν είναι ίδια κατά την ανατολή και τη δύση του ήλιου. Δεν μιλάμε για το καθαρό ηλιακό φως εκτός της ατμόσφαιρας: δεν στεκόμαστε στο διάστημα να το δούμε, βρισκόμαστε στη Γη. Εξάλλου αυτό που μπορούμε να μετρήσουμε αλλάζει ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, δεν είναι σταθερό ακόμα κι αν μετράμε την ίδια ακριβώς ώρα κάθε μέρας. Συχνά είναι διαφορετικά τα χρώματα της αυγής από την δύση -πριν ακόμα δω καθαρά την φωτογραφία που έβαλες, το μυαλό μου κατάλαβε «αυγή». Η αιτία είναι πως η ατμόσφαιρα είναι συνήθως πολύ καθαρότερη την αυγή και το ηλιακό φως διαχέεται λιγότερο, και τα δραματικά θερμά χρώματα βρίσκονται σε μικρότερο εμβαδό του ουράνιου θόλου. Αυτό είναι αισθητό και σε φωτογραφίες.

    Αν μιλάμε για ζωντανή παρατήρηση, η όρασή μας λειτουργεί αλλιώς το πρωί και αλλιώς το βράδυ. Το μάτι μας αντιλαμβάνεται διαφορετικά τα χρώματα, κάτι που κάνει την αίσθηση της αυγής διαφορετική από της δύσης -αλλά αυτό είναι υποκειμενικό και δεν σημαίνει κάτι για το ίδιο το φως.

    #106
    Αν και συχνά βλέπουμε να το αναφέρουν ως μωβ, στην ουσία πρόκειται για πολύ σκούρο κόκκινο που μωβίζει ελαφρώς (έχει και λίγο μπλε μέσα). Το πορφυρό στα ελληνικά δεν ταυτίζεται με το μωβ. Είναι ο αγγλικός όρος purple που μπερδεύει τα πράγματα.

    #126
    Εμείς, του Συλλόγου Ντόπιων Αυτοχθόνων Ιθαγενών («ΝΑΙ»), δεν τα βρίσκουμε καθόλου σοβαρά αυτά τα πράγματα!

  147. gbaloglou said

    89 Να πω και εγώ ότι η ανατολή στην κορυφή του Όρους του Μωυσέως (με πυρπολημένη όλη την οροσειρά του Σινά) ξεπερνούσε σε ομορφιά κάθε ηλιοβασίλεμα (ακόμη και εκείνα στην Λίμνη Οντάριο, με τον ήλιο να βυθίζεται σ’ αυτήν, μόλις και μετά βίας ξεπροβάλλοντας κάτω από πυκνότατα σύννεφα);

  148. Θα είχε ενδιαφέρον να δούμε πώς λένε το ηλιοβασίλεμα σε άλλες γλώσσες, κι αν υπάρχουν αναλογίες. Για τα αλβανικά βλέπω και μια απάντηση, Νικοκύρη, στο τουίτερ σου,

  149. Α. Σέρτης said

    144
    https://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/em_kriaras/scanned_new/index.html?start=99&id=52&show=1

  150. sarant said

    137-8 Πίκρα σκέτη…

    144 Νομίζω από τον Διγενή Ακρίτα είναι

    148 Την αλβανική έκφραση την αναφέρει ο Κριαράς στις σελ. 84-85 της μελέτης του (που δίνω το λινκ στο άρθρο) ενώ πιο πέρα, σε υποσημείωση υπάρχει μια αναφορά σε ρουμάνικη έκφραση και σε εργασία για τις βαλκανικές γλώσσες.

  151. 144: παρεμπ., https://www.mediafire.com/folder/b4gh6j1sobkor/kriaras

  152. Μαρία said

    148
    Για τους Γάλλους ο ήλιος πλαγιάζει (για ύπνο).

  153. gbaloglou said

    150 Περίεργο τότε να μην το συμπεριλαμβάνει στην μελέτη του του 1937!

  154. Θα ήταν εξαιρετικά ωφέλιμος ένας Σύλλογος Ντόπιων Αυτοκτόνων Ιθαγενών.

  155. gbaloglou said

    144, 149, 150, 151 Η απάντηση βρίσκεται στο άρθρο του Michael Jeffreys DIGENIS AKRITAS MANUSCRIPT Z και στις φράσεις «E and G are the earliest surviving Greek manuscripts of Digenis by a margin of perhaps a century. Z is a reconstruction from three later manuscripts, which has been severely criticised for its unevenness.» — καταφανώς ύστερο (και συνεπώς πολύ μεταγενέστερο του 10ου αιώνα) χειρόγραφο (που ο Κριαράς δεν είχε υπ’ όψιν του το 1937, όπως έμμεσα προκύπτει από το ίδιο άρθρο).

  156. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    121 – Το 90 ήμασταν εκεί με την Παπέν, ανύπαντροι ακόμη, πήγαμε στην Οία όπως και πολλοί άλλοι για να δούμε το ηλιοβασίλεμα που αποδείχτηκε μάπα γιατί ο ορόζοντας δεν ήταν καθαρός κι ο ήλιος χάθηκε σαν μέσα σε κάπνα. Το κέρδος, μια φωτογραφική Ολύμπους που κάποιος ξέχασε στα βράχια. 😊
    Την επόμενη εβδομάδα πήγαμε στην Ίο, ένα απόγευμα ανεβήκαμε στον λόφο απέναντι από το λιμάνι κι απολαύσαμε ένα ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ηλιοβασίλεμα, μετά πήγαμε στην σκηνή μας στο κάμπινγκ, κι απολαύσαμε ο ένας τον άλλον.😊

    Ένα από τα ομορφότερα ηλιοβασιλέματα, ήταν στην Σαμοθράκη το 2003 στις Μακρυλιές (Λάκκωμα), είναι από αυτά που, λές κι είσαι μέσα σε χρυσομελένιο περιβάλλον και το αισθάνεσαι στο δέρμα σου.

    Το σημαντικό, είναι να παρατηρείς την λειτουργία της φύσης, κι όταν κοιτάζεις τον ουρανό να μη ψάχνεις να βρείς τον όποιο παραμύθι θεό, αλλά τον εαυτό σου, τα υπόλοιπα για τα μοναδικά ηλιοβασιλέματα, είναι τουριστική κατανάλωση για τους κωλοσφιγμένους αυτού του κόσμου που έχουν πληθύνει επικίνδυνα.😎

  157. Alexis said

    #137, 138: Υπάρχουν δεκάδες σύλλογοι, σωματεία, σύνδεσμοι, οργανώσεις κλπ. βαρεμένων ανά την Ελλάδα, έχω μπει κατά καιρούς σε ανάλογα σάιτ και έχω φρίξει από αυτά που διάβασα.
    Ο Σώρρας ήταν ίσως η πιο γνωστή τέτοια περίπτωση τα τελευταία χρόνια.
    Ένα ακόμα τέτοιο «κίνημα» στη λίστα δεν μου κάνει καμία εντύπωση.
    Η πανδημία ήταν απλώς η αφορμή, όπως ήταν πριν από μερικά χρόνια τα μνημόνια.
    Αύριο μπορεί να είναι κάτι άλλο.
    Και όπως έχω ξαναπεί οι περισσότεροι από αυτούς είναι, συγκαλυμμένα ή απροκάλυπτα, τέκνα της ακροδεξιάς και των παραφυάδων της.

  158. Irresistible said

    1) Το άρθρο έχει ένα σημαντικότατο λάθος που «βγάζει μάτι». Γράφει ο κ. Σαραντάκος: «Ο Ν. Πολίτης δέχεται τη γνώμη του Κοραή, αλλά προσθέτει…»

    Αλλά, κύριε Νίκο, πού βρήκατε γραμμένο ότι ο Ν. Πολίτης δέχεται την γνώμη του Κοραή; Σάς μπέρδεψε ο Κριαράς και τα κριάρια του; Ο Νικόλαος Πολίτης ΔΙΑΦΩΝΕΙ καθέτως + οριζοντίως με τον Μέγα Κοραή και τον κατηγορεί ότι παρενόησε και συνέχυσε το Ψαλμικό εδάφιο… ΑΝΑΡΤΩ τί γράφει ο Ν. Πολίτης στο μνημειώδες σύγγραμμά του «Ο Ήλιος κατά τους δημώδεις μύθους» (Αθήναι 1882)

    2) Ο αδαέστατος κ. Μίκιος στο σχόλιο 136 (τέλος) προσεπάθησε να παραπλανήσει το Ιστολόγιο, ισχυριζόμενος ότι η φράσις «βασίλευσεν ο Ήλιος» υπάρχει από τον 10ο αιώνα κι ότι τάχα το αναφέρει στο Λεξικό του ο γερο-Κριαράς. Αλλά ο γερο-Κριαράς δίνει στον 4ο τόμο του Λεξικού του, (λήμματα «βασίλευμα» + «βασιλεύω») ως πρώτη καταγραφή της λέξεως «βασίλευμα» με την σημασία «δύσις ηλίου» το ποίημα «Μερκούριος Μπούας» του Ιωάννου Κορωναίου (16ος αιών). Ως 1η καταγραφή του «βασιλεύω» με την σημασία του «δύω» ο γερο-Κριαράς δίνει το δράμα «Ποιμήν Πιστός» του Ζακυνθηνού Μιχαήλ Σουμμάκη (Βενετία 1658) και το Διγ. Z 194 (15ος αιών).

    Ο παντελώς αστοιχειώτος κ. Μίκιος μπέρδεψε προφανώς τον 10ο αιώνα που έζησε ο Διγενής Ακρίτας με τον 15ο αιώνα που διασώζεται το αρχαιότερο χειρόγραφο του έπους «Διγενής Ακρίτας». Κι ο κ. Σαραντάκος στο σχόλιο 150β δεν τόλμησε να διορθώσει τον κ. Μίκιο, για να μή τον χάσει από πελάτη!.. Αυτά ζούμε εμείς οι αναγνώστριες που σκαμπάζουμε τα βασικά και διαβάζουμε καθημερινώς το Σαραντάκειο Ιστολόγιο… Άλλο θέμα αν δεν τολμάμε να τα μολογήσουμε, όπως καλή ώρα κάνω τώρα εγώ…

    3) Εύγε στον διαπρεπή βυζαντινογνώστη κ. Γ. Μπαλόγλου, που με μιά απλή ερώτηση στο σχόλιο 144 «τάπωσε» τον αδαέστατο κ. Μίκιο, ο οποίος δεν έχει ακόμη τολμήσει να βγεί και να του απαντήσει, για να μή καταλάβουν όλοι την γκάφα του (10ος αιών). Ωστόσο, και ο κ. Μπαλόγλου με την σειρά του ταπώθηκε από τον δαιμόνιο σχολιαστή κ. Σέρτη (σχόλιο 149) και τον σχολιαστή Στάζυμπο (σχ. 151) που του υπέδειξαν με ευγένεια πως και οι 18 τόμοι του Μεσαιωνικού Λεξικού Κριαρά υπάρχουν δωρεάν στο Διαδίκτυο. Ελπίζω ότι ο αγαπητός κ. Μπαλόγλου θα βγεί και θα μάς εξηγήσει πώς γίνεται αυτός ο ειδήμων να αγνοεί αυτή την σημαντικότατη πληροφορία που γνωρίζει και ο τελευταίος κάφρος χρήστης του Διαδικτύου.

    Έχω κι άλλα, αλλά δεν ξέρω αν θα τα προλάβω σήμερα, διότι ήρθα κουρασμένη από τη δουλειά…

  159. Πέπε said

    > Όπως και να έχει, ευελπιστούμε η περιήγηση σας στην ιστοσελίδα μας να σας εκπλήξει ευχάριστα!

    Αποτυχία, έτσι; Ο ένας δεν εκπλήσσεται καθόλου (#157), ο άλλος δυσάρεστα (#150)…

    Απ’ ό,τι καταλαβαίνω εδώ το μοτίβο είναι ότι ξαφνικά και διά μαγείας αποκτήσαμε τηνεξουσία να καταργούμε βουλές, κυβερνήσεις κλπ. Κολλάει και με το πρόστιμο που έκοψε ο άλλος εν ονόματι του εαυτού του και των Αυτοχθόνων Γηγενών Ντόπιων.

  160. Spiridione said

    155. Είναι από το χειρόγραφο της Άνδρου που είχε δημοσιευτεί το 1881. Ή δεν το είχε υπόψη του ή δεν το έλαβε υπόψη του ο Κριαράς για τη χρονολόγηση.
    https://books.google.gr/books?id=h9MGAAAAQAAJ&pg=PA6&dq=%22%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%BB%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%BD+%CE%BF+%CE%AE%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%82%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiS1-rZ9pXzAhUnSvEDHU9lCaMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q&f=false

  161. # 106, 146 b

    Χρόνια χρησιμοποιούσα τις πορφύρες για δόλωμα και σας βεβαιώ πως βάφουνε μωβ ό,τι ακουμπάνε. Τώρα αν με με κάποιν τρόπο ( λίγο κίτρινο ; ) έπαιρναν από αυτές κόκκινο χρώμα είναι άλλο πράγμα

  162. Triant said

    156: Ios Club ’79, ηλιοβασίλεμα με κλασική μουσική, καθισμένοι στα βραχάκια και με την χαρακτηριστική μυρωδιά της τετραϋδροκαναβινόλης διάχυτη. Και 22 χρονών.

  163. freierdenker said

    Αναρωτιέμαι αν μπορούμε να δούμε τον βασιλιά ήλιο ως εξέλιξη (υποβάθμιση) του θεού ήλιου.

    Ιεραρχικά ο βασιλιάς ήταν ένα σκαλί, ή καμιά φορά και μισό μόνο σκαλί κάτω από τον θεό, οπότε ο βασιλιάς ήλιος είναι η φυσιολογική θέση του έκπτωτου θεού ήλιου.

  164. Πέπε said

    163

    Ότι δηλαδή όσο έφεγγε στον ουρανό ήταν θεός, και κατά τη δύση του εκπίπτει σε απλό βασιλιά; Αν το κατάλαβα καλά, δύσκολο μου φαίνεται…

  165. Το πιο ωραίο ηλιοβασίλεμα το έχω δει ένα ξημέρωμα 😜 στην Ανάφη. Είχαμε κοιμηθεί στον περίβολο του εκκλησιδακιού της Καλαμιώτισσας, στην κορυφή του μονόλιθου, και όταν ξυπνήσαμε χαράματα ήμασταν πάνω από το σύννεφο, το οποίο διασχίσαμε κατεβαίνοντας.

  166. Πέπε said

    165

    Εγώ πάλι εκεί έχω φάει μια από τις μεγαλύτερες φρίκες. Αργήσαμε να ξεκινήσουμε την ανάβαση, και μας έπιασε ένα ηλιοβασίλεμα το οποίο ούτε ξέρω ούτε με νοιάζει πώς ήταν, γιατί ρίχνοντάς μας στο ημίφως μ’ έκανε να ανακαλύψω ξαφνικά ότι έχω υψοφοβία ή ακροφοβία, κάτι τέτοιο, που μου έκανε την ανάβαση μαρτύριο. Αλλά είχαμε ήδη προχωρήσει αρκετά και δεν έπαιζε να γυρίσουμε, μόνο μπροστά πήγαινε.

    Στην επιστροφή, που ήταν μέρα, δεν είχα το παραμικρό πρόβλημα, μου φάνηκε αστεία η διαδρομή, αλλά ορκίστηκα ότι αν ξανακούσω «ο δεύτερος ψηλότερος κατακόρυφος βράχος της Μεσογείου», «ο καλύτερος κώλος δυτικά του Ρίο Πέκος» και άλλα τέτοια από το βιβλίο Γκίνες, θα τα αντιπαρέλθω χωρίς ίχνος περιέργειας.

  167. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα. Ο Μιχάλης Νικολάου έκανε το εξής σχόλιο σε άλλο νήμα, που προφανώς ανήκει εδώ:

    ————————
    Sunset Boulevard τίτλος ταινίας του Χόλυγουντ από την ομώνυμη λεωφόρο του Λος Άντζελες που περνάει από Χόλυγουντ, Μπέβερλυ Χιλς, κ.α. πριν καταλήξει στον Ειρηνικό. Εφάπτεται και της βόρειας πλευράς του UCLA.

    H Sunset είχε και το αγαπημένο Μπεν Φρανξ, ντάινερ που έμενε ανοιχτό κι από το βασίλεμα του ήλιου μέχρι αυτός να ξανασκάσει μύτη στους αυλικούς του το άλλο πρωί για να τους βλέπει όλη μέρα.
    ————————

    Η ταινία είναι του Μπίλι Γουάιλντερ, για μια ντίβα που δεν θέλει να παραδεχτεί ότι έχει περάσει η δόξα της. Παίζει η Γκλόρια Σβάνσον.

  168. Επί των ποδοσφαιρικών η ατυχία του ΠΑΟ είναι πως μετά τις δυο ήττες υποδέχεται τον επικεφαλής της βαθμολογίας με 3/3 νίκες Βόλο και μάλλον είναι σκούρα τα πράγματα…
    Τον Βόλο δεν τον έχω δει, εξαιρετικές ομάδες έχουν ο Παναιτωλικός και η Λαμία παρά τις 3/3 ήττες της, τις θεωρώ καλύτερες του Ιωνικού των 4β ακόμα και του ΠΑΣ Γιάννινα των 7 β., ομάδες που έχω δει.
    Η άνοδος των επαρχιακών ομάδων οφείλεται στα περισσότερα λεφτά που πήρανε από τηλεοπτικά συμβόλαια οι μικρές ομάδες με την υποστήριξη του ΠΑΟΚ κι απ’ ότι φαίνεται έκαναν καλές μεταγραφές αντίθετα με τα γνωστά παραρτήματα που ακολούθησαν » τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι» τις συμβουλές του προστάτη…
    Οσον αφορά τον ΠΑΟΚ η αλήθεια (που δεν λέγεται) είναι πως θεωρεί πολύ περισσότερο κρίσιμο το παιχνίδι με την Σλόβαν παρά το ντέρμπυ με την ΑΕΚ γιατί και φέτος οι θέσεις 2-4(ή κυπελλούχος ) είναι ισοδύναμες στο Κόνφερανςλιγκ και τα ευρωπαϊκά ράνκιν είναι απογορευτικά για τσουλου-πλην ΟΣΦΠ. Λογικά λοιπόν θα κοιτάξει να βελτιώσει όσο μπορεί περισσότερο την ευρωπαϊκή του θέση ενώ στο πρωτάθλημα με συμμετοχή 6 ομάδων στα πλέηοφφ των 10 αγωνιστικών υπάρχει η δυνατότητα βαθμολογικών ανατροπών με μια καλή ενίσχυση στο παζάρι του Γενάρη.

  169. freierdenker said

    164

    Το σκεφτόμουν γενικά για τον ήλιο ως βασιλιά στο οποίο ξεστράτισε η κουβέντα, όχι για το δύση/ηλιοβασίλεμα.

    Προφανώς εικασίες κάνω (πλάθω και εγώ μια ιστορία), αλλά ξέρουμε οτι υπήρχε ο θεός ήλιος, ο οποίος σε κάποια στιγμή εκπίπτει / απαγορεύεται, και εμφανίζεται ο βασιλιάς ήλιος.

  170. 166# Έχουμε που λες ανέβει το απόγευμα, και κάθομαι με μια κοπέλα και χαζεύουμε ένα γεράκι που έπλεε στον αέρα με τα ρεύματα, στο υψόμετρό μας. Κι όπως το κοιτάμε ντιπ χαζεμένοι, αυτό φαίνεται πως κάποια μάσα εντόπισε από κάτω του και κάνει μια ξαφνική βουτιά καμιά εκατονπενηνταριά μέτρα, σφαίρα ίσα κάτω. Μας έφυγε η ψυχή λέμε 🙂
    Α προπό, για το ηλιοβασίλεμα της Οίας, όπως τα λες.

  171. Κουτρούφι said

    Ο ήλιος βασιλεύει στη μέση του γιαλού
    και συ διαόλου κόρη πας κι αγαπάς αλλού
    ——————————————————-
    Ήλιε στα βασιλέματα καρτέρεψε κι’ εμένα
    γιατί με δυσκολέψανε δυο μάτια δακρυσμένα.

  172. Triant said

    Και η ταινία Sunset Limited που με καθήλωσε. Όπως καταλαβαίνουμε ο κύριος Άσπρος (Tommy Lee Jones) προσπαθεί να πέσει στις γραμμές, ο κύριος Μαύρος (Samuel Jackson) τον συγκρατεί και όλη η ταινία είναι οι δυό τους σε ένα δωμάτιο όπου ο θρήσκος κύριος Μαύρος προσπαθεί να μεταπείσει τον άθεο κύριο Άσπρο,

  173. Pedis said

    # 170 – Κι εγώ συχνά θυμάμαι να χαζεύω χωρίς κοπέλα, από τη θητεία στον Έβρο τις υπέροχες ανατολές (χωρίς πλάκα, αξέχαστες). Ηλιοβασίλεμα όχι, δεν είχα δει, αντίθετα θυμάμαι tramonto: από την άλλη μεριά του στρατοπέδου είχε ένα λόφο. 😆

  174. 173# Περκέ δε βάλαμε αυτό που λέει για τον σόλε κε βερρά, τραμοντερά, ρινασερά?

  175. spyridos said

    Δεν με πείθει η «χρωματική προέλευση» από το βασιλικό (πορφυρό) χρώμα. Η εξήγηση είναι απλούστερη και αυτή του Κριαρά με πείθει.
    Έχουμε πολλές λέξεις με αντεστραμμένη σημασία στο πέρασμα του χρόνου.
    Μου φαίνεται λογική εξήγηση.

    60 β Ναι

    146
    Γιατί είπα κάτι διαφορετικό; Ολόκληρο άρθρο λινκάρισα.
    Εδώ δεν βλέπουμε όλοι ίδια τη φωτογραφία. Άλλος με καλιμπραρισμένη IPS οθόνη και άλλος στο κινητό.

    Για μάντεψε εδώ. Ανατολή ή Δύση.

    ******************************
    Τα ωραιότερα ηλιοβασιλέματα και ανατολές είναι σίγουρα στην Αθήνα.
    Οσο περισσότερη ατμοσφαιρική μόλυνση τόσο εντυπωσιακότερα.
    Αλλά και η υγρασία παίζει το ρόλο της. Δίπλα από της ποταμιές είναι επίσης πανέμορφα και στη θάλασσα όταν έχει ομίχλη και συννεφιά.
    Αλλιώς είναι βαρετά.
    Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί στο ηλιοβασίλεμα σχεδόν όλοι κοιτάνε τον ήλιο.
    Το φως που δίνει ο ήλιος είναι το ενδιαφέρον.

  176. Pedis said

    # 174 – Αδερφή της Μαριάντζελας Μελάτο! 90τοσο η Βερτμίλλερ, ζωή νά ‘χει.

  177. Πέδη, εδώ σε τι διάλεκτο τραγουδά η Μελάτο; Φριούλι; Κάπως θυμάμαι ότι εκεί είναι οι βάλτοι απ’ όπου ξεκινά ο Τζανίνι στην ταινία.

  178. BLOG_OTI_NANAI said

    Πάντως μου είναι δύσκολο να καταλάβω, αν δεχτούμε ότι πρόκειται για λαϊκή έκφραση, τι ρόλο παίζουν οι πολύπλοκες ετυμολογικές διαδρομές. Βλέπεις την λαμπρότητα του βασιλιά, βλέπεις την λαμπρότητα του Ήλιου την ώρα που δύει, και λες «τώρα ο ήλιος βασίλεψε», δηλ. κοίτα, τώρα έγινε ο Ήλιος σαν βασιλιάς. Μια χαρά σκέψη για το ξεκίνημα της φράσης. Νομίζω πως όσο πιο δαδδαλώδεις διαδρομές ακολουθεί κάποιος για μια απλή έκφραση, τόσο επιβεβαιώνει ότι θα ήταν αδύνατο το λαίκό αισθητήριο να δουλέψει έτσι.

  179. Χρίστος said

    177. Abruzzese

  180. Α! Γκράτσιε. Καμία σχέση με ό,τι νόμιζα.

  181. Πέπε said

    178

    Αυτό φαίνεται προφανές σε πολλούς (και σ’ εμένα, #10), αλλά υπάρχουν και επιφυλάξεις. Ακόμη κι αν η απάντηση βρίσκεται εκεί, ποια ακριβώς είναι; Σκέψου για παράδειγμα ότι βασιλεύω δε σημαίνει γίνομαι βασιλιάς (εναρκτικό) αλλά είμαι βασιλιάς (διαρκής κατάσταση). Τώρα ο ήλιος υπήρξε βασιλιάς;;;

  182. Να ξαναπώ για τη διαφορά ανατολής και δύσης του ήλιου: Πόση ώρα κρατάει μια ανατολή και πόση μια δύση; Όλοι όσοι απόλαυσαν (κι εγώ σ’ αυτούς) μια ανατολή, πόση ώρα κάθισαν να χαζέψουν; 5; 10 λεπτά; Μετά τέλος. Έρχεται το φως . Γιατί στην ανατολή το φως πάει προσθετικά στο προηγούμενο κι έτσι το σκοτάδι φεύγει γρήγορα. Ενώ στη δύση πάει αφαιρετικά. Όλο και λιγοστεύει το φως. Κι επειδή τα χρώματα τα παίρνουμε μόνο από το φως, η δύση κρατάει πολύ κι έτσι έχουμε το χρόνο να την απολαύσουμε ξανά και ξανά. Δεν είναι τα 6 – 8 λεπτά που κάνει ο ήλιος για να φύγει ή να φανεί απ’ τη μια υποψία του μέχρι ολόκληρος (ή αντίστροφα).
    Γι’ αυτό και λέω πως για να το απολαύσεις ή το ένα ή το άλλο θέλεις να είσαι στο επίπεδο της θάλασσας ή σε καμποσιά (ή ακόμα και σε βουνό αλλά με ανοιχτόν ορίζοντα). Και στο λεκανοπέδιο της Αττικής δεν έχεις τέτοιες χαρές. Ο Υμηττός απ’ τη μια κι η Πάρνηθα απ’ την άλλη είναι φράχτες. Αλλά επειδή το βασίλεμα κρατάει αρκετά, στην τελευταία μπορεί να γίνει παιχνίδι (κι αν είσαι στα Φάληρα και τον βλέπεις να βουτάει πίσω απ’ τη Σαλαμίνα πούναι πολύ χαμηλή, τότε είναι ακόμα καλύτερα).

  183. gbaloglou said

    Μια και όλα δείχνουν 15ο αιώνα, μια ποιητική άποψη: μετά την Άλωση άρχισαν κάποιοι να λένε «η Βασιλεύουσα εβασίλεψεν, όπως ο ήλιος το εσπέρας» … κλπ κλπ

  184. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    175# Για τη μόλυνση που γράφεις, λένε πως τις εντυπωσιακότερες ανατολές και ηλιοβασιλέματα τις έβλεπε κανείς μετά από ατοσφαιρική πυρηνική δοκιμή. Ας ελπίσουμε να μην, πια…
    Κι αυτό για τις ρομαντικές ψυχές:

    I titled this post “When Sunsets Have a Negative Connotation” because of a detail of Yamaoka’s story about survivors of Hiroshima and Nagasaki. In her speech, she said that sunsets have a negative connotation for survivors because they look like the blast of the nuclear explosion they witnessed in 1945.
    https://u.osu.edu/trombetti16hseportfolio/2019/09/30/when-sunsets-have-a-negative-connotation/

  185. να μην ξεχάσουμε και την φράση:
    «Νίκας τοις βασιλεύσι» που την εποχή του Χριστόδουλου έγινε: «νίκας τοις ευσεβέσι»
    και η πιτσιρικαρία τη εποχής κορόιδευε ότι ο ήλιος δεν θα βασιλεύει πια αλλά θα ευσεβεύει!
    καλημέρα

  186. Τέλος πάντων αφού δεν το γράφει εδώ μεταφέρω σχόλιο ενός φίλου από αλλού:

    Διάβασα ότι στους αρχαίους ήταν διαδεδομένη αντίληψη πως το σπίτι του Ήλιου ήταν ο Κάτω Κόσμος. Καταλαβαίνω ότι δεν έβλεπαν το στερέωμα ως το βασίλειό του αλλά ως τον χώρο εργασίας του. Από το In the Dark Places of Wisdom P. Kingsley, σελ. 68:
    Αt the roots of western as well as eastern mythology there’s the idea that the sun comes out of the underworld and goes back to the underworld every night. It belongs in the underworld

    To ίδιο βρήκα και στο Handbook for the Recently Deceased του Ed Rousso: The underworld was considered the home of the sun

    Οπότε, προτείνω διστακτικά: «ο Ήλιος βασιλεύει», δηλ. «επιστρέφει εκεί που ανήκει» για πολλούς αρχαίους λαούς

  187. sarant said

    Kαλημέρα από εδώ!

    186 Κάτι τέτοιο λέει και ο Πολίτης:
    Ο Ν. Πολίτης δέχεται τη γνώμη του Κοραή, αλλά προσθέτει πως υπάρχει στη μεταφορική τού­τη έκφραση η μυθολογική εικόνα του βασιλικού μεγαλείου του ή­λιου πού δύει. Ο ήλιος εβασίλευσε σημαίνει: «ο ήλιος έγινε βασιλεύς, μεταβάς εις τα βασίλεια δώματα αυτού, κείμενα εν τη Δύσει».

  188. # 181

    Εντάξει ρε Πέπε, λογική εξήγηση είναι μήπως υπάρχουν αποδείξεις στις ετυμολογικές αναλύσεις ή επικρατέστερες εκδοχές μόνο, πολλάκις στηριζόμενες στο «κύρος» του προτείνοντος ;
    Αν αυτά που προτείνουν οι κοραής, κριαράς κ.λ.π. τα έλεγε κάποιος ανώνυμος ούτε σημασία δεν θα του δίνανε, άσε το πόσες φορές το «επιστημονικά ορθόν» αποδείχθηκε αργότερα λόγω προόδου, πατάτα !
    Μην το παίζουμε Ιερά Εξέταση …

  189. Χαρούλα said

    #175 Spyridos λέω με επιφύλαξη ανατολή. Όχι από τα χρώματα, αλλά από τον προσανατολισμό της εκκλησίας. Κανονικά το ιερό βλέπει Ανατολή. Και εδώ μου φαίνεται πως το ιερό είναι σακείθε!

  190. Νέο Kid said

    186. Χα! Πάλι δικαιώνομαι δηλαδή ο φούστης! 😀
    (Τελικά, μόνο πότε θα σβήσει ο ήλιος δεν ξέρω! Που κι αυτό το ξέρω δηλαδή, στο περίπου…)

  191. Pedis said

    # 177 – Απάντηση εδόθη.

  192. spyridos said

    182
    «΄…..Κι επειδή τα χρώματα τα παίρνουμε μόνο από το φως….»

    Δεν ισχύει φυσικά αυτό το λυκόφως και το λυκαυγές κρατούν ακριβώς τον ίδιο χρόνο.
    Αστικό λυκαυγές (και λυκόφως) περίπου από 23 ως 28 λεπτά από νότο ως βορά της Ελληνικής επικράτειας
    και ας προσθέσουμε και 5-6 λεπτά στα μέσα Ιουνίου.
    Με τον ίδιο τρόπο που μεταβάλλεται το φως τα 30 λεπτά πριν και μετά την ανατολή, μεταβάλλεται και τα 30 λεπτά μετά και πριν τη δύση.
    Προσθετικά ή αφαιρετικά δεν έχει σημασία.
    Περί ορέξεως βέβαια κολοκυθόπιτα.
    Εντάξει πολλοί οι σανσετάκηδες. Εμείς που κάνουμε αγροτικές εργασίες ξέρουμε την χαρά της ανατολής.
    Οι ναυτικοί κρατούσαν ταμπέλες με τις ώρες του ναυτικού λυκόφωτος. Ισως να κρατάνε ακόμα και να μην τα παίρνουν όλα ηλεκτρονικά.

    Έτσι μια σκέψη.
    Στα Γαλλικά και Ελληνικά (πχ) χρησιμοποιούμε διαφορετικές λέξεις για λυκόφως και λυκαυγές ενώ είναι το ίδιο φαινόμενο.
    Αν και στου Ελληνικούς αστρονομικούς χάρτες γράφουν μόνο λυκόφως και για τα δυο φαινόμενα.
    Στα Αγγλικά , Γερμανικά, Ολλανδικά χρησιμοποιούν μία λέξη και καθαρίζουν εύκολα.

  193. spyridos said

    189
    Λίγο μετά τη δύση, Σέριφος (1998 ;;;; ή εκεί κοντά)

  194. Γιάννης Ιατρού said

    177: Δύτα, εδώ λεπτομέρειες (και) για τα γλωσσικά του άζματος της χήρας που οδύρεται

  195. 194 Α! δεν είνα του Ρότα λοιπόν η μουσική;

  196. Γιάννης Ιατρού said

    194 (συνέχεια): κι η δική μας μιά χαρά το λέει 👍😍😉

  197. ΓΤ said

    175, 189, 193

    Δεν ξέρω αν είναι σωστή η σκέψη μου, γιατί, μεταξύ άλλων, είμαι άσχετος και από θάλασσες και συμπεριφορές σκαφάτων.
    Όταν πρωτοείδα τη φωτό, είπα σφαίρα «προφανώς δύση», γιατί σκέφτηκα ότι, αν ήταν ανατολή, τότε θα είχαμε περισσότερα σκάφη προσορμισμένα. Γύρισαν τη νύχτα τα κότερα, παρτάρουν, κοιμούνται κ.λπ. Δεν έχουν γυρίσει ακόμη, δεν έπεσε το βράδυ.

  198. 196 Εγώ από την Πασπαλά το είχα πρωτομάθει, εκεί γύρω στο ’90. Είχε και τους στίχους στη διάλεκτο και σε μετάφραση στο βιβλιαράκι της κασέτας.

  199. Νέο Kid said


    Κουίζ: Ανατολή ηλίου ή ηλιοβασίλεμα;
    Βοήθεια: Είναι γεγονός ότι για να ξεχωρίσεις ποιο απ τα δυο, ο ήλιος καθαυτός δεν βοηθάει. Βοηθάει μόνο η γη, το τοπίο.
    Οι λιμνούλες (λιμνάζοντα νερά) αλλά και τα δέντρα με τις σκιές τους είναι καθοριστικά…

  200. Γ. Μπάτζιος said

    Θαυμάσιο και αυτό το άρθρο σας!

    Μιας και αναφερθήκατε στο λεξικό Μπαμπινιώτη, υπάρχει στο λεξικό Συνωνύμων (λ. δύση) κάτι πληρέστερο σε σχέση με αυτό του ερμηνευτικού λεξικού:
    «[..] Τέλος, το εκφραστικό «ηλιοβασίλεμα» (όπως και το «βασίλεμα») τον εμφανίζει σαν βασιλιά, σύμφωνα με γενικά αποδεκτή ερμηνεία, επειδή έχει την πιο όμορφη όψη σε σχέση με κάθε άλλο σημείο τής νοητής ημερήσιας διαδρομής του».

    Να συμπληρώσω ότι προσωπικά θεωρώ αρκετά πειστική την υπόθεση ότι η σύνδεση του «βασιλέματος» με την ευπρέπεια στην κοινή αντίληψη επηρεάστηκε από τον ψαλμικό στίχο (92,1): «Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο, ἐνεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο» δεδομένου ότι ο στίχος αυτός ψάλλεται (αρχαιόθεν) στον Εσπερινό του Σαββάτου, ο οποίος συγκέντρωνε πάντα και το περισσότερο εκκλησίασμα.
    Όπως ξέρετε, υπήρχε κάποια εποχή που ο απλός κόσμος είχε πολύ έντονα βιώματα, παραστάσεις και ακούσματα από τη λειτουργική ζωή, κάποια απο τα οποία πέρασαν στη γλωσσική χρήση. Το παράδοξο είναι ότι όσο λιγότερο κατανοητά ήταν, τόσο περισσότερο μπορούσαν να οδηγήσουν σε εξωλειτουργικές παρασυνδέσεις (πβ. «άκουσε τον αναβαλλόμενο»). Από αυτή την άποψη ένας δημοφιλής στίχος «Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο» που ψάλλεται την ώρα ακριβώς που δύει ο ήλιος (αμέσως μετά το «Φως ιλαρόν») μπορεί πολύ εύκολα να οδηγήσει σε παρασύνδεση με τον ήλιο (πόσο μάλλον όταν αμέσως πριν ο Χριστός περιγράφεται ως «Φῶς ἱλαρόν»).

  201. spiridione said

    Αν και βλέπω σειρές, θα συμφωνήσω με τον Κόρτο. Σειρές εφάμιλλες των ταινιών θεωρώ μόνο αυτές με αυτοτελή επεισόδια, όπως π.χ. το Black Mirror, και μίνι σειρές. Οι υπόλοιπες, όσο καλές και να είναι, ξεχειλώνονται. Ακόμα και το Breaking Bad, που μου άρεσε, είχε πολλά γεμίσματα που δεν ήταν αναγκαία, και είχα διαβάσει ότι ο συμπρωταγωνιστής, ο Τζέσε, ήταν να «σκοτωθεί» από την πρώτη σεζόν, αλλά, επειδή άρεσε στο κοινό, τον κρατήσανε.

  202. spyridos said

    200
    «Βασίλεψες αστέρι μου,
    βασίλεψε η πλάση.
    Κι ο ήλιος, κουβάρι ολόμαυρο,
    το φέγγος του έχει μάσει.

    ………………………

    Και να που ανασηκώθηκα,
    το πόδι στέκει ακόμα.
    Φως ιλαρό λεβέντη μου
    μ’ ανέβασε απ’ το χώμα.»

  203. spyridos said

    199
    Ηλιοβασίλεμα. Αλλά πρέπει να γνωρίζεις και τα μέρη. Ο αγροτικός δρόμος και τα δέντρα θα μπορούσε να είναι στην Ολλανδία.
    π.χ στις Κυκλάδες τα δέντρα δείχνουν προς το νότο.

  204. sarant said

    199 Εγώ ανατολή βλέπω, αλλά για να το βάζεις κουίζ θα είναι ηλιοβασίλεμα 🙂

    200 Ευχαριστώ πολύ!

  205. Γιάννης Ιατρού said

    196: κι αυτό με την Ε.Π. υπάρχει, καλό κι αυτό. Άλλη πάντως η φωνή της Αβραμίδου, κατ΄εμέ πάντα😊. Στην Ε.Π-version που λες, νομίζω πως η απόδοση των στίχων είναι ελαφρά εξευγενισμένη😏 (δεν εννοώ το κείμενο, την απόδοση στην διάλεκτο εννοώ). Βρίσκω πως εδώ είναι πiο αντιπροσωπευτικό (έχει κι άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία γι αυτό το παραδοσιακό μοιρολόι). Για τους ιταλομαθείς ενδιαφέρον είναι ίσως και για την παράθεση στην (νεο-)ιταλλική, για σύγκριση👍

  206. Γιάννης Ιατρού said

    199: Εντάξει, αλλά πρέπει να ξέρεις π.χ. σε πιό ημισφαίριο βρίσκεσαι (κι από που φυσά συνήθως 🙂 )

  207. Πέπε said

    188

    Εγώ βασικά είπα «δεν πείθομαι απόλυτα». Μάλλον, για την ακρίβεια, «προς τα κει κλίνω αλλά δεν πείθομαι απόλυτα». Αλλά επειδή αυτό δε θα ήταν σπουδαία συμβολή στη συζήτηση, εξήγησα και γιατί δεν πειθομαι απόλυτα.

    Άμα κάθεσαι να τα εξηγείς πρέπει να πεις πολλά και λεπτομερή. Αυτό δε συνιστά ιερά εξέταση.

    Με άλλα λόγια, αν έλεγα «προς τα κει κλίνω αλλά δεν πείθομαι απόλυτα» σε μια παρέα όπου όλοι θα έλεγαν «ναι κι εγώ το ίδιο», δε θα σου φαινόταν ιερά εξέταση γιατί η συζήτηση θα έληγε εκεί!

  208. spiridione said

    178. Πάντως μου είναι δύσκολο να καταλάβω, αν δεχτούμε ότι πρόκειται για λαϊκή έκφραση, τι ρόλο παίζουν οι πολύπλοκες ετυμολογικές διαδρομές.

    Μα τις πιο πολύπλοκες διαδρομές τις έχουν οι λαϊκές εκφράσεις, φράσεις ή λέξεις, γιατί η ζωντανή γλώσσα είναι πολύ εύπλαστη και μεταβαλλόμενη. Για να μην πούμε για ετυμολογίες λέξεων, που υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα με απίθανες μορφολογικές ή σημασιολογικές αλλαγές, λίγες φράσεις έχουμε συζητήσει εδώ μέσα που δεν μπορούμε να βγάλουμε άκρη από πού προέρχονται; π.χ. θυμάμαι τη φράση ‘στην πένα’, που το φυσικό θα ήταν να σκεφτεί κάποιος ότι προέρχεται από κάποια ας πούμε εικόνα της πένας. Έλα όμως που η αρχική φράση ήταν ‘στο καντίνι’, μετά επιτατικά ‘στο καντίνι και στην πένα’, και στο τέλος έμεινε μόνο ‘στην πένα’.

  209. voulagx said

    #205: Δες τα σχολια, η ελληνικη μεταφραση των στιχων ειναι άλλ’ αντ’ άλλων απ΄ότι φαίνεται.

  210. BLOG_OTI_NANAI said

    181: Κατάλαβε τι λες, αλλά σκέφτομαι και το εξής: ας πούμε ότι κάποιος βγήκε σήμερα στη σύνταξη και καθώς ξεκουράζεται λέει στον φίλο του, «τώρα ζω και βασιλεύω». Ποιος δεν θα καταλάβει τι εννοεί, κι ας είναι σε όποιον χρόνο θέλει;

  211. BLOG_OTI_NANAI said

    210: Διόρθωση: «κατάλαβΑ τι λες»

  212. Pedis said

    # 208 α – Μάλλον, όπως τα λες. Η σωστή έκφραση (και η απλοστερη εξήγηση είναι πιθανά η σωστότερη) θα ήταν π.χ. «ο ήλιος ΑΚΟΜΗ βασιλεύει».

  213. dryhammer said

    205. Πεστε με διεστραμμένο, αλλά από το (περ) ’90 που το πρωτάκουσα με την Ε.Π. και μετά που τόψαξα λιγάκι, ήθελα να τ’ ακούσω από μια ξερή στάνια γυναικεία φωνή πχ σαν της Δόμνας Σαμίου

  214. dryhammer said

    213 συνέχεια… για να το καταλάβω πως είναι μοιρολόι.

  215. BLOG_OTI_NANAI said

    208: Νομίζω όμως ότι η δυσκολία αυτή κινείται αντίστροφα. Η αρχική λαϊκή έκφραση είναι απλά κάτι που υπάρχει στο παρόν εκείνο, δεν προκύπτει από ετυμολογικές δικαιολογήσεις. Αντιθέτως, πολύπλοκο είναι το ζήτημα μόνο για τον μετέπειτα ερευνητή. Αν όμως η αρχή βρίσκεται σε μια εικόνα, γιατί να μην προσεγγίζεται με τον πιο απλό τρόπο, όπως η λαϊκή σκέψη.

  216. Κώστας said

    Ίσως «βασίλεψε» με την έννοια «ολοκλήρωσε την καθημερινή διαδρομή με το άρμα του πάνω από τη γη» − κυβέρνησε, κυριάρχησε (για άλλη μία φορά) ως βασιλιάς. Μπορεί δηλαδή να εστίαζαν στην κάθε μέρα ξεχωριστά. Και να επεκτάθηκε η σημασία και στους άλλους χρόνους.

  217. 213-214 Δεν σου κάνει της Μελάτο;

  218. dryhammer said

    Είναι η καλύτερη, γιατί είναι πιο «θεατρική» και λιγότερο «λυρική» αλλά φαντάσου το με την ξερή κλπ φωνή μιας μοιρολογίστρας. Πολύ καλή μου φάνηκε κι αυτή των Duo Tez (γραμμένη με κινητό;) [Κάτι περί αξιοπρεπούς σπαραγμού]

  219. BLOG_OTI_NANAI said

    Έχουμε και ένα παράδειγμα από τραγούδι στα Απομν. Μακρυγιάννη:

  220. spiridione said

    215. Εννοείται ότι ο κάθε άνθρωπος κάθε δεδομένη στιγμή χρησιμοποιεί τις λέξεις και φράσεις που έχει μάθει και ξέρει, χωρίς να ψάχνει ετυμολογήσεις. Η πολυπλοκότητα προκύπτει από το πέρασμα του χρόνου.
    Επίσης, οι μεταφορές στη γλώσσα έχουν συνήθως μια λογική. Ας πούμε όλες μεταφορικές σημασίες της λ. βασιλεύω είναι επικρατώ, κυριαρχώ, δες το ΙΛΝΕ σχόλιο 105, π.χ. βασίλεψε ο βοριάς, βασίλεψε ο νοτιάς κ.α., που εύλογα εννοείται ότι φυσάει δυνατός βοριάς, κυριαρχεί ο βοριάς, όχι ότι εξασθενεί ο βοριάς. Άρα, αντίστοιχα με τον ήλιο, λογικό είναι όταν λέγεται ‘βασιλεύει ο ήλιος’ εννοείται ο ήλιος κυριαρχεί, είναι δυνατός, είναι στο απόγειο του, όχι ότι χάνεται, δύει (άλλωστε και άλλες λαικές εκφράσεις για τη δύση είναι αποδιαβαίνει, καθίζει, βουτά, στο ΙΛΝΕ). Οι σημασίες δε ‘βασιλεύουν τα μάτια’, όπως και βασιλεύει δηλ. λιγοστεύει το νερό που έχει το ΙΛΝΕ, είναι δευτερεύουσες και εξηγούνται από τη φράση με τον ήλιο που βασιλεύει, αλλιώς παραμένει ανεξήγητη. Αν σήμερα ας πούμε είχε χαθεί η φράση με τον ήλιο που βασιλεύει δεν θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε πώς προήλθε η φράση με τα μάτια που βασιλεύουν. Γι’ αυτό και η τόση συζήτηση για την προέλευση της φράσης, ώστε η εξήγησή της να έχει μια συνοχή μέσα στη γλώσσα και να μην είναι ξεκάρφωτη. Η εξήγηση που βασίζεται στην υποτιθέμενη χρωματική πανδαισία του ήλιου το ηλιοβασίλεμα παραείναι ποιητική για μια λαική γλώσσα και για ένα απλό καθημερινό πράγμα, και πάει κόντρα σε όλες τις υπόλοιπες μεταφορικές σημασίες του βασιλεύω. Κάπου λέει ο Σετάτος στο άρθρο του σε κάποιο παραπάνω σχόλιο ότι πρέπει να ερευνηθούν σε βάθος συγχρονικά και διαχρονικά όλες οι σημασίες των λ. βασιλεύω και δύω για να βγει κάποια άκρη.

  221. spiridione said

    216. Αυτό λέει πάνω κάτω και ο Κριαράς.

  222. Γιάννης Ιατρού said

    209: αφού ξέρεις πόσο ευγενικά τα λέω, έγραψα γαρ «εξευγενισμένη» 🙂

  223. Κώστας said

    221: Από ‘μένα το ‘κλεψε,,,

  224. spiridione said

    223. 🙂

  225. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ said

    Κάποτε πήγαμε εκδρομή στην Κέρκυρα με μία οικογενειακή φίλη που είχε περάσει πολλά χρόνια της ζωής της στη φυλακή λόγω της συμμετοχής της στην Εθνική Αντίσταση και κατόπιν στη διάρκεια της δικτατορίας. Και μας πήγαν και στον Πέλεκα να θαυμάσουμε το ηλιοβασίλεμα. Και ενώ όλοι οι συμμετέχοντες στην εκδρομή εκφράζανε τον θαυμασμό τους για το θέαμα, γυρίζει η φίλη και μου λέει «΄Εχω δει εγώ κάτι υπέροχα ηλιοβασιλέματα από το παράθυρο του κελιού μου στην Αλικαρνασσό!»

  226. aerosol said

    #175
    Είπες πως «η ζεστασιά του φωτός (μετριέται μάλιστα με την θερμοκρασία Κέλβιν) την Ανατολή και τη Δύση είναι ίδια».
    Είπα ότι ΔΕΝ είναι ίδια, καθότι δεν τη μετράμε στο διάστημα αλλά στη Γη, οπότε αλλάζει η θερμοκρασία επειδή είναι διαφορετική η ατμόσφαιρα.

    Το άρθρο που λινκάρησες είναι πολύ καλό αλλά δεν έλεγε κάτι για ειδικά για τη διαφορά θερμοκρασίας φωτός σε δύση και ανατολή. Έλεγε, όμως, πως εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες. Συνεπώς η ζεστασιά του φωτός όχι μόνο δεν είναι ίδια ανάμεσα σε ανατολή και δύση αλλά κάλλιστα μπορεί να διαφέρει ακόμα κι από τη μια ανατολή στην επόμενη.

  227. Irresistible said

    Σχολίου 158 συνέχεια…

    Μόλις τώρα βρήκα τον χρόνο να συνεχίσω. Η απάντησις στο ερώτημα του άρθρου (πόθεν προέκυψε το ρήμα «βασιλεύω» να σημαίνει «δύω» και να αναφέρεται στον Ήλιο) έχει δοθεί στο σχόλιο 127 απο΄την Ελενίτσα Αρβελέρ, αλλά ο διαπρεπής χριστιανός λόγιος κ. Blogotinanai είναι τόσο τούβλο που δεν το κατάλαβε. Και δεν το κατάλαβε, παρά το γεγονος ότι η φωτοτυπία που ανέβασε στο σχ.127 περιέχει την επίμαχη φράση… «Άναξ όλης της Γής, Ήλιος της Πορφύρας», που ήταν αναρτημένη στα βασιλικά δώματα του Ιερού Παλατίου…

    Είναι εκπληκτικό ότι ο ειδήμων κ. Σαραντάκος στο σχόλιο 133 ευχαριστεί τον Blog για την μνεία της Αρβελέρ, αλλά ούτε και ο ίδιος ο κύριος Νίκος αντιλαμβάνεται την τεράστια σημασία αυτού που λέει η Αρβελέρ!.. Όλα οφείλονται στο ότι τόσο ο κ. Blogotinanai, όσο και ο κ. Σαραντάκος είναι παντελώς αβυζαντίνιστοι, δηλαδή έχουν «μαύρα μεσάνυχτα» από Βυζάντιο. Θα είμαι επιγραμματική κι αν χρειαστεί περαιτέρω τεκμηρίωση (εφόσον υπάρξουν τυχόν αμφισβητήσεις) θα επανέλθω δριμύτερη…

    Όπως λέει η Αρβελέρ, μόνο στην δύση του ο Ήλιος παίρνει το χρώμα της Πορφύρας, στην ανατολή του δεν το παίρνει. Αυτό το είχαν παρατηρήσει οι Βυζαντινοί και το περιέλαβαν στο περίφημο Μηνολόγιο του Βασιλείου Β΄ του Βουλγαροκτόνου (που ήταν Πορφυρογέννητος), το οποίο λέει:

    Η φράσις «Άναξ όλης της Γής, Ήλιος της Πορφύρας» διαβαζόταν σε όλες τις αυτοκρατορικές στέψεις μετά τον Βουλγαροκτόνο (+ 1025), κι όπως όλοι ξέρουν, διαβάστηκε και στην στέψη του Τελευταίου Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Παλαιολόγου το 1449 στον Άγιο Δημήτριο του Μυστρά. Από αυτή την φράση (όπως βεβαιώνει η Αρβελέρ στην συνέχεια της φωτοτυπίας του σχολίου 127 που βλακωδώς ΔΕΝ ανήρτησε ο κ. Blogotinanai…) ταυτίστηκε ο ΗΛΙΟΣ με την βασιλική ΠΟΡΦΥΡΑ στο Βυζάντιο. Κι απ’ αυτή την φράση το ρήμα «βασιλεύω» πήρε την σημασία του «Δύω»: Διότι ο Ήλιος παίρνει το χρώμα της Πορφύρας μόνο όταν δύει, όχι όταν ανατέλλει. Τόσο απλά είναι τα πράγματα…

  228. voulagx said

    #222 @Ιατρου: Ευγενικός και κακόψυχος! Η σύνθεση των αντιθέσεων είσαι. 🙂

  229. Triant said

  230. Γιάννης Ιατρού said

    228: ΠΛΟΚ 🙂

  231. Αγγελος said

    Πώς δεν αναφέραμε ακόμα τους υπέροχους στίχους του Κατούλλου
    soles occidere et redire possunt;
    nobis, cum semel occidit brevis lux,
    nox est perpetua una dormienda.
    (Οι ήλιοι δύουν και ανατέλλουν ξανά• σαν όμως δύσει το δικό μας σύντομο φως, μιας Ααιώνιας νύχτας ύπνος μας περιμένει…)

  232. 200,
    Η ίδια εξήγηση δίνεται σε σχόλιο ποιητικής συλλογής του 1876: The Poetical Works of (Richard Monckton Milnes).:

  233. Βαΐου Λ. said

    #69 & #57
    Η κοινωνικοπολιτική δομή των Μυκηναίων ( & της Πύλου) δεν είναι απόλυτα διευκρινισμένη μέχρι σήμερα – πέρα από τον Fάνακτα που προφανώς είναι στην κορυφή της κ/π πυραμίδος. Η θεώρηση οτι ο όρος «Βασιλεύς¨» είναι «κατώτερος υπάλληλος» στην Μυκηναϊκή κ/π ιεραρχία είναι μάλλον αντιφατική (προτάθηκε από επίσημους δόκτορες – Πάντως ο P. CARLIER, La Royauté en Grèce avant Alexandre, σελ 115 βλέπει αποχρώσεις μεταξύ των όρων «Chef» , «Maire» ou un «Roitelet» local ) :
    (1) Η λέξη είναι μη-ινδοευρωπαϊκή, δηλ. προ-ελληνική & προφανώς η υιοθέτηση στην μυκηναϊκή ορολογία (της Πύλου συγκεκριμένα – δυό, τρία σπαράγματα) αντικατοπτρίζει μάλλον ανώτερο αξιωματούχο της προ-ελληνικής/προ-μηκυναϊκής Κοινωνίας (Πελασγούς ???),
    ( 2) Και αυτό ακριβώς εξηγεί εν πολλοίς την μεταγενέστερη επιβίωσή της – μετά την κατάρρευση της Μυκηναϊκής Κοινωνίας – στα Ομηρικά έπη όπου (πέραν του Fάναξ που χρησιμοποιείται για τους Θεούς & κυρίως τον εγκόσμιο Αγαμέμνονα) το «Βασιλεύς» χρησιμοποιείται για τους άλλους ηγέτες των Αχαιών.
    (3) Η διατήρηση του όρου «Βασιλεύς» ως ανώτερου αξιωματούχου στις μετα-ομηρικές κοινωνικοπολιτικές δομές (αναδυόμενη Πόλις) & η έκτοτε πλήρης κατάργηση/ απουσία του όρου Fάναξ.
    (4) Η εντελώς εκδημοκρατισμένη Αθήνα του 4ου π.Χ αιώνα διατηρεί τον όρο & τον θεσμό του ετήσια εκλεγμένου άρχοντος -«Βασιλέως» με καθήκοντα Ιεροτελεστίας & Προεδρία σε ορισμένα Δικαστήρια (ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Αθηναίων Πολιτεία).

    Αναφέρω τα παραπάνω γιατί από το «σόλικο» «ο ήλιος βασιλεύει= δύει» ξεκίνησα πρίν 20 χρόνια μιά σκέψη – εάν αυτό είχε σχέση με αρχέγονες «μνήμες» βασιλοκτονίας» , συχνά αναφερόμενες σε διάφορες Εθνολογικές μελέτες αλλά & στην Αρχαία Τραγωδία (όπως πχ. ο Αγαμέμνων ή, κυρίως, ο Πενθεύς στις Ευριπ΄. Βάκχες). Ωστόσο στην Αρχαία Μυκηναϊκή/Ελληνική Παράδοση δεν φαίνεται πως έχουμε καθαρές μνήμες Τελετουργικής Βασιλοκτονίας. Κάτι τέτοιο υπονοείται αμυδρά για την Μινωική Κρήτη με το «Μίνως εννέωρος» που διασώζει η Ομηρ Οδύσσεια, 19.179 :«τῇσι δ᾽ ἐνὶ Κνωσός, μεγάλη πόλις, ἔνθα τε Μίνως ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστής».
    Ειρήσθω πως η κόκκινη βασιλική πορφύρα, εθνολογικά, κατάγεται από το δέρμα των αρχέγονων ανθρώπινων θυσιαστήριων θυμάτων που ο ιερεύς-βασιλεύς έγδερνε & φορούσε επάνω του (αιμάσσουσα «πορφύρα») -» αρχαία ελληνική: ιερεύω=θυσιάζω» & σε «τελετουργίες Αντιστροφής» ο Βασιλεύς/Ηγεμών έπαιρνε τον ρόλο του θυσιαστικού θύματος/ μιά τέτοια «τελετουργία αντιστροφής» έχουμε στις Ευρ Βάκχες- συναντάμε κάποια στοιχεία στον G. BATAILLE, La part maudite).

    Τελικά πείθομαι πως η έκφραση ««ο ήλιος βασιλεύει = δύει» έχει καταγωγή βυζαντινή όπως προτάθηκε εδώ #227

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: