Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Σωτήρης Σπαθάρης: Πώς γνώρισα τον Τσαρούχη (απόσπασμα από τα Απομνημονεύματα)

Posted by sarant στο 10 Οκτωβρίου, 2021


Τον τελευταίο καιρό, σε σχόλια του ιστολογίου, έγινε λόγος για τα Απομνημονεύματα του καραγκιοζοπαίχτη Σωτήρη Σπαθάρη, που εκδόθηκαν πριν από μερικούς μήνες από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Η έκδοση είναι υποδειγματική αν και ίσως προκαλεί δέος καθώς ξεπερνάει τις 700 σελίδες μεγάλου σχήματος. Ευτυχώς που εκδόθηκε από τις ΠΕΚ κι έτσι έγινε δυνατό να συγκρατηθεί η τιμή στα 22 ευρώ, ποσό βέβαια κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητο έτσι κι αλλιώς.

Ο Σπαθάρης (1887-1974) ήταν ολιγογράμματος, και για να γράψει τα απομνημονεύματά του χρειάστηκε όχι μόνο την ενθάρρυνση αλλά και την πρακτική βοήθεια άλλων, χωρίς τους οποίους το εγχείρημα δεν θα είχε δει το φως. Και πάλι όμως, το έργο πέρασε πολλές περιπέτειες, που τις εξηγεί αναλυτικά ο επιμελητής τούτης της έκδοσης, ο Γιάννης Κόκκωνας, στην απαραίτητα εκτενή (125 σελίδες) εισαγωγή του.

Μάλιστα, ο Σπαθάρης έγραψε τα απομνημονεύματά του τρεις φορές. Την πρώτη το 1944, τη δεύτερη στις αρχές της δεκαετίας του 1950, με τη βοήθεια του ποιητή Λάμπη Χρονόπουλου, και την τρίτη στα τέλη της δεκαετίας του 1950, που ήταν και η μόνη που είδε το φως της δημοσιότητας, το 1960, αρχικά σε προδημοσίευση στο περιοδικό Ταχυδρόμος και αμέσως μετά σε βιβλίο. Η έκδοση αυτή έχει κάνει πολλές ανατυπώσεις και κυκλοφορεί και σήμερα από τις εκδόσεις Άγρα (Απομνημονεύματα και η τέχνη του Καραγκιόζη).

Το βιβλίο που κυκλοφόρησε από την ΠΕΚ φέτος δεν περιλαμβάνει την «τρίτη γραφή» των απομνημονευμάτων του Σπαθάρη (που όπως είπαμε κυκλοφορεί σε βιβλίο εδώ και πολλά χρόνια) αλλά τις πρώτες δύο, που τα χειρόγραφά τους θεωρούνταν χαμένα και που βρέθηκαν τελευταία υστερα από διάφορες τυχερές συμπτώσεις, όπως εξηγεί στην εισαγωγή ο Γ. Κόκκωνας.

(Από την εισαγωγή έμαθα ότι ο Σπαθάρης μάλλον δεν γεννήθηκε το 1892 οπως θα δείτε να αναφέρεται στις περισσότερες πηγές, αλλά, κατά πάσα πιθανότητα, το 1887 όπως πειστικά εξηγεί ο Γ. Κόκκωνας).

Η δημοσίευση και της πρώτης και της δεύτερης γραφής δεν είναι περιττή πολυτέλεια, διότι τα κείμενα διαφέρουν πάρα πολύ μεταξύ τους (όπως και με την τρίτη γραφή) τόσο στη γλώσσα όσο και στο περιεχόμενο. Η δεύτερη γραφή είναι η εκτενέστερη. Για παράδειγμα, ο Σπαθάρης αναφέρει την παράσταση Καραγκιόζη που είχε ανεβάσει με θέμα τη δολοφονία του Αθανασόπουλου (το 1931 στου Χαροκόπου) και στις τρεις εκδοχές των Απομνημονευμάτων του. Αλλά στην πρώτη γραφή υπάρχει απλώς μια εν παρόδω αναφορά, στη δεύτερη ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο 1395 λέξεων ενώ στην τρίτη μια μικρή αφήγηση 410 λέξεων.

Διάλεξα να παρουσιάσω εδώ δυο κεφάλαια από τη δεύτερη γραφή (σελ. 406-414 του βιβλίου). Σε αυτά ο Σπαθάρης αφηγείται πώς γνωρίστηκε με τον ζωγράφο Γιάννη Τσαρούχη, στη συνέχεια εκθέτει τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε ήδη από το 1930 για να παίζει Καραγκιόζη στις συνοικίες της Αθήνας, μετά λέει για το πώς τον προσέγγισε η σύζυγος του υπουργού Ζάννα (η Βιργινία Ζάννα, κόρη της Πηνελόπης Δέλτα) για να παίξει στο θέατρο Κεντρικό, τη γνωριμία του με τη συγγραφέα Έλλη Παπαδημητρίου και τέλος πώς έφτιαξε μια μικρή σκηνή Καραγκιόζη για το Θεατρικό Μουσείο.

Οπως γράφει ο επιμελητής του έργου, τα επεισόδια που διηγείται ο Σπαθάρης διαδραματίζονται το 1931-32, αλλά στο τελευταίο τμήμα του κειμένου κάνει μάλλον ένα άλμα στα 1938, αφού τότε ιδρύθηκε το Θεατρικό Μουσείο.

Δεν λέω περισσότερα, παραθέτω το κείμενο του Σπαθάρη. Στο τέλος εξηγώ μια λέξη.

Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΖΩΓΡΑΦΟ ΤΣΑΡΟΥΧΗ

Όταν εγώ και το Τουρκάκι παίζαμε στην Κηφισιά, στη Μάνδρα του Παρδάλη και θεατρώνη μας είχαμε τον καραγκιοζο­παίχτη Ξάνθο, μόλις επαίξαμε καμιά εικοσαριά παραστάσεις, μια βραδιά που ’παιζα, ένα παλληκαράκι καλοντυμένο με περικάλεσε να τον αφήσω να μπει μες στη σκηνή, για να δει πώς παίζω. Όταν έφυγε, μου ’δωσε συγχαρητήρια για το καλό παίξιμο πού έκανα. Μ’ αυτός ό νέος μουσαφίρης μας ερχότανε κάθε βράδυ. Μια βραδιά μάς έφερε κι έναν ξένον καλλιτέχνη κι όταν ετελείωσε η παράσταση μου είπε: Κύριε Σπαθάρη, επειδή εμένα μού αρέσει πάρα πολύ το παίξιμό σου απ’ όλους τους άλλους καραγκιοζοπαίχτες που ‘χω δει, θέλω αύριο το πρωί να σε φωτογρα­φίσω μαζί με την σκηνή σου. Την άλλη μέρα η μηχανή του με φωτογράφισε και σε μια βδομάδα μου ’δωσε μια μεγάλη φωτογρα­φία που την έχω για ενθύμιο. Από τότες ερχότανε πότε μόνος του πότε με παρέα ταχτικά στο σπίτι μου, στην Κηφισιά, κι έβλεπε όλους τούς καραγκιόζηδες.

Μια μέρα μου λέει: Εγώ, κύριε Σπαθάρη, είμαι ο ζωγράφος Τσαρούχης και, επειδης βλέπω πως η τέχνη του καραγκιόζη είναι άξια προσοχής, γι’ αυτό σκέφτηκα, εάν θέλεις, να κάνουμε μαζί μια προπαγάδα, για να μάθει όλος ό κόσμος την τέχνη του ελληνικού καραγκιόζη. Εγώ, για να τον ξεφορτωθώ, του ’πα ναι, αλλά από μέσα μου είπα: Ε ρε τρέλα που την έχει ο Τσαρούχης. Μα το ναι το δικό μου αυτός το ’δεσε κόμπο στο μαντίλι του και μου κόλ­λησε σαν νηστικό τσιμπούρι κι όλη την ώρα στο σπίτι μου ήτανε. Πολλές φορές, πού ‘ρχόμουνα από την οικοδομή βουτηγμένος στη λάσπη, τον έβρισκα εκεί. Όταν μ’ έβλεπε έτσι και του ’δειχνα τα χέρια μου που τρέχανε αίματα με λυπότανε και έλεγε: Αμαρτία είναι εσύ, ένας τέτοιος καλ­λιτέχνης, να βασανίζεσαι έτσι. Πολλές φορές μου ’δωσε λεπτά όταν είχαμε ανέχεια, πολλά χρόνια φόραγα κουστούμια δικά του. Μια μέρα μου ’κανε έναν πίνακα ζωγραφικής, εμένα που κάθουμαι στην καρέκλα και, ενώ πιο πέρα είναι ο Χατζηαβάτης, Μπαρμπαγιώργος, Εβραίος, Νιόνιος και Μορφονιός και το Καραγκιοζόπουλο που σηκώνει την κάλτσα μου, εγώ ρωτάω τον Καραγκιόζη τι παράσταση θα παίξουμε το βράδυ. Αυ­τός ο πίνακας έχει πολύ στολίσει αυτό το παλιόσπιτο που κάθουμαι.

Ο Τσαρούχης από τότε έλεγε όπου βρισκότανε για τον καραγκιόζη. Στην αρχή κατάφερε την τότε υπουργού Ζάννα, που έκανε μια παράστα­ση στο θέατρο το Κεντρικό για κάποιο φιλανθρωπικό σκοπό, να παίξω εγώ σ’ αυτή την παράσταση. με σύστησε με πολλούς πλούσιους που ’παιζα στα σπίτια τους και με την διευθύντρια της Ελληνικής Τέχνης Έλλη Παπαδημητρίου, με πρέσβηδες και πολλούς άλλους μεγάλους ανθρώπους. Τότες πολλοί φίλοι του καλλιτέχνη και όλοι οι πελάτες του λέγανε: Πάει ο Τσαρούχης, τρελάθηκε μ’ αυτόν τον παλιοκαραγκιόζη, γιατί αφ’ τον καιρό παρχίνησε να κάνει την προπαγάδα του καραγκιόζη δεν λέει τίποτα για τα έργα του, ούτε έχει πια μυαλό για να ζωγραφίσει, παρά κάθε τόσο, μαζί με τους καραγκιοζοπαίχτες, φορτώνεται στον ώμο του τα τσουμπλέκια του καραγκιόζη και τα πάει από σπίτι σε σπίτι. Αυτό είναι μόνο, ή από την κάθε παράσταση που κάνει ο καραγκιόζης τα κέρδη του είναι να ξοδεύει και τα λεφτά του; Μ’ αυτό θα το δούμε παρακάτω, τι ακριβώς πρόβλεπε αυτό το παιδιάστικο μυαλό αυτουνού του μεγάλου καλλιτέχνη.

Ό Τσαρούχης έφτασε στο πρώτο σύνορο της επιτυχίας του όταν τα κατάφερε να παίξω το 1947 μες στο Αγγλικό Ινστιτούτο, που τότες γινότανε η έκθεση του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου. Η παράσταση πέτυ­χε τόσο που πήρα πολλά συγχαρητήρια από πολλούς μεγάλους ανθρώ­πους, Έλληνες και Άγγλους. Οι φημερίδες γράψανε, οι Άγγλοι μού δώσανε ένα πιστοποιητικό γιομάτο όλο δόξα, κι έτσι έγινε πολύ μεγά­λος ντόρος για την τέχνη του καραγκιόζη. Μ’ αυτός ο αχόρταγος Τσα­ρούχης δεν τον έφτασε αυτή η δόξα που πήρε ο καραγκιόζης, γι’ αυτό αμέσως κάνει έκθεση του καραγκιόζη μες στον Αγγλοελληνικό Σύνδε­σμο και δείχνει τα πραγματικά φώτα σ’ αυτούς τους ανθρώπους που ξέ­ρουνε πολλά γράμματα. Γι’ αυτό πρώτοι γράφουν σ’ όλες τις φημερίδες ο Παπανούτσος, Χατζηδάκης, Προκοπίου, Συναδινός κι ένα σωρό άλλοι.

ΤΑ ΒΑΜΜΕΝΑ ΝΥΧΙΑ ΠΟΥ ΞΕΣΚΙΖΟΥΝΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ

Αυτοί οι άνθρωποι που ’χουνε για πίστη τους τον παρά, σαν είδανε τη μεγάλη πρόοδο του ελληνικού καραγκιόζη και πως την τέχνη τη βαστάνε χέρια τής φτώχειας, εκάνανε ό,τι άτιμο μπορούσανε για να αφανίσουνε τον ελληνικό καραγκιόζη. Γι’ αυτό, μόλις σε καμιά συνοικία άνοιγε κανένας καραγκιόζης, όλοι μαζί στήνανε τις άτιμες παγίδες τους. Όλη τη φάρα τους τη σηκώνανε στο πόδι και με τούς λοστούς στα χέρια τρέχανε για το γκρέμισμα. Πρώτος απ’ όλα ο παστρικοφορεμένος Τουρισμός. Ακουστέ, κύριοι, τί θέλει ο Τουρισμός για να παίξει ο καραγκιόζης: αυτή η μάντρα θα γίνει όλο αμμο­κονίαση —πριν πάει ο καραγκιόζης ήτανε γιομάτη τηγανίτες, αποφτές που κάνουνε οί άνθρωποι όταν έχουνε ανάγκη—, δύο πόρτες, είσοδο και έξοδο, δυο αποχωρητήρια, οι πάγκοι θα γίνουνε καρέκλες, αλλιώς θα κλείσει ο καραγκιόζης.

Ο φόρος δημοσίων θεαμάτων: Τον καραγκιόζη θα τον παρακολουθή­σει τρεις βραδιές ο επόπτης και θα πληρώνει κατ’ αποκοπή, γιατί δεν πε­ρισσεύει υπάλληλος για κει, επειδής ο καραγκιόζης ήτανε καινούργιος στη γειτονιά και δούλευε καλά τις πρώτες μέρες, γιατί την πάθαινε κι αυτός ο κακομοίρης σαν το καινούργιο κοσκινάκι μου και πού να σε κρε­μάσω. Του διευθυντή του φόρου αφού του πατάγανε το τέλι αυτοί που θέλανε να κάνουνε ή είχανε κινηματογράφο στη γειτονιά, αυτός εδιέταζε: ο καραγκιόζης θα πληρώνει τόσο κάθε βράδυ. —Μα δεν βγαίνει, κύ­ριε διευθυντά, γιατί τόσα που μάς βάζεις να πληρώσουμε δεν τα πιάνουμε όλα όλα. Διευθυντής: Κλείσ’το. —Μά… —Κλείσ’το. —Αφού… —Κλείσ’το είπααα. Ύστερα, αφού ο καραγκιόζης έκανε ταμείο, έλεγε σέ μία πα­ρέα: τα εισιτήριά σας; — Του υπουργείου. Η άλλη παρέα δεν έπαιρνε κου­βέντα, γιατί ήτανε η οικογένεια του αστυνόμου. Εσείς; —Γυναίκα του

νωματάρχη. —Εσείς; — Μου είπε να ’ρθω ο Βασιλακάκης, ο χωροφύλα­κας, αυτός που έχει τα εντάλματα. —Εσείς; —Φιλενάδα αυτηνής που ’χει το οικόπεδο. —Αυτή η οικογένεια; —Καλέ, μη φωνάζετε έτσι, είμαστε ’μείς που δίνουμε φως στον καραγκιόζη. —Εσείς; — Του κυρίου έφορα, και βάλε και βάλε. Κι έτσι οι εξήντα καρέκλες που ’χε όλες όλες ο καραγκιόζης εγεμίζανε από τζαμπατζήδες και μένανε οι πάγκοι.

Ύστερα αρχινάγανε οι γυναίκες της φάρας: Καλέ, πόσο ασκήμισε η γειτονιά μας μ’ αυτό τον παλιοκαραγκιόζη. Άλλη: Καλέ, κοιμάται αυτός ο Τουρισμός και δεν τον κλείνει τον παλιοκαραγκιόζη; Αλλά δε φταίει άλλος παρά η κυρία Αλεξάνδρα, που του ’δωσε το φως. Αμ’ η κυρά Αγλαΐα, που τούς νοίκιασε τη μάνδρα; Για να δούμε… —Εισιτήριο, κυρία; —Αχ, ας γε­λάσω λιγάκι που θα πληρώσω εισιτήριο για νακούσω τις παλιοσαχλαμάρες του καραγκιόζη. —Καλέ Καλλιόπη, η τελευταία του μέρα είναι του καρα­γκιόζη που σαχλαμαρίζει στη γειτονιά μας, γιατί εχτές ο αστυνόμος είπε του Περικλή πως αύριο θα τον κλείσει τον καραγκιόζη.

Ό φτωχός επιχειρηματίας πού να μιλήσει τής κυρίας Κλεάνθης, που ’ναι του τάδε. Και εάν ο καραγκιόζης αντέχει στην ψευτοδουλειά που κάνει, ένα πρωί τον κλείνει ένας κινηματογράφος που κάνει παρα­πέρα η φάρα, ή ένα ένταλμα που του ’ρχεται από την Εφορία Δημοσίων Θεαμάτων. Ο παγκόσμιος Τύπος γράφει κάθε τόσο για τη μεγάλη αξία της τέχνης του ελληνικού καραγκιόζη, κάθε τόσο οι ξένοι που ’ρχονται εδώ για να δούνε τις Ελληνικές Τέχνες πάνε στις πιο φτωχές συνοικίες και ψάχνουνε για να βρούνε κανένα καραγκιοζοπαίκτη για να τους πει και να φωτιστούνε απάνω στην τέχνη του ελληνικού καραγκιόζη, αλλά τη φάρα τίποτα δεν τη συγκινεί για να αφήσει απ’ τα χέρια της το λοστό τής εξοντώσεως. Γι’ αυτό πολλοί καραγκιοζοπαίχται, που δεν μπο­ρούνε να ζήσουνε με δίχως τον καραγκιόζη, το χειμώνα αναγκάζονται να δουλεύουνε εργάτες, ίσως μπορέσουνε να επισκευάσουνε τα εργαλεία τους η να τα αντικαταστήσουνε. Ένας αποφτούς ήμουνα κι έγώ.

Ένα χειμώνα, που έκανε πολύ κρύο και ο Θεός χάλαγε τον κόσμο απ’ τον αέρα και βροχή, εγώ εδούλευα εργάτης στα υπόγεια του ξενοδοχείου του Απέργη, στην Κηφισιά. Για μια στιγμή ακούω να με φωνάζουνε απ’ όλες τις μεριές του υπόγειου. Δεν άκουγες τίποτα άλλο παρά: Ρε Σπαθάρη, έβγα απ’ το υπόγειο γιατί σε ζητάει ένα αυτοκίνητο. Τι είχε γίνει; Η κυρία Ζάννα, του τότε υπουργού, αφού με ζήτησε σέ όλα τα καφενεία της Κηφισιάς, έμαθε πως δουλεύω στου Απέργη, γι’ αυτό με ζήτησε στους Απέργηδες. Κατά διαταγή Μήτσου του Απέργη εφωνάζανε όλοι μαζί οι εργάτες. Εγώ, άμα είδα το αυτοκίνητο και ήμουνα βουτηγμένος στη λάσπη, έκανα κάθε τρόπο για να κρυφτώ, αλλά οι άγριες φωνές του Απέργη με εβγάλανε άναυλα από το υπόγειο κι αφού πια με είδε η κυρία Ζάννα και πήγαινα κατά το αυτοκίνητο, τότε ο Απέργης εφώναξε κορο­ϊδευτικά: Άιντε, κύριε θιασάρχα, κουνήσου λιγάκιιι!

Μου λέει η υπουργίνα: Εσύ είσαι ο Σπαθάρης, γιά ο βοηθός του; Εγώ, αφού άλλαξα χρώμα, της λέω: Εγώ ο ίδιος. Αυτή με κοίταζε απάνω μέ­χρι κάτω, γιατί και στα μούτρα μου είχα λάσπες. Να, γιατί μου ’πανε, καημένε, πως είσαι ένας καλός καλλιτέχνης στην τέχνη του καραγκιόζη και αύριο δίνω μια παράσταση εις το θέατρο Κεντρικό για φιλανθρωπικό σκοπό και εις την παράσταση έχω κι ένα νούμερο καραγκιόζη (πρώτα ξεροκατά­πιε), να, ήθελα να παίξεις εσύ, αφού λες πώς έσύ είσαι ο Σπαθάρης. Αλλά (αφού τήραξε τα χάλια μου) μπορείς εσύ ν’ αναλάβεις μια τέτοια δουλειά; Γιατί θα ’ναι καλός κόσμος. Έγώ ήθελα να πάρω το Μόλλα, αλλά μου ’πανε για σένανε. —Κυρία, αφού είναι αύριο η παράσταση πάρτε το Μόλλα, γιατί εγώ δεν μπορώ να ’ρθω, γιατί αύριο έχω δικαστήριο στο Μενίδι, επειδής κυ­νήγαγα με δίχως άδεια. Και αφού ετοιμάζουμαι να φύγω μου λέει: Στάσου. Εάν εγώ αναλάβω αυτή τη μικρή δουλειά τής δίκης, έρχεσαι; —Άμα με απαλλάξετε απ’ το δικαστήριο ναι, δεν με απαλλάξετε όχι. —Ανδρέα, λέει στο σωφέρ, ξέρεις πού κάθεται ο Σπαθάρης; —Ναι, Υμηττού 46. —Λοι­πόν, Σπαθάρη, το εάν θα παίξεις ή όχι θα έρθει το βράδυ ο Ανδρέας να σ’το πει στο σπίτι σου. Σύμφωνοι, Σπαθάρη; —Ναι, κυρία.

Αφού το αυτοκίνητο έφυγε της υπουργίνας, τότες ο Απέργης και το προσωπικό του κάνανε ανάπαυση. Ο Απέργης, αφού κούναγε το κεφάλι του, μου’ λεγε: Ρε Σπαθάρη, καλλιτέχνης είσαι συ γιά βάσανο; Έτσι μιλάνε της κυρίας υπουργού; Ακούς, «αν θέλεις έτσι έρχουμαι, αλλιώς πάρε το Μόλλα». Εγώ, ρε Σπαθάρη, άμα ’ρθούνε εδώ και ζητάνε τον καλλιτέχνη Σπαθάρη θα τους λέω έγώ: «Εδώ δουλεύει ο λασπιτζής Σπαθάρης και όχι ο καλλιτέ­χνης». —Άφοϋ, κυρ Μήτσο, το λέει ότ’ είμαι καλλιτέχνης ο παγκόσμιος Τύ­πος και το Ελληνικό Μουσείο, είναι ανάγκη να το πεις κι εσύ, που μόνο βλέ­πεις πότε θα γίνει πιο ψηλό το ξενοδοχείο σου; Αυτός δεν το κατάλαβε τί του ’πα και μου λέει: Πάμε τώρα να πιούμε το καφεδάκι μας, παλιοκερατά, που με τούς καραγκιόζηδες κοροϊδεύεις τον κόσμο.

Το βράδυ, ώρα δέκα, ο σωφέρ μού λέει: Σπαθάρη, η κυρία μού είπε θα παίξεις αύριο. Το πρωί θα πας εις το θέατρο Κεντρικόν και θα πεις πώς είσαι ο καραγκιοζοπαίκτης της Ζάννας. Ώρα 9 το πρωί στο θέατρο Κεντρικό εγώ, ο βοηθός μου και ο μηχανικός του θεάτρου ετοιμάσαμε τη σκηνή του καραγκιόζη. Ο μηχανικός μου δείχνει ένα πολύφωτο που κρεμότα­νε στο ταβάνι. Σου κάνει αυτό; —Ναι —Θα μπει σε δυο καρέκλες απάνω, έτοιμα τα φώτα του καραγκιόζη. Κι αφού με τα σκοινιά τράβηξε απάνω τον καραγκιόζη για να μην αμποδίζει τα σαλόνια, γιατί πρώτα θα ’παί­ζε θέατρο και τελευταία ο καραγκιόζης, αφού πήγαμε για φαΐ με το βο­ηθό μου, το βραδάκι πάμε στο θέατρο. Επειδής ο μηχανικός μάς είπε πως εμείς θα παίξουμε την 7η πράξη και μόλις ανοίξει η αυλαία ο καρα­γκιόζης πρέπει ν’ αρχίσει, γι’ αυτό, αφού ετοιμάσαμε τους καραγκιόζη­δες, πήγαμε στην πλατεία.

Το θέατρο γιόμισε όλο από καλό κόσμο, που τους φέρνανε τα αυτοκίνητα. Σε λίγο το θέατρο άρχισε και την παράσταση την επαίζανε παι­διά. Ο βοηθός μου μου λέει: Τήραξε τι ωραία πράγματα που παίζουνε. Τί θα πούμε εμείς με τον παλιοκαραγκιόζη; Κι εγώ, γιομάτος απογοήτευση, του λέω: Δε βαριέσαι, πάμε για να πάρουμε τα δύο χιλιάρικα, να κάνουμε αύριο πασχαλιά, και έννοιες που έχεις… Το έκτο νούμερο μας απέλπισε και τούς δύο, γιατί έπαιζε τόσο καλά που ήτανε τρέλα: είκοσι παιδάκια παί­ζανε βιολί τόσο ωραία, ενόμιζες πως τα δοξάρια τους ήτανε μηχανή. Όσο ζύγωνε η ώρα για να παίξουμε, αρχίναγε να μας πιάνει τρεμούλα. Μόλις πάμε μέσα στη σκηνή η αυλαία κλείνει. Ο καραγκιόζης γίνεται αμέσως. Αυτό το πολύφωτο που ’βαλε ο μηχανικός στη μέση είχε ένα μεγάλο χωνί που μας εμπόδιζε στο παίξιμο. Λέω στο μηχανικό να βά­λει άλλο. Ο θεατρώνης με θυμό λέει: Καλό είναι. Εδώ έχει παίξει κοτζάμ Μόλλας και ήρθατε κι εσείς να μάς κάνετε τον καραγκιόζη. Εγώ ταράχτη­κα αλλά ο βοηθός μου μου λέει: Δεν πειράζει, εμπρός, τη δουλειά μας. Η αυλαία άνοιξε. Εγώ κτυπάω μ’ όλα μου τα νεύρα σ’ ένα τραπεζάκι τον Καραγκιόζη και λέω στο βοηθό μου: Πάμε, δηλαδή αρχίζουμε, αφού από μέσα μου έλεγα: Παλιάνθρωπε, παλιοξουρισμένε.

Αφού βγάζουμε στο πανί τον Καραγκιόζη με τα παιδιά του, μέχρι μισή ώρα οι θεαταί όλο χειροκροτάνε το κάθε καλαμπούρι μου και κάθε τόσο σκάνε τα γέλια των θεατών. Αφού ο θεατρώνης γλέπει τις μεγά­λες επιτυχίες μου, σιγά σιγά έρχεται κοντά μας και λέει στο αυτί του βοηθού μου: Ποιος καραγκιοζοπαίχτης είναι αυτός; Ο βοηθός μου του λέει: Ο Σπαθάρης, αυτός που ανέβασε στη σκηνή του καραγκιόζη το δρά­μα του Αθανασόπουλου. —Πες του για το τί του είπα του ζητάω συγνώμη, ο πταίχτης γι’ αυτό είναι τα παλιόρουχα που φοράει. Τον περικαλώ, εάν θέ­λει, να ρεκλαμάρει ότι την Πέμπτη θα γίνει στο θέατρο μεγάλος παιδικός χο­ρός. Όταν μου το ’πε ο βοηθός μου, εγώ του λέω: Πες τον, ό,τι θέλει για να πω, να τα γράψει με μεγάλα γράμματα, γιατί είμαι αγράμματος. Αφού οι θεαταί μου με αποθέωναν, ρεκλαμάρω και το χορό. Ο Καραγκιόζης λέει πως η παράσταση έλαβε τέλος και καληνυχτεί. Το θέατρο σείνεται από τα χειροκροτήματα.

Αφού μαζεύαμε τα εργαλεία μας, έρχεται η Επιτροπή, μου δίνει συγχαρητήρια, μου λέει να υπογράψω ότι έλαβα 2.000 δραχμές, πάλι ανοίγει η πόρτα και μπαίνει μέσα η υπουργίνα. Θεατρώνης και προσω­πικό κάθονται προσοχή. Αφού μου σφίγγει το χέρι, μου λέει, Μπράβο, Σπαθάρη, με ικανοποίησες, είσαι μεγάλος καλλιτέχνης. Το καλύτερο νούμε­ρο ήτανε το δικό σου. Να, πάρε κι ένα χιλιάρικο να πιεις ένα καφέ στην υγειά μου, και φεύγει. Τότες έρχεται ο Τσαρούχης μ’ ένα κορίτσι και μου λέει: Αποδώ είναι η δεσποινίς Έλλη Παπαδημητρίου, διευθύντρια τής Ελληνικής Τέχνης. Άμα γνωριστήκαμε και η Έλλη μου ’λεγε να πάμε στο σπίτι της κι εγώ δεν ήθελα, λέει του σωφέρ: Σταμάτη, πάρε τη βαλίτσα του κυ­ρίου. Τότες, θέλοντας και μη, πήγαινα εγώ και το Τουρκάκι κοντά τους.

Πήγαμε οδός Αμαλίας άριθ. 2. Μόλις μπαίνουμε μέσα, ο θυρωρός που ’παίρνε τα καπέλα και τα παλτά πήρε κι εμάς τις τραγιάσκες μας. Όταν μπήκα στη σάλα γλιστράω, κι αν δε μ’ έπιανε το Τουρκάκι θα ’πεφτα χάμω. Όταν κάτσαμε στο τραπέζι και η Έλλη κτυπάει το κου­δούνι, έρχεται ο υπερέτης. Λέει η Έλλη: Γραμμένε, από ’να κουτί τσιγά­ρα κι από έναν καφέ. Το δικό μου έγινε τσάι. Εδώ, κύριε Σπαθάρη, είναι οι Ελληνικές Τέχνες κι όλοι οι ξένοι που ’ρχοντ’ εδώ λένε πως θα πάνε στην Τουρκία για να δούνε τον τουρκικό καραγκιόζη. Θα ’θελα κι εγώ σε μία σάλα, αφού φιάξουμε την σκηνή του καραγκιόζη, να παίζαμε για να τούς δείχνα­με κι εμείς τον ελληνικό καραγκιόζη. Εσύ θα παίρνεις 1.000 δραχμές την παράσταση. Δέχεσαι; —Ναι. —Άμα είναι να φιάξουμε τη σκηνή θα σου τηλεφωνήσω να ’ρθεις, να δείξεις του μαραγκού πώς να την φιάξει. Μας χά­ρισε από ’να βιβλίο που ’δείχνε τις Ελληνικές Τέχνες, μας πήρε ο σωφέρ και μας έφερε στα κηφισιώτικα αυτοκίνητα, στην πλατεία Κάνιγγος.

Σε λίγες μέρες μού τηλεφωνήσανε και φιάξαμε την σκηνή και παί­ξαμε σέ δύο ξένους, που τούς συνοδεύανε πολλοί δικοί μας. Μετά την παράσταση μού δώσανε τα λεφτά στο φάκελο. Εγώ έπαιζα κάθε τόσο. Μια μέρα εθεάτρισα δυο λόρδους, γυναίκα κι άνδρα, και πολλούς δικούς μας. Μετά την παράσταση μου ’πανε πως οι ξένοι θέλουνε να μας κεράσουνε ένα καφέ. Όταν εγώ με το ζόρι είπα ναι, ο καφές έγινε μπύ­ρα, υστέρα κρασί, μάλιστα σε μια παμπάλαια ταβέρνα, για να τους δεί­ξουμε την παλιά Αθήνα. Γι’ αυτό ο οργανοπαίχτης μου, το κλαρίνο, ο Παντελής ο Κουλουριτζής, που ’τανε κρασοπατέρας και τις ήξερε όλες τις ταβέρνες, μας πήγε στην Πλάκα, στην ταβέρνα Μουριά. Όλη η παρέα ήμαστε 8, δύο οι ξένοι, δύο οι οργανοπαίχτες, εγώ και το Τουρκάκι, ο Τσαρούχης και η Έλλη. Σέ λίγο που το γλέντι άναψε κι ήρθαμε όλοι στο κέφι και η ξένη μου ’βαζε στο στόμα μεζέδες, εγώ όταν μέθυσα πή­γαινα όλο και πιο κοντά της. Ο βοηθός μου το Τουρκάκι μου λέει κρυ­φά: Φεύγα, τί θέλεις απ’ αυτήνε; Δεν ντρέπεσαι; —Να, μωρέ, Γιώργο, θέλω να της πω να με πάρει μαζί της για δούλο, για ν’ αφήσω γεια στη φτώχεια. Όταν το Τουρκάκι τραγούδησε πολλά τραγούδια ελληνικά και κλέφτι­κα, στο τέλος ο Τσαρούχης και η Έλλη χορέψανε ζεμπέκικο με τα ποτήρια στα χέρια, επίτηδες, για να δούνε οι ξένοι πώς χορεύουνε οι δικοί μας οι μάγκες. Το γκαρσόνι πήρε πολλά λεπτά μπορμποάρ. Σκεφτείτε το τί γλέντι έγινε, αφού τα ξημερώματα το διαλύσαμε.

Άλλη μια φορά θεάτρισα δύο ξένους και πολλούς ανθρώπους των γραμμάτων. Όταν τελείωσα την παράσταση, μου ’πανε πως με θέλει ένας καθηγητής. Όταν πήγα εκεί, μου ’πε: Σπαθάρη, αυτά που παίζεις τα ’χεις γραμμένα; Του λέω: Όχι, καθηγητά μου. —Σπαθάρη, δεν είναι δυνατόν να παίζεις δύο ώρες με δίχως υποβολείο. —Είναι δυνατόν, καθηγητά μου, γιατί ενώ δεν ξέρω γράμματα τί να διαβάσω; —Μπράβο, Σπαθάρη, είσαι μεγάλος καλλιτέχνης. —Ναι, καθηγητά μου, αλλά ξυπόλυτος, και του δείχνω τις τρύπιες σόλες μου. Ο καθηγητής λέει φουρκισμένα: Αισχρά κοι­νωνία, ενώ όλοι οι άλλοι τον ακούγανε. Δε μου λες, Σπαθάρη, είναι κι άλ­λοι καραγκιοζοπαίχτες που παίζουνε; —Ναι, καθηγητά μου. —Και ποιόν εσύ αποφτούς λες πως παίζει σαν κι εσένα; —Καθηγητά μου, σαν κι εμένα κι ακόμα καλύτερα λέω πως παίζει κάποιος Μανωλόπουλος. Τότες ένας από την παρέα που μας είχανε τριγυρίσει εμένα και τον καθηγητή μού λέει: Εμείς, κύριε Σπαθάρη, τον Μανωλόπουλο τον ακούσαμε και δεν παίζει καλύτερα από σένα. Γιατί λέτε ψέματα; —Γιατί κι εγώ τον Μανωλόπουλο τον έχω ακούσει, τον εαυτό μου όχι. Τότες ο καθηγητής, αφού με κτύπησε στον ώμο, μου λέει δυνατά και ευχαριστημένα: Εύγε σου, μεγάλε Σπαθά­ρη. Ύστερα που το θέατρό μου πήγε στο Μουσείο Θεαμάτων, [έμαθα] πώς αυτός ο καθηγητής ήτανε ο Σβώλος.

Την άλλη μέρα ο Τσαρούχης με πήγε στο σπίτι του Συναδινού, του συγγραφέα, που ’τανε πρόεδρος του Μουσείου Θεαμάτων και μου είπε ο Συναδινός: Σπαθάρη, επειδής εμείς μες στο μουσείο μας έχουμε μικρές σκηνές απ’ όλα τα θεάματα, θέλουμε να βάλουμε και τον καραγκιόζη και να γράφει απάνω το όνομά σου, γιατί εχτές το βράδυ σε είδα να παίζεις και είσαι μεγάλος καλλιτέχνης. Και για να γίνει καλό αυτό το θέατρο του καραγκιόζη, πρέπει να το φιάξουνε τα χέρια σου. Πόσα λεπτά χρειάζεσαι, πες μου να σ’τα δώσω. Εγώ εδέχτηκα με οκτώ κατοστάρικα. Αφού εψώνισα αυτά που ’θελα, έκανα λογαριασμό πωώς θα το φιάξω και δούλεψα δύο βδομάδες.

Ο καραγκιόζης ήτανε έτοιμος, με δύο μπερντέδες. Ο ένας μπερντές έχει το φίδι ενώ βγαίνει απ’ τη σπηλιά του και ο Μέγας Αλέξανδρος το κτυπάει με το κοντάρι και ο Καραγκιόζης με το καταβρεχτήρι. Ο άλλος, ενώ ο Καραγκιόζης είναι ντυ­μένος πασάς και ξαπλωμένος στο θρόνο, ο Πασάς, η Πασοπούλα, ο υπασπιστής τού Πασά Ταχήρ και ο Βεληγκέκας τον χαιρετάνε. Όταν ανάψουνε τα λεκτρικά φώτα, φωτίζεται μόνο ο ένας μπερντές, γιατί ο άλλος κρύβεται κάτω, στην ποδιά της σκηνής. Όταν ανεβάσουμε τον άλλο, κρύβεται ο πρώτος, γιατί είναι δεμένοι με δύο σχοινάκια που μπαλατζάρουνε σε δύο καρούλια.

Απάνω το «αέριο» γράφει: Θέατρον Σκιών Σ. Σπαθάρη. Έχει ύψος 70 πόντους, μάκρος 110 και φάρδος 30 πόντους. Στην πόρτα τής σκηνής που ’ναι στο ένα πλαϊνό μέρος γράφει: Απαγορεύεται η είσοδος. Στο άλλο: Εδώ παίζει ο Σπαθάρης. Στην ποδιά είναι ζωγραφισμένος ο Κατσαντώνης που ορκίζει τα παλληκάρια του στο βουνό. Από την Κηφισιά για να την πάω στο Μουσείο με πήγε ένας φίλος μου με το φορτηγό αυτοκίνητό του, γιατί δε μ’ αφήνανε στη συγκοινωνία. Όταν το έβαλα στη θέση του, στο Μουσείο, όλοι μου ’πανε: Μπράβο, Σπαθάρη, για το έργο που ’φιαξες.

Σημείωση: Το «αέριο» είναι η φαρδιά οριζόντια λωρίδα πάνω από την οθόνη της σκηνής του καραγκιόζη, όπου γραφόταν το όνομα του καραγκιοζοπαίχτη ή ο τίτλος του θεάτρου του.

163 Σχόλια προς “Σωτήρης Σπαθάρης: Πώς γνώρισα τον Τσαρούχη (απόσπασμα από τα Απομνημονεύματα)”

  1. Μπράβο, πολύ χαίρομαι για την επιλογή!

    Προσωπικά βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, από τα κομμάτια της τρίτης γραφής που δεν υπάρχουν στις άλλες δύο, την εκτενή αναφορά του Σπαθάρη στην παιδική του ηλικία και στις περιπλανήσεις του με τον πατέρα του, μέθυσο και επαγγελματία ζητιάνο, στις γειτονιές και τα προάστια της Αθήνας. Ένα άλλο κομμάτι που υπάρχει μόνο στην τρίτη γραφή είναι η αναλυτική περιγραφή της αθηναϊκής αποκριάς.

  2. Θα το διαβάσουμε.

  3. Α, και οι αναλυτικές περιγραφές της αποθέωσης, κάτι που δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε όσοι έχουμε δει Καραγκιόζη μόνο μετά το ’50 (δηλ. όλοι): στο τέλος των ηρωικών παραστάσεων, ο καραγκιοζοπαίχτης και οι βοηθοί του ντυμένοι με κοστούμια κατέβαζαν τον μπερντέ και αναπαρίσταναν λάιβ την τελική σκηνή του έργου!

  4. Καλημέρα!
    Ενδιαφέρον φαίνεται.
    Αυτό που με εντυπωσιάζει με όλες τις αυτοβιογραφίες είναι πώς θυμούνται όλες αυτές τις λεπτομέρειες. Διάβασα πρόσφατα το βιβλίο του Γούντυ Άλλεν και πέρσι αυτό του Αποστ. Δοξιάδη και πριν λίγο ξανακοίταξα έναν τόμο από την αυτοβιογραφία του Μίκη Θεοδωράκη και πραγματικά δεν το πιστεύω. Ακόμα και ημερολόγιο να κρατούσαν δεν θα έγραφαν τόσο αναλυτικά τι είπαν, τι τους είπαν … Ή επειδή εγώ δεν θυμάμαι τόσα πολλά (απ’ την απλούστερη βέβαια) ζωή μου βγάζω λάθος συμπέρασμα.

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3 Ναι, η αποθέωση πρέπει να ήταν κάτι εντυπωσιακό.

    4 Αυτό είναι και δική μου απορία!

  6. Νέο Kid said

    Εγώ τον Ευγένιο Σπαθάρη ήξερα.

    Το ξενοδοχείο του Απέργη είναι το σημερινό ίδρυμα Λάτση στην Κηφισιά;

  7. Νέο Kid said

    5.4. Σι νον ε βέρο, ε μπεν τροβάτο!

  8. Πέπε said

    Καλημέρα σας!

    > την τότε υπουργού Ζάννα

    !!! 🙂 🙂 Άκου διατύπωση!
    Αφού λέγανε «η κυρία υπουργού», «η κυρία πλοιάρχου» κλπ., εύλογα όταν το κυρία περιττεύει τη λένε σκέτη υπουργού!

    @1:

    > τον πατέρα του, μέθυσο και επαγγελματία ζητιάνο

    Κάτσε, μην τον αδικούμε τον άνθρωπο. Εργάτης ήταν, που σε κάποιο εργατικό ατύχημα έμεινε ανάπηρος και η εργοδοσία τον πέταξε στα σκουπίδια. Από κει ξεκίνησε η κατρακύλα. Επίσης ήταν τυφλός. Δε θυμάμαι αν η τύφλωση ξεκίνησε από το ατύχημα, αλλά προχώρησε με τον αλκοολισμό (ζάχαρο μάλλον;)

    Ο πατέρας του δεν ήταν και το καλύτερο φιντάνι, αλλά ούτε και εντελώς τέρας. Ο Σπαθάρης σε διάφορα σημεία της αφήγησής του αφήνει να φανεί ο αδιαπραγμάτευτος σεβασμός που έτρεφε απέναντί του, η αξίσου αδιαπραγμάτευτη αίσθηση υιικού χρέους, αλλά από αγάπη όχι πολλά πράγματα. Μια ελάσσων λεπτομέρεια, που εγώ για προσωπικούς λόγους τη συγκράτησα, είναι ότι ήταν μερακλής, γλεντζές, χορευταράς και, σύμφωνα με μια κάπως ασαφή αφήγηση, είτε έπαιζε λύρα και τσαμπούνα (Σαντορινιός – αυτά ήταν τα βασικά όργανα της Σαντορίνης) είτε έφερνε συχνά οργανοπαίχτες στο σπίτι.

  9. Πέπε said

    6

    Ο Σωτήρης ήταν ο πατέρας του.

    Τον Ευγένιο τον είχα για αδίκως υπερτιμημένο. Ασχολήθηκε τόσο πολύ με την προβολή του Καραγκιόζη στο εξωτερικό, στην ελληνική τηλεόραση, την …εκλαΐκευσή του (!!), τον εκσυγχρονισμό του, την αποδοχή του από παιδάκια που ήταν αλλιώς μεγαλωμένα και δεν τους άρεσαν οι πολλές τραχύτητες, και πολύ λιγότερο με τον καθαυτού παραδοσιακό Καραγκιόζη. Διαβάζοντας όμως αυτό το βιβλίο συνειδητοποίησα ότι και μια γενιά πιο παλιά, στις δόξες του καραγκιόζη, οι καραγκιοζοπαίχτες ήταν σε διαρκή αναζήτηση της καινοτομίας. Οι πιο συγκλονιστικές ειδήσεις των εφημερίδων (π.χ. ανδραγαθήματα ληστών των ορέων, έγκλημα στου Χαροκόπου…) πέρναγαν εν ριπή οφθαλμού στο ρεπερτόριο του θεάτρου σκιών.

  10. Γιάννης Κουβάτσος said

    4: Αυτή είναι και η δική μου απορία, όταν διαβάζω αυτοβιογραφίες, ένα είδος του γραπτού λογου που μου αρέσει πολύ. Πάντα μου γεννιέται και μένα η ίδια απορία :πώς διάολο θυμούνται τόσες λεπτομέρειες και αυτούσιους διαλόγους μέσα σε μια ζωή πολλών δεκαετιών.

  11. Κιγκέρι said

    Βρήκα αυτό, αλλά δεν έχει ήχο. 🙁

  12. sarant said

    9 τέλος: Ακριβώς. Και τα έργα αυτά, τα επικαιρικά, θα είχαν και μεγάλη απήχηση.

  13. sarant said

    11 Α, ωραίο.

    Θα λείψω για κάμποσες ώρες.

  14. Πέπε said

    4, 10

    Δεν έπεται ότι τους θυμούνται με τόση λεπτομέρεια. Όταν εσύ προφορικά αναπλάθεις σε κάποιον ένα διάλογο που έκανες παλιά με κάποιον άλλο, πώς ακριβώς το κάνεις; Υποθέτω, κρατάς την ουσία και αναδημιουργείς τις λεπτομέρειες. Καλά, μπορούμε και να πούμε σε περιληπτικό πλάγιο λόγο «είπαμε περίπου αυτά», αλλά άμα θέλουμε να το ζωηρέψουμε λίγο;

  15. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα!
    Πολύ ωραία η επιλογή αποσπασμάτων, ό,τι πρέπει για να ομορφύνει ένα μουντό Κυριακάτικο πρωινό.
    ”Αυτός ο πίνακας έχει πολύ στολίσει αυτό το παλιόσπιτο που κάθουμαι.”, λέει ο Σπαθάρης για τον πίνακα που του χάρισε ο Τσαρούχης— και μάλλον είναι αδύνατον να εκφραστεί με λιγότερες λέξεις και με τόση ταπεινότητα και ειλικρίνεια, τόση ευγνωμοσύνη, σεβασμός, αγάπη και θαυμασμός, από άνθρωπο για συνάνθρωπο που τόσο ανυστερόβουλα τον βοήθησε.
    Και προσθέτει παρακάτω αυτός ο “αγράμματος” που “κυνήγαγε με δίχως άδεια”: “(…)οι Άγγλοι μού δώσανε ένα πιστοποιητικό γιομάτο όλο δόξα(…). Μ’ αυτός ο αχόρταγος Τσα­ρούχης δεν τον έφτασε αυτή η δόξα που πήρε ο καραγκιόζης, γι’ αυτό αμέσως κάνει έκθεση του καραγκιόζη μες στον Αγγλοελληνικό Σύνδε­σμο και δείχνει τα πραγματικά φώτα σ’ αυτούς τους ανθρώπους που ξέ­ρουνε πολλά γράμματα.”, σάμπως για να μας θυμίσει ότι ότι είναι πολλοί οι κατ’ ουσίαν τυφλοί πολυγράμματοι ή για να δείξει πως το να βλέπεις φώτα αληθινά δεν είναι θέμα γραμματοσύνης αλλά ψυχής.

  16. LandS said

    4, 10, 14
    Και μη ξεχνάμε, εξ ορισμού τα γεγονότα που περιγράφει μια αυτοβιογραφία είναι αυτά που εντυπώθηκαν καλύτερα, αυτά που επηρέασαν τον βιογραφούμενο και τη μετέπειτα ζωή του.
    Και μη σας κάνει εντύπωση.

  17. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Ο τίτλος είναι «τά ἀπομνιμονεματα του», δηλαδή ανορθόγραφος και στο πολυτονικό. Ισχύει το ίδιο και για το κείμενο;

  18. LandS said

    «Πρώτος απ’ όλα ο παστρικοφορεμένος Τουρισμός. Ακουστέ, κύριοι, τί θέλει ο Τουρισμός για να παίξει ο καραγκιόζης: αυτή η μάντρα θα γίνει όλο αμμο­κονίαση —πριν πάει ο καραγκιόζης ήτανε γιομάτη τηγανίτες, αποφτές που κάνουνε οί άνθρωποι όταν έχουνε ανάγκη—, δύο πόρτες, είσοδο και έξοδο, δυο αποχωρητήρια, οι πάγκοι θα γίνουνε καρέκλες, αλλιώς θα κλείσει ο καραγκιόζης.»
    Για τη Τουριστική Αστυνομία ή κάτι τέτοιο προφανώς και όχι για τον Τουρισμό γενικά.

  19. Γιάννης Κουβάτσος said

    16:Αυτή είναι η προφανής εξήγηση. Αλλά εδώ μιλάμε για φωτογραφική καταγραφή και του τελευταίου μορφασμού. Μάλλον βοηθάει και κάποια μυθοπλασία ανάμεικτη με τα πραγματικά γεγονότα.

  20. Λεύκιππος said

    Οι γέροι μπορεί να μην θυμούνται τι έφαγαν, κι αν έφαγαν το μεσημέρι, αλλά οι αναμνήσεις τους είναι πολύ ζωντανές.
    Προσωπικά βιώματα από τον πατέρα μου σε συζητήσεις του με συνομηλίκους τους, 90άρηδες

  21. Πέπε said

    17

    Όχι, το κείμενο είναι όπως το βλέπεις στην ανάρτηση, μόνο που είναι πολυτονικό. Το πώς ακριβώς προέκυψε η συγκεκριμένη τελική μορφή (στίξη, ορθογραφία κλπ.) αναλύεται διεξοδικότατα στην εισαγωγή, όπου και κατακεραυνώνεται -εξίσου διεξοδικά- για τις δικές του επιλογές ο επιμελητής του παλιότερου βιβλίου με την 3η γραφή των απομνημονευμάτων.

  22. Πέπε said

    21 συμπλ.

    Αυτό στο εξώφυλλο, «τά ἀπομνιμινεματα μου», εμφανίζεται μόνο ως φτγρ του χφου του Σπαθάρη. Δεν είναι ο επίσημος τυπωμένος τίτλος της έκδοσης.

  23. Spiridione said

    1. Η τρίτη γραφή δεν περιλαμβάνεται λέει στο βιβλίο, έτσι δεν είναι;

  24. Spiridione said

    Ας βάλουμε κι αυτό
    https://www.lifo.gr/culture/vivlio/sotiris-spatharis-ta-apomnimoneymata-enos-karagkiozopaihti

  25. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πέθανε ο Τάσος Κουράκης. Μύρισε κι από μέσα η Κυριακή

  26. LandS said

    Έφυγε και ο Γιατρός, Καθηγητής, Ποιητής και Πολιτικός Τάσος Κουράκης.

  27. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    25 Μαύρισε η Κυριακή . Λίγο η συγκίνηση και πολύ το χωλό (στο α) πληκτρολόγιο μου 😦

  28. Εχω δει παραστάσεις καραγκιόζη πιτσιρικάς, στο Γαλαξίδι από περιπλανώμενους καραγκιοζοπαίχτες. Μια δραχμή εισιτήριο και πηγαίναμε στο πλάι της σκηνής να δούμε πως κουνάει τις φιγούρες καιι πως βγάζει ήχους για σφαλιαρα, πυροβολισμό κ.λ.π. ο καραγκιοζοπαίχτης.
    Είχε και στο ραδιόφωνο καραγκόζη και η τηλεόραση στα πρώτα τη βήματα.
    Θυμάμαι πως προτιμο΄τσα την φωνή κάποιου άλλου, ίσως του Μόλλα ή άλλου «αστέρα» της εποχής

  29. Καλημέρα και από τούτη τη μεριά
    5 τέλος Ε, όχι δα. Κλαιν οι χήρες κλαιν κι οι παντρεμένες.

    4 Εμένα πάλι δεν μου φαίνεται παράξενο αφού το ίδιο μου λένε οι άλλοι (γι’ αυτά που τους αφηγούμαι)…

  30. 10 «και αυτούσιους διαλόγους» Ε, μην το δένεις και κόμπο. Στο πάνω κάτω. Την ουσία των πραγμάτων. Αλλά είναι και κάτι κουβέντες μερικές φορές που δεν ξεχνιούνται με τίποτα…

  31. LandS said

    19
    Γιάννη μη ξεχνάς ότι στη περίπτωση αυτή έχουμε να κάνουμε με ένα αγράμματο άνθρωπο που οι μνήμες του δεν είναι στα βιβλία ή στα γραπτά του, αλλά στις εμπειρίες του.
    Μετά είναι και η ηλικία. Να σου μιλήσω με κάθε λεπτομέρεια για αντιδράσεις δικές μου και των γύρω μου στην εξέδρα για φάσεις αγώνων που είδα όταν, σε προηγούμενη ζωή, πήγαινα γήπεδο. Για ρώτα πότε ήταν το πιο πρόσφατο παιχνίδι του Παναθηναϊκού και πόσο ήρθαμε.

  32. 28 Καραγκιόζη στο ραδιόφωνο! Από τα μέρη σου, την Άμφισσα (στα μεσαία) πιάναμε!

  33. ΓΤ said

    Τάσος Κουράκης

    Με ενοχλεί ιδιαίτερα που, σχεδόν δεν προλαβαίνει κάποιος να πεθάνει, και η Wiki ενημερώνεται ακαριαία για το πρόσωπο αυτό. Θαρρείς κι ο Χάρων ταμπλετάρει πάνω από το επώνυμο νεκροκρέβατο και κρώζει τη «συνεισφορά» από τη μαύρη IP του.

  34. Νέο Kid said

    33. Εδώ έχουν πεθάνει τόσους ζωντανούς… για τους νεκρούς θα στεναχωρηθούμε ;

  35. LandS said

    33
    Αυτό όμως είναι το μεγάλο πλεονέκτημα της Βικιπαίδειας και η μεγάλη προσφορά των Wikimedia και αυτής της πλατφόρμας που επιτρέπει σε πολλούς να συνεισφέρουν (σχεδόν) ονλάιν.
    Wiki’s υπάρχουν άπειρα για ότι μπορείς να φανταστείς.

  36. Χαρούλα said

    Και μια συνέντευξη, που ουσιαστικά είναι συνοπτικά το βιβλίο.
    https://www.lifo.gr/culture/theatro/i-teleytaia-spania-synenteyxi-toy-sotiri-spathari-stin-trogli-toy-stin-plaka

  37. ΚΩΣΤΑΣ said

    Λυπήθηκα πολύ για τον συμπολίτη μου Τάσο Κουράκη, ούτε ήξερα ότι ήταν άρωστος. Τον συμπαθούσα πολύ.

    Καλό σου ταξίδι, Τάσο, αιωνία η μνήμη σου.

    Εξαιρετικό και το σημερινό.
    Έχω πάρει συνεντεύξεις από κάτι λίγα άτομα, απλοί, φτωχοί, καθημερινοί άνθρωποι. Θυμούνται και περιγράφουν μια χαρά τα γεγονότα, που κατ΄αυτούς,τους εντυπωσίασαν. Η φτώχεια και η ταλαιπωρία ήταν η καθημερινότητα για τον Σωτήρη Σπαθάρη, κάτι σαν φυσιολογική κατάσταση. Να συναντάει όμως «την υπουργού Ζάννα», κάτι το απρόσμενο και σημαντικό. Θυμούνται πολύ καλά τα γεγονότα και φυσικά το περιγράφουν με λόγια της στιγμής, χωρίς σημαντική απόκλιση από τότε που το πρωτοέζησαν.

  38. BLOG_OTI_NANAI said

    Ωραίο και ενδιαφέρον το κείμενο. Το success story ενός λαϊκούκαλλιτέχνη.

    Ένα δοκίμιο του Εγγονόπουλου για τον Καραγκιόζη. Δεν βλέπω να αναφέρει τον Σπαθάρη.

    Νίκος Εγγονόπουλος, Ο Καραγκιόζης. Ένα ελληνικό Θέατρο Σκιών (1969), Πεζά Κείμενα, εκδ. ύψιλον-βιβλία, Αθήνα 1987, σελ. 51-57

  39. ΣΝΠ said

    Αυτό το διάστημα, διαβάζω το συγκεκριμένο εξαιρετικό βιβλίο. Κοιτώντας τις ανορθόγραφες ρεκλάμες του Σπαθάρη, έρχεται αναπόφευκτα στο μυαλό μου ο Μπόστ.

  40. ΚΩΣΤΑΣ said

    Κι ένας δικός μας, Αμπελοκηπιώτης, σύγχρονος καραγκιοζοπαίχτης, ο Γιάννης Χατζής. Τον παρουσιάζει στην εκπομπή του επίσης ένας Αμπελοκηπιώτης, ο πρώην δήμαρχος Αλέξανρος Σταματουλάκης.

  41. BLOG_OTI_NANAI said

  42. atheofobos said

    Μπορεί να μας κάνει εντύπωση πως θυμούνται μερικοί άνθρωποι γεγονότα που έγιναν πριν πολλά χρόνια.
    Όμως δεν πρέπει να παραβλέπουμε πως ότι θυμούνται και διηγούνται μερικοί, ακόμα και για σημαντικά γεγονότα της ζωής τους, πιθανώς λόγω του, ως ονομάζεται στην ψυχιατρική, «εξωραϊσμού του παρελθόντος», δεν είναι και η τότε πραγματικότητα.
    Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:
    Στο ποστ μου ΕΜΕΙΣ, ΤΟΥ 60 ΕΚΔΡΟΜΕΙΣ….
    http://atheofobos2.blogspot.com/2009/12/60.html
    γράφω για την λάθος αφήγηση που έκανε από σκηνής ο Σαββόπουλος:
    Βέβαια έκανε και ένα λάθος λέγοντας ότι η ιστορική συναυλία της ΕΦΕΕ στο ΚΕΝΤΡΙΚΟΝ έγινε την ίδια μέρα με την συναυλία των Rolling Stones στον Παναθηναϊκό στις17 Απριλίου 1967, δηλαδή 4 πριν να γίνει η δικτατορία .
    Έλα ντέ όμως που είχα πάει και στις δύο και βέβαια δισυπόστατος δεν υπήρξα ποτέ !
    Η συναυλία στο ΚΕΝΤΡΙΚΟΝ έγινε στις 19 Απριλίου και λόγω της επιτυχίας που σημείωσε είχε προγραμματιστεί να επαναληφθεί την 21 Απριλίου!

    Πρόσφατα δε στο ποστ μου Ο ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ΕΤΟΙΜΟΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟ 1946. http://atheofobos2.blogspot.com/2021/10/1946.html
    γράφω πως την παραμονή των εκλογών της 31-1-1946 είχε εκφωνήσει λόγο ο Ιωάννης Σοφιανόπουλος από το Θέατρο Βρετάνια ως εκπρόσωπος των κομμάτων υπέρ της αποχής.
    Ο Μίκης Θεοδωράκης στο Άξιος εστί λέει πως μίλησε εκεί ο Ζαχαριάδης, αλλά αυτό είναι λάθος γιατί ο Ζαχαριάδης στις παραμονές των εκλογών έφυγε για τις ανατολικές χώρες, όπου άρχισε επαφές για τη διερεύνηση του ένοπλου αγώνα, με ενδιάμεσο σταθμό τη Θεσσαλονίκη. Από εκεί φαίνεται ότι έδωσε την εντολή για το χτύπημα στο Λιτόχωρο τη μέρα των εκλογών.

  43. BLOG_OTI_NANAI said

  44. Costas Papathanasiou said

    Συμπληρωματικά τεκμήρια που να αφορούν στο “Θέατρο σκιών” και ειδικά στους Τσαρούχη-Σπαθάρη, μπορεί να βρεί κανείς και στη Βιβλιοθήκη ΑΣΚΙ (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας), στο σύνδεσμο
    http://62.103.28.111/aski/listsearch.asp?lsid=2142&fcode=xxx&ftext=%CE%98%CE%AD%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1&fval=%CE%98%CE%AD%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%20%CF%83%CE%BA%CE%B9%CF%8E%CE%BD
    [Όπως: “Σκόρπιες σκέψεις για τον Καραγκιόζη”, Τσαρούχης, Γιάννης -Αθήνα, 2-3/1959 – ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ_1958-1959_τ, 50.51,
    “Τα απομνημονεύματα του Σωτήρη Σπαθάρη – Ο Καραγκιόζης μας λέει την ιστορία του” ,Πορφύρης Κ. Αυγή, Αθήνα, 14/1/1960
    “Με την ευκαιρία της έκθεσης έργων του στη γκαλερί «Άστορ».Η τέχνη του Σπαθάρη.Μια ζωγραφική χυμώδης και πραγματικά λαϊκή,“, Πετρής, Γ. Αυγή, Αθήνα, 10/7/1966 ]

  45. Γιάννης Ιατρού said

    Πολύ καλή επιλογή το σημερινό θέμα. Στην Κάτω Πλατεία στο Μαρούσι, αυτή με τα Λιονταράκια (έτσι την λέγαμε παλιά από μιά βρύση με 4 κεφαλές λιονταριών περιμετρικά και ωραίο, κρύο νερό) ήταν ένα κτίσμα, σπίτι του Σπαθάρη το λέγαμε. Ήταν πολύ κεντρικό αλλά αρκετά παρατημένο. Αργότερα ανακαινίστηκε, αναπαλαιώθηκε κλπ. και έγινε Μουσείο για τον Καραγκιόζη και τον Σπαθάρη.

  46. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλημέρα να πω
    Με συνεπήρε εξαιρετικά το απόσπασμα. Έβγαλε θύμισες μέχρι δακρύων.
    Ο αδελφός μου πάλευε με τους φίλους του κι έφτιαχναν παραστασούλες σκιών. Ανακάτευαν αυτά που είχαν δει στη μικρή μας πόλη – κάποιες παραστάσεις ξέπεφταν ως εκεί κάτω στα τέρματα του Νότου, με διάφορα καλαμπούρια της καθημερινής ζωής μας. Μιμούνταν τον μεθυσμένο γείτονα αλλά και τον στριμμένο τάδε καθηγητή.
    Δεν συνεχίζω, πονάει.
    Συννεφιασμένη Κυριακή

    Καραγκιόζης, Ο Αδικημένος Της Ζωής

    Το σενάριο είχε γράψει ο Θάνος Κωτσόπουλος (που υποδύεται τον καραγκιοζοπαίχτη), διασκευάζοντας το διήγημα «Της τέχνης τα φαρμάκια» του Γιάννη Βλαχογιάννη
    https://mymovie-diary.blogspot.com/2020/04/1959.html

  47. Πέπε said

    Το καλοκαίρι είχα δει στο Έρτφλιξ μια πολύ ωραία ταινία μ’ έναν καραγκιοζοπαίχτη που αγωνίζεται δονκιχωτικά να κρατήσει την τέχνη του ψηλά την εποχή που ο κινηματογράφος την έχει ουσιαστικά εξαφανίσει. Δυστυχώς δε συγκράτησα καθόλου στοιχεία…

  48. 8 Ναι, δεν ήταν στις προθέσεις μου να αδικήσω τον πατέρα Σπαθάρη. Όντως είναι πολύ ωραίες και οι περιγραφές των χορών που έστρωνε με τη γυναίκα του!

    ΣΠ, το κείμενο είναι όλο όπως ο τίτλος, με ελάχιστη στίξη, ανορθόγραφο κλπ. Έχει κα΄ποιες σελίδες φωτογραφία, αντικρυστά με τη μεταγραφή. Εννοείται δημοσιεύεται ευανάγνωστο, όπως το αντέγραψε ο Νίκος.

    Τον Ευγένιο είχα τη χαρά να τον γνωρίσω σε ένα τραπέζι χριστουγεννιάτικο, που έπαιξε μετά και ένα δεκάλεπτο ποτ-πουρί για μας τα παιδιά. Μακάρι να θυμόμουν τις κουβέντες στο τραπέζι.

  49. 47 «Ο δραπέτης», με τον Καζάκο; Το είχα δει στο σινεμά!

  50. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    47,49 (το κράτησα για μετά/απογευματινή προβολή) Ναι! ο Δραπέτης/ο καραγκιοζοπαίχτης μάστρο Αντώνης Μπάρκας, του αγαπημένου μου Λευτέρη Ξανθόπουλου, ενός ευαίσθητου καλλιτέχνη και ανθρώπου που η μεγάλη του καρδιά σταμάτησε-νωρίς- να χτυπά την περσινή άνοιξη.

    https://kopanakinews.wordpress.com/2017/05/18/%CE%BF-%CE%B4%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%AD%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BF-%CE%BC%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82-%CE%BC%CF%80%CE%AC%CF%81%CE%BA%CE%B1%CF%82-%CE%AD%CE%BD/

  51. ΕΦΗ - ΕΦΗ said


    Η θρυλική καλύβα του Καραγκιόζη η φιγούρα αυτή είναι 51 εκ., του Σωτήρη Σπαθάρ/
    Σπαθάρειο Μουσείο
    https://www.archaiologia.gr/blog/photo/%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CF%8D%CE%B2%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B9%CF%8C%CE%B6%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83-%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%B8%CE%AC%CF%81%CE%B7/

  52. Γιάννης Ιατρού said

    46: Καραγκιόζη παίζαμε κι εμείς, 8-10 ετών περίπου. Είχαμε πάρει τσιμεντόλιθους και τούβλα από οικοδομές κι ένα σεντόνι της μάνας μου και κεριά και μιά λάμπα πετρελαίου κι είχαμε φτιάξει «σκηνή». Είχαμε και κάποια τεύχη καραγκιόζη που είχαμε μάθει απ΄εξω και εμπλουτίζαμε τους διαλόγους με θέματα δικά μας και δίναμε παραστάσεις, μία δεκάρα η είσοδος. Έπεφτε και ξύλο γιατί είχαμε τζαμπατζήδες που στήνονταν εκτός οικοπέδου… Το φιλοθεάμον κοινό καθόταν κάτω, στο χώμα, η πρώτη σειρά είχε κι ένα μαδέρι, κι αυτό απαλλοτριωμένο… 🙂

  53. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Πολλές φορές μου ’δωσε λεπτά όταν είχαμε ανέχεια, πολλά χρόνια φόραγα κουστούμια δικά του.
    «λεΠτά» λέγανε οι παλιοί μου όταν έκαναν «παρεμπίπτουσα» ας πούμε αναφορά, σεβαστική κάπως στην αναγκαία χρήση των χρημάτων,(θα σου δώσω ‘γω λεπτά να πάρεις ένα μεντήλι), με μια αδιόρατη δηλδή …»λεπτότητα» 🙂
    αλλά λεΦτά όταν έλεγαν για την καταπιεστική βαρύτητά τους: Κάνει πολλά λεφτά,λεφτάδες ή παραδιάρηδες / και παράδες που βλέπω παρακάτω ν λέει και ο Σπθάρης

    Ο Τσαρούχης πάντρεψε τον Ευγένιο-υιό Σπαθάρη.

  54. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το βιβλίο με τα ¨Απομνημονεύματά¨ του αποτέλεσε μια ακόμη έκφραση του ταλέντου του στο χώρο της πεζογραφίας. Όταν πρωτοκυκλοφόρησε το 1960 έγινε δεκτό με μεγάλο ενθουσιασμό, σαν υψηλής ποιότητος ¨λαϊκού λόγου¨ κείμενο και πολλοί ειδικοί το συνέκριναν με τα ¨Απομνημονεύματα¨ του Στρατηγού Μακρυγιάννη.

  55. Δεν θυμάμαι αν το ανέφερε ο Πέπε παραπάνω στο σχόλιο για τις καινοτομίες του Ευγένιου. Έβγαζε και Καραγκιόζη σε κόμικς! Δηλ. φυλλάδια, όπου το εξώφυλλο ήταν έγχρωμη ζωγραφιά, στο στιλ του πατέρα του λίγο, και τα στριπάκια μέσα ήταν φωτογραφίες με τις φιγούρες σε άσπρο-μαύρο με τα λόγια δακτυλογραφημένα σε φούσκες, bubbles, πώς το λέμε. Στο οπισθόφυλλο είχε μπόνους μεγάλα ηρωικά έργα (σε διάλογο), τον Κατσαντώνη π.χ.

  56. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  57. Jago said

    Α πάρα πολύ ωραίο! Μπαίνει στις άμεσες αγορές μου.

  58. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  59. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η παράσταση που βασίστηκε στο έγκλημα του Αθανασόπουλου
    «Μιὰ μέρα, ἐνῶ καθόμαστε μαζὶ μὲ τὸν βοηθό μου στὸ δωμάτιό μας, τοῦ λέω: Μωρὲ Γιῶργο, αὐτὸς ὁ Ἀθανασόπουλος, ὅσο ἀκούω ὅλος ὁ κόσμος, μὰ ὅλος, καὶ τὰ παιδιὰ ἀκόμη, νὰ τὸν τραγουδᾶνε, ἐδῶ μοῦ ‘χει κάτσει, μὲς στὴν ψυχή μου, πῶς νὰ μπορούσαμε κι ἐμεῖς νὰ τὸν παίξουμε στὸ πανί μας. —Δύσκολα πράγματα αὐτὰ ποὺ ζητᾶς νὰ κάνεις, ρὲ Σωτήρη. Μήπως τὸν Ἀθανασόπουλο τὸν πέρασες γιὰ τοὺς Κολοκοτρωνιδέους ἢ τὸν Γιαγκούλα; Αὐτοὶ πετύχανε γιατὶ ἡ ὑπόθεσή τους ἤτανε ὅλο μὲ ντουφέκια, μὲ βουνά, φουστανέλες καὶ τσαρούχια. Ἀπὸ κείνη τὴν ἡμέρα, νύχτα μέρα δὲν εἶχα ἡσυχία.

  60. greggan193 said

    Reblogged στις THE BROOM.

  61. Στιγμές μνημοσύνης και για τον παλιό καλό φίλο Λευτέρη Ξανθόπουλο.

  62. Irresistible said

    Συμφωνώ απολύτως με τον γηραιό σχολιαστή Ιατρού (σχόλιο 45) ότι ήταν εξαιρετική η σημερινή επιλογή του κ. Σαραντάκου να αναρτήσει το αποκαλυπτικό αυτό απόσπασμα από την μνημειώδη αυτοβιογραφία του Σωτήρη Σπαθάρη. Ωστόσο, κατά την συνήθειά του («παλιά μου τέχνη κόσκινο»), ο κύριος Νίκος ΚΡΥΒΕΙ στον πρόλογό του τα σημαντικότερα, με αποτέλεσμα οι αναγνώστες να μή μπορούν να αντιληφθούν την ουσία του θέματος:

    1) Την εποχή που διαδραματίζεται το επεισόδιο με τον Τσαρούχη (1931), ο Τσαρούχης ήταν 21 χρονών παιδαρέλι, ενώ ο Σπαθάρης είχε πατήσει τα 44. Το Ρωμέϊκο το κυβερνούσε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, εξ ού και η δευτερότοκη κόρη της Πηνελόπης Δέλτα (η Βιργινία) ήταν εν ενεργεία σύζυγος του υπουργού Αεροπορίας (Αλέξανδρου Ζάννα) όπως λέει ο Σπαθάρης. Εκείνη την εποχή, κορυφαίος καραγκιοζοπαίκτης συμπάσης της Ελλάδος εθεωρείτο ο θρυλικός Αντώνης Μόλλας (1871 – 1948), ο οποίος όμως είχε ένα κουσούρι: Ήτο δεδηλωμένος βασιλόφρων, οι Βασιλείς τον λάτρευαν, και έδινε επί χρόνια παραστάσεις στο Παλάτι. Οι Βενιζελικοί τον απεχθάνοντο και διέδιδαν ότι είχε «αστικοποιήσει» τον Καραγκιόζη, είχε απαλείψει τον λαϊκό του χαρακτήρα κλπ-κλπ.

    Έψαχναν, λοιπόν, να βρούν κάποιον λαϊκό καραγκιοζοπαίχτη που να μήν είναι βασιλόφρων και να μή ξέρει πολλά γράμματα όπως ήξερε ο Μόλλας, διότι αυτό εγγυάτο ότι μεταφέρει την λαϊκή παράδοση του Καραγκιόζη. Έτσι «ανακαλύφθηκε» και έγινε φίρμα ο Σωτήρης Σπαθάρης, που χρωστά 100% την ανάδειξή του στην βενιζελική οικογένεια των πάμπλουτων Μπενάκηδων. Ως γνωστόν, στον Μεσοπόλεμο η κάθε παράταξη είχε ακόμη και τους καραγκιοζοπαίκτες της.

    2) Ο κ. Σαραντάκος απλώς μνημονεύει στον πρόλογό του τον κομμουνιστή φοιτητή της Νομικής, Λάμπη Χρονόπουλο, ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΝΤΑΣ τον καταλυτικό του ρόλο στην συγγραφή της 2ης αυτοβιογραφίας του Σπαθάρη, η οποία είναι και η μακράν εκτενέστερη. Σημειωτέον ότι ο Χρονόπουλος έμαθε την ύπαρξη του Σπαθάρη από τον χριστιανούλη Φώτη Κόντογλου, ο οποίος είχε διαβάσει την 1ο χειρόγραφο της αυτοβιογραφίας και ήθελε να την προωθήσει για λόγους χριστιανικής προπαγάνδας.

    Ο Χρονόπουλος είναι το πρόσωπο-κλειδί για την ιστορία του συγκεκριμένου βιβλίου. Ως μπολσεβίκος έδινε μεγάλη σημασία στον λαϊκό πολιτισμό, τον έβλεπε ως το «αντίπαλο δέος» στους Αστούς. Έπεισε τον Σπαθάρη να γράψει πιό εκτεταμένη αυτοβιογραφία, με έμφαση στα παιδικά του χρόνια και εστίαση στο πώς οι πάμπλουτοι αστοί της Αρχαιολογικής Εταιρείας άφησαν απροστάτευτο τον τυφλό πατέρα του Ευγένιο, που έχασε την όρασή του σε εργατικό ατύχημα κάποιας ανασκαφής. Το σημαντικότερο που κρύβει ο κ. Σαραντάκος αφορά το Θέμα της Γλώσσας: Ο Χρονόπουλος ΠΙΕΣΕ τον Σπαθάρη να γράψει στην Δημοτική και να αφήσει τους καθαρευουσιάνικους τύπους + εκφράσεις που είχε χρησιμοποιήσει στο 1ο χειρόγραφο της αυτοβιογραφίας!.. Η αφόρητη πίεση του Χρονόπουλου είχε ως αποτέλεσμα το 2ο χειρόγραφο της Αυτοβιογραφίας να είναι πενταπλάσιο από το 1ο και τριπλάσιο από το 3ο των εκδόσεων «Άγρα»!..

    3) Κάτι άλλο εξόχως σημαντικό που ΑΠΟΚΡΥΠΤΕΙ ο αγαπητός μας κύριος Νίκος, αφορά το επίμαχο 2ο χειρόγραφο του Σωτήρη Σπαθάρη. Όπως ακριβώς ο Γιάννης Βλαχογιάννης ΕΞΑΦΑΝΙΣΕ το χειρόγραφο του Μακρυγιάννη για να μή μπορούμε να ψάξουμε τί έχει προσθέσει + αλλοιώσει + παραλείψει από το κείμενο του τοκογλύφου Στρατηγού, έτσι και ο μπολσεβίκος Χρονόπουλος (+ εκοιμήθη το 1957)εξαφάνισε το 2ο χειρόγραφο της αυτοβιογραφίας του καραγκιοζοπαίχτη, που τελικά βρέθηκε στα Παλαιοπωλεία και όχι ολόκληρο.

    ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ είναι: Οι «Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης» είναι πρόθυμες να θέσουν το 2ο χειρόγραφο της Αυτοβιογραφίας στην διάθεση ημών των ερευνητών, ώστε να ψάξουμε για τυχόν αλλοιώσεις + προσθέσεις + αφαιρέσεις στο κείμενο του Σωτήρη Σπαθάρη; Εδώ σε θέλω κάβουρα που περπατάς στα κάρβουνα…

    4) Τέλος, κάτι εξίσου σημαντικό που ΑΠΟΚΡΥΠΤΕΙ από τους αναγνώστες του ο κύριος Σαραντάκος αφορά στο γιατί τα τσούγκρισε ο Χρονόπουλος με τον Σπαθάρη: Παρά την απεγνωσμένη προσπάθεια των Μπενάκηδων και λοιπών βενιζελικών να τον παρουσιάσουν ως… δημοκράτη, ο Σωτήρης Σπαθάρης ήταν αμετανόητος Εθνικόφρων + Βασιλόφρων. Για παράδειγμα, το σωτήριον έτος 1953 (βλέπε φωτοτυπία σχολίου 56) τις καραγκιοζοπαραστάσεις του παρακολουθούσε τακτικά σύσσωμη η Βασιλική Οικογένεια, στα πλαίσια της εξοικείωσης με την Λαϊκή Παράδοση του 13χρονου – τότε – Διαδόχου, Κωνσταντίνου Γλύξμπουργκ!..

    Αλλά και επί Χούντας ο Σωτήρης Σπαθάρης είχε άριστες σχέσεις με το καθεστώς, πράγμα που επίσης μάς ΑΠΟΚΡΥΠΤΕΙ ο κ. Σαραντάκος. Οι «άπιστοι Θωμάδες» ας δούν ΕΔΩ την τελευταία συνέντευξη του Σπαθάρη (1974) στο περιοδικό «Ταχυδρόμος», λίγες εβδομάδες πρίν πεθάνει (14 Απρίλη 1974): Ο Σπαθάρης στάζει μέλι για τον διαβόητο υπουργό Πολιτισμού του Καθεστώτος Ιωαννίδη, αείμνηστο καθηγητή της Παντείου, Δημήτριο Τσάκωνα (1921 – 2004), ο οποίος του είχε υποσχεθεί ότι η Εθνοσωτήριος Επανάστασις θα φιάξει το «Μουσείο Σπαθάρη» που θα είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στον Καραγκιόζη.

    Πράγμα που τελικά συνέβη: Είναι ακριβώς το κτήριο στο Μαρούσι που ανήρτησε στο σχόλιο 45 ο ανυποψίαστος Ιατρού, αγνοώντας ότι το Μουσείο αυτό είναι έργο της Ιωαννιδικής Χούντας!..

    Είπα και ελάλησα και αμαρτίαν ούκ έχω…

  63. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    59 συνέχεια
    Ἕνα πρωὶ ἦρθε στὸν καραγκιόζη τὸ Τουρκάκι καὶ μὲ βρῆκε κι εἶχα γράψει σὲ κάτι χαρτιὰ ἀπὸ μπακέτα πολλὰ γιὰ τὸν Ἀθανασόπουλο. Μόλις τὸν εἶδα τοῦ λέω: Γιῶργο, θὰ τὸν παίξουμε τὸν Ἀθανασόπουλο. Καὶ αὐτὸς μοῦ λέει γελαστά: Καὶ δὲν τὸν παίζουμε; Γι’ αὐτὸ σκᾶς; Ἀμέσως παίρνουμε ἐφημερίδες πού ‘χανε φωτογραφίες καὶ φιάγνουμε φιγοῦρες, τὸν Ἀθανασόπουλο, τὸν Μοσκιό, τὴν Κάστρου, τὴν Φούλα, μιὰ κλινάμαξα, καὶ κάτι ποὺ ἐγὼ φαντάστηκα γιὰ νὰ κάνουμε τὴν ἀναπαράσταση τοῦ ἐγκλήματος: σὲ δύο μέτρα μὲ χαρτὶ τοῦ μέτρου κάνουμε καὶ μία φανταστικὴ ρεκλάμα, πῶς τὸν σκοτώνουνε στὸ κρεβάτι ποὺ κοιμᾶται, ἡ πεθερὰ τὸν κάνει κομμάτια μὲ τὸ μπαλτὰ ποὺ κόβουνε τὸ κρέας καὶ πῶς γίνεται ἡ ἀναπαράσταση τοῦ ἐγκλήματος, καὶ ἀπάνω γράφω:

    ΤΟ ΕΓΛΗΜΑ ΤΟΥ ΧΑΡΟΚΟΠΟΥ ΚΑΙ Η ΚΑΚΟΥΡΓΑ ΠΕΘΕΡΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ. ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ, ΚΑΨΙΜΟ, ΤΕΜΑΧΗΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΤΟΜΑΤΟΣ. ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΦΤΟΥ ΔΙΑ ΚΛΙΜΑΜΑΞΗΣ. Η ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ ΣΤΑ ΧΕΡΓΙΑ ΤΗΣ ΔΙΚΕΟΣΗΝΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΛΗΜΑΤΟΣ.

  64. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    61 Σαράντα χρόνια φιλίας και αγάπης, από την εποχή του Πλανόδιου σωματοφύλακα ονείρων 😢


    Τα σχ. 56,58,59 είναι μέσ από το εν θέματι βιβλίο

  65. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    25-26 Κρίμα….

    38-41 Ωραία!

    50 και πριν: Την αγνοούσα αυτή την ταινια

    52 Ο παππούς μου έστηνε ερασιτεχνικές παραστάσεις Καραγκιόζη, αλλά και όταν δεν είχε φιγούρες κτλ. μπορούσε να διηγείται παραστάσεις κάνοντας όλες τις φωνές.

  66. sarant said

    62 Ο Λάμπης Χρονόπουλος, γεννημένος το 1922, δεν πέθανε το 1957 αλλά, αν δεν σφάλλω, το 2010!

  67. Aghapi D said

    Χαίρομαι που μεγάλωσα με παππού λάτρη τού Καραγκιόζη και έχω μαζί του βιωματική σχέση
    Πάντα όμως αγαπούσα περισσότερο τον Χαρίδημο για τη φωνή του κυρίως, για τον τονισμό – νομίζω πως ήταν θεατρικότερος – … και που το «μουσειάκι» του στο Πιλ-πουλ είναι και εκθετήριο και σχολείο, φυτώριο https://www.youtube.com/watch?v=DaawQET5dMM&list=PLYolmNSr7hZTYU0dkSZrBqKOapv1hKVw0&index=2

  68. spyridos said

    Παράσταση Καραγκιόζη από παιδιά σε γειτονιά της Αθήνας, 2011.
    Φωτογραφία του Βασίλη Κορδάτου

    https://tinyurl.com/5arrb82y

  69. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    63 συνέχεια

    (θα προκληθεί ο άρκαλος, αλλά ας είναι…)

    Η απήχηση της ρεκλάμας
    Ἅμα τὴν βάλαμε ἀπόξω ἀπὸ τὸν καραγκιόζη καὶ τὴν ἔβλεπε ὁ κόσμος, τὴν Κυριακὴ μαζεύτηκε στὴ ρεκλάμα ὅλη ἡ Ἐλευσίνα, γιατὶ ὅποιος πέρναγε ἀπὸ κεῖ τοῦ φώναζε ὁ ἄλλος ποὺ κοίταζε: Ρέ, γιά ‘λα δῶ νὰ δεῖς αὐτὴ τὴν παλιοπουτάνα τὴν Κάστρου, πῶς τὸν σκότωσε τὸ φουκαρὰ τὸν Ἀθανασόπουλο. Ἐγὼ καὶ τὸ Τουρκάκι κάθε τόσο ἀναγκαζόμαστε νὰ παραμερίζουμε τὸν κόσμο, γιὰ νὰ μὴ μᾶς σκίσουνε τὴ ρεκλάμα. Ἡ ἀγανάκτηση τοῦ κόσμου ἤτανε τέτοια ποὺ πολλοί, ἅμα πρῶτα τὴν βλέπανε, ὕστερα ποὺ φεύγανε λέγανε δυνατὰ καὶ φουρκισμένα, ἀρβανίτικα: Τὲ μαρὲ τὲ ντιάλεθ! Οὒ μωρὴ γκιόσα Κάστρου!
    Τὴν Πέμπτη ἀπὸ νωρὶς ὅλες οἱ θέσεις τοῦ καραγκιόζη εἴχανε πιαστεῖ. Ὕστερα ὅσοι ἐρχόντουστε φέρνανε καὶ τοῦ σπιτιοῦ τους τὶς καρέκλες. Πρὶν ὁ καραγκιόζης ἀρχίσει, ἔπαψε νὰ ὑπάρχει χῶρος γιὰ ὀρθίους, γι’ αὐτὸ κάθε τόσο ἀρχίνησε τὸ στρίμωγμα. Ὅλη ἡ παράσταση πῆγε πολὺ καλά, ἀλλὰ στὰ τελευταῖα τὰ ἔκανα θάλασσα, γιατὶ εἶπα στὸν κόσμο πὼς Αὔριο ἡ συνέχεια καὶ τέλος. Αὐτὴ τὴ βραδιὰ ποιός εἶδε τὸν Θεὸ καὶ δὲν τὸν ἐφοβήθηκε.»
    https://youfly.com/theatro/o-iasonas-triantafyllidis-grafei-gia-sotiri-spathari-kai-karagkiozi/

  70. Αν όντως διάβαζε το κείμενο ο Βάτμαν και δεν διέτρεχε απλώς την εισαγωγή, θα είχε προσέξει πως ο Σπαθάρης συχνά-πυκνά χαρακτηρίζει τον εαυτό του κομμουνιστή, και έχει και άλλους να τον αποκαλούν έτσι. Μου έκανε κι αυτό εντύπωση, ξέχασα να το πω το πρωί.

  71. sarant said

    68 Ωραία φωτογραφία!

  72. Πολύ καλό! Κι εγώ το προγραμματίζω για άμεση αγορά.
    Έχουμε κι εδώ στο ιστολόγιο ερασιτέχνη φιγουροποιό και καραγκιοζοπαίχτη αλλά πριτς που θα σας πω ποιος είναι. Άμα θέλει ας μιλήσει μόνος του.

  73. Γιάννης Ιατρού said

    72: Εγώ πάντως, τάφος !😎

  74. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    44 >>“Σκόρπιες σκέψεις για τον Καραγκιόζη”, Τσαρούχης, Γιάννης -Αθήνα, 2-3/1959 – ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ_1958-1959_τ, 50.51,

    https://www.academia.edu/19457242/%CE%A4%CE%A3%CE%91%CE%A1%CE%9F%CE%A5%CE%A7%CE%97%CE%A3_%CE%93%CE%99%CE%91%CE%9D%CE%9D%CE%97%CE%A3_%CE%A3%CE%BA%CF%8C%CF%81%CF%80%CE%B9%CE%B5%CF%82_%CF%83%CE%BA%CE%AD%CF%88%CE%B5%CE%B9%CF%82_%CE%B3%CE%B9%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%9A%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B9%CF%8C%CE%B6%CE%B7

  75. ,
    Επί των πδοσφαιρικών

    ΙΤΑΛΙΑ – ΒΕΛΓΙΟ : 2 -1 στα γκολ. 1 – 0 στα (μούφα) πέναλτυ, 0 – 3 στα δοκάρια !!!!!

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said


    «…ο Σπαθάρης παρακινήθηκε από τον ζωγράφο Νίκο Καρτσωνάκη (Νάκη) να γράψει τα απομνημονεύματά του
    https://bookpress.gr/kritikes/biografies/13092-spatharis-sotiris-pek-panepistimiakes-ekdoseis-kritis-ta-apomnimoneumata-mou-makropoulos

  77. BLOG_OTI_NANAI said

    Από το περιοδικό ΘΕΑΤΡΟ, τχ 10 (1963) μια μετάφραση Παπαδιαμάντη για τον Καραγκιόζη:

  78. BLOG_OTI_NANAI said

    Από το ίδιο τεύχος, τμήματα από τα απομνημονεύματα του Σωτήρη Σπαθάρη:

  79. nikiplos said

    καλησπέρα. Ποιος δεν είχε παίξει Καραγκιόζη μικρός έτσι να βάλει ένα σεντόνι ανάμεσα σε δύο καρέκλες και ένα κεράκι από πίσω. Μας φαινότανε τότε ότι φτιάχναμε κινηματογράφο. Με τον αδερφό μου είχαμε ένα σημαντικό πλεονέκτημα: ο παππούς μου είχε ταλέντο στη ζωγραφική (παλαιότερα πουλούσε και κάποιους πίνακες), έτσι έφτιαχνε τέλειες φιγούρες του Καραγκιόζη πολύ καλύτερες θα έλεγα από αυτές που βλέπαμε τότε κυρίως από τον Σπυρόπουλο.

    Θα έλεγα ότι τη μεγάλη διαφορά σήμερα την έχει κάνει ο Άθως Δανέλλης. Έχει εκσυγχρονίσει τους διαλόγους, έχει αποβάλει τις βρισιές, έχει διώξει την τραχύτητα που είχαν αυτοί οι παλιοί διάλογοι. Με έχει πραγματικά εκπλήξει. Για να μην είμαι άδικος, κι ο Ευγένιος είχε κάνει τεράστια δουλειά προηγουμένως.

  80. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Σωτήρης Σπαθάρης -Ελένη Βακαλό 1966
    https://www.nationalgallery.gr/library/el/el_1966231_00006_0001.html

  81. sarant said

    77-78 Πολύ ωραία!

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    77,78 Πωω, ωραία που είναι όλα!
    άγιο το ιντερνετ, τί απόλαυση!

  83. Παναγιώτης Κ. said

    Ωραία και η σημερινή ανάρτηση!
    Έχει παλιά Αθήνα, έχει Τσαρούχη, έχει πολιτικοκοινωνική κατάσταση, έχει συμπεριφορά της εξουσίας, έχει…

    Έβγαινε και έντυπος καραγκιόζης τον οποίο προτιμούσα από το θέατρο σκιών. Γούστα είναι αυτά!

    28,32. Θα διάβαζα με πολύ ενδιαφέρον κάτι από την ιστορία του ραδιοφωνικού σταθμού Άμφισσας. Αυτό τον σταθμό καθώς και τους σταθμούς Πύργου και Σερρών τους θυμάμαι από την δεκαετία του ΄60.
    Ξεχώριζαν για τα λαϊκά τραγούδια που μετέδιδαν.
    Μια πρόχειρη αναζήτηση που έκανα δεν με διαφώτισε.
    Των Σερρών σίγουρα ήταν στα βραχέα. Για τους άλλους δύο δεν θυμάμαι.

  84. Γιάννης Κουβάτσος said

    77: Μπλογκ, είσαι σπουδαίος! 👍

  85. Παναγιώτης K. said

    Άκουσα ανθρώπους να μιλούν για την δεκαετία του ΄40 την οποία έζησαν.
    Γενικώς μια σύγχυση.
    Και ενώ ο αφηγητής σου μιλάει για τον Τσολάκογλου με κάποιον ανεξήγητο τρόπο τον συνδέει με την εκτέλεση του Μπελογιάννη!
    Δεν αρκεί λοιπόν να έχεις ζήσει κάποια γεγονότα. Πρέπει να τα μελετήσεις ώστε το αφήγημα να είναι στοιχειωδώς συνεκτικό.
    Εννοείται πως, δεν υποτιμούσα ( έχουν πια πεθάνει οι αφηγητές και μέσα σε αυτούς γονείς, θείοι, παππούδες και γιαγιάδες) αυτή την αφήγηση. Σε έβαζε για τα καλά στο κλίμα της εποχής οπότε τα διαβάσματα για το τότε αποκτούσαν μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

    Συνηθίζω να λέω:
    Μπορεί να ήμασταν στο κέντρο της Αθήνας όπου διαδραματίζονταν διάφορα γεγονότα τον καιρό της χούντας αλλά κάπως ολοκληρωμένη εικόνα αποκτούσαμε ακούγοντας BBC, DW και άλλους σταθμούς.

  86. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Πάντα –σχεδόν και υπό προϋποθέσεις 🙂 – έχουν ενδιαφέρον τα απομνημονεύματα. Τα συγκεκριμένα, στα υπ’όψιν για τα Χριστούγεννα…

    Και εντυπωσιαζόμαστε μεν από το πώς μπορούν και θυμούνται με λεπτομέρειες διάφορα περιστατικά οι αυτοβιογραφούμενοι, αλλά πρέπει να σκεφτούμε ότι, μέχρι και πριν κάποιες δεκαετίες, τα διάφορα γεγονότα επαναλαμβάνονταν ως διηγήσεις σε παρέες κ.λπ αρκετά συχνά και αποκλειστικά προφορικά. Έτσι, κρατιόνταν ζωντανά μέχρι τη στιγμή της καταγραφής. Και βέβαια «είναι και κάτι κουβέντες μερικές φορές που δεν ξεχνιούνται με τίποτα…», όπως λέει ο Γ. Μαλλιαρός (#30).

    77.
    Η πρωτότυπη μετάφραση του Παπαδιαμάντη από τα γαλλικά του άρθρου του P. Risal για τον Καραγκιόζη, εδώ (σελ. 80 κε):
    https://lekythos.library.ucy.ac.cy/bitstream/handle/10797/23020/pan_issue171.pdf?sequence=3&isAllowed=y

    Ξέρουμε, όμως, την άποψη του Ππδ περί Καραγκιόζη, τεκμηριωμένη; Αρκεί το γεγονός ότι έκαμε τη μετάφραση αυτή για να συμπεράνουμε ότι »είναι ο πρώτος διανοούμενος που μιλάει θετικά για τον Καραγκιόζη’’ ως λαϊκή τέχνη;
    ===-===
    Και μια φωτογραφία πατέρα και υιού Σπαθάρη επί το έργον:

  87. Παλιό.

  88. Δημήτρης Καραγιώργης said

    79 (Nikiplos) <– Ακριβώς έτσι! Πιτσιρίκια 10 – 12 χρονώ ανεβάσαμε τον Μέγα Αλέξανδρο και το καταραμένο φίδι. Ένας σαβούρωσε το σεντόνι από το σύρμα που είχε για στέγνωμα η μάνα του, άλλος έφερνε καρέκλες, άλλοι δύο που μιμούνταν καλά, θα έπαιζαν τον καραγκιόζη, άλλος έφερε γκαζόλαμπες, στο χωριό δεν είχε φτάσει καλά καλά το ρεύμα. Εγώ, που έπιαναν τα χέρια μου, πήρα το πριονάκι και το λεπτό φύλλο κόντρα πλακέ που είχαμε για τη χειροτεχνία στο σχολείο κι έκανα τις φιγούρες και τις έβαψα. Μάτωσαν τα χέρια για να τα κομμάτια του φιδιού. Όταν γυρίσαμε στα σπίτια μας, οι μανάδες μάς έριξαν ένα γερό χέρι ξύλο αλλά εμείς το καταχαρήκαμε. Ακόμη το συζητάμε στα 60φεύγα μας. Τα τωρινά παιδιά τι θα έχουν να θυμούνται; Τις οθόνες;

  89. Corto said

    86 (ΜΙΚ_ΙΟΣ):

    «…είναι ο πρώτος διανοούμενος που μιλάει θετικά για τον Καραγκιόζη’’ ως λαϊκή τέχνη;»

    Όχι, δεκαετίες πριν τον Τζούλιο Καΐμη και αρκετά χρόνια πριν το μεταφρασμένο από τον Παπαδιαμάντη γαλλικό κείμενο, έχει προηγηθεί ο Επαμεινώνδας Φραγκούδης, ο οποίος έκανε άμεση έρευνα για τον
    Καραγκιόζη στην Πόλη.
    Ίσως βέβαια να υπήρξαν και ακόμα παλαιότεροι συγγραφείς ή λογοτέχνες που έγραψαν θετικά για το θέατρο σκιών.

  90. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  91. Αναρωτιέμαι, αυτά τα καραγκιοζοκόμικς που λέω στο #55 δεν τα έχει δει κανένας άλλος;

  92. Πέπε said

    Στις ηλικίες περί τα 10 είχα περάσει κι εγώ μια φάση με τον Καραγκιόζη. Είχα τρέξει τους γονείς μου σε παραστάσεις όλων των καραγκιοζοπαιχτών που ήταν τότε εν ζωή, οι τελευταίοι μάλλον της παλαιάς φρουράς, ελαφρώς ξεπλυμένοι σε σχέση με Μόλλα και Σωτήρη Σπαθάρη και Χαρίδημο αλλά πάντως μέσα στη διαδοχή της παράδοσης. Είχα σπουδάσει όλη τη σχετική βιβλιογραφία. Έφτιαχνα φιγούρες από μια σειρά που εκδιδόταν τότε ακόμα πρωτοτύπως, φύλλα για να κόψεις τις φιγούρες, να τις κολλήσεις στο χαρτόνι, να τις ξανακόψεις, να τις σκαλίσεις και να τις συναρμολογήσεις (ή, με μια πιο εξελιγμένη τεχνοτροπία, να τις κάνεις και έγχρωμες χωρίς σκαλίσματα). Έφτιαχνα και δικές μου, αλλά ποτέ δε βρήκα την υπομονή να κάνω ολόκληρη σειρά ολοκληρωμένες φιγούρες σε μια σταθερή κλίμακα. Και βέβαια έπαιζα παραστάσεις.

    Από παλαιοβιβλιοπωλεία στο Μοναστηράκι έβρισκα και φιγούρες από άλλες σειρές, παλιές, λιθόγραφες, μεταξύ των οποίων οι «Γίγαντες» (ο Καραγκιόζης πρέπει να ήταν καμιά σαρανταριά πόντους μπόι, ενδεικτικά, δηλαδή μιάμιση-δύο φορές μεγαλύτερες από τις άλλες), και επίσης διάφορα παλιά περιοδικά με ιστορίες Καραγκιόζη, παραστάσεις υποτίθεται αλλά στην πραγματικότητα όχι ακριβώς – πρωτότυπες ιστορίες που κάποτε βγαίναν κάθε βδομάδα, όπως στον δικό μου καιρό ο Μικρός Σερίφης και άλλα παρόμοια.

    Όλο αυτό δεν ήταν δα και τόσο στάνταρ εκείνο τον καιρό όσο ήταν για τους πατεράδες μας, οι οποίοι έβαζαν μια πρόκα στη ράγα του τραμ για να την κόψει ο τροχός και να την κάνουν κοπίδι να σκαλίζουν φιγούρες. Παρά ταύτα βρέθηκε ένα αγόρι, μια χρονιά μεγαλύτερος, με την ίδια πετριά μ’ εμένα, και τακιμιάσαμε.

    Σε κάτι διακοπές στη Νέα Μάκρη οργανώσαμε μια παράσταση και κολλήσαμε ρεκλάμες σ’ όλα τα δέντρα και τους στύλους της γειτονιάς. Και ήρθε όντως κόσμος! Είχαμε και παγωτά για το διάλειμμα. Αυτό ήταν το πικ της καριέρας μου.

    Καμιά τριανταριά χρόνια αργότερα μαθαίνω ότι την ίδια πετριά έχει βγάλει ο βαφτισιμιός μου! Είναι από αυτά που αρχίζεις να γίνεσαι προληπτικός και να λες «έπιασε το λάδι». Βέβαια στη δικιά του γενιά υπήρξε μια αναβίωση του Καραγκιόζη, αλλά ο ίδιος ήταν από τους πρώτους που την κόλλησαν κι έτσι δεν το είχα αντιληφθεί πριν συμβεί στον ίδιο.

    Κάποτε αποφάσισα να πάω μια βόλτα στα παλιά μου λημέρια στο Μοναστηράκι, να του βρω για δώρο τίποτε φύλλα από κείνα που έφτιαχνα εγώ τότε τις φιγούρες. Τρόμαξα να βρω μαγαζάτορα που να ξέρει για τι πράγμα του μιλάω, και τελικά βρέθηκε ένας που τις πουλούσε σε έγχρωμη φωτοτυπία. Τα ορίτζιναλ είχαν γίνει καρασυλλεκτικά μού είπε, 40-50 ευρώ η σελίδα, χώρια που δεν είχε κιόλας.

  93. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    91 Όταν ήμουν εγώ μικρός υπήρχαν φυλλάδια Καραγκιόζη που έδιναν φιγούρες για να τις φτιάξεις (αφού τις κολλήσεις σε χαρτόνι) και είχαν παραστάσεις (κείμενο) αλλά όχι κόμικς.

  94. Πέπε said

    91

    Εγώ πάντως όχι. Αν τυχόν τα είχα πετύχει σε κανένα παλαιοβιβλιοπωλείο στις εξορμήσεις του #92, πιθανόν να τα είχα σνομπάρει και να τα είχα προσπεράσει χωρίς να τα συγκρατήσω στη μνήμη μου.

  95. sarant said

    92 Α, αυτά που λέει ο Πέπε είχαμε.

    Να σημειώσω πάντως ότι στις μέρες μας βγαίνει περιοδικό Καραγκιοζολόγιον, «στη χάση και στη φέξη, οποιος το βρει κι όποιος αντέξει».

  96. Θα πω του μπαμπά Δύτη να τα σκανάρει να σας τα δείξω.
    Από κει έπαιρνα διαλόγους και έπαιζα Καραγκιόζη. Υπάρχει και μια ωραία συλλογή του Ιωάννου βέβαια.

  97. leonicos said

    62 Irresistible

    Συγχαρητήρια για την τόσο ενημερη καταγραφή τωων λαθών και παραλείψεων το κυρίως αρθρου

    Μπορείς να μου εξηγήσεις πώ συνδυάζεις το σοφός με το μ@λ@κας;

    Μεγάλη απορία

  98. Γιάννης Ιατρού said

    91: Δύτη, τα αναφέρω στο #52

  99. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Προ 25ετίας περίπου (καιρός που χαρτοκόβαμε κι εμείς με τον μικρό μας τις φιγούρες του Καραγκιόζη) πουλιόταν ένα σετάκι κομπλέ σε τσαντάκι, πολύ βολικό:
    είχε περιγραμμένες τις βασικές φιγούρες σε χοντρά φύλλα (αγόραζες κι έξτρα ανάλογα με την παράσταση) που τις έκοβε και τις επιζωγράφιζε. Είχε μαζί και τα ξυλάκια της κίνησης που στερεωνόντουσαν πάνω τους εύκολα, τα δε τμήματα των φιγούρων συνδεόντουσαν μεταξύ τους με μεταλλικά «συνδετηράκια», σαν αυτά που κλείνουμε τους χάρτινους ενισχυμένους φακέλους ταχυδρομείου. Π.χ. ο κατηραμένος όφις, συνδεότανε σε 3 σπονδυλωτά κομάτια και στερέωνες τα ξυλάκια σε 3 μεριές, στις άκρες και στη μέση, ώστε να κουνιέται σωστά ως φίδι!
    Απέναντί μου, τώρα που γράφω, ένας ξύλινος καραγκιόζης, με το μακρύ μακρύ του χέρι, την καμπουρίτσα και το μπαλωμένο βρακί του, με κοιτάει από τον τοίχο, με τη ματάρα του την πίσσα-κατράμι, περιπαιχτικά ο μπαγάσας. Όταν κάνει ρεύμα κουνιούνται τα ξυπόλητα πόδια του κι ακούγεται το ελαφρό θρόισμα να θυμίζει «εδώ είμαι κι εγώ» 🙂

    Γυναίκα καραγκιοζοπαίχτρια είχαμε;
    Πα να γκουγκλάρω 🙂

  100. leonicos said

    Οι ωραιότερες φιγούρες που ήξερα εγώ γύρω στο 1950 ήταν της Αγκύρας
    Στις Κουκουβάουνες είδαμε τότε Καραγκιόζη, αλλά είχαμε κι εμείς και κάναμε αυτοσχέδιες παραστάσεις με θεατές τη μαμα μας κυρίω και το γειτονόπουλο.
    Λόγω ιδιοσυγκερασιας μ’ ενδιέφερε πιο πολύ το τι λέγεται παρά το πώς λέγεται,
    και αυτό είναι βέβαια μεγάλο μειονέκτημα όταν εχεις να κάνεις με θεατρικό είδος

    Πολύ αργότερα βγήκε άλλη ια σειρά, με πιο έντονα χρώματα, αλλά όχι πολύ πειστικές φιγούρες, ίσως επειδή ήξερα τις παλαιότερες.
    Κάποτε τις βρήκα, τις αγόρασα, κι έκανα το λάθο να τις δώσω σε καοιον που θ’ ασχολούνταν, αλλά παλάβωσε.

    Απόκτησε μια σειρά σε μαγνητάκια (όπως αυτά του ψυγείου, αλλά σε ύψος 20 εκ.

    Τώρα εντοπισα άλλη μια σειρά έτοιμωμ φιγουρών που τις παράγγειλα.

    Έχω γράψει δυο τρία σκετς καραγκιόζη

  101. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    99τέλος
    Ναι! μια και μοναδική καραγκιοζοπαίχτρια!
    που τη λέει «γυναίκα Καραγκιοζοπαίχτη» 😦

  102. sarant said

    101 Γυναικα καραγκιοζοπαίχτη -η γυναίκα του Σπαθάρη, ας πούμε.

  103. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    100 Λεώ, υπάρχουν, πουλιούνται φιγούρες. Και χάρτινες και ,λαστικές και δερμάτινες. Στο περίπτερο μπροστά από το Μουσείο στην Πατησίων, κρέμονται/κρεμόντουσαν, μέχρι πριν τον κορονιό, μπόλικες. Έστελνα επί χρόνια τις γιορτές αντί κάρτες σε φίλους κι εδικούς στο εξωτερικό και συμπλήρωναν θιάσους 🙂 . Γύρω στο 10άρικο οι δερμάτινες-καμια 20αριά πόντους.
    Είχα πετύχει μερικές μεγάλες, πάνω από μισό μέτρο, δερμάτινες, παλιότερα σ΄ενα γιουσουρούμ βιβλίων στη Στουρνάρη, είχαν κάτι πιτσιλιές, σαν να έπεσε καφές (εξ ου κ τις πήρα φτηνά) αλλά ακόμη περιμένουν να τις καθαρίσω 🙂

  104. Πέπε said

    99

    > τα ξυλάκια της κίνησης που στερεωνόντουσαν πάνω τους εύκολα

    Σούστες.

    > τα δε τμήματα των φιγούρων συνδεόντουσαν μεταξύ τους με μεταλλικά «συνδετηράκια», σαν αυτά που κλείνουμε τους χάρτινους ενισχυμένους φακέλους ταχυδρομείου

    Διπλόκαρφα. Αποκλειστικά εντός καραγκιόζικων κύκλων τα έλεγαν και κόπιτσες, αν και κανονικά η κόπιτσα είναι άλλο, που μπορεί να κάνει την ίδια δουλειά αλλά σε πιο επαγγελματικό επίπεδο. Καθώς η βασική δουλειά (εκτός καραγκιόζη εννοώ) είναι τελείως διαφορετική για τα δύο εργαλεία, πουθενά εκτός καραγκιόζη δε θα μπορούσες να πεις κόπιτσα εννοώντας διπλόκαρφο και να γίνεις αντιληπτός.

  105. Πέπε said

    104

    Χμμ… Τώρα που το γκούγκλαρα, και η κόπιτσα άλλο είναι! Άρα είτε εννοώντας διπλόκαρφο είτε εννοώντας το άλλο είδος κουμπώματος, η λέξη κόπιτσα είναι καραγκιοζική ζαργκόν.

  106. Πέπε said

    102

    Αυτή είναι κυρία καραγκιοζοπαίχτου. Και αν έχουν χωρίσει, ή αυτός πέθανε, θα πεις «η τότε καραγκιοζοπαίχτου». (Βλ. #*)

  107. Πέπε said

    βλ #* > βλ. #8

  108. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    103 συμπληρώνω για τον Λεώνικο:
    Αυτές οι φιγούρες του περιπτέρου, δεν ήταν «ποιότητας περιπτέρου», κάποιος τεχνίτης του τις προμήθευε, τις έφτιαχνε με τα χέρια/δεν ήταν «του τόρνου» πώς να πω, κι όταν έψαχνα κάποιαν που δεν είχε, έλεγε θα του παραγγείλω. Θα ρωτήσω από βδομάδα που θα περάσω, μπορεί κι αύριο, τον περιπτερά και θα σ΄ενημερώσω εδώ, αφού ψάχνεις. Με την καραντίνα, τη γενική αλλά και του περιπτέρου και του Μουσείου, πολλά έχουν ατραπεί . Ενώ πέρασα ήδη από κει, δεν πρόσεξα. Κοντά στα Χριστούγεννα -αν μας αφήσει όρεξη, για μικρές έστω, γιορτινές συνήθειες ο κορονιός, θα το πρόσεχα 🙂

  109. BLOG_OTI_NANAI said

    84: Ωραίο κείμενο ε; Και ακαταμάχητη η γοητεία της γλώσσας του.

  110. Πέπε said

    109

    Μια γλωσσική λεπτομέρεια: Στη σελ. 28 προς την αρχή λέει «οι μπαμπάδες», και το πλαγιογραφεί! Σαν να λέμε «οι μπαμπάδες, όπως συνηθίζουν εκεί (τι γραφικό!) να ονομάζουν τους πατέρας, …»

  111. spyridos said

    108
    Το θέατρο σκιών Αθανασίου (μαθητές του Χαρίδημου) έχει εργαστήριο που φτιάχνει φιγούρες Καραγκιόζη
    σε διάφορα μεγέθη και ποιότητες.
    Οι φιγούρες στην ιστοσελίδα τους. http://www.karagiozis.gr/
    Πριν χρόνια πήγαινα τα παιδιά στις παραστάσεις τους και αγοράσαμε και κάμποσες φιγούρες.
    Καλής ποιότητας διάφανο χρωματισμένο πλαστικό, 40-50 πόντους μέγεθος.

  112. Triant said

    Μιά Κυριακή πριν από λίγα χρόνια, είχα δει στο τέρμα της Αποστόλου Παύλου στο Θησείο ένα καροτσάκι – πάγκο με έναν νεαρό που πουλούσε φιγούρες διαφόρων μεγεθών, ποιοτήτων (από καλές έως πολύ καλές ξύλινες σκαλιστές) και τιμών. Είναι πολύ πιθανόν να πηγαίνει ακόμα στο παζάρι τις Κυριακές. Εγώ δυστυχώς πηγαίνω πολύ σπάνια αλλά όποιος το συνηθίζει μπορεί αν ενδιαφέρεται να βρει άκρη.

  113. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    106 Αλήθεια, σκέφτηκα το ίδιο! Σαν την κυρία υπουργού* του κειμένου! 🙂

    Ώστε διπλόκαρφα αυτά τα μαραφετόνια. Νόμιζα διπλόκαρφα κάτι πρόκες μυτερές και στα δυο άκρα.
    Και σούστες τα ξυλάκια; Κι αναρωτιόμουνα.
    Μερσί
    Βεβαίως σούστες! (είχα δει νωρίτερα την εικόνα μα είχε ψιλούλια γράμματα και δεν…)
    https://theatroskiwn.files.wordpress.com/2019/05/wp_20140730_004.jpg?w=355&h=489

    * η Βιργινία Ζάννα ήταν η μητέρα του εξαίρετου διανοούμενου Παύλου Ζάννα, που, μεταξύ άλλων, μετέφρασε το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Προυστ στις φυλακές της Αίγινας και ήταν πρόεδρος του Κέντρου Κινηματογράφου επί Μελίνας. Πέθανε από καρδιά, στα 60 του αν θυμάμαι καλά, τον Δεκέμβρη του ΄89.

  114. venios said

    Κόπτσες για καραγκιόζη τις αγοράζαμε απ’ το ψιλικατζίδικο.

  115. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα! Δε μπήκα χτες και βλέπω τώρα το πολύ ωραίο θέμα.
    Πολλές μνήμες από Καραγκιόζη. Τα βιβλία του Ιωάννου, που τότε τα έβγαζε ο «Ερμής» (είχα ένα αντίγραφο από τα περισσότερα βιβλία των εκδόσεων, καθώς ο τυπογράφος είχε πάντα πρόσβαση σε βιβλία του οίκου που συνεργάζεται, δωρεάν ή σε πολύ χαμηλό κόστος) τα είχα λιώσει.

    Φυσικά και έφτιαξα φιγούρες καραγκιόζη, όπως πολλοί συνομήλικοι. Χρησιμοποιούσα τα σκληρά χαρτόνια από τα γάλατα Νουνού, αυτά που έμπαιναν ανάμεσα στις σειρές των κονσερβών, λείο και ανθεκτικό.

    Στη γειτονιά μου, στον Ασύρματο, είχε για πολλά χρόνια τη μάντρα του ο Μάνθος Αθηναίος, ένας από τους τελευταίους καραγκιοζοπαίχτες. Εκεί ακουμπούσαμε, η τότε μαρίδα, το χαρτζιλίκι μας. Ο Αθηναίος γυρνούσε με το αυτοκίνητο και διαφήμιζε με το μεγάφωνο τις καινούριες παραστάσεις για αρκετά χρόνια μετά, πρέπει να ήμουν είτε στο Λύκειο είτε φοιτητής, δηλαδή ως τα μέσα της δεκαετίας του ’80.
    Όταν γεννήθηκαν τα παιδιά μου κι ήταν πολύ πιτσιρίκια, έφτιαξα μια αυτοσχέδια σκηνή καραγκιόζη με χαρτόνι και ρυζόχαρτο για μπερντέ. Περισσότερο παλιμπαιδισμός του μπαμπά παρά διασκέδαση των παιδιών, αλλά πολύ το φχαριστήθηκα… 🙂

    Όσο για τη μνήμη των παλιών, αυτό εν μέρει αφενός ταλέντο μερικών ανθρώπων. Έχω στο νου μου παππούδες, θείους, φίλους, που και τη μνήμη είχαν και τον τρόπο να αφηγηθούν, ώστε η ιστορία να είναι ελκυστική στον ακροατή.
    Εν μέρει όμως (πιστεύω κυρίως για αυτό τον λόγο) έχει να κάνει με το γεγονός ότι η μνήμη ήταν ο κύριος φορέας της ιστορικής πληροφορίας. Ούτε σκληροί δίσκοι για εκατοντάδες χιλιάδες φωτογραφίες, ούτε φατσοβιβλία με εκτενείς περιγραφές για κάθε επουσιώδες γεγονός της καθημερινότητας, ούτε τηλεόραση να γεμίζει το μυαλό με κουτσομπολιά ανύπαρκτων ανθρώπων σε σαπουνόπερες, αλλά επίσης ούτε χρόνος ούτε διάθεση για σημειώσεις ημερολογίου, ακόμη κι όταν κάποιος ήταν εγγράματος και είχε πρόσβαση σε χαρτί και μολύβι.

    Θυμάμαι χαρακτηριστικά τον αδελφό του παππού μου, ο μόνος παππούς από εκείνη τη γενιά που γνώρισα, να μου λέει ιστορίες με απίστευτες λεπτομέρειες το 1982-83 για τα γεγονότα πέριξ του ’22, πώς έφυγαν από το χωριό, πώς έπιασαν οι Τούρκοι τα δυο από τα τρία αδέρφια, πόσο μπαξίσι έδωσε στον φύλακα για να τους αφήσει να φύγουν… Μου μιλούσε ώρες κάθε φορά, κι εγώ αυτά που θυμάμαι τα έγραψα ήδη 🙂

    Επιπλέον, όταν ανακαλεί κανείς, διηγώντας, τις μνήμες του, τις ανανεώνει. Σαν το defrag κάπως, μεταφέρεται η πληροφορία από τους bad sectors, έστω και με κάποια αλλοίωση του περιεχομένου…

  116. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα!

    89.
    Ευχαριστώ Corto!

    99, 104 κε
    Ναι, κάπως είναι μπλεγμένα τα ονόματα των σχετικών εξαρτημάτων, χρονικά και τοπικά.
    Στην εποχή μου, εδώ, λέγαμε:

    Και παραξενεύτηκα που τα εγγόνια μου μού ζητούσαν να τους αγοράσω δίκαρφα για να συναρμολογήσουν καραγκιοζοφιγούρες (που είχαν –είχαμε…- φτιάξει από έγχρωμα φωτοαντίγραφα+μεγέθυνση+κόλλημα σε χαρτόνι κλπ.), εννοώντας τους συνδετήρες. Φαίνεται έχει επικρατήσει ο όρος…

    Πάντως, πράγματι, βρίσκει κανείς έτοιμες φιγούρες –κυρίως πλαστικές- σε διάφορα παιγνιδομάγαζα. Αλλά το να τις φτιάξει το παιδί μόνο του, είναι αλλιώς… Το έχω ζήσει και ως πιτσιρίκος (όπως αρκετοί σχολιαστές πριν τα παρουσίασαν γλαφυρά) και ως παππούς 🙂 .

  117. Πέπε said

    Λοιπόν, η άλλη «κόπιτσα» που έλεγα στο 104 μοιάζει οπτικά με τη «σούστα» του 116 (εντελώς αναξέρτητα από την ονομασία «σούστα» για το ξυλάκι κίνησης της φιγούρας). Είναι δύο μεταλλικά στρογγυλά, το ένα με καυλιτζέκι και το άλλο με υποδοχή, όπως τα κουμπιά σε διάφορα ρούχα που κλείνουν με ένα κλικ. Αφού το κλείσεις, μπορείς να το ασφαλίσεις χτυπώντας το με σφυρί και δεν ξανανοίγει πια.

    Στο 105, που λέω «τώρα που το γκούγκλαρα», είχα βρει ως κόπιτσα το ίδιο που λέει κόπιτσα κι ο Μίκιος, που δεν έχω ιδέα τι είναι και τι κάνει, και ως διπλόκαρφο τον συνδετήρα. Κι εγώ αυτό εννοούσα διπλόκαρφο, και φαίνεται να είναι η στάνταρ ονομασία, παρόλο που δεν είναι καρφί και που λογικά πιο πολύ ταιριάζει στο πρώτο αυτή η ονμασία. Διπλόκαρφα-συνδετήρες υπάρχουν και με πόδια από σύρμα, αντί έλασμα, και αυτά μοιάζουν κάπως περισσότερο με καρφιά.

  118. Πέπε said

    Όσο για την ακρίβεια των αναμνήσεων, το θέμα είναι να έχει κανείς την ευκαιρία ν’ ακούσει την ίδια ιστορία από δύο. Κατά τεκμήριο η διασταύρωση θα έχει πολύ γέλιο.

    Συχνά αυτό που θυμόμαστε δεν είναι το γεγονός αλλά η τελευταία φορά που το διηγηθήκαμε ή το ανακαλέσαμε στη μνήμη μας.

  119. sarant said

    Kαλημέρα από εδώ!

    106 🙂

    115 Είναι εξαιρετικά τα βιβλία του Ιωάννου.

  120. nikiplos said

    117@ Δεν έχεις ιδέα τι κάνει η κόπιτσα? (χιουμοριστική ερώτηση βέβαια). Κουμπώνει και υποβοηθάει το κλείσιμο στένεμα φορεμάτων γυναικών. Δεν είναι μόνιμης εφαρμογής αλλά μάλλον έκτακτης. Θυμάμαι τη μάνα μου να λέει:
    -Θα σου βάλω κόπιτσες εδώ να κλείνει για να είναι μεσάτο, κι όταν πάρεις κάνα κιλό τις βγάζουμε.
    Συνήθως πρόσεχαν να μην είναι ορατές, δλδ δεν ράβονταν εξωτερικά αλλά εσωτερικά στο ύφασμα… Ο γάτζος πάντοτε κοιτάζει προς το ύφασμα και οι καμπύλες του σχήματος είναι σημαντικές ώστε να μην κόβουν αυτόν που φοράει το ρούχο, αν τύχει και κάτσουν όρθιες ανάμεσα στο σώμα και σε ένα εμπόδιο, πχ ένα παγκάκι.

    Αφόταν βγήκαν τα σκρατς η χρήση τους έχει ελαττωθεί κατά πολύ, αλλά δεν μπορείς να βάλεις σκρατς σε μεταξωτό ύφασμα βέβαια.

  121. Καλημέρα
    116 Τα δίκαρφά σου δεν ξέρω πώς τα λένε και σπάνια τα συναντώ. Το άλλο όμως που λες συνδετήρα εγώ το ξέρω διπλόκαρφο (όχι δίκαρφο, έχει διαφορά) ενώ συνδετήρες αυτά για τα χαρτιά.

    117 Τα διπλόκαρφα έχει ένα κεφάλι και δυο «καρφιά» (εντάξει, δεν είναι σκληρά αλλά ελάσματα) άρα δικαιολογεί το όνομά του (για μένα). Οι κόπιτσες είναι κυρίως γυναικείο εργαλείο για φούστες στο πλάι ή για σουτιέν, πρέπει νάναι τεντωμένο αυτό που συγκρατούν για να μένουν στη θέση τους. Αντίθετα τις σούσhttps://e-paideiashop.gr/wp-content/uploads/2015/06/syndetiras-no-4-e1597330140516.jpgντες τις βάζεις όπου θέλεις αφού με το έλασμα (σούστα) που έχουν και κρατάνε το κεφάλι στην υποδοχή στέκουν στη θέση τους (αλλά με το τέντωμα θα φεύγανε 🙂 ). Και γιατί να προτιμήσει κάποιος αυτό ή εκείνο; Και γιατί κάνει πιο συγκεκριμένα για τη δουλειά αυτή αλλά οι κόπιτσες είναι φτηνότερες.

    Μπερντέ και φιγούρες είχα κι εγώ για τα πιτσιρίκια μου κι ο γιος έδωσε αρκετές παραστάσεις (τα κατάφερνε ο μπαγάσας).

    Ώστε ο Λάμπης ο Χρονόπουλος πέθανε το 57! Και πώς έκανε κόρη μετά το 60 που τη μεγάλωσε κι έχει και κάμποσες φωτογραφίες μαζί της; 🙂

  122. Μεγάλη βγήκε η εικόνα. Τέλος πάντων.
    83 Σχετικά με τους ραδιοφωνικούς σταθμούς της επαρχίας: Κάποτε το ΕΙΡ αλλά και η ΥΕΝΕΔ είχαν περιφερειακούς σταθμούς σε διάφορες πόλεις που εκπέμπανε στα μεσαία (τότε εφ-εμ δεν είχε). Κι ήταν μικροί πομποί για να καλύπτουν την περιοχή τους, αλλά τα μεσαία έφταναν και πιο μακριά κι έτσι εγώ στο χωριό της Μυτιλήνης έπιανα και Άμφισσα (κυρίως για τον καραγκιόζη που είχε γύρω στις 8 και κάτι το βράδυ) και Αμαλιάδα (όχι Πύργο). Αργότερα με τις αλλαγές και τις ενοποιήσεις έμειναν κάποιοι περιφερειακοί σταθμοί της ΕΡΑ ενώ άλλοι σταμάτησαν τη λειτουργία τους.

  123. nikiplos said

    70@ Ακόμη και χωρίς την παρέμβαση του Δύτη, διαβάζοντας κανείς το κυρίως απόσπασμα που δημοσιεύει ο Νικοκύρης, κατανοεί πως τίποτε δεν ισχύει από όσα αναφέρονται πιο πάνω από τον Βάτμαν.
    Επιβεβαιώνω πάντως τον μαιτρ Σωτήρη. Σε δύο γειτονιές που μεγάλωσα παιδιόθεν, έκαναν ότι μπορούσαν για να διώξουν τον Καραγκιόζη. Κι όταν το κατάφεραν, ο χώρος έγινε όπως ακριβώς αναφέρει ο Κυρ Σωτήρης ότι τον βρήκαν πριν εγκατασταθούν. Μπαζοσκουπιδώνας κι αφοδευτήριο αστέγων. Σήμερα ο ένας εκ των δύο είναι ιδιωτικό πάρκιν. Η σκηνή με τον μπερντέ κατάφερε να ζήσει κάμποσα χρόνια μέχρι τέλη 80ς αν δεν με γελάει η μνήμη μου.

  124. leonicos said

    103, 108 Έφη Έφη και 111 Σπύριδε, σας ευχαριστώ

  125. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    91. Δύτης>>αυτά τα καραγκιοζοκόμικς που λέω στο #55 δεν τα έχει δει κανένας άλλος;

    Είχα δει να αναφέρονται στη βικι :
    «Το 1970 κυκλοφόρησε 13 εικονογραφημένα τεύχη (των 2 δρχ. έκαστο) με μαυρόασπρες φιγούρες και έγχρωμο εξώφυλλο.»

    κι εδώ:

    «Το 1967, η εκδοτική του Σπύρου Λιναρδάτου κυκλοφορεί μία εβδομαδιαία εικονογραφημένη έκδοση του ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ , που ολοκληρώθηκε σε 13 τεύχη Την εικονογράφησή της επιμελείται ο ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΣΠΑΘΑΡΗΣ . Το 2016 στο πλαίσιο του αφιερωματος που κάνει η εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ στον Ευγένιο Σπαθάρη με γενικό τίτλο <> διαλέγει 5 ιστορίες -κομικς- απο τις 13 τις οποιες εχουν φωτογραφικά αναπαραχθει και τις παρουσιάζει σε δεύτερο τόμο οπως εχουν εκδοθει το 1967 με τα εγχρωμα εξώφυλλα και τα οπισθόφυλλα.
    Ειναι άξιο να σημειωθεί οτι ο Ευγένιος Σπαθάρης για να υλοποιησει την έκδοση , φιλοτέχνησε κάπου στις 50 μικρές σκαλιστές με κοπίδι φιγούρες σε μαύρο χαρτόνι συνδεδεμένες με χοντρη κλωστή στις αρθρώσεις.Επειτα έκανε την σύνθεση που ήθελε και γινοταν η φωτογράφιση. Δηλαδή δεν πρόκειται για καθαρόαιμο κόμικς αλλά για παραπλήσιο .
    Οι ιστορίες που διαλέχτηκαν είναι :
    1. Ο καραγκιόζης Υπουργος
    2. >> >> Δικηγόρος
    3. >> >> Πλοίαρχος
    4. >> >> Ο γάμος του Μπάρμπα-Γιώργου.
    5. >> >> Ο Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι. https://www.greekcomics.gr/forums/index.php?/topic/36152-%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B9%CE%BF%CE%B6%CE%B7%CF%83-%CF%85%CF%80%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%83-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B5%CF%83-%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B5%CF%83-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%B5%CF%83-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B5%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%B7/

  126. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    91 κι εδώ (δεν κοπιάρονται οι εικόνες/φιγούρες) :
    Τεύχος 6) «Ο Καραγκιόζης Γιατρός»
    Σελίδες: 16
    Εξώφυλλο: Έγχρωμο (Δεξιά: Ο Καραγκιόζης, ντυμένος γιατρός, ραντίζει το στόμα της ασθενούς Βεζυροπούλας, πλαισιωμένος από τα ανορθόδοξα«ιατρικά» εργαλεία του.
    Αριστερά: Η ασθενής Βεζυροπούλα, με ανοιχτό το στόμα, δέχεται το φάρμακο, που της χορηγεί ο Καραγκιόζης)
    Οπισθόφυλλο: Έγχρωμος Σιορ Διονύσιος (σε τρία κομμάτια)
    Καρέ: 96 (έξι σε κάθε σελίδα) (Σημείωση: Σε ορισμένες περιπτώσεις,δύο οριζόντια διπλανά καρέ ενώνονται σε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο)
    Γλώσσα: Ελληνική και με κεφαλαία γράμματα
    Εκδόσεις: Σπύρου Λιναρδάτου (Μιλτιάδου 35- Τηλ. 233.826- Αθήναι)
    Κυκλοφορία: Κάθε Σάββατο

    σελ.21

    Click to access 83_SEPTEMBRHS_2014.pdf

  127. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    126 και το εξώφυλλο!

    Εικονογραφημένος Καραγκιόζης του Σπαθάρη Νο 6, από τις εκδόσεις Αφοι Λιναρδάτου (δεκαετίας 60)

  128. Α μπράβο Έφη, αυτά είναι! Τόσο παλιά λοιπόν, του ’67; Μπράβο ο Ευγένιος!

  129. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Προς Λεώνικον 🙂

    Πέρασα από το περίπτερο/ το μπρος από το Εθνικό Μουσείο, επί της Πατησίων είπαμε, και δεν είχε τώρα καραγκιοζοφιγούρες μα ο περιπτεράς πιστεύει ότι θα τον προμηθεύσουν σύντομα. Τις φτιάχνει και τις φέρνει κάποιος από το Ναύπλιο αλλά είχε κάποιο θέμα υγείας η γυναίκα του και γι΄αυτό καθυστέρησε.
    Έχε το κι αυτό υπόψη και βλέποντας αν σε καλύπτουν βέβαια αισθητικά κλπ.

  130. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    128 Πέτυχα δυο τρία εξώφυλλα ακόμη αλλά δεν μου τα αντιγράφει. Θα επιχειρήσω το βράδυ με βοήθεια 🙂 . Μου άρεσε το στιλ τους. Τις βρίσκω όμορφες εικονογραφήσεις.

  131. Γιάννης Ιατρού said

    129: Το έχω δει το κατάστημα στο Ναύπλιο, καλές αλλά έχουν κάποιο κόστος…

  132. Γιάννης Ιατρού said

    ξέχασα το λίνκ
    Στο μαγαζί, μεταξύ άλλων, θα μπορέσεις να βρεις καταπληκτικές ξύλινες, χειροποίητες φιγούρες του Καραγκιόζη (και όλης της παρέας του)

  133. antonislaw said

    116
    τη δεύτερη εικόνα που βάζει ο ΜΙ-ΚΙΟΣ που την αναφέρει ως συνδετήρα, ο πατέρας μου (Ρέθυμνο, γεν.1946), την έλεγε «καραγκιοζόμπροκα» επειδή ακριβώς τη χρησιμοποιούσαν στις αρθρώσεις των καραγκιόζηδων για να έχουν κίνηση.

    Να σας μεταταφέρω κι εγώ μια εικόνα από τη μακρινή δεκαετία του 1980. Τότε στις διπλές συσκευασίες των γιαουρτιών φάγε ή μεβγάλ-αν δεν με απατά η μνήμη μου- πίσω στο χαρτί είχε φιγούρες καραγκιόζη που τις έκοβες -είχαν ύψος όσο ένα στυλό περίπου- σου έδιναν και μία σκηνή, από χαρτί περίπου Α3 θα λέγαμε σήμερα, και παίζαμε υποτυπώδη καραγκιόζη στο σπίτι με μία λάμπα από κάτω. Την οθόνη την κολούσαμε ανάμεσα σε δύο καρέκλες.

  134. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    131. Όχι, όχι, δεν είναι από κάποιο μαγαζί, (το ξέρω κι εγώ του Ναυπλίου-έχουν και το μουσείο εκεί και κάνουν διάφορα σχετικά) απλώς ο συγκεκριμένος …φιγουρατζής που προμηθεύει το περίπτερο είναι από το Ναύπλιο.

    Η νουνού σας τί κάνει;

  135. Γιάννης Ιατρού said

    134: κούκλα, παίρνει βάρος κι είναι μέχρι στιγμής συνεργάσιμη 🙂 🙂

  136. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ωραία! Έτσι να είναι τώρα, βολική. Στο μέλον, αντάρτισσα 🙂

    Ακου μια ιστοριούλα
    Καλή ώρα, προ 4-5 χρόνων, μια οικογένεια φίλων, Ελλήνων, στην Αμερική γέννησαν το τρίτο τους παιδάκι, ένα κοριτσάκι κι ετοιμάστηκα για τα Χριστούγεννα να στείλω/επαυξήσω τις ήδη σταλμένες και για τα άλλα δυο παιδιά φιγούρες καραγκιόζη που πολύ τις τιμούσαν παίζοντας μεγάλοι και μικροί όπως μας έλεγαν. Η γιαγιά μάλιστα από το άλλο σόι συμπτωματικά ήταν πολύ …θιασώτης. Μέχρι τη στιγμή εκείνη τους είχα στείλει πιο πολύ φιγούρες από το ΄21 (με σχετικά βιβλιαράκια/σεναριάκια). Τώρα για ευχές στη νεογέννητη σκέφτηκα την Αγλαϊα-σύζυγο καραγκιόζη που είχα δει πως την είχε με πλουμιστά ρούχα και τα μαλλιά κάπως πιο μοντέρνα και την αναζήτησα/ παράγγειλα.Στο μεταξύ, πριν πάρω και ταχυδρομήσω, μας στέλνουν φωτογραφία του μωρού ιντερνετικά : καλές γιορτές, φιλάκια από την Αγλαϊα!
    Κυριελέησο δηλαδή, μα να πέσω στο όνομα;! 🙂
    Φυσικά έστειλα κάτι ηρωικό πάλι, δεν θυμάμαι αν βρήκα τίποτα Μπουμπουλίνες, μη γίνει καμιά παρεξήγηση με την Αγλαϊα-Καραγκιόζαινα…

  137. ΓΤ said

    136@

    Είχες και πιθανότητα με την Μπουμπουλίνα, εάν το μωράκι, που ήταν μπουμπού, τη βαφτίζαν Λίνα 😉

  138. Γιάννης Ιατρού said

    136, 137: Χαχα, την Αγλαΐα, που ΄ναι και πανέμορφη😉, αυτήν θυμήθηκαν! Αλλά ρε συ από πουθενά δεν είναι κανείς σίγουρος σήμερα με τα ονόματα που δίνουν. Εδώ πάντως είχαμε την (τελείως οικειοθελή) τήρηση του εθίμου, μιάς και το όνομα άρεσε αφ΄ εαυτού και στους δυό τους.
    Γιώργο, bobo-λάϊνα θα την φώναζαν 🙂 🙂

  139. 138 Μπουλουμπίνα 🙂

  140. dryhammer said

    Η Μπουμπουλίνα με τα μπε(ι)μπιλίνα…

  141. ΓΤ said

    138@

    Μη με πας στα boobs, ρε μαν, όταν πέφτει ο ήλιος…

  142. Γιάννης Ιατρού said

    139-141: 👍
    Έχουν πλάκα τα μικρά αυτά… Αργότερα σε φέρνουν στα όριά σου, κυρίως τους γονείς δηλαδή. Σ΄ όλες τις γενιές τα ίδια επαναλαμβάνονται. Δεν λέω άλλα, μπας και ξυπνήσει ο Λάμπρος και δεν μας σώνει ούτε Α4 με πυκνή γραφή για εξηγήσεις😋

  143. Πέπε said

    136

    Το όνμα Αγλαΐα το πρωτοέμαθα με την Καραγκιόζαινα. Αργότερα έμαθα ότι το δίνει και κόσμος στα παιδιά του, αλλά δυσκολεύτηκα αρκετά να το χωνέψω.

    (Όπως και με το Φοίβος: ο πρώτος που γνώρισα ήταν σκύλος, ο δεύτερος θεός…)

  144. 141,
    Booboolina’s bust

  145. Γιάννης Ιατρού said

    144: Που είχε πάρει το μάτι μου πως ήταν αρκετά αταχτούλα η ηρωίδα μας…

    ΥΓ: Νομίζω πως κάποιος μάζεψε τις σκόρπιες ερωτικές ιστορίες γνωστών προσώπων του ’21 σ΄ ένα βιβλίο και το εξέδωσε. Όλα βέβαια οφείλει να τα προσλαμβάνει κανείς με τον κώδικα της εποχής που συνέβησαν. Άλλοι τρόποι, άλλες λέξεις, άλλα σήματα και σημάδια σε άλλες εποχές, π.χ. άλλο καταλαβαίνεις σήμερα μιλώντας για την κορμοστασιά κι άλλο τότε.

  146. sarant said

    145 Ναι, κάτι έχει εκδοθεί. Δεν ξέρω πόσο αξιόπιστο.

  147. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    143 >>Το όνομα Αγλαΐα το πρωτοέμαθα με την Καραγκιόζαινα.
    Είσαι τζόβενο! Στο βιβλίο του δημοτικού της εποχής μου, μού φαίνεται είχε Αγλαϊα (και Γκίκα μαζί με τον Μίμη,την Άννα κ τη Λόλα) 🙂
    Η μικρή της ιστορίας, μάθαμε μετά, ότι πήρε το όνομα της γιαγιάς της προερχόμενης από κάποιο χωριό της Αργολίδας. Ποιος ξέρει…
    >>(Όπως και με το Φοίβος: ο πρώτος που γνώρισα ήταν σκύλος, ο δεύτερος θεός…)
    και ο τρίτος, ημίθεος! 🙂

    140, 141 🙂 🙂

    145,146
    Τα ερωτικά του ΄21//Κυριάκος Δ. Σκιαθάς// Σύμβουλος έκδοσης Ζήσης Ι.Καραβάς,
    τα έδινε το Ντοκουμέντο πριν 2 ή 3 εβδομάδες.
    Ακόμη στη ζελατίνα τα είχα, τώρα πήγα κ τα κοίταξα 🙂 :
    Η ελευθερόφρων καπετάνισσα άφησε εποχή με τα κατορθώματά της «και πολλούς ψιθύρους από τις κακές γλώσσες» λέει.

    Αν θες να το περιλάβεις Νικοκύρη στο μικροσκόπιό σου (που έχεις λίγα ν΄ασχοληθείς:) ) να σου το στείλω ευχαρίστως 🙂 🙂

  148. Χαρούλα said

    #143,147 Για να μαθαίνουν τα τζόβενα🙂 τον τρόπο που μάθαμε οι 3δοσίτες Το αϊ !

  149. […] AgrinioStories | Πηγή […]

  150. Triant said

    Η γιαγιά μου η Αγλαΐα πέθανε 105 χρονών, όρθια. Να σκάσετε απ’ τη ζήλεια σας!

  151. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    148 Ναι!
    Καλημερίζω τις/τους εν δυνάμει τριδοσίτες! 🙂
    Τς άλλοι, με χαιρετούν πρώτοι αυτοί! Αγλάισμα εξ απαλών μας ονύχων.Να σέβονται 🙂

    Πέπε, το «χελωνάκι χόι χόι», είχες αναγνωστικό;
    🙂

  152. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    151 τριδοσίτες και τριδοσίτισσες!
    να πλουτίζει η τρισχιλιετής

  153. spyridos said

    Από τον Πατούχα του Κονδυλάκη.

    «-Να σαςε ζήσει η νεοφώτιστη, είπε σκύβοντας από το πανωπόρτι μια γριά γειτόνισσα, η οποία καθώς βρισκόταν στην εκκλησία άκουσε και αυτή ότι το παιδί το ονόμασαν Αχλαδία.

    Πράγματι κάτι τέτοιο είχε συμβεί. Επειδή ο Μανόλης δυσκολευόταν να συγκρατήσει στη μνήμη του το ασυνήθιστο όνομα, η αδελφή του, μετά από πολλά μάταια πειράματα, του είπε να χει στο νου του την «αχλαδιά», για να το θυμηθεί. Αλλά όταν έφτασε η στιγμή να το πει, στον ιερέα, στη μνήμη του βρήκε μόνο την αχλαδιά, λίγο παραλλαγμένη. Κι ο παπάς, στον οποίο επίσης ήταν γνωριμότερη η αχλαδιά, άρχισε να επαναλαμβάνει στις ευχές του το όνομα, όπως του το είπε ο Μανόλης. Γιατί άλλωστε να του φανεί παράξενο, αφού είχε ακούσει ονόματα βαπτιστικά Μηλιά και Τριανταφυλλιά; Στην ένρινη ψαλμωδία του και την ηχώ του θόλου δε διακρινόταν η στρέβλωση και λίγο αργά την αντιλήφθηκαν η μητέρα και η αδελφή του ανάδοχου.

    Είχε γίνει η πρώτη κατάδυση στην κολυμβήθρα, και ο παπάς εβάπτιζε «τη δούλη του Θεού Αχλαδίαν», όταν η Σαϊτονικολίνα πλησίασε και με φωνή διστακτική του είπε:

    -Αγλαΐα είναι το όνομα, αφέντη παπά, Αγλαΐα.

    Ο ιερέας, αφού διέκοψε το βάπτισμα και κρατώντας μετέωρο το νήπιο, το οποίο κραύγαζε, απάντησε:

    -Αγλαΐα, Αχλαδία το ίδιο είναι. Κατέχω κεγώ με τα ονόματα που πάτε και βγάνετε;»

  154. Γιάννης Ιατρού said

    Έχει πάρει φόρα η ΕΦΗ, από προχθές το παρατηρώ και (την) χαίρομαι👍

  155. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  156. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  157. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  158. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αυτό πουλιέται 15 ευρώ, βλέπω, Δύτη!

  159. Πέπε said

    153

    Κι όμως, νομίζω ότι (σήμερα τουλάχιστον) ο παπάς μπορεί να πει ό,τι του καπνίσει. Η βάπτιση δεν είναι ονοματοδοσία. Και εφόσον η βάπτιση είναι το μυστήριο όπου «γίνεσαι χριστιανός», φαντάζομαι ότι κατά βάθος πάντα το ίδιο θα ίσχυε, απλώς δεν το ήξεραν ούτε παπάδες ούτε λαϊκοί.

  160. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    154 -η φόρα που έλεγες, 🙂
    αλλά το υποσχέθηκα ότι θα βρω μερικά εξώφυλλα απ΄αυτές τις εικονογραφίες.
    Άκουσα για τη Φώφη και τη νέα επίθεση του κωλοκαρκίνου της και χώθηκα στου καραγκιόζη την αλλεγρία γρήγορα-γρήγορα.

  161. sarant said

    Ωραιες προσθήκες, Έφη!

  162. Γιάννης Ιατρού said

    160: 🤗✌

  163. […] Τον τελευταίο καιρό, σε σχόλια του ιστολογίου, έγινε λόγος για τα Απομνημονεύματα του καραγκιοζοπαίχτη Σωτήρη Σπαθάρη, που εκδόθηκαν πριν από μερικούς μήνες από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Η έκδοση είναι υποδειγματική αν και ίσως προκαλεί δέος καθώς ξεπερνάει τις 700 σελίδες μεγάλου σχήματος. Ευτυχώς που εκδόθηκε από τις ΠΕΚ κι έτσι έγινε δυνατό να συγκρατηθεί… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/10/10/spatharis/ […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: