Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κείμενα του Εικοσιένα (21) – Πώς είναι οι τουρκολάτρες (ένα γράμμα του Καραϊσκάκη)

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2021


Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που κανονικά θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Δεν αποκλείεται να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις ως το τέλος της χρονιάς, αν βέβαια υπάρχει ως τότε αρκετό υλικό από μεριάς μου και αρκετό ενδιαφέρον από δικής σας πλευράς. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο.

Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu.

Το σημερινό άρθρο είναι το εικοστό πρώτο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ.

Σήμερα θα δούμε ένα γράμμα του Καραϊσκάκη, γραμμένο σε μια περίπλοκη και όχι πολύ γνωστή περίοδο της ζωής του και της Επανάστασης του Εικοσιένα, τον Μάιο του 1824. Ο Καραϊσκάκης έχει περάσει από δίκη στο Μεσολόγγι, έχει στερηθεί τα αξιώματά του, ανεβαίνει με το προσωπικό του ασκέρι προς τα Άγραφα, που τα θεωρεί δικαιωματικό του αρματολίκι ενώ με εντολή της Διοίκησης τον κυνηγούν Στορνάρης και Ράγκος, οι οποίοι συνεννοούνται με τον τουρκαλβανό Σούλτζα Κόρτζια. Από εκείνη τη μπερδεμένη περίοδο υπάρχει άφθονο (και αθυρόστομο) γραπτό υλικό στο 11ο κεφάλαιο του Κασομούλη, που όμως είναι αρκετά γνωστό και δημοσιευμένο στο διαδίκτυο, αν και τώρα που το σκέφτομαι θα άξιζε μια αναδημοσίευση.

Στις 15 Μαΐου 1824 ο Καραϊσκάκης έχει φτάσει στη μονη Βράχας στην Ευρυτανία και απο εκεί στέλνει γράμμα προς τους καπεταναίους που τον καταδιώκουν, αντίγραφο του οποίου υπάρχει στον 4ο τόμο του αρχείου Μαυροκορδάτου, σ. 397-8. Απόσπασμα από το γράμμα αυτό έβαλα στο βιβλίο μου «Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων» και τις προάλλες ο φίλος Αντώνης Παπαβασιλείου από τα Γρεβενά μου ζήτησε ολόκληρο το κείμενο, επειδή έχει αναφορά στα Γρεβενά, οπότε σκέφτηκα να γράψω το σημερινό άρθρο. Δεν αλλάζω ορθογραφία, πλην μονοτονικού.

Γενναιότατοι αδελφοί καπεταναίοι αδελφικώς ασπάζομαι.

Και με το αδελφικόν μου σας δηλοποιώ· μάθετε διά λόγου μου, σήμερον γιόμα ήλθα εις Βράχα με όλον το ασκέρι μου οι οποίοι ήμαστε επτακόσιοι· εγώ το κίνημα το δικό μου το ήξευρεν ο κόσμος διά τα Άγραφα, εγώ είχα τον σκοπόν μου καθώς και ο θεός χαηρλήτικον και θα τον εβγανα διά το γένος μας και έτράβηξα από Τζιουμέρκα και Ασπροπόταμον και έβηκα ανάμεσα Μέντζοβον και Γρεβενά και έριξα το ορδί μου· οι Μετζοβίτες με εχάλεψαν διά να πάγου μέσα εις το χωριό τους διά να κάμω ζάπι και τα Γρεβενά, και καλογέροι από τα Μετέωρα και από άλλα μοναστήρια με εχάλεψαν διά να πιάσωμεν, κα­θώς και μερικούς Μετζοβίτες τους έχω μαζί μου και βεβαιώνεστε. Απάνου οπού εδιαμοίρασα το ασκέρι μου το μισό διά το Μέτζοβον και το μισό διά να πιάσω τα μοναστήρια αμέσως. Οι γενναίοι και σύμβουλοι οπού είχεν το γένος μας εις Μισολόγγι, οπού τους είχα διά χριστιανούς, ο Στορνάρης, ο Γληγόρης, ο Μάνταλος, διακόσιοι πενήντα Βλάχοι, ο Μπίνας, ο Μορταράκης, ο Τζίρκας και μαζί και με τον Καραταχήρη και Σταμούλη Γάτζον και μας εδιάβηκαν εμπροστά και μας επίασαν το Μέτζοβον· έστειλαν και τον Σούλτζε και εβήκε με δυο χιλιάδες μα όλοι βρωμοκουλτούκιδες και έτζι εστρίψαμεν δώθενες και έρχονται κοντά μας. Τώρα ο Καραταχήρης με τον Σταμούλη και Ράγκον και ο Σκούλτζιας εβγήκαν εις Νευρόπουλιν και εγώ έριξα το ορδί μου εδώ εις Βράχα και διά τούτο σας γράφω, οπού πώς το βρίσκετε εύλογον διά να ανταμαθώμεν να τους ριχθούμε να τα πάρωμεν τα Τρίκκαλα σε εικοσιτέσσαρες ώρες, ότι τούτο γνωρίζω σήμερον οπού οι Τούρκοι είναι χωρίς καμμίαν δύναμιν καταπαγωμένοι και να ιδήτε και με τα ματιγιά σας, πώς είναι οι Τουρκολάτρες οπού έκαναν εμένα.

Ο αδελφός σας

καραϊσκακις

(Τ.Σ.)

Μην αργοπορήσετε μίαν ώρα να καταφθάσετε να τους ριχθούμε διά να τους ξεπατώσωμε ότι καμμίαν δύναμιν δεν έχουν μα τ’ όνομα του Ιησού Χριστού μας· ότι τους έκαμα ένα γέλασμα των Τούρκων οπού ακόμα στον ύπνον είναι· μα αν ίσως και δεν το βρίσκετε εύλογον διά να βαρέσωμεν τουτουνούς και έχετε άλλον σκοπόν διά νά βαρέσωμεν άλλο ορδί τούρκικον, ευθύς να ’χω το τζιβάπι σας διά να ανταμωθούμε μία ώρα εμπροστήτερα

1824 Μαγιού 15 Βράχα

Των γενναιοτάτων καπεταναίων τιμίως δοθήτω το ογληγορώτερον όθεν τύχουν εις Καλεζμένου.

 Πρώτα να δούμε ορισμένα λεξιλογικά και πραγματολογικά.

* χαηρλήτικος: ο ευοίωνος

* με εχάλεψαν: με ζήτησαν

* να κάμω ζάπι: να κυριέψω. Από την ιδια ρίζα και το σημερινό (αν και παλιοκαιρισμένο) «κάνω ζάφτι» = υποτάσσω.

* βρωμοκουλτούκηδες: δεν ξέρω τι σημαίνει, αν και δεν αποκλείω να είναι ένα ακόμα μειωτικό προσωνύμιο για τους Ασιάτες, όπως τα χαλδούπηδες, ντουντούμηδες κτλ.

* τζεβάπι/τζιβάπι: η απάντηση. Η λέξη χρησιμοποιείται συχνά στην αλληλογραφία των καπεταναίων της εποχής, ιδίως όταν κάποιος περιμένει απάντηση από τον αλληλογράφο του, όπως εδώ.

* Το Καλεζμένου είναι, σημειώνει ο επιμελητής της έκδοσης, χωριό που απείχε τρεισήμισι ώρες από τη Βράχα.

Τουρκολάτρης, βεβαίως, ήταν ο μειωτικός χαρακτηρισμός που εκτόξευαν την εποχή εκείνη κατά δικαίων και αδίκων -τον έλεγαν για όσους συνεργάζονταν με τους Τούρκους, για όσους έδειχναν ενδοτισμό, αλλά και για τους αντίθετους σε εμφύλιες διενέξεις. Ο Καραϊσκάκης είχε όντως χαρακτηριστεί τουρκολάτρης, αλλά εδώ το ειρωνικό είναι ότι ανάμεσα στους διώκτες του βρίσκονταν και τουρκοπροσκυνημένοι καπεταναίοι, όπως ο οπλαρχηγός Σταμούλης Γάτσος, που μετά το καπάκι του έμεινε προσκυνημένος ως το τέλος του ξεσηκωμού.

Ο Καραϊσκάκης στο σύντομο γράμμα του αφενός προσπαθεί να δικαιολογήσει τις κινήσεις του και αφετέρου δηλώνει έτοιμος να συνεννοηθεί για να χτυπηθούν τουρκικοί στόχοι.

Η επιστολή δεν είχε αποτέλεσμα, αφού την επόμενη μέρα έγινε εμφύλια σύγκρουση στη Βράχα. Ο Στορνάρης δεν πήρε μέρος στη σύγκρουση, έχοντας ενοχληθεί από τις συνεννοήσεις του Ράγκου με τους Τούρκους -«και με Εβραίους θέλει ενωθώ να τον διώξω τον κερατά» απάντησε ο Ράγκος, σύμφωνα με τον Κασομούλη.

Η αψιμαχία στη Βράχα δεν είχε σαφές αποτέλεσμα -από το ασκέρι του Καραϊσκάκη σκοτώθηκαν 7-8 παλικάρια, από τους νομιμόφρονες περισσότεροι, ωστόσο ένας από τους 7-8 ήταν το πρωτοπαλίκαρο του Καραϊσκάκη, ο Αντώνης Ζαραλής. Φαίνεται ότι αυτή η απώλεια καταπτόησε τον Καραϊσκάκη, ο οποίος στη συνέχεια κατέβηκε στο Ανάπλι για να ζητήσει την αποκατάστασή του από την κυβέρνηση, όπως και κατάφερε.

Ο Κασομούλης σημειώνει ότι «Αποθανόντος του Αντώνη [Ζαραλή], εις το κεμέρι του ηύραν γράμματα του ενός και του άλλου, οπού του έγραφαν να επιβουλευθεί τον Καραϊσκάκη» -πολλοί το ερμηνεύουν, και όχι άδικα, να τον δολοφονήσει.

 

 

68 Σχόλια προς “Κείμενα του Εικοσιένα (21) – Πώς είναι οι τουρκολάτρες (ένα γράμμα του Καραϊσκάκη)”

  1. Καλό!

  2. Τι προέλευση θα έχει το επώνυμο «Γάτσος»; Είναι βλάχικο; Το λέμε και «Γάτσιος» (όπως το δικό μου Ρέντζος/Ρέντζιος).

  3. Λεύκιππος said

    …έριξα το ορδί μου; Καλημέρα

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Ο Γάτσος, λέει ο Τριανταφυλλίδης, προέρχεται απο το Γιώργος (όπως και το Γάκης)

    3 Παράλειψή μου. Ορδί το στρατόπεδο. Έστησα το στρατόπεδό μου.

  5. ΓΤ said

    2@ΔΧ

    Τσίπουρο «Γάτσιος»
    Βγάζει και το ούζο «Μελτέμι» 🙂

  6. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    >> βρωμοκουλτούκηδες: δεν ξέρω τι σημαίνει, αν και δεν αποκλείω να είναι ένα ακόμα μειωτικό προσωνύμιο για τους Ασιάτες, όπως τα χαλδούπηδες, ντουντούμηδες κτλ.

    Μπας και βρομάγανε οι μασχάλες τους (koltuk altı)? 🙂

  7. 4 + 5

    Ναι, ναι. Στα μέρη μας θεωρείται κυρίως ή αποκλειστικά βλάχικο.

  8. ΚΩΣΤΑΣ said

    Ωραίο και το σημερινό!

    Οι λέξεις χαηρλήτικος, να κάμω ζάπι, χαλεύω, είναι σε χρήση και σήμερα στην περιοχή Αγράφων, ορεινή Καρδίτσα αλλά και ευρύτερα στη Θεσσαλία, για άλλες περιοχές δεν ξέρω.

    Νευρούπολη, πιθανολογώ η Νεβρόπολη, κοντά στη λίμνη Πλαστήρα. Εκεί υπήρχε και το καλά καμουφλαρισμένο πρόχειρο αεροδρόμιο στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, όπου οι Άγγλοι έριχναν και εφοδίαζαν με πολεμικό υλικό και λίρες τις αντιστασιακές οργανώσει;. Εκεί κοντά και το χωριό και ο τάφος του Φλωράκη, το Παλιοζωγλόπι.

  9. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ποιοί τόλμησαν νά μήν τρομοκρατηθοῦν ἀρκετά;;
    Τζανάκηηηηηη!!!!, Καπραβέλοοοοοοο!!!!!!

    https://www.iefimerida.gr/ellada/tzanakis-periohes-me-bary-epidimiologiko-fortio

  10. leonicos said

    βρωμοκουλτούκηδες = βρομόκωλοι

    koltuk κάθισμα, πισινός

  11. leonicos said

    8 χαηρλήτικος

    Η λέξη χαϊρι, κάνε μου χαϊρι = δηλαδή δείξε λίγη εύνοια, συμπαραστάσου μου, είναι λέξη του οικογενειακού μου λεξιλογίου

    Χαϊρλίτικος, δεν έτυχε, αλλά θα ήταν κατανοητό

    το ‘χαλεύω’ είναι λέξη κατανοητή, με τη σημασία ‘ζητώ’. Την έχω ακούσει σε πολλά μέρη, και ασφαλώς στην Αρτοτίνα. από γριές.
    Το 1975 ήταν ήδη tres passe (ι τόνοι δικοι σας) παρωχημένης χρήσης

  12. leonicos said

    Παραδόξως, σ’ ένα τέτοιο κείμενο είχα κα΄τι να πω

  13. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    10# Λεώνικε, κολτούκ είναι η πολυθρόνα, δεν ξέρω αν κατά συνεκδοχή σημαίνει και κώλος.

  14. sarant said

    Για να δούμε, τι θα βρούμε.

  15. Γιάννης Κουβάτσος said

    Η πλάκα είναι ότι αυτοί οι υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί έχουν διατηρηθεί ως επώνυμα: Κουλτούκης, Χαλδούπης, Ντουντούμης…

  16. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα!
    Ο Ορφανός έχει και μια μεταφορική σημασία για το ‘κουλτούκι’: υπερηφάνεια, έπαρση· κολακεία. Μήπως βρωμο-κουλτούκηδες = ψωροπερήφανοι, γλειψιματίες, ανυπόληπτα υποκείμενα κ.τ.ό;;

  17. Πέπε said

    Εγώ ρε παιδιά απορώ πώς συνεννοούνταν με τέτοια γλώσσα στις επιστολές. Και όχι φυσικά επειδή έχει δύσκολες για μένα λέξεις -για κείνους ήταν κοινές-, αλλά γιατί δε βγάζω εύκολα το νόημα!

  18. Πέπε said

    11

    Χαΐρι είναι η προκοπή. Και αχαΐρευτος ο ανεπρόκοπος. Μήπως Λεώνικε το συμφύρετε με το χατίρι;

  19. sarant said

    17 Ισχύει αυτό

  20. Γιάννης Κουβάτσος said

    17:Πράγματι. Πιο εύκολα καταλαβαίνω τον Θουκυδίδη στο πρωτότυπο παρά αυτήν τη γλώσσα.

  21. Μαρία said

    18
    Όχι, δεν το μπερδεύει. Το χρησιμοποιεί με την τούρκικη σημασία (ευεργεσία, έλεος).

  22. […] Μην αργοπορήσετε μίαν ώρα να καταφθάσετε να τους ριχθούμε διά να τους ξεπατώσωμε ότι καμμίαν δύναμιν δεν έχουν μα τ’ όνομα του Ιησού Χριστού μας· — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/10/19/k1821-21/ […]

  23. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Υπάρχει σε κάποιο άρθρο εκτενής σχολιασμός της γραφής -τζ- / προφοράς -τσ-?

  24. Πουλ-πουλ said

    Βρωμοκουλτουριάρηδες κόντεψα προς στιγμήν να διαβάσω, αλλά ησύχασα, ήταν τελικά βρωμοκουλτούκηδες.

  25. sarant said

    23 Mόνο εν παρόδω έχουμε αναφέρει ότι το τζ της εποχής εκείνης αποδίδει και το τσ και το τζ.

  26. spiridione said

    κουλτούκι ή κολτούκι είναι και η μασχάλη. Άρα βρωμομάσχαλοι
    http://repository.kentrolaografias.gr/xmlui/discover?scope=%2F&query=%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%BA%CE%B9&submit=

  27. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Χαηρλήτικος//χαε(η)ρλίδικος που κάνει χαέ(ί)ρι, που προχωράει στη ζωή θετικά, κάνει προκοπή.
    18. Ναι! Άνθρωπος του χαερατιού , άνθρωπος που προκόβει και αχαϊρευτος που δεν.
    Και για καλλιέργειες: «Εφύτεψα φασούλια σ΄αυτό το χωράφι και δεν εκάμανε χαϊρι»

  28. 25 Εν παρόδω και με σχετικά σχόλια κάπως χαμένα ανάμεσα στον ευχάριστο χαβαλέ εκείνης της μακρινής εποχής: https://sarantakos.wordpress.com/2010/08/25/tsatza/

  29. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    28# Ευχαριστώ Δύτα μου, θα το δω.

  30. sarant said

    26 Χμμμμ

    28 Ναι μπράβο

  31. BLOG_OTI_NANAI said

    Σίγουρα η έννοια του βρωμοκουλτούκη ταιριάζει με τη μασχάλη. Πάντως υπάρχουν και άλλες παραπλήσιες λέξεις με άλλες σημασίες:

  32. ΚΩΣΤΑΣ said

    Τα σχόλια δεν είναι πολλά, ας βάλω και μια άλη επιστολή του Κραϊσκάκη, τέλη του 1824, όταν η Διοίκηση τον διόρισε υπεύθυνο σε 5 περιοχές των ανατολικών αγράφων.

    22/12/1824

    Σεβαστή διοίκησις!
    Την από 6 του τρέχοντος σεβαστήν Διαταγήν έλαβον, εις την οποίαν είδον ότι διορίζομαι αρχηγός των όπλων των 5 τμημάτων της επαρχίας Αγράφων. Σεβαστή Διοίκησις! Αν δια την στερέωσιν έδραμον χωρίς διαταγήν, πόσο μάλλον ήθελον τρέξη εις την ελευθέρωσιν της πατρίδος μου, δι’ ην εσηκώθηκα, ετιμήθηκα, και ευτύχησα και μάλλιστα εν ω αιτούμαι μεν υπό της πατρίδος διορίζομαι δε υπό της υπερτάτης Διοικήσεως, πλην με άκραν μου λύπην και στεναχωρίαν αναφέρω τ.α αίτια οπού με εμποδίζουν από το να εκτελέσω τας σεβαστάς διαταγάς, και την αίτησιν της πατρίδος, και το μεν πρώτον εμπόδιο είναι ότι από τα 5 τμήματα εις τα οποία διορίζομαι το μεν Κιοστάνι κόλι ως δυνατώτερον κατεκάη υπό του στρατηγού ράγκου, σταμούλη Γάτζου και Καραταήρη, και οι κάτοικοι αυτού διεσκορπίσθησαν τήδε κακείσε, το δε ρεδίνας κόλι, κούτζουρο νευροπόλεως και σιάμι τα κατακρατούν οι τούρκοι, και συντόμως επείν τα 5 τμήματα, χωρίς να έχουν πλάτην, και καταφύγιον έν από τα δυνατά κόλια, οίον εστί η τατάρνα , είναι δύσκολον να ελευθερωθούν. Εγώ όμως είμαι έτοιμος με την θυσίαν της ζωής μου να πατήσω όλα αυτά τα δεινά και να θεραπεύσω τας πληγάς της πατρίδος μου, αφ’ ού η σεβαστή Διοίκησις μοι δώση και το τμήμα της Τατάρνας ως δυνατόν, δια να το έχω ως αποκούμβισμα των πολεμοφοδίων, των τροφών, των αρρώστων, των λαβωμένων, και πάσης άλλης ασφάλειας και σχέσεως Μεσολογγίου και των γειτονικών επαρχιών. Και δι’ όλα αυτά έρχεται και ο πρόκριτος των Αγραφικών αρμάτων καπετάν Γιάννης φραγγίστας και πληροφορεί δια ζώσης τα πάντα. εγώ δε καθυποβάλλων υπόψιν της Σ. Διοικήσεως τα συμφέροντα της πατρίδος μου, περιμένω ετέραν Σ: διαταγήν δια να κινηθώ, και μένω με όλον το βαθύ σέβας.

    Τη 22 δεκεμβρίου 1824 εκ Καλαβρύτων

    Ο ταπεινός πατριώτης
    καραϊσκάκις

    ………………………………………………………

    Κιοστάν: Φουρνά Ευρυτανίας
    Κολι: τμήμα αρματωλικιού
    Κούτζουρο: σήμερα Κούτσουρο, μικρός οικισμός κοντά στο χωριό Αμάραντος Καρδίτσας.
    Σημερινή Νευρόπολη, κοντά στη λίμνη Πλαστήρα.
    Σιάμι: σημερινή Οξυά Καρδίτσας.
    Τατάρνα: περιοχή δυτικά του Καρπενησίου, όπου και η ομώνυμη μονή.

  33. Alexis said

    #17: Το έχω πει κι εγώ αυτό. Πρέπει να κάνω μεγάλη προσπάθεια, να ξαναδιαβάσω δεύτερη και τρίτη φορά για να καταλάβω τι θέλει να πει.

  34. sarant said

    32 Nαι, δεν του είχαν δωσει ολόκληρο το αρματολίκι των Αγράφων, το μοίρασαν με τον Ράγκο.

  35. ΚΩΣΤΑΣ said

    32 Ξέχασα να βάλω την πηγή

    Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τόμος 66, 2014, σελίδες: 69-70

    παρουσίαση: Αλέξης Γαλανούλης, ΓΑΚ- Αρχεία Βλαχογιάννη

  36. leonicos said

    13, 26,31

    koltuk είναι αυτό που ακουμπάς, μπορεί και κάθισμα

    βρωμοκολτούκηδες

    θα μπορούσε να σημαίνει ανέγγιχτοι, μαγαρισμένοι, που βρομίζουν ο,τι αγγίξουν

  37. leonicos said

    18 11

    Πέπε

    Έχεις δίκιο, αλλά αυτή είναι άλλη χρήση: Δεν βρήκε χαϊρι, δεν πρόκοψε, δεν καζάντησε

    Γι’ αυτό γράφω ‘οικογενειακό λεξιλόγιο’

    Το έχω γράψει κι άλλοτε εδώ: Δεν μιλάμε ακριβώς την ίδια γλώσσα. Υπάρχουν ατομικά ιδιόγλωσσα, οικογενειακά ιδιόγλωσσα, άλλη βαρύτητα των σημασιων μεταξύ Αμπελοκήπων (Λαϊκό, Ιπποκράτειο) και Νίκαιας (Κρατικό)

    Είναι απίστευτο το τι γλωσσικές παραλλαγές υπάρχουν από γειτονιά σε γειτονια (που λέει ο λόγος), και οι οποίες τσουλάνε, δηλαδή καταργούνται εδώ και μεταφέρονται κάπου αλλού, εκεί κοντά.

    Αγώ έχω πολλά ιδιόγλωσσα λόγω καταγωγής και λόγω της γιαγιάς μου που ήταν ελληνόφωνη, καθ’ ότι αιγυπτιώτισσα. Ήξερε ιταλικά αλλα΄όχι λαντίνο

  38. leonicos said

    31 BLOG_OTI_NANAI

    Πολύ σωστά αυτά που παραθέτεις, αλλά ισχύουν για εκεί απ’ όπου προέρχονται. Η μια χρήση δεν σημαίνει υποχρεωτικά την άλλη

    Πάντως δεν επιμένω. είναι αστείο.

  39. Παναγιώτης K. said

    Γάτσιος ή Γάτσος.
    Με βεβαιότητα λέω ότι τα μαλλιά του ακούρευτου άνδρα ή παιδιού στον σβέρκο τα λέμε (περιοχή ΒΔ Πίνδου) γατσόμαλλα. Μοιάζουν σε απαλότητα τις τρίχες γάτου.
    Με επιφύλαξη (διότι δεν θυμάμαι καλά) τον γάτο στην ίδια περιοχή τον έλεγαν και γάτσιο ή γάτσο.

  40. sarant said

    39 Εγώ το ξέρω κατσόμαλλα, ίδιας προφανώς αρχής

  41. 31, … κολτούκι (μικρόν καπηλείον)…

    Μήπως κουτούκι;
    (Από kütük, λέει)

  42. Georgios Bartzoudis said

    Με Μακεδονική ζμπουριά:
    (α) «Χαϊρ(ι) κι προυκουπή να μη δγείς», ήταν μια κατάρα (γυναικεία συνήθως).
    Επίσης: «Κάν’το χαϊρ(ι)» έλεγαν στον διστακτικό πωλητή (ζώου, επί το πλείστον), ήτοι: Δώσε το γενναιοφρόνως, υπό τύπον δωρεάς για την όποια παραπάνω αξία του.
    Επίσης, «χαϊρλίδ΄κο» είναι αυτό που φέρνει πολλά καλά στη συνέχεια [και χαϊρλής/ χαϊρλού ο φέρων τα χαϊρλίδικα]
    (β) – «Μαρή Πουστόλου, τί χαλεύ(ει) αυτός λουγκουρ’ς σ’ γειτουνιά μας;;
    – «Να, χάλιψι τ’ Στιργιανή κι δεν τουν πήρι, αλλά ακόμα έχ(ει) ουμούτ(ι)
    (γ) «Αυτό του γαδούρ(ι), άμα δγει καμιά π’λαρίνα, ζάπ(ι) δε γένητι».
    Αλλά: «Τουν έκανι Παπάς ηπίτροπου κι αυτός πήγι κι ζάπουσι τ’ς ηκκλησίας του χουράφ(ι)»

  43. 39 + 40

    Ναι, έχουμε και το ρήμα «γατσ(ι)άζω». Το ξέρω μόνο στην έκφραση «Μην το(ν) χαϊδεύεις, θα το(ν) γατσ(ι)άσεις».

  44. sarant said

    42 ουμούτ; καημό;

  45. 44# Ελπίδα.

  46. sarant said

    45 Α!

  47. BLOG_OTI_NANAI said

    38: Σίγουρα έτσι είναι. Πάντως οι συγκεκριμένες σημασίες από την ίδια ευρύτερη περιοχή είναι. Και η Κων/πολη, ανατολική θράκη είναι.

  48. BLOG_OTI_NANAI said

    41: Το έχει και ο Δημητράκος «κολτούκι». Και μάλιστα στο κουτούκι δίνει άλλη σημασία που τελικά καταλήγει στην έννοια της μικρής ταβέρνας μέσω του μεθυσιού:

    ΥΓ
    Στο σχ. 31 στην πρώτη εικόνα ωραίο είναι και το «παντοιοπωλείο»

  49. # 43

    Αυτό με το πολύ χάιδεμα, κατσιάζω το ξέρω

  50. Χρίστος said

    Καλησπέρα.

    44 , 46 Sarant ,45 ΣτοΔγιαλοΧτηνος

    Ο Πέρσης φίλος μου που λέγεται Ομίντ και τον φωνάζω Ελπίδιο, λέει ότι είναι περσική λέξη

    Και το υπέροχο ιμιτλερίμ..

    ✓http://www.youtube.com/watch?v=wNM6rB…

    Umitlerim hep kirildi (Οι ελπίδες μου έχουν γκρεμισθεί)
    Yarim artik gelmyecek (Η αγάπη μου δε θα έρθει πια)
    goz yaslarim dokulurken (και ενώ τα δάκρυά μου τρέχουν)
    bu sesiyle silmyecek (σε αυτή μου την κραυγή δε θα έρθει να μου τα σκουπίσει)

    Beni bir Gun guldurtmedi (Δε μ’ έκανε να γελάσω ούτε μια μέρα)
    helbet o da gulmeyecek (σίγουρα και (αυτός, αυτή) δε θα γελάσει)
    aglasam da ayrilsam da (και να κλάψω και να χωρίσω)
    bu ask benden olmeyecek ( αυτός ο έρωτας δε θα πεθάνει)
    (bu sesime duymeyecek) (αυτήν μου την κραυγή δε θα ακούσει)

  51. BLOG_OTI_NANAI said

  52. @ 49 Gpointofview

    Καθόλου απίθανο. Άλλωστε κοντά στη ρίζα γάτ- (γάτα) τα κ/γ εμφανίζονται εναλλακτικά.

  53. @ 50 Χρίστος

    Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε Umutlarım και Umitlerim;

  54. Χρίστος said

    53 . Αγαπητέ Dimosioshoros, λυπάμαι, δυστυχώς δεν ξέρω τη λέξη Umutlarım, ξέρω ελάχιστα τουρκικά, και καθόλου φαρσί. Τη μετάφραση τη βρήκα έτοιμη.
    Για το στιχουργό από τη Βίκι :
    Yesari Asım Arsoy ( Mustafa Asım ), (γεννήθηκε στις 6 Αυγούστου 1900, Δράμα – 19 Ιανουαρίου 1992 Κωνσταντινούπολη ). Ρεπουμπλικανική εποχή Συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής κλασικής Τουρκικής μουσικής .

  55. @ 54 Χρίστος

    Εντάξει. Ευχαριστώ. Επειδή μου γεννήθηκε η απορία και έκανα μια πρόχειρη αναζήτηση.

  56. Μαρία said

    53
    ümit = umut = ελπίδα
    Τύπος umit που παραβιάζει τη φωνηεντική αρμονία, και γι’ αυτό υποθέτω σου γεννήθηκε η απορία, δεν φαίνεται να υπάρχει.

  57. Πέπε said

    39 και όλα τα σχετικά:

    Σε λέξεις σχετικές με τη γάτα εναλλάσσονται όχι μόνο το γ με το κ αλλά και το τ με το τσ. Είναι γνωστό το ανέκδοτο με το μάθημα ανάγνωσης, γου και α γα, του και α τα, όλο μαζί κατσούλα. Αλλά και γατσούλι-γατσουλάκι λέγεται (δε νομίζω ότι είναι τοπικός ιδιωματισμός). Στην Κρήτη λένε «ο γάτης – οι γάτες», στην Κάρπαθο «ο κάττης – οι κάττες». Άλλωστε η αρχή είναι το λατινικό catus, από το οποίο και gatto / gato αλλά και chat (στα γαλλικά c+a > cha).

  58. @ 56 Μαρία

    Σωστά.

  59. @ 57 Πέπε

    Βέβαια. Και να βάλουμε και το τόσο γνωστό, αγγλικό, cat.

  60. Πέπε said

    59

    Δεν το είπα, γιατί δεν ήξερα ποια ακριβώς είναι η σχέση με το λατινικό. Σκεφτόμουνα: να είναι από τα γαλλικά; Και τότε πως το ch ξανάγινε c, τη στιγμή που στο chambre π.χ. το γαλλικό ch (από λατινικό c) παραμένει ch στα αγγλικά; Αλλά μιας και μου το θύμισες, και στα γερμανικά Katze δεν είναι; Άρα μάλλον και στις γερμανικές γλώσσες υπάρχει η ίδια ρίζα, από κοινή ΠΙΕ ρίζα προφανώς και όχι από λατινογενές δάνειο.

    Μπορεί βέβαια και να κάνω λάθος σε όλα τα παραπάνω…

    _________

    Edit: Πριν το αναρτήσω τσέκαρα τη λέξη μέσω γουγλομετάφρασης σε διάφορες γερμανικές, ρωμανικές αλλά και κελτικές γλώσσες, και είναι παντού η ίδια ρίζα. Ενδεχομένως και σε ορισμένες σλάβικες, όχι όλες.

  61. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    Ο Πέπε μου θυμίζει ότι δεν έχουμε, τόσα χρόνια, βάλει άρθρο για τις γάτες. Αλλά και πώς να χωρέσουν όλα τα γατίσια (ή τα σκυλίσια, εδώ που τα λέμε) σε ένα άρθρο;

  62. Irresistible said

    Και ο τελευταίος ελληνόφωνος που έχει στοιχειωδώς ξεφυλλίσει τα πρωτότυπα κείμενα του 21, αντιλαμβάνεται από 5 μίλια μακρυά πού αποσκοπεί ο αγαπητός μας κ. Σαραντάκος με την σημερινή του ανάρτηση: Να μάς βάλει σε αμφιβολίες για το τι είδους ελληνικά μίλαγε ο βρωμόστομος αλλά κάργα ελληνόψυχος «γιός της Καλογρηάς». Για τον σκοπό αυτό επέλεξε να μάς παρουσιάσει την πιό αδιάφορη επιστολή του Καραϊσκάκη απ’ όσες υπάρχουν στο Αρχείο Μαυροκορδάτου, γεμάτη τούρκικες λέξεις και ασυνταξίες…

    1) Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στα 12,5 χρόνια λειτουργίας του Ιστολογίου του, ο κύριος Νίκος αποφεύγει όπως ο Διάβολος το Λιβάνι να αναρτήσει την θρυλική Διαθήκη του Καραϊσκάκη, που φυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού στο Μουσείο Μπενάκη και είναι ένα από τα πιο αξιόλογα αποκτήματά του.

    Όλοι οι ιστορικοί συμφωνούν πως η Διαθήκη είναι ιδιοχείρως γραμμένη απο τον Αρχιστράτηγο της Ρούμελης. Την αναρτώ κατευθείαν από την παρουσίαση του Μουσείου Μπενάκη, για να πληροφορηθεί και ο τελευταίος κάφρος αναγνώστης του παρόντος Ιστολογίου ότι ο Καραϊσκάκης έγραφε την Θεία Ελληνική Γλώσσα σε άψογο πολυτονικό, σεβόμενος την ιστορική ορθογραφία, τις υποτακτικές κλπ

    ΔΙΑΘΗΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ: ««Σαραντατέσσαρες χιλιάδες γρόσια εις τό κεμέρι (σ.σ.: πορτοφόλι) τού Μήτρου Αγραφιώτη. Από αυτά αι τριάντα χιλιάδες νά δοθούν εις ταίς τσούπαις μου, νά τάς περιλάβουν οι δύο Μήτρηδες, τού Σκυλοδήμου καί Αγραφιώτης. Δύω χιλιάδες νά πάρη ο ένας Μήτρος καί δύο ο άλλος, όπου μέ εδούλευαν. Χίλια νά πάρουν εκείνοι όπου θά μέ θάψουν. Δύω χιλιάδες έχει ο γραμματικός, τέσσαρες χιλιάδες γρόσια τής Μαργιός (σ.σ.: η Τουρκάλα πιτσιρίκα ερωμένη του, που είχε σώσει ο ίδιος σε κάποια μάχη). Τά άλλα νά μοιρασθούν διά τήν ψυχήν μου. Αυτά όπου έχω εις τήν σακκούλαν μου νά τά λάβουν οι γραμματικοί καί τζαουσάδαις μου. Τό τουφέκι καί άτια μου νά πάνε τών παιδιών μου, καί ώρα μου (σ.σ.: το ρολόϊ του). Έξ χιλιάδες γρόσια μού θέλει ο Νοταράς Ιωάννης, δεκαπέντε χιλιάδες γρόσια έχει ο Μήτρος τού Σκυλοδήμου διά τόν Νάσηνίκα καί λοιπούς, Δαγκλή καί άλλους αξιωματικούς».

    2) Καλώ τον κ. Σαραντάκο να βγεί και να μάς πεί το εξής απλό: Γιατί η αλληλογραφία του Γεωργίου Καραϊσκάκη είναι απηγορευμένη και αδημοσίευτος επί 194 συναπτά έτη; Εξαιτίας των αθυροστομιών του Στρατηγού, ή για κάποιον άλλον αδιευκρίνιστο λόγο που γνωρίζει άριστα ο κύριος Νίκος και έχει να κάνει με τις αντισημιτικές ύβρεις του Καραϊσκάκη, που στην εποχή μας δεν θα τολμούσε ούτε ο γερο-ναζί Κ. Πλεύρης;

    Παρεμπιπτόντως, θυμίζω ένα ακόμη συγκλονιστικό γεγονός, που άπτεται των ενδιαφερόντων του Ιστολογίου και για το οποίο ο κ. Σαραντάκος δεν τολμά να βγάλει άχνα επί 12,5 χρόνια: Μιά εβδομάδα μετά την ταφή του (Γενάρης του 1911), οι Γαλιλαίοι της Σκιάθου ξέθαψαν τον κύρ-Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, διότι ήτο ΑΛΚΟΟΛΙΚΟΣ και μόλυνε το χριστιανικό νεκροταφείο της ιεράς νήσου Σκιάθου!.. Μέχρι σήμερα παραμένει εξαιρετικά αμφίβολο αν τα οστά που υπάρχουν στον γνωστό τάφο του Παπαδιαμάντη (που δείχνουν οι Σκιαθίτες στους τουρίστες) όντως ανήκουν στον κυρ-Αλέξανδρο. Υπενθυμίζω ότι όλοι οι Μητροπολίται Χαλκίδος (στην οποία ανήκει εκκλησιαστικώς η Σκιάθος), και ο σημερινός Άγιος Χρυσόστομος Τριανταφύλλου, έχουν απαγορεύσει διά ροπάλου την εκταφή των οστών που βρίσκονται στον Παπαδιαμαντικό τάφο. Δεν θέλουν να γίνει Τέστ DNA, διότι θα πληροφορηθεί ολόκληρο το Ρωμέικο τον αισχρό τρόπο με τον οποίο φέρθηκε η τότε κρατούσα Εκκλησία στον ευεργέτη της τον κυρ-Αλέξανδρο

    3) Επανέρχομαι στο θέμα: Τρείς φορές στο παρόν άρθρο ο κ. Σαραντάκος αναφέρεται στον Αγωνιστή και Ιστορικό του Αγώνα, Νικόλαο Κασομούλη, στον οποίο χρωστάμε τις περισσότερες πληροφορίες για τον Στρατηγό Καραϊσκάκη. ΕΡΩΤΩ: Γιατί στα 12,5 χρόνια λειτουργίας του Ιστολογίου ο αγαπητός μας κύριος Νίκος δεν έχει ποτέ αναφερθεί στην πλέον κοσμαγάπητη και πιο διαδεδομένη βρισιά του Καραϊσκάκη που διασώζει ο Κασομούλης στην σελίδα 308 του 1ου Τόμου των «Ενθυμημάτων Ιστορικών»; Την παραθέτω κατευθείαν από τον Κασομούλη και θα καταλάβουμε όλοι το γιατί:

    Αν μή τι άλλο, το ανωτέρω αυθεντικό απόσπασμα αποδεικνύει οριστικά ότι ο Καραϊσκάκης δεν ήτο Γύφτος, όπως ισχυρίζονται κάποιοι ιστορικοί με πρώτο και καλύτερο τον Σκωτσέζο George Finlay που μετέφρασε ο Παπαδιαμάντης κατ’ εντολήν Βλαχογιάννη: Ο Καραϊσκάκης απεχθανόταν τους Γύφτους και τους καθύβριζε με κάθε ευκαιρία. Αν οι υπόλοιποι Αγωνισταί τον αποκαλούσαν χαϊδευτικά «Γύφτο» γιατί ήταν λίγο μαυριδερός, είναι άλλου παππά ευαγγέλιο…

    4) Τελειώνω με κάτι εξίσου σημαντικό που επίσης μάς ΑΠΟΚΡΥΠΤΕΙ επί 12,5 ολόκληρα χρόνια ο κύριος Σαραντάκος. Ο Καραϊσκάκης ήταν φανατικός οπαδός του «νύ» στο τέλος των λέξεων, διότι προφανώς είχε αντιληφθεί ότι οξυγονώνει τον εγκέφαλο. Στην «Ιστορική Ανθολογία» του ο Βλαχογιάννης έχει το παρακάτω ανέκδοτο που αποδεικνύει σαφώς ότι ο «γιός της καλογριάς» απ’ όλους τους γραμματικούς του προτιμούσε τον περίφημο Δ. Χρηστίδη, μόνο και μόνο επειδή έβαζε το «νύ» στο τέλος των λέξεων!..

    Προσέξτε τίτλο που έχει βάλει στο ανέκδοτο ο αλιτήριος δημοτικιστής (και παθητικός ομοφυλόφιλος, αρχαιοελληνιστί= κίναιδος, κατά τον μακαριστό Σαράντο Καργάκο…) Γιάννης Βλαχογιάννης: «ΔΕΝ ΑΓΑΠΟΥΣΕ ΤΟ Ν»!.. Ενώ είναι ολοφάνερο από την Διαθήκη του και τις Επιστολές του ότι ο Καραϊσκάκης αγαπούσε το «νύ» στον πάτο των λέξεων…

  63. Οργίζεσθε και μηΝ αμαρτάνετε…

    Άρα η νεοελληνική είναι περισσότερο οξυγονωτική.

  64. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πού την έμαθε την ορθογραφία ο Καραϊσκάκης; 😂

  65. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    64 Όταν ήταν στον Αλήπασα;

  66. Γιάννης Ιατρού said

    64: έμφυτη…

  67. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    >> ο Καραϊσκάκης αγαπούσε το «νύ» στον πάτο των λέξεων

    Ο καθένας κάτι αγαπάει στον πάτο (του), κι αυτό φαίνεται απ’ τα γραπτά του.

  68. Alexis said

    Πραγματικά αυτό το κείμενο είναι ίσως το πιο δυσνόητο από όσα έχουν παρουσιαστεί εδώ.
    Αυτό που επίσης μου έκανε εντύπωση είναι ότι παρ’ όλο που τη συγκεκριμένη στιγμή ήταν σε αντίπαλα στρατόπεδα και τον καταδίωκαν τους προσφωνεί φιλικότατα (γενναιότατοι καπεταναίοι…αδελφικώς σας ασπάζομαι κλπ.) Και όχι μόνο αυτό, τους δίνει και αναλυτικές πληροφορίες για τις κινήσεις του, πού πήγε, τι έκανε, πόσους άντρες έχει στο ασκέρι του κλπ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: