Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κείμενα του Εικοσιένα (23) – Οι Σφακιανοί γράφουν στον βεζίρη των Χανίων [Συνεργασία του ΜΙΚ_ΙΟΥ]

Posted by sarant στο 30 Νοεμβρίου, 2021


Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που κανονικά θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο.

Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu.

Το σημερινό άρθρο είναι το εικοστό τρίτο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ. Πρόκειται για μια συνεργασία που μου έστειλε ο φίλος μας ο ΜΙΚ_ΙΟΣ, από τον αγώνα στην Κρήτη -κι έτσι συνδυάζεται με το αμέσως προηγούμενο. Εδώ βλέπουμε ένα γράμμα των Σφακιανών προς τον Πασά, που έχει και γλωσσικό ενδιαφέρον. Οι σημειώσεις είναι επίσης του ΜΙΚ_ΙΟΥ.

Βλέπουμε ότι οι υπογράφοντες προσπαθούν να καθησυχάσουν τον Οθωμανό αξιωματούχο ώστε να αποφευχθούν συνέπειες για τους αμάχους.

Eγώ απλώς χώρισα το κείμενο σε παραγράφους για να διαβάζεται πιο εύκολα και επίσης άλλαξα τη σειρά παρουσίασης δηλαδή προτάσσω την επιστολή, ακολουθεί η πηγή και τα εισαγωγικά σχόλια του εκδότη και τέλος τα λεξιλογικά σχόλια από τον ΜΙΚ_ΙΟ.

Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ:

Υψηλότατε και υπέρτατε μέγα βεζύρη των Χανίων

Ημείς οι πιστοί ραγιάδες και σκλάβοι της κραταιάς βασιλείας οι κατοικούντες το Καστέλλι των Σφακίων δουλικώς προσκυνούμεν το υψηλόν προσκυνητόν πουγιουρτού Σας ελάβομεν και ως πιστοί ραγιάδες το προσκυνήσαμεν και ευθύς κατά την προσταγήν του υψηλοτάτου βεζύρη μας εμαζώξαμεν όλους τους ραγιάδες σας Σφακιανούς από όλο το καστέλλι και τους το διαβάσαμε και των είπαμε και εμείς οι προεστοί να ανοίξουνε τα μάθια τωνε μικροί μεγάλοι οπού να φανούμε εις ετούτο το καιρό και να δείξωμε ταετλήδες και πιστοί ραγιάδες της κραταιάς βασιλείας ως καθώς ήμεστανε και επερνούσαμε ήσυχα·

αποκριθήκασι όλοι ότι και το πουγιουρτού του αφέτη μας προσκυνούμεν και εις την προσταγήν του ήμεστανε πρόθυμοι και χιανέτηδες και ασίδες δεν ήμεθα μήτε δεν γινόμαστε καθώς ίσως μας στοχάζονται μερικοί, το ψωμί της βασιλείας οπού τρώγομε δεν το καταπατούμε·

όθεν και ημείς οι γέροντες και καπεταναίοι παρακαλούμεν και προσκυνούμεν τον ύψιστον οπού εις ταις σημεριναίς ημέραις της ακαταστασίας να κάμετε το μεριχαμέτι σας και εις εμάς τους πτωχούς ραγιάδες και να προστάξετε να μην μας πειράζουν από το σαντζάκι του Ρεθέμνου επειδή και από μέρες εκατέβηκε ένα παϊράκι εις τα σύνορα τα δικά μας έχοντας για κεφάλι κάποιον ισμαΐλαγα Κουτουράκη, ο οποίος δεν έλειπε πάντα και εις τον καλό καιρό να μας πειράζη τώρα μάλιστα ως καθώς θωρούμε γυρεύγει με τινά τρόπον να μας καταστήση καπαετλήδες·

αυτός επάτησε μερικά χωριά από τα χάσικα οπού εκάθουντα φαμελιές εδικιές μας και επήραν δύο γυναίκες εδικές μας και τσι σέρνανε μαζύ τωνε και τσι ρεστάρανε· επήγανε εις ένα μιτάτο και εζήτησαν να δέσουσι τους Σφακιανούς και να γδύσουσι ίσως το μιτάτο και όμως εσταθήκαν εις τα άρματα και εβαρήκανε και η μια πάτα και η άλλη και εσκοτώθησαν από τσι βοσκούς ένας και από τσι τούρκους δεν εμάθαμε ακόμα αν εβαρεστήκανε γιατί εφύγανε οι βοσκοί και επιάσι τα βουνά φοβούμενοι από εμάς τσι προεστούς, γιατί εκατέχανε το ταμπίχι οπού είχαμε καμωμένο και αν ημπορέσωμε και τους πιάσωμε θενά έρθωμε από το δίκιον τωνε·

έτζι παρακαλούμε το ύψος του αφέντη μας να τσι καταλαγιάζη αυτούς τους ανθρώπους γιατί έχομε και εμείς πολλούς κουζουλούς και δεν μπορούμε να τσι απαλεύωμε, γιατί το γυναικώ το κάμωμα επήραξε πολλά το καστέλλι μας και φοβούμεθα και εμείς να μη γενή καμιά κακή δουλιά και αφανιστούμε, γιατί το ίρτζι είναι του βασιλέως και εμείς ήμεστενε ραγιάδες πιστοί και δεν θέλομε να γενούμε ωσάν εκείνους τους σκύλους τσι χιανέτηδες τους νησιώτες, τους οποίους ελπίζομεν να παιδεύση η κραταιά βασιλεία  γλήγορα για να ησυχάση και ο κόσμος και εμείς και προσκυνητώς μένομεν εν ταις προσταγαίς του υψηλοτάτου κράτους σου και τοαζλήδες εις το χουζούρι σου.

====-====

Πηγή: ‘‘Συλλογή εγγράφων Ζαχαρία Πρακτικίδη (ή Τσιριγιώτη) : Έγγραφα ετών 1810-1834’’, υπό Μοτάκης, Στυλιανός, Ιστορικόν Αρχείον Κρήτης (1953), σ. 37-38.

Επιστολή Σφακιανών προς βεζύρην Χανίων δι’ ης υπόσχονται υποταγήν και πειθαρχίαν, ενώ ταυτοχρόνως παραπονούνται δια τουρκικάς υπερβασίας.

Διπλούν φύλ. χάρτου χονδρού διαστ. 22 . 31. Επί της πρώτης σελίδος το κείμενον της επιστολής των Σφακιανών, η οποία συνεχίζεται και επί της δευτέρας, όπου κάτω δεξιά και καθέτως τα εξής δι’ άλλης χειρός:

«Παϊπά ρούσιο χαιρετόσε και καθός με προστάζουν οι γέροντες σπεύδο με τον λόογοντος σε γράφω όντη να κάμις τον κόπον να πας νάβρης τον διδάσκαλον να κάμι ένα αγουστουχάλι παρόμιο και να το στείλουν του χανιότι βαλίσι, ακόμαλοένα οσάν αυτό του καστρουβαλίσι έτζι καθός μας γράφουν και τα πουγιουθιά τος ότι θέλου λάβουν τιν απόκρισίν μας και ότης λογίς τόβρισκεν μονοτίπι δια να γένουν διό τέθια παρόμια και να τα περικλίσετε εις το γράμα του Στουρούνογλου(1) και να του γράψομε παρακαλεστικώς δια να τα δόσι τον βεζιράδο.

ταύτα Χ’αναγνώστις παναγιώτου* σε γράφο».

Επί της τρίτης σελίδος το κείμενον της εκ Σπετσών επιστολής. Επί δε της τελευταίας: «το υψιλόν και προσκηνητόν μπουγιουρτί», κάτω δε αριστερά επί του τετάρτου του εις τέσσαρα διπλωμένου χειρογράφου τα εξής δια τρίτης χειρός: «αναγκαία αμφότερα τα περιεχόμενα. Τη 26 Μαρτίου 1821. Επιστολή Σφακιανών προς βεζύρην Χανίων δι’ ης ομολογούν υποταγήν των εις αυτόν κλπ (αρκετά περίεργος). Δια του τρόπου τούτου ηπάτουν συχνότατα τους Μουσουλμάνους εχθρούς των έως ότου ενεδυναμόνοντο και κατεφέροντο τρομερώς, θηριωδώς σπαράττοντες αυτούς εις τας μεταξύ των μάχας.**

Διατήρησις χειρογράφου όχι καλή.

(1)Τουρκοκρής εκ Σελίνου, απαγχονισθείς αργότερον υπό των Τούρκων.</i>

====-====

Λεξιλόγιο (για τα γράμματα στις αγκύλες, βλ. πηγές στο τέλος)

* πουγιου(ρ)τί και πουγιουρτού = μπουγιουρντί. Έγγραφη διαταγή αξιωματούχου· από τουρκ. buyuruldu. [Z]

* ταετλής = ιταετλής (και ιταατλής): αυτός που κάνει ιταέτι (ή ιταάτι), δηλ. που δηλώνει υποταγή και πειθαρχεί· από τουρκ. itaatli < itaat.

{η ερμηνεία –με υπόδειξη του Νικοκύρη- από άρθρο του ιστολογίου.}

* χϊανέτης (και χιγιανέτης): δόλιος, δύστροπος, ανυπάκουος· 2. ατημέλητος· 3. τεμπέλης· από τουρκ. hiyanet [O]

 * ασής : αντάρτης, επαναστάτης· από τουρκ. asi [O]

 * μεριχαμέτι = μερχαμέτι (και μεραχμέτι, μερεχμέτι). Ευσπλαχνία, οίκτος, φιλανθρωπία· από τουρκ. merhamet. [Z]

* σαντζάκι: Δευτεροβάθμια διοικητική διαίρεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, υποδιαίρεση του εγιαλετιού· από τουρκ. sancak [Ζ]

 * κα(μ)παετλής: φταίχτης, ένοχος, υπεύθυνος· από τουρκ. kabahatli [O].

* χάσικος : 1. καθαρός, λευκός· 2. χαρακτηρισμός για ανθρώπους, ιδίως γυναίκες, με λευκό και αφράτο δέρμα· 3. εκλεκτός· από τουρκ. has [O].

{- εδώ, χάσικα χωριά, εννοούνται τα μη επαναστατούντα πεδινά χωριά της περιοχής (Εμμ. Βαρβίδης). Αλλά ίσως να ήταν και τα μη βακουφικά, «μη ησφαλισμένα εν τω εφκαφίω» (Βασ. Ψιλάκης).}

* ρεστάρω = αρεστάρω: συλλαμβάνω, κρατώ, φυλακίζω· από ιταλ. arrestare [Π]

* ταμπίχι = τεμπίχι: Διαταγή, έντονη σύσταση, προειδοποίηση ή απαγόρευση· αλλά και παραγγελία, ειδοποίηση· και νουθεσία· από τουρκ. tembih, tenbih. [Z]

* ίρτζι : Η τιμή, η αξιοπρέπεια, η υπόληψη. Δάνειο από το τουρκ. irz. [Z]

* τοαζλήδες: Άλλη εκφορά για τους ‘ντοαζλήδες’ = ευχέτες, Από το τουρκ. dua και διαλεκτ. doa, δέηση, παράκληση, προσευχή. [Ο]

* αγουστουχάλι = αρτζουχάλι (και αρζουχάλι, αρζιχάλι, χαρτζουχάλι και άλλες παραλλαγές είναι γραπτή αναφορά, έκκληση προς ανώτερο· από τουρκ. arzuhal. [Z]

* βαλίσι = βαλής. Διοικητικός τίτλος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, διοικητής βιλαετιού ή εγιαλετιού… Συνήθως ήταν πασάδες τριών ιππουρίδων, άρα έφεραν τον τίτλο του βεζίρη. Από το τουρκ. vali που ανάγεται στο αραβικό wally. [Z]

* μονοτίπι. Μάλλον πρόκειται για λάθος γραφή (ή μεταγραφή) της λ.  ‘μονασίπι’. Η σύνταξη με το ρήμα βρίσκω ήταν συνηθισμένη :  «…όπου το ευρήτε μονασίπι…», «…και αν βρεθή μονασίπι…»}.

μονασίπι (και μουνασίπι, μινασίπι): Κατάλληλο, εύλογο, ο κατάλληλος τρόπος· από τουρκ. münasip. [Z]

* Χ’Αναγνώστης Παναγιώτου: Σφακιανός οπλαρχηγός/πλοίαρχος. Εκλεγμένος στην Καγκελαρία των Σφακίων, υπεύθυνος των ναυτικών επιχειρήσεων. Ένας από τους πληρεξουσίους της Κρήτης στη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους.

** Δια του τρόπου τούτου… μεταξύ των μάχας: Δεν είναι ξεκάθαρο αν η διατύπωση αυτή είναι εκτίμηση του Ζ. Πρακτικίδη ή του επιμελητή της έκδοσης. Μάλλον είναι του ίδιου του Ζ. Πρ., δεδομένου ότι στην ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ, που έγραψε ο ίδιος και εξιστορεί τα συμβάντα κατά το 1821,υπάρχει το παρακάτω απόσπασμα (αναφέρεται στην 14-6-1821):

 Πάντως, και άλλοι ιστορικοί αναφέρουν τέτοιες παραπλανητικές ενέργειες που χρησιμοποιούσαν, όχι μόνο οι Κρητικοί αλλά και οι Τούρκοι αντίστοιχα. Ιδιαίτερα οι Σφακιανοί, που είχαν πάντα στο μυαλό τους την τραγική γι’ αυτούς κατάληξη της επανάστασης του Δασκαλογιάννη στα 1770-71, μετέρχονταν κάθε μέσο και τρόπο ώστε να είναι, κατά το δυνατόν, εξασφαλισμένοι.

 

 

Πηγές για το λεξιλόγιο:

[Z]: Νικ. Σαραντάκος, ‘Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων’, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2020.

[O]: Βασ. Ορφανός, ‘Λέξεις τουρκικής προέλευσης στο κρητικό ιδίωμα’, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο, 2014.

[Π]: Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας, τ. 11., Βουλή των Ελλήνων (διαδικτυακή έκδοση).

 

166 Σχόλια προς “Κείμενα του Εικοσιένα (23) – Οι Σφακιανοί γράφουν στον βεζίρη των Χανίων [Συνεργασία του ΜΙΚ_ΙΟΥ]”

  1. Παναγιώτης Κ. said

    Κείμενο γλωσσικώς και πραγματολογικώς πλούσιο!

    Να προσθέσουμε στα της λέξης χάσικο και το «χάσικο ψωμί».

  2. Χάσικα χωριά είναι αυτό που λέει ο Ψιλάκης: χας-ι χουμαγιούν, αυτοκρατορικά χωριά ήτοι αυτά των οποίων η ψιλή κυριότητα, ας πούμε, ανήκει στο σουλτάνο που μπορεί να τα παραχωρήσει ας πούμε ως τιμάρια. Τα Σφακιά, κανονικά, ήταν βακουφικά: τα είχε αφιερώσει η Βαλιντέ Σουλτάνα (η βασιλομήτωρ) στις ιερές πόλεις της Μέκκας και της Μεδίνας, παναπεί οι πρόσοδοί τους πήγαιναν στη συντήρηση της Κάαμπα κλπ. Αυτό σήμαινε επίσης ελαφρύτερους φόρους και περισσότερη αυτονομία, εξ ου και ο μύθος των σφακιανών προνομίων, όπου δεν πάτησε πόδι Τούρκου κλπ.

  3. voulagx said

    «… και όμως εσταθήκαν εις τα άρματα και εβαρήκανε και η μια πάτα και η άλλη…»

    Πάτα τι σημαίνει;

  4. Theo said

    Καλημέρα,

    Πολύ ενδιαφέρον το γράμμα. Όπως στη Ρούμελη, κι εδώ οι καπεταναίοι από τη μια διαπραγματεύονται με τους Τούρκους, ενώ απ΄ την άλλη, περιμένουν ενισχύσεις, πριν ξεσηκωθούν. (Με τη λογική κάποιων όπως του Spyridos -https://sarantakos.wordpress.com/2021/11/28/varnalis-32/#comment-776194- κι ο Χατζηαναγνώστης Παναγιώτου ήταν προδότης και το κείμενο αυτό είναι κατάπτυστο· ή την εφαρμόζουμε παντού τη λογική μας, ή όχι.)

    @3β:
    Προφανώς, μπάντα, πλευρά.

  5. Theo said

    @4:
    Το ξαναείδα το σχόλιο του Spyridos. Για να είμαι ακριβοδίκαιος, μάλλον δέχεται πως οι Αγιορείτες δεν ήταν προδότες (γράφει για «επαρκή δικαιολόγηση»), αλλά θεωρεί κατάπτυστα τα δυο κείμενά τους προς τον Αδόλφο.

  6. ΓΤ said

    1@

    Αυτή την έννοια της «καθαρότητος», της «λευκότητος» του άρτου τη βλέπουμε μεταφορικά και στο πεδίο της συμπεριφοράς.
    Μας το θυμίζει ο Στέλιος Βαμβακάρης στο «Σαν σουρώνω».

    […]

    Τα παιδιά της γειτονιάς σου με πειράζουνε
    «πάλι μεθυσμένος είσαι», μου φωνάζουνε
    Τα παιδιά της γειτονιάς σου, τα μπαγάσικα,
    θα τα πιάσω, να τα δείρω, να ‘ναι χάσικα

    […]

    0@
    «[…] θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, […]»

    Βάλε μνήμες ΔΣ σφαίρα!

  7. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    6 Αυτό έπρεπε να φύγει, ίσχυε ως τώρα αλλά όχι πια αφου δεν έχω άλλα βιβλία του πατέρα μου να δημοσιεύσω.

    2 Τα χάσικα χωριά είναι ίδια ετυμολογία με το χάσικο ψωμί; Νομίζω ναι.

  8. Παναγιώτης Κ. said

    Ένα ερώτημα: Ήταν όντως υψηλοί οι φόροι τον καιρό της Τουρκοκρατίας; Η «δεκάτη» ήταν 10%. Έτσι δεν είναι;
    Μα σήμερα έχουμε 24%!
    Μάλλον πρέπει να προσθέσουμε ότι οι φόροι τότε δεν είχαν το στοιχείο της ανταποδοτικότητας. Με άλλα λόγια οι κατακτητές, έπαιρναν το βιός των υπόδουλων χωρίς να προσφέρουν κάτι.
    Στον καιρό μας, ένας φόρος πάντοτε έχει το στοιχείο της ανταποδοτικότητας για να μπορεί να ψηφιστεί. Προσχηματικά ή όχι είναι προς διερεύνηση.

  9. 6 Ο Στέλιος Βαμβακάρης δεν είχε γεννηθεί καν όταν υπήρχε το τραγούδι! http://constantinoupoli.com/%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B3%CE%B5%CE%B9%CF%84%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%AC%CF%82-%CF%83%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%BA%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CF%80/
    Με προβληματίζει η λέξη «χάσικα» στο συγκεκριμένο: στη φραντζόλα και αλλού (και απαντάω και στο #7) έχει την έννοια του πολύ καλού (=αυτοκρατορικού). Ο στίχος νομίζω βασίζεται σε παρανόηση μιας λέξης πιθανόν ήδη ξεχασμένης, σα να βγαίνει από το «χάνω» και να σημαίνει κάτι σαν «λειψά». Τι λέει ο Corto επ’ αυτού;

  10. 8 Δεν ήταν μόνο η δεκάτη, ήταν και ο κεφαλικός και, κυρίως, όσο προχωρούσε ο καιρός και ιδιαίτερα μετά τα μέσα του 17ου αιώνα αυξάνονταν οι διάφοροι έκτακτοι φόροι.

  11. dryhammer said

    8. Αισθάνομαι πως και τότε (10%) και τώρα (24% -19% στα νησιά) η ανταποδοτικότητα παραμένει στα 3 (σκέτο).

  12. sarant said

    9 Oκ, κατανοητό. Το χάσικο ψωμί είναι το άσπρο, αλλά χάσικο δεν θα πει άσπρο.

  13. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα, ευχαριστούμε ΜΙΚ_ΙΕ και Νικοκύρη.

    >> βαλίσι

    Vali ο βαλής. Το -σι (τονιζόμενο, η λέξη είναι οξύτονη) είναι προσδιοριστική κατάληξη που συσχετίζει τη λέξη με κάποια άλλη, πχ Χανιά βαλισί = ο βαλής των Χανίων. Δεν ξέρω πώς το λένε γραμματικώς.
    Από τους Μαυρόλυκους, από μνήμης (περί παιδομαζώματος ο λόγος): Θα πάρω δεκαπέντε παιδιά από το Αθαλάσσι. Τόσα μου πρόσταξε ο αφέντης μου, ο Μόρα Βαλισί.

  14. leonicos said

    να ‘ναι χάσικα

    κι εγώ μέχρι σήμερα νόμιζα πως θα τα κάνει να χαθούν. Ενώ σημαίνει θα τα κάνει να είναι φρόνιμα

  15. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    8# Τι κάνετε μωρέ? Σταματήστε την ανταποδοτικότητα! Όχι άλλη ανταποδοτικότητα! Σουηδία θα γίνουμε!

  16. leonicos said

    Κατά τα άλλα

    πολύ βαθιά νερά για μένα, για να προσθέσω κάτι.

  17. ΓΤ said

    9@

    Ευχαριστώ για τη διόρθωση. Θυμόμουν το τραγούδι, αλλά, θέλοντας να βάλω τον στιχουργό, ανέτρεξα σε σάιτ, το οποίο, τελικά, έδινε τη σφαλερή πληροφορία ότι οι στίχοι ήταν του Βαμβακάρης.

  18. Νέο Kid said

    15. 😀😂🤣

  19. ΓΤ said

    17@

    (του Βαμβακάρη)

  20. Λεύκιππος said

    Εντυπωσιακό. Από τον τρόπο έκφρασης, συνειδητοποιείς τι τραβούσαν οι υπόδουλοι της εποχής εκείνης και τι δικαιώματα είχαν. …..και επήραν δύο γυναίκες εδικές μας και τσι σέρνανε μαζύ τωνε……

  21. ΓΤ said

    Στη διασωλήνωση ο Παναγιώτης Κελεσίδης

  22. sarant said

    13 Και «βαλεσί» αλλού.

  23. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    22# Ναι, και μάλλον βαλεσί λέει στους Μαυρόλυκους, ρετάρει το μηχάνημα 🙂

  24. Corto said

    Ευχαριστίες πολλές στον ΜΙ_ΚΙΟ και στον Νίκο για το εξαιρετικού ενδιαφέροντος σημερινό δημοσίευμα!

    9: Δύτη από όσο καταλαβαίνω, έχεις απόλυτο δίκιο (όπως και ο Νίκος στο σχ.12 και ο Leonicos στο σχ.14). Η λέξη χάσικος πρέπει να έχει διαφορετική σημασία (ασχέτως ετυμολογίας) στην περίπτωση του τραγουδιού «τα παιδιά της γειτονιάς σου» (π.χ. στην εκτέλεση του 1930 με τον Νταλγκά) και διαφορετική σημασία π.χ. στο τραγούδι «είσαι αφράτη σαν φρατζόλα» του ΜΑΡΚΟΥ Βαμβακάρη (βασισμένο στην μελωδία της μπαρμπουνάρας), του 1940, όπου ακούγεται:
    «Είσαι αφράτη σαν φρατζόλα/ σαν το χάσικο ψωμί».

    Πάντως οι χρονολογήσεις των τραγουδιών δείχνουν ότι οι δύο σημασίες συνυπήρξαν.

  25. Κιγκέρι said

    6, 9: Παιδιά, εγώ τον στίχο τον ξέρω «θα τα δώσω δυο χαστούκια, να ‘ναι χάσικα», όπως τον τραγουδάει η Τσαλιγοπούλου και τον καταλαβαίνω: θα τους δώσω δυο χαστούκια ξεγυρισμένα.

  26. Alexis said

    #25: Έτσι τον καταλαβαίνω κι εγώ.

  27. Corto said

    25 (Κιγκέρι):
    Καλημέρα και συγγνώμη για την παρέμβαση! Νομίζω πως όχι. Απλώς ο Νταλγκάς (την εκδοχή του οποίου μιμήθηκαν οι μεταγενέστεροι) μιλάει «πολίτικα», δηλαδή βάζει «αιτιατική», αντί για «γενική». Στα παιδιά αναφέρεται, όχι στα χαστούκια.
    Να άλλο παράδειγμα:

    «Τι να την πω την γκόμενα. με δίχως φράγκο απόμεινα»
    (όχι τι να πω της γκόμενας…)
    Από το «ζωή ειν’ αυτή ζωίτσα μου» επίσης του Νταλγκά,1933

  28. Γιάννης Κουβάτσος said

    25:Σωστά. Χαστούκια γεμάτα, όχι σκάρτα και τζούφια, χαστούκια πρώτης ποιότητας. 😊

  29. Κιγκέρι said

    Και να η εκδοχή που σας λέω σε μια εκτέλεση παλαιότερη της Τσαλιγοπούλου: 🙂

  30. ΓΤ said

    (πληροφορίες για υποχρεωτικό εμβολιασμό όλων των Ελλήνων άνω των 60 ετών, με πρόστιμο 100 ευρώ/μήνα άρνησης)

  31. Theo said

    Μήπως το να ‘ναι χάσικα, έχει όντως την έννοια του πολύ καλού και σήμερα θα λέγαμε: να στρώσουνε, να μάθουνε να μου φέρονται καλά; λετ. 🙂

  32. spiridione said

    Ευχαριστούμε πολύ Μίκιε.
    9. Λειψά γιατί; Φρόνιμα, ήσυχα που λέει κι ο Λεώνικος.
    Και εγώ νόμιζα τα χάσικα παιδιά βγαίνουν από το χάνω.

  33. Κιγκέρι said

    Επιμένω ότι στη φράση «να ‘ναι χάσικα», υποκείμενο είναι «τα χαστούκια», όχι «τα παιδιά».

  34. ΓΤ said

    (το #30 ανακοινώθηκε επίσημα)

  35. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Ο στίχος με τα χάσικα χαστούκια είναι όπως ακριβώς λέει το Κιγκέρι και οι άλλοι: θα τους δώσω δυο χαστούκια, να’ναι (τα χαστούκια) από τα καλά.

    Αν όντως το έχει πει και ο Στέλιος Βαμβακάρης σε παραλλαγή «θα τα πιάσω να τα δείρω να ‘ναι χάσικα» (#6), τότε πολύ απλά τα μπέρδεψε. Δεν καλοκαταλάβαινε τι σημαίνει χάσικα, τους δε στίχους τους θυμόταν τσάτρα πάτρα και τους αποκατέστησε με κομμάτια από δω και κομάτια από κει, κατά τρόπον που δε βγάζει μεν νόημα αλλά αυτό δεν τον ενόχλησε αφού, ακριβώς, αγνοούσε το νόημα. Άμα η εικόνα που έχεις για την έννοια του χάσικου είναι κάπως συγκεχυμένη, μπορεί να μην καταλάβεις το υποκείμενο του «να ‘ναι» (κανονικά = τα χαστούκια, όχι τα παιδιά).

    Δηλαδή, από αρχικό «τα παιδιά της γειτονιάς σου […] […] θα τα πιάσω να τα δείρω τα μπαγάσικα / θα τους δώσω δυο χαστούκια να ‘ναι χάσικα» έβγαλε «τα παιδιά της γειτονιάς σου τα μπαγάσικα / θα τα πιάσω να τα δείρω να ‘ναι χάσικα».

    Εφόσον, και πάλι, τα είπε όντως έτσι ο Στέλιος. Αλλιώς μπορεί να υπάρχει και λάθος καταγραφής. Διόλου σπάνιο σε σάιτ με στίχους.

  36. Καλημέρα,
    Επί του θέματος δεν έχω να προσθέσω τίποτα (εκτός απ’ τις ευχαριστίες και στο γράφονται και στον δημοσιεύοντα, και που τάστελνε και που τάφερνε, λένε στο χωριό μου).
    Αλλά να διορθώσω τον Ξηροσφύρη στο 11: 24% ο ΦΠΑ και με έκπτωση 16% για τα πέντε συγκεκριμένα νησιά Λέσβο – Χίο – Σάμο – Λέρο – Κω και για όσο υπάρχουν πρόσφυγες σ’ αυτά (Αντίστοιχα το 13% γίνεται 9)..

  37. 36 Που πάει να πει πως στην Αγνούσα και τα Ψαρά δεν υπάρχει μείωση (κι ας ανήκουν στην ίδια εφορία)!

  38. spiridione said

    35. «θα τα πιάσω να τα δείρω να ‘ναι χάσικα» το έχει τραγουδήσει έτσι η Παπαγκίκα.

  39. Corto said

    35:
    Πέπε καλημέρα! Από την κινησιολογία του Ρούκουνα τι καταλαβαίνεις; Πού αναφέρεται, στα παιδιά ή στα χαστούκια; Ερώτηση κάνω, δεν παίρνω θέση.

  40. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα Κόρτο, πολύχρονος!

  41. 39 Δεν τόξερα ότι υπήρχε αυτό το βίντεο! Από την κινησιολογία νομίζω πως ο Ρούκουνας εννοεί τα χαστούκια. Όμως, όπως λέει ο Σπύρος, το ’25 η Παπαγκίκα δεν μιλούσε για χαστούκια.

  42. Theo said

    @30:
    520.000 οι ανεμβολίαστοι άνω των 60, δηλαδή ένας στους είκοσι Έλληνες. Κι η εφαρμογή του μέτρου αρχίζει μετά τις γιορτές. Προβλέπω «θερμό» χειμώνα.

  43. Πέπε said

    38

    Το ίδιο πάλι! Το λάθος που απέδωσα στον Στέλιο το έκανε η Παπαγκίκα.

    39

    Τι να πω; Εγώ νομίζω ότι απλώς εικονογραφεί τη λέξη χάσικα. Είναι λίγο σαν μεταφραστής νοηματικής (λέξη-λέξη). Για το ποια είναι αυτά που θα ‘ναι χάσικα δε βλέπω κάτι…

  44. ΣΠ said

    39
    Corto, Χρόνια Πολλά!

  45. Theo said

    Χρόνια πολλά, Corto!

  46. Corto said

    40: Γεια σου Χτήνος βλαμάκι! Ευχαριστώ πολύ! Εύχομαι υγεία σε όλους!

    41: Δύτη ακριβώς αυτό καταλαβαίνω και εγώ – κάθε εκτελεστής το αντιλαμβάνεται και το αποδίδει ελαφρώς διαφορετικά.

  47. spiridione said

    Ο Βάρναλης στη μετάφραση της Λυσιστράτης
    Ρε μά τον Δία, δε βρίσκεται κανείς ναν τους αστράψει
    στη μούρη την αδιάντροπη δυο τρία χαστούκια χάσικα;
    https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=146&page=10

  48. Πέπε said

    Ακόμη και αν «χάσικα παιδιά» μπορεί να σημαίνει καλά παιδιά, εδώ αποκλείεται να είναι αυτό. Αν θέλαμε να πούμε «θα τους δώσω δυο χαστούκια για να αλλάξουν συμπεριφορά, να φέρονται όμορφα, να μη με ξαναπειράξουν», θα λέγαμε «να γίνουν». Δεν πάει το «να ‘ναι». Και άλλωστε δε νομίζω ότι τον αφηγητή τον ενδιαφέρει να αναμορφώσει τα χαμίνια της γειτονιάς. Τον πειράζουν, θα τα πλακώσει στο ξύλο, δατς ολ.

  49. Δεν ξέρω γιατί αλλά χρόνια πολλά, Corto!

  50. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    30# Νταξ, τζάμπα πράμα.
    https://thepressproject.gr/sklira-prostima-etoimazei-i-afstria-gia-osous-den-emvoliazontai/

  51. Corto said

    44 (ΣΠ), 45 (Theo): Σας ευχαριστώ πολύ! Να είστε πάντα γεροί!

    43 (Πέπε ) και 47 (Spiridione): Επειδή όλες οι ερμηνείες στέκουν, υποθέτω ότι δεν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια (μειδίαμα! )…

  52. ΚΩΣΤΑΣ said

    Πολύ ενδιαφέρον το σημερινό για μένα, γιατί από επανάσταση του ’21 οι γνώσεις μου περιορίζονται σε Θεσσαλία, Ρούμελη και Μοριά, κυρίως. Εξαιρετική και η επιμέλεια-παρουσίαση του ΜΙΚ_ΙΟΥ. Συγχαρητήρια στον ΜΙΚ_ΙΟ, ευχαριστίες στον Νικοκύρη.

    Βέβαια, στο μυαλό μου και κυρίως τα Σφακιά είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με ηρωικά κατορθώματα, το σημερινό λίγο με απογοητεύει… Οι έγκυροι ιστοριογράφοι δεν έχουν πάρει ξεκάθαρη θέση, τι κάνεις όταν σε δύσκολες πολεμικές καταστάσεις έχεις την ευθύνη από τη μια να σώσεις χιλιάδες ζωές αμάχων και από την άλλη να στηρίξεις ένα απελευθερωτικό κίνημα.

    Θα ήταν ενδιαφέρον να έπαιρναν θέση οι σχολιαστές επ’ αυτού.

  53. Χρόνια πολλά Κόρτο κι από μένα (49 τ’ αη Αντρέα σήμερα 🙂 )

    Στο 39 ο Ρούκουνας σαφώς και φαίνεται πως στα χαστούκια (ή τα σκαμπίλια) του αναφέρεται, η κίνηση είναι ξεκάθαρη (στο 2λεπτο).
    Την Παπαγκίκα που την έψαξα (https://www.youtube.com/watch?v=FL9rZ_YcFNw), δεν αναφέρεται καθόλου σε χάσικα, το στίχο δεν τον έχει, αλλά δεν ξέρω αν υπάρχει κι άλλη εκτέλεση.

  54. ΚΩΣΤΑΣ said

    52 συμπλήρωμα
    Βέβαια, στο μυαλό μου Η ΚΡΗΤΗ και κυρίως τα Σφακιά …

  55. Corto said

    53: Γιάννη σε ευχαριστώ πολύ! Αντεύχομαι υγεία για σένα και την οικογένειά σου!

  56. Πέπε said

    54

    Καλό μάρκετινγκ

  57. Alexis said

    #52: Αυτό ακριβώς ένιωσα κι εγώ Κώστα, λέω Σφακιανοί και να απευθύνονται με τέτοια δουλικότητα στον πασά;
    Αλλά άλλο οι μύθοι που έχουμε στο μυαλό μας και άλλο η σκληρή πραγματικότητα.

  58. >>χϊανέτης (και χιγιανέτης): δόλιος, δύστροπος, ανυπάκουος· 2. ατημέλητος· 3. τεμπέλης· από τουρκ. hiyanet [O]

    Ωραία χρήση διαλυτικών.

  59. Alexis said

    Χρόνια πολλά στον Κόρτο που υποψιάζομαι ότι τον λένε Αντρέα!

  60. Ισμήνος said

    Η Βικιπαίδεια γραφει οτι η λέξη Ρωμιοσύνη πρωτοεμφανίζεται στο «Τραγούδι του Δασκαλογιάννη» (1786). Έχει καμιά σχέση το τραγούδι με την επανάσταση του Δασκαλογιάννη στα 1770-71 που γράφει το άρθρο;

  61. […] Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που κανονικά θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2021/11/30/k1821-23/ […]

  62. Γιάννης+Ιατρού said

    49 => 59 ‘Ετσι!

    Κι από μένα κι απ΄εδώ, #39, χρόνια σου πολλά και με υγεία!

  63. sarant said

    Κόρτο, χρόνια πολλά!

  64. Γιάννης+Ιατρού said

    Κι αυτός, χασικο προφέρεται Hachikō😍😍

  65. sxoliastis2020 said

    …υποχρεωτικός εμβολιασμό όλων των Ελλήνων άνω των 60 ετών, με πρόστιμο 100 ευρώ/μήνα άρνησης…

    Μέτρο αντισυνταγματικό (;) ή ανεφάρμοστο στην πράξη (;). Σε κάθε περίπτωση αυταρχικό, νομίζω.

  66. Georgios Bartzoudis said

    # Μύλος!, σήμερα με το χάσικο και τα χάσικα. Θα επικαλεστώ τα Μακεδονικά, μπας και βρεθεί καμιά άκρη:
    «Πήραμι του πριμ απ΄τα καπνά, κι αγόρασι πιθιρό μ’ χάσ(ι)κου καφέ για να πιούμι. Βαρέθ’καμ να πίνουμι απού ρουβίδα κι απού κριθάρ(ι)».
    [τουτέστιν: χάσικο=το αγνό, το γνήσιο, το «καθιαυτού»]
    # Γράφει ο Σπυρίδων Τρικούπης (τόμος-Α, σελ149): Ο Μουτασελίμης Θεσσαλονίκης «ηθέλησε…να πιάση τους προεστώτας του Πολυγύρου, πρωτευούσης των Χασίκων χωρίων… Διέταξε να στρατεύσωσι ο αρχηγός της πολιτοφυλακής της Παζαρούδας … και ο διοικών τα Χάσικα χωρία».
    Αυτά, τα περί τον Πολύγυρο χωριά ήταν χάσ(ι)κα=γνήσια, καθιαυτού. Άλλα χωριά ήταν τα Μαντεμοχώρια που δημιουργήθηκαν από μεταλλωρύχους ενώ κάποια άλλα ήταν μετόχια των Αγιορειτών. [Δεν νομίζω ότι είναι πιθανή μια άλλη εξήγηση: Να πρόκειται για χάσια, που τα έσοδά τους καρπώνονταν ο Σουλτάνος ή το περιβάλλον του, και όχι τιμάρια ή ζιαμέτια].
    # Σε ότι αφορά τα παιδιά τα «μπαγάσικα» που ο μεθυσμένος μάγκας θα τα έδερνε για να είναι (=να τα κάνει) «χάσικα», αν ήταν … Μακεδόνας θα έλεγε «τα παιδιά της γειτονιάς σου τα «κουπιλλάρια» («κοπελλάρια»). Κοπέλλι, στα Μακεδονικά είναι το νόθο παιδί, χρησιμοποιείται όμως ο όρος και για μαλακότερο-οιονεί υβριστικό- χαρακτηρισμό: «Πλάϊσα να κοιμ’θώ αλλά κάτ(ι) κουπιλλάρια έπιζαν σ’ν αυλή κι δεν έκλεισα μάτ(ι)». Παρόμοιο νόημα δίνει το παραδοσιακό τραγούδι στα «μπαγάσικα» παιδιά. Βέβαια στην καθομιλουμένη μπαγάσας είναι ο κατεργάρης, ο επιτήδειος, αλλά κάποιοι, που ισχυρίζονται ότι ξέρουν, λένε ότι έχει σχέση με την μεσαιωνική ελληνική λέξη μπαγάσα= πόρνη, και αυτή από την ιταλική bagascia =πουτανίτσα.

  67. sarant said

    66 Γιατί τα χάσικα χωρία της Χαλκιδικής να μην είναι αυτό που λέει το σχόλιο 2;

  68. 66 Νομίζω κι εγώ ότι τα χάσικα χωριά της Χαλκιδικής είναι ακριβώς τα σουλτανικά χάσια. Το απόγευμα ίσως μπορέσω να το επιβεβαιώσω. Εκτός αν κάποιος έχει χρόνο και ψάξει τώρα εδώ: https://repository.ihu.edu.gr/xmlui/handle/11544/12425?show=full

  69. ΣΠ said

    Γιατί ανάμεσα στο όνομα και στο επώνυμο του Γιάννη Μαλλιαρού και του Γιάννη Ιατρού έχει προστεθεί ένα +;

  70. Theo said

    @67:
    Γιατί δεν το υπογράφει ένας «καθιαυτού Μακεδόνας». 🙂
    Τι να ξέρουν οι χαμουτζήδες από παλιές λέξεις, Ιστορία, κλπ; 🙂

  71. dryhammer said

    70. Το ορθόν θα ήταν ένας «χάσικος Μακεδόνας»

  72. ΓΤ said

    Όλα τα σχόλια είναι γύρω από το σημερινό θέμα. Μιλάμε για χάσικη εκτροπή πολιτεύματος 🙂

  73. 69 Τι να σου πω. Αγνοώ, αλλά βλέπω πως το κράτησε και για το επόμενο (θαρρώ δηλ. πως το πρόλαβα). Μάλλον επειδή είναι δυο λέξεις;

    66 Κουπιλάρια εμείς λέμε τ’ αγόρια. Κουπέλις και κουπιλάρια κορίτσια κι αγόρια. Αντίστοιχο με τα κρητικά κοπέλια (αλήθεια, γιατί δυο «λ»; )

  74. Theo said

    @72:
    Νομίζω πως θα περάσει στο ΣτΕ, μια και δεν «απαγορεύει» τους χιγιανανέτηδες 60+ ανεμβολίαστους· απλώς, τους χαρατσώνει.
    Ας μας πει κι ένας νομικός τη γνώμη του.

  75. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    – Πολλές ευχαριστίες στον Νικοκύρη για τη φιλοξενία αλλά και σε όσους/όσες σχολίασαν! Χαίρομαι ιδιαίτερα που πολλοί βρήκαν κάποια ενδιαφέροντα.
    – Χρόνια πολλά στους εορτάζοντες αλλά και τις εορτάζουσες Αντριάνες του ιστολογίου. Ιδιαίτερα θερμές ευχές στον Corto!

    2.
    Έτσι μάλλον. Στο ειδικό προνομιακό καθεστώς κάποιων χωριών αναφέρεται. Και θα είχε τη σημασία «διαλεχτά, εκλεκτά χωριά» (#7β).

    3.
    Απάντησε σωστά ο Theo (#4)

    9 κε
    Χάσικα στο τραγούδι «Τα παιδιά της γειτονιάς σου»: Περισσότερο συντάσσομαι με την ερμηνεία Κιγκέρι (#25) – και άλλων, βέβαια. Κι εγώ απ’ όσο καταλαβαίνω, θέλει να τονίσει ότι τα χαστούκια θα΄ναι ‘γνήσια, αληθινά, δυνατά, ξεκάθαρα’ (‘καθωσπρέπει’ τέλος πάντων και όχι ‘ψευτοχαστουκάκια’ 🙂 ). Λιγότερο πιθανή, κτγμ, η σημασία ‘για να γίνουν φρόνιμα, δηλ. καλής ποιότητας/συμπεριφοράς’, τα παιδιά.
    Εξάλλου, η μετάφραση του Βάρναλη (Spiridione #47) ξεκαθαρίζει τη σημασία!

    52.
    Επί της ουσίας για τους Σφακιανούς και την επανάσταση, επιφυλάσσομαι…

    58.
    Τα διαλυτικά του χϊανέτη τα …έκλεψα από τον Βασ. Ορφανό. Εμπνευσμένη χρήση, για να αποδοθεί η μη συνίζηση!
    Με την ευκαιρία να πω ότι τη λέξη αυτή έτυχε να την ακούσω, πριν καμιά 10αριά χρόνια. Το ίδιο και το μερχαμέτι (και το χάσικο, βέβαια). Τις υπόλοιπες όχι.

    60.
    Δεν ξέρω αν η λέξη Ρωμιοσύνη πρωτοεμφανίζεται στο «Τραγούδι του Δασκαλογιάννη», αλλά, φυσικά, σ’ αυτό ο λαϊκός ποιητάρης Μπάρμπα-Παντζελιός αναφέρεται στα γεγονότα της επανάστασης του 1770-71 και στον μαρτυρικό θάνατο του Δασκαλογιάννη.

    66, 67.
    Και τα Χάσικα της Χαλκιδικής θα ήταν χωριά με καθεστώς όπως λέει το #2. (Βρήκα σήμερα και συμπληρωματικές αναφορές που το επιβεβαιώνουν).

  76. Corto said

    49 (Δύτης), 59 (Alexis), 62 (Γιάννης), 63 (Sarant): Ευχαριστώ άπαντας! (ελππίζω να μην παρέβλεψα κάποιον φίλο). Υγεία για όλους! και καλό επαναντάμωμα!

    48 (Πέπε):
    «Ακόμη και αν «χάσικα παιδιά» μπορεί να σημαίνει καλά παιδιά, εδώ αποκλείεται να είναι αυτό…»

    Ναι προφανώς, δίκιο έχεις. Όμως δεν αποκλείεται κάποιοι εκτελεστές του τραγουδιού να το αντιλαμβάνονται ως «να πάνε να χαθούνε τα παλιόπαιδα». Γιαυτό θεωρώ ότι η εκτίμηση του Δύτη («Ο στίχος νομίζω βασίζεται σε παρανόηση μιας λέξης πιθανόν ήδη ξεχασμένης, σα να βγαίνει από το «χάνω») μου φαίνεται πολύ σωστή. Εν πάση περιπτώσει, άντε βγάλε άκρη…

    Τέλος πάντων ίσως αξίζει ειδικό άρθρο για την λέξη χάσικο, ειδικότερα για το χάσικο ψωμί, αλλά και για το ρούσικο αλεύρι (σχετίζεται και αυτό). Κατά τα άλλα για να μην ξεφεύγουμε από την ωραία συμβολή του ΜΙ_ΚΙΟΥ , όσον αφορά την περικοπή του πρώτου κειμένου («αυτός επάτησε μερικά χωριά από τα χάσικα…»), τα Χάσια έχουν καμιά ετυμολογική σχέση;

  77. Corto said

    75 (ΜΙ_ΚΙΟΣ): Ευχαριστώ πολύ για τις ευχές και για τα εξαιρετικώς ενδιαφέροντα σημερινά κείμενα!

  78. Theo said

    @76:
    Και τα Χάσια είχαν το καθεστώς της ελαφρότερης φορολογίας (βλ. #2 του Δύτη).

  79. Corto said

    78: Η Χασιά γιατί θεωρείται άλλης ετυμολογίας;

  80. Χρόνια πολλά και από μένα στον Κόρτο και σε όσους/ες αλλους/ες γιορτάζουν σήμερα

    Οσον αφορά την λέξη χάσικος κατά την δική μου λογική ερμηνεία σημαίνει μοναδικός, ξεχωριστός που προκύπτει από την δεύτερη σημασία της λέξης χάσις–> χωρισμός –> διαχωρισμός. Δύσκολη λέξη για λαϊκό τύπο αλλά εύκολο να μπερδέψει κάποιος την χάση (του φεγγαριού) από το χάνομαι με την χάσι από το χαίνω, βέβαια αν το έλεγε ο διαπρεπής Μβάμβις θα είχε και κατάλληλο περιτύλιγμα …

  81. Πέπε said

    76

    > …δεν αποκλείεται κάποιοι εκτελεστές του τραγουδιού να το αντιλαμβάνονται ως «να πάνε να χαθούνε τα παλιόπαιδα». Γιαυτό θεωρώ ότι η εκτίμηση του Δύτη («Ο στίχος νομίζω βασίζεται σε παρανόηση μιας λέξης πιθανόν ήδη ξεχασμένης, σα να βγαίνει από το «χάνω») μου φαίνεται πολύ σωστή.

    Χα!
    Πιθανόν πράγματι.
    Βέβαια τι διάβολο, 1920 ή 1930 έγραφε στην Αμερική η Παπαγκίκα. Τόσο άγνωστη λέξη είχε καταντήσει; Τουλάχιστον για το ψωμί και για το αλεύρι πρέπει να ήταν κοινή. Αλλά αν δε βγαίνει άλλη εξήγηση…

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ευχαριστούμε Μικ-ιε -και Νικοκύρη πάντα. Στο σημερινό δεν ήξερα κάποιες λέξεις. Μου ΄μεινε και μια ανατριχίλα για το τί σημαίνει σκλαβιά και υποδούλωση. «Εμείς οι ραγιάδες…» , αναγκαία δουλικότητα για να γλιτώσεις τα χειρότερα… 😦

    περί «χάσικου»,
    ο πατέρας μου μου έλεγε σαν ταχτάρισμα στα γόνατά του -δεκάδες φορές το ΄χω ακουσει:
    «μπαγάσικο μπαγάσικο
    -ένα χαστούκι χάσικο»
    και μου έδινε, με την ανάποδη του χεριού του, ένα ελαφρότατο σκαμπιλάκι ίσα για να συμπληρωθεί η «ρήση». Είχα την αίσθηση ότι δεν ήταν φτιαγμένο από κείνον για μένα για να με χορευτακίζει στην άκρη των γονάτων του αλλά προϋπήρχε, από τα δικά του παιδικάτα ίσως.
    Όταν πρωτάκουσα μεγάλη το τραγούδι «τα παιδιά της γειτονιάς σου…» (από τον Νταλάρα) , τα χαστούκια πως θα ήταν χάσικα θεώρησα αυτονόητα.

    Χρόνια Πολλά Κόρτο

  83. spiridione said

    Για τα Χάσικα της Χαλκιδικής από τον Leake.
    https://books.google.gr/books?id=L3cKAAAAIAAJ&pg=PA163&dq=%22Khasika%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiA24muocD0AhXaSvEDHYQECawQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Khasika%22&f=false

  84. Theo said

    @79:
    Δεν ξέρω.

  85. spyridos said

    79
    Κάποια φορά μου το εξήγησαν και σαν Χασιά = αυτόνομη περιοχή, αλλά οι περισσότεροι λένε ότι βγαίνει από τη χασιά του ήλιου.
    Βορεινή περιοχή μια απότομης πλαγιάς, σχεδόν λακούβα.

    80
    Ένας θείος μου ερασιτέχνης ψαράς όταν ήθελε να παινέψει κάποιο ψάρι έλεγε ότι είναι χάσικο.
    Λαϊκός τύπος, Σαντορινιός, μεγαλωμένος στον Άγιο Νείλο, Πειραιά.

  86. Γιάννης+Ιατρού said

    69: Πάντως ό,τι και να γίνεται, μετά την Σταύρωση έρχεται πάντα η Ανάσταση… 😉😜

  87. Γιάννης Ιατρού said

    Για να δω, μάλλον το φτιάξαμε…. (άμα έχεις σύνδεση με τα κεντρικά… 🙂 🙂 )

  88. Corto said

    80 (Gpoint) και 82 (Έφη): Ευχαριστώ πολύ! Αντεύχομαι υγεία και χαρά!

    84 και 85: Ευχαριστώ για τις αποκρίσεις! Αν η ονομασία Χασιά γίνεται αντιληπτή ως το μέρος από εκεί που χάνεται ο ήλιος (όπως το Ανήλιο του Μετσόβου), υποθέτω τότε η παρετυμολογική σχέση των λέξεων «χάσικος» και «χάνομαι» δεν πρέπει να θεωρηθεί αδύνατη…

    (Θυμηθείτε και το λαϊκό δίστιχο: χάνος είμαι, χάνομαι κλπ)

  89. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα (χάσικα) σχόλια!

    75 Kαι εμείς σε ευχαριστούμε!

  90. ΓΤ said

    Στο ποτήρι βάζω porto
    πίνω στην υγειά του Corto!

  91. ΓΤ said

  92. Corto said

    90: Εβίβα ΓΤ! Σε ευχαριστώ!

  93. Κιγκέρι said

    90:

    …στο ποτήρι βάζω οίνο,
    στην υγειά του Corto πίνω! 🙂

  94. ΓΤ said

    93@

    Στη φωτιά βάζω το χέρι
    για το ήθος της Κιγκέρι!

  95. Γιάννης Ιατρού said

    εδώ ήθελα να το βάλω το σχόλιο… https://sarantakos.wordpress.com/2021/11/27/meze-508/#comment-776813

  96. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    76, Corto
    >>…ειδικότερα για το χάσικο ψωμί, αλλά και για το ρούσικο αλεύρι (σχετίζεται και αυτό)
    Προς απόδειξιν: Στην 1η ηχογράφηση (1919 ή 1915;) ο Γ. Βιδάλης λέει ότι η γνωστή ’’Κακούργα Έλλη’’ θέλει «χάσικο» αλεύρι, ενώ ο Γ. Κατσαρός μετά (και η Γλυκερία αργότερα) μας διαβεβαιώνει ότι προτιμά το «ρούσικο». 🙂 https://youtu.be/2w1C5GEaoOk?t=73 https://youtu.be/zCqLiz1fj9Q?t=165

    81, Πέπε
    >>…Βέβαια τι διάβολο, 1920 ή 1930 έγραφε στην Αμερική η Παπαγκίκα. Τόσο άγνωστη λέξη είχε καταντήσει;
    Ίσως 🙂 : Η Παπαγκίκα και η Βάκα δεν έχουν αυτόν τον στίχο στις ηχογραφήσεις τους στην Αμερική https://youtu.be/ayg5iYQAXSM https://youtu.be/zCx8IrlTDM0

    80, Gpointofview
    Λογοπαίγνιο με ‘χάση-χάσιμο’ από τον Λευτ. Παπαδόπουλο εδώ: https://youtu.be/uWRpH56zU9k?t=15

    ‘Το φεγγάρι είναι στην χάση, φεγγαράκι χάσικο
    το μυαλό μου το ‘χω χάσει για τα σε μπαγάσικο’

    82, ΕΦΗ-ΕΦΗ
    😄Χάσικο …ταχτάρισμα!

  97. Georgios Bartzoudis said

    67 sarant said: «66 Γιατί τα χάσικα χωρία της Χαλκιδικής να μην είναι αυτό που λέει το σχόλιο 2»;

    # Δεν το πολυέψαξα, αλλά δεν συνάντησα να έχουν κάποια φορολογικά ή άλλα προνόμια, αφού μάλιστα πρώτα σε αυτούς επιτέθηκσν οι Γιουρούκοι της Παζαρούδας. Και «επιθεση» τότε, συν τοις άλλοις, σήμαινε καταστροφές και απώλεια εσόδων από τον (Υψηλό επί του προκειμένου) νοικοκύρη: Θα τολμούσαν τόσο εύκολα οι Γιουρούκοι και ο αφέντης τους (ο μουτασελίμης Θεσσαλονίκης) να «πειράξουν» τους σουλτανικούς πόρους;;; Όταν (κατ΄εντολήν του αφέντη) ο Αχμέτ μπέης των Γιαννιτσών επιτέθηκε και κατέστρεψε αρκετά χωριά (μέχρι τα Βσσιλικά και τη Γαλάτιστα) οι Τούρκοι αγάδες της Θεσσαλονίκης διαμαρτυρήθηκαν στην Πύλη, διότι έχαναν έσοδα από τα καταστραμμένα χωριά.
    [ταύτα έστωσαν και προς γνώση του «Δύτης των νιπτήρων» -σχόλιο 68, όταν θα το ψάχνει, ο δε ΜΙΚ_ΙΟΣ -75, παρακαλείται να κατονομάσει τις «αναφορές που το ε»ιβεβαιώνουν»)

  98. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    96 >>Χάσικο …ταχτάρισμα
    ναι! 🙂
    Λέγαμε και λέμε επίσης «χάσικη παρέα» , η εκλεκτή.

  99. 97 Να ρωτήσω, επειδή δεν την πολυθυμάμαι τη Χαλκιδική, τα χωριά που καταστράφηκαν από τον Αχμέτ Μπέη ανήκουν στα λεγόμενα χάσικα;
    Ένα χωριό (ακριβέστερα, οι πρόσοδοι ενός χωριού) που συγκαταλέγεται στα χας-ι χουμαγιούν (δεν είναι το ίδιο με το χάσι, το μεγάλο τιμάριο) μπορεί να αποδοθεί από το σουλτάνο σε έναν ή περισσότερους τιμαριούχους, οι πόροι δηλαδή να πηγαίνουν σ’ αυτούς έναντι διαφόρων υπηρεσιών (στρατιωτικών κυρίως). Χωριά που δεν είναι «χάσικα» είναι συνήθως βακουφικά· αυτά είναι που θεωρούνται προνομιούχα.

  100. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Για κάτι που είναι άσπρο ή και φίνο, λεπτεπίλεπτο (δέρμα-επιδερμίδα εννοώ ή ύφασμα ) λέμε χασεδένιο , όχι χάσικο

  101. Theo said

    7486 90 (88+2) 664

  102. sarant said

    96 Tι ωραίους στίχους που έχει γράψει αυτός…

  103. spiridione said

    Και για τα 30 χάσικα νησιά βλέπουμε συχνά στα έγγραφα.
    Και χαβάσικα
    https://books.google.gr/books?id=Fak_AQAAIAAJ&q=%CF%87%CE%B1%CE%B2%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%B1&dq=%CF%87%CE%B1%CE%B2%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%B1&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwil4uSRzcD0AhVvRPEDHb0sB5YQ6AF6BAgCEAI

  104. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    97, Bartzoudis
    Με πρόχειρο ψάξιμο:

    «Όλα αυτά σχηματίζουν ιδιαίτερες κοινότητες που αυτοδιοικούνται με πνεύμα δημοκρατικό και συνεταιρικό και όπου τα ισνάφια παίζουν σημαντικό ρόλο. Χάρις μάλιστα στα προνόμια που τους παραχωρούν κατά καιρούς τα σουλτανικά φερμάνια τα μέρη αυτά ευημερούν και αυξάνουν τον πληθυσμό τους. Στη Χαλκιδική ανθίζουνε δύο γερές ομοσπονδίες, τα Χάσικα και τα Μαδεμοχώρια, που διοικούν 360 χωριά και καλοζούν από την εκμετάλλευση του μαντεμιού.»
    Αγγελική Χατζημιχάλη, Μορφές από τη σωματειακή οργάνωση των Ελλήνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία: Οι συντεχνίες – Τα ισνάφια (1953).
    http://www.myriobiblos.gr/texts/greek/hantzimichali_syntehnies.html
    ====-====
    Και εδώ, σελ. 10-11:

    Click to access vivl_0001.pdf

  105. 103 χαβάς είναι ο αραβικός πληθυντικός του χας (hass – havâss)

  106. Spiridione said

    Α,μάλιστα.

  107. 105 Δύτης Των Νιπτήρων

    Με ποια σημασία; Αέρας / ατμόσφαιρα;

  108. ΚΑΒ said

    Μπορεί να προκαλεί έκπληξη ένα τέτοιο κείμενο από Σφακιανούς, αλλά ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Δικαιολογώ και δεν κατηγορώ.

    Πολλές ευχές κι από μένα στον εορτάζοντα Corto.

  109. 107 Όχι, καμία σχέση. Αυτο είναι hava, εντελώς άλλη αραβική λέξη, συν τοις άλλοις με ελαφρύ χ, ενώ το hass και ο πληθ. havâss έχουν το χ το δικό μας.

  110. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    52.
    Δυο λόγια περί Σφακιανών στην επανάσταση του 1821.
    – Είναι ιστορικά αναμφισβήτητο ότι η επανάσταση στην Κρήτη οργανώθηκε και ξεκίνησε το 1821 στα Σφακιά και γενικότερα στη Δυτ. Κρήτη. Προετοιμασία τον Απρίλιο, με τη συγκρότηση της ‘Καγκελαρίας των Σφακίων’, που ήταν μια συλλογική διοικητική και στρατιωτική αρχή και πρώτες μάχες τον Ιούνιο.
    – Εκτός του ότι η περιοχή των Σφακιών ήταν φυσικό ορμητήριο λόγω θέσης, οι Σφακιανοί είχαν παραδοσιακά μια ιδιαίτερη ζωτικότητα και χαρακτήρα ατίθασο. Αυτά συνδυάζονταν με πνεύμα ελευθερίας αλλά και σχετικό πλούτο, οφειλόμενα και τα δύο στο εμπόριο με τα καράβια τους. (Είναι χαρακτηριστική η αναφορά ότι από τα 1200 τουφέκια που είχαν οι Κρητικοί τότε, τα 800 βρίσκονταν στα Σφακιά).
    – Οι Τούρκοι καταλάβαιναν τον κίνδυνο και επιχειρούσαν, διαχρονικά –όσο μπορούσαν- να απομονώσουν τα Σφακιά, με το καλό ή με το κακό. Έτσι, μετά την έκρηξη της επανάστασης και τις σημαντικές αρχικές επιτυχίες των Κρητικών, οι Τούρκοι τελικά κατάφεραν και διείσδυσαν στην επαρχία των Σφακιών (τον Αύγουστο), καταστρέφοντάς την σχεδόν ολοκληρωτικά.
    – Παρά το ότι κατηγορήθηκαν (ίσως όχι εντελώς άδικα) οι Σφακιανοί για αδράνεια, αδιαφορία, προσωπικά συμφέροντα κ.λπ. που έφεραν την καταστροφή, εν τούτοις η επανάσταση συνεχίστηκε αμέσως μετά (Σεπτέμβριο).
    – Ήταν, όμως, φανερό ότι, εξαιτίας της πολυαρχίας, των προσωπικών φιλοδοξιών ορισμένων οπλαρχηγών και των διαφωνιών μεταξύ τους, ο αγώνας δεν θα είχε καμία τύχη χωρίς ενιαία στρατιωτική και πολιτική διοίκηση. Έτσι ζητήθηκε από τον Δημ. Υψηλάντη να ορίσει έναν Γενικό Αρχηγό της Κρήτης.
    (Αλλά αυτά είναι άλλη …ιστορία)

  111. Νέο Kid said

    109. Τύρκ χαβά γιολαρί

  112. @ 109 Δύτης Των Νιπτήρων

    Σωστά.

  113. Α. Σέρτης said

    Ο Βαρδίδης (και όχι «Βαρβίδης»), αναφέρει («Κρητικαί ρίμαι», 1888):

    Χάσικοι , εξημερωμένοι, τουρκ.
    (Μετά την αποτυχίαν και καταστροφήν της επί της εποχής της Αικατερίνης της Ρωσσίας υποκινηθείσης εν Ελλάδι επαναστάσεως κατά της Τουρκίας, αι υπό της Υψ. Πύλης πεμπόμεναι εγκύκλιοι διαταγαί προς τους έν τε τη Ευρωπαϊκή Τουρκία και τους εις το Αιγαίον πέλαγος διοικητάς αυτής αφορώσαι τους χριστιανούς υπηκόους της, περιείχαν μεταξύ πολλών εν αυταίς κελευσμάτων και την περίεργον υπό της διοικήσεως διδομένην προς τους χριστιανούς επωνυμίαν του «Χάς Ραγιά», ήτοι του γνησίου και καθαρού υπηκόου, του μη επαναστατήσαντος κατ’ αυτής, προς διάκρισιν του υπηκόου της επαναστάτου, «Ασή Ραγιά» καλουμένουˑ εκ τούτου όθεν και ο ποιητής ενταύθα, επόμενος εις την επικρατήσασαν ταύτην προσωνυμίαν, αποκαλεί Χάσικους τους εν ταις πόλεσι και ταις πεδιναίς περιφερείαις της Κρήτης οικούντας χριστιανούς πατριώτας του, οίτινες, ως εκ της υπερόχου τότε δυνάμεως της τουρκικής εξουσίας και συνεπώς του υπερβάλλοντος αριθμού των εντοπίων Τούρκων, δεν ηδύναντο βεβαίως να λαμβάνωσι μέρος εις τας υπό των ορεινών ενεργουμένας επαναστάσεις.
    Χάσικα Χώματα δε και μέχρι σήμερον οι Σφακιώται εννοώσι τας εκτός των ορεινών μερών της Κρήτης πεδινάς περιφερείας.)

  114. ΚΩΣΤΑΣ said

    110
    ΜΙΚ_ΙΕ, σε ευχαριστώ πολύ για τις επιπρόσθετες πληροφορίες – επεξηγήσεις. Μετά και αυτά, στο μυαλό μου ενδυναμώνεται η σκέψη: Μην κοιτάτε τι γράφουμε, δείτε ποιος είναι ο στόχος που τα γράφουμε αυτά.

    Με άλλα λόγια η επιστολή αυτή δεν εξέφραζε τα πραγματικά συναισθήματα και την διάθεση των Σφακιανών, αλλά ήταν ένα πρόσχημα να γλυτώσουν την καταστροφή έως ότου προετοιμαστούν καλύτερα, με την ελπίδα ότι θα έχουν και τον χρόνο λύσουν και εσωτερικά τους προβλήματα.

    Άρα η κριτική μας σήμερα δεν πρέπει να εστιάζει μόνο στο περιεχόμενη της επιστολής, πρέπει να αναζητήσει και τους λόγους που συντάχθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο.

  115. 113 Έχω δει διάφορα φιρμάνια τέτοιου είδους, αλλά νομίζω ποτέ την έκφραση «χας ραγιά» που δεν είναι, θαρρώ, και σωστά οθωμανικά. Πιστεύω πως είχε φαντασία ο Βαρδίδης – ή ήταν ευεπίφορος στους διάφορους μύθους της σφακιανής παράδοσης.
    (Με την ευκαιρία, κάθε Σφακιανός πιστεύει ότι τα επώνυμα σε -άκης τα έβγαζαν οι Τούρκοι για να υποτιμήσουν τους χριστιανούς, κάτι που δεν συνέβαινε στα Σφακιά…)

  116. Α. Σέρτης said

    Ο δε Μουσελίμης προσκαλέσας τον αρχιερέα είπε και πάλιν δολίως, ίνα αποκοιμήση αυτόν: «μη φοβήσθε, ημείς γνωρίζομεν ότι σείς είσθε χάς ραγιάδεςˑ αυτούς που εχτύπησε την νύκτα το κόλι, ήτο μεθυσμένοι εντεψήζιδες »

    Ν. Ιωάννου, ΕΥΒΟΪΚΑ.ΗΤΟΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΕΥΒΟΙΑΣ (1857)

  117. Νεσταναίος said

    8. Σήμερα είναι 95% και αναμένεται αύξηση.

  118. Πέπε said

    115

    Πρόχειρα και εμπειρικά, τα επώνυμα που δεν λήγουν σε -άκης τα έχω δει με μια άλφα συχνότητα σε πολύ ορεινά μέρη: Ανώγεια και Οροπέδιο. Και αλλού πολύ πιθανόν, εγώ αυτά ξέρω.

  119. Πέπε said

    > * κα(μ)παετλής: φταίχτης, ένοχος, υπεύθυνος· από τουρκ. kabahatli [O].

    Σαββατόβραδο με διώξαν οι γονείς μου,
    τι ήτο η αφορμή, τι ήτο το καμπαέτι;
    Κόρην αγαπώ…

    (Ένας ωραίος συμφυρμός μεταξύ της Κανελόριζας και του Ύπνου του άγουρου, μουσικά και στιχουργικά ενδιαφέρων)

  120. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο δάσκαλος και μετέπειτα χρησθείς κληρικός Ζαχαρίας Πρακτικίδης ή Τσιριγώτης ήταν απομνημονευματογράφος τής περί το 1821 εποχής.
    Η περιπέτεια του Ιστορικού Αρχείου Κρήτης, απ όπου το υλικό.
    https://www.haniotika-nea.gr/istoriko-archeio-kritis-2/

    Ψηφιακά το Ι.Α.Κ
    https://www.archaiologia.gr/blog/2020/02/04/%CF%88%CE%B7%CF%86%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF/

  121. ΚΩΣΤΑΣ said

    Μιας κι έγινε πολύς λόγος και για το χάσικος, ας πω και γι’ αυτό κάτι. Μετά σιγουριάς ήξερα μόνο για το χάσικο ψωμί. Μια αμφιβολία, μικρή, για το χάσικο φεγγάρι. Νομίσω όμως ότι εδώ υπάρχει κάποιο μπέρδεμα με τη χάση του φεγγαριού. Σίγουρες εκφράσεις που θυμάμαι εγώ είναι η γέμιση και η χάση του φεγγαριού.

    Στα παλιά το χρόνια, ότε ήμην αγροτόπαις, 😉 υπήρχε η δοξασία ότι την περίοδο χάσης του φεγγαριού δεν έπρεπε να φυτεύονται κηπευτικά ή να γίνεται εμβολιασμός δέντρων… κλπ αλλά ανέμεναν τη γέμιση του φεγγαριού.

    Επειδή ενταύθα παρεπιδημούν και ευδοκιμούν αρκετοί μπαξεβάνηδες, δενδροκόμοι… ετσετερά, ας το έχουν υπόψη τους. 🤪

  122. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    119 Ναι, μπράβο! Ξέχασα να το πω, ενώ το είχα κατά νου, ότι το καμπαέτι παραμένει ολοζώντανο.
    «Εχώστηκε μάνι μάνι στο κρεβάτι κι αμέσως το κατάλαβα πως είχε καμωμένο καμπαέτι»

  123. 116 κλπ.
    Βήμα 1ον: Κατεβάζουμε από εδώ https://brill.com/view/title/60933 τη μνημειώδη συλλογή «Those Infidel Greeks» (2 vols.) The Greek War of Independence through Ottoman Archival Documents που βγήκε πολύ πρόσφατα με αγγλικές μεταφράσεις και μεταγραφές κάπου 1500 σελίδων οθωμανικών εγγράφων από το 1821 ως το 1826.
    Βήμα 2ον: Ευτυχώς το pdf έχει δυνατότητα αναζήτησης. Αναζητούμε στις μεταγραφές τη λέξη reʿāyā.
    Βήμα 3ον: Κοιτάμε μία-μία τις 543 ανευρέσεις της λέξης και αν δεν βρούμε κάτι, πηγαίνουμε στο Βήμα 4ον. Αν βρούμε, πάμε στο Βήμα 5ον.
    Βήμα 4ον: Κοιτάμε, καλού-κακού, και τις 97 ανευρέσεις της λέξης hass. Αν δεν βρούμε κάτι, πηγαίνουμε στο Βήμα 6ον.
    Βήμα 5ον: Τρυπούμε τη μύτη του Δύτη.
    Τέλος
    Βήμα 6ον: Τρυπούμε τη δική μας μύτη.
    Τέλος.

  124. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    121α >>Νομίζω όμως ότι εδώ υπάρχει κάποιο μπέρδεμα με τη χάση του φεγγαριού
    Ναίσκε, απο το χάσιμο!
    Κι εδώ, Ένα φεγγάρι χάσικο ,
    ο Νικολόπουλος μελοποιεί τον εβρίτη Λ.Χαψιάδη (όχι αμελητέο στιχουργό)

    121β>>την περίοδο χάσης του φεγγαριού δεν έπρεπε να φυτεύονται κηπευτικά ή να γίνεται εμβολιασμός δέντρων… κλπ
    Ναι, αλλά κόβανε ξύλα και βγάζανε τα κρομμύδια 🙂

  125. Χωρίς πλάκα, είναι ενδιαφέρον ότι οι ελληνικές παραδόσεις μοιάζει να έχουν κάνει συμφυρμό των ραγιάδων των χας-ι χουμαγιούν (δεν μπορώ να φανταστώ άλλη προέλευση) με τους υπάκουους ραγιάδες. Αν μπορούσε να βρεθεί κάποια αναφορά σε πηγή της οθωμανικής περιόδου, θα με ενδιέφερε ακόμα περισσότερο.

  126. Πέπε said

    121

    Αυτό με τις φάσεις του φεγγαριού και τα φυτά δεν πρέπει να ‘ναι δοξασία. Και για το κόψιμο ξύλων το ‘χω ακούσει (ξύλα για όργανα), όχι μόνο από γραφικούς παππούδες. Κάτι παίζει με τη βαρυτική έλξη και τους χυμους των φυτών. Βέβαια το φεγγάρι εκεί είναι είτε το βλέπουμε είτε όχι, οπότε προσωπικά δεν μπορώ να καταλάβω τι αλλάζει και πώς επηρεάζει…

  127. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    119 >>μουσικά και στιχουργικά ενδιαφέρω
    Ο ΕΚΔΙΩΚΟΜΕΝΟΣ ΥΙΟΣ
    Όλοι μ’ έδιωχναν από το σπιτικό μου,
    ως κ’ η μάνα μου με διώχνει, δε με θέλει·
    πήρα το στρατί, πήρα το μονοπάτι,
    βρίσκω ένα δεντρί, το λεν κυπαρίσσι·
    – Δέντρο μου ψηλό, καλό μου κυπαρίσσι·
    που να βραδιαστώ, που ν’ απομείνω απόψε!
    – Για οι κλώνοι μου, κρέμασε τ’ άρματά σου,
    για κ’ οι ρίζες μου και δέσε τ’ άλογό σου·
    πέσε πλάγιασε, πέσε γλυκοκοιμίσου,
    σήκου το πουρνό και πλήρωσε το νοίκι,
    δυο σταμνιά νερό ‘ς τες ρίζες μου να χύσεις.
    Ως και το δεντρί το νοίκι μου γυρεύει!
    https://polyphonic.forumgreek.com/t241-topic

  128. ΚΩΣΤΑΣ said

    124α Ωραίο τραγούδι! 🙂
    Φεγγάρι χάσικο, βρίσκεται στη χάση ή εξαιρετικό; μάλλον το πρώτο, ε;

    126 Δοξασίες ή συσσωρευμένη εμπειρία, δεν ξέρω. Σήμερα οι αγρότες βαδίζουν με τις μετεωρικές προβλέψεις και με τις οδηγίες των γεωπόνων. Ας πουν, αν ξέρουν κάτι, οι εδώ παρεπιδημούντες γεωπόνοι.

  129. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Υποτίθεται η γέμωση του φεγγαριού «ανεβάζει» τους χυμούς(φυτέματα, μπόλια κ.ο.κ) όμως όταν θέλουμε ξερική κατάσταση πχ κόψιμο ξύλων , διαλέγουμε τη λίγωση αλλιώς σαπίζουν.
    Νομίζω κάτι ανάλογο με τα τρελά νερά του Ευρίπου.Κι εκεί επιρροή της σελήνης, όχι;

  130. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    114, ΚΩΣΤΑΣ
    Έτσι πιθανότατα είναι/ήταν. Και όχι μόνο εκείνη την εποχή, αλλά και πιο πρόσφατα και μάλλον και σήμερα…

    119, Πέπε
    Τι όμορφο! (και πόσα μου θύμισε…)

    120, ΕΦΗ
    >>Ψηφιακά το Ι.Α.Κ.
    Μέσω των Γενικών Αρχείων του Κράτους εννοείς; Εδώ; http://arxeiomnimon.gak.gr/browse/index.html?code=GRGSA-IAK

  131. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    130 τέλος. Άψογα! 🙂

  132. Νέο Kid said

    Καταρχάς φίλε Πέπε , φυσικά και δεν έχουν σχέση οι βαρυτικές δυνάμεις της Σελήνης (tidal forces) με το αν τη βλέπουμε ή όχι ή πόση Σελήνη βλέπουμε , αλλά …έχουν! Στο νέο φεγγάρι και στη πανσέληνο η Γή, ο Ήλιος και η Σελήνη βρίσκονται στον ίδιο άξονα . Στο νέο φεγγάρι έχουν τη Σελήνη στη μέση , και στην πανσέληνο ο ήλιος είναι πίσω απ τη Γη. Η σειρά είναι Η-Γ-Σ.. Τότε , λόγω της συνδυασμένης (“υπέρθεση” λέγεται αυτό στη Μηχανική. Superposition) βαρυτικής επιρροής των δύο (Η-Σ) εχουνε τις μέγιστες παλίρροιες.
    Αλλά να επηρεάζει η σεληνιακή έλξη τους … χυμούς /υγρά των δέντρων , sorry αλλά αυτό είναι ανέκδοτο! Μόνο μεγάλες μάζες νερού , όπως οι ωκεανοί και οι θάλασσες επηρεάζονται. Εδώ μεγάλες λίμνες του κόσμου και μένουν σχεδόν ανεπηρέαστες ή έχουν παλίρροιες ύψους ελαχίστων εκατοστών , και θα επηρεαστεί ένα δέντρο;;
    Το φως , ναι. πιστεύω ότι μπορεί να παίζει κάποιο ρόλο γιατί με λίγο ή πολύ φεγγαρόφωτο πιθανολογώ ότι αλλάζουν συμπεριφορά σχετιζόμενες μορφές όπως ξέρω γω έντομα ή βακτήρια κλπ. Περί αυτών , οι γεωπόνοι! Αλλά για τα βαρυτικά, no way! Δηλαδή αν διαβάσω κάτι τέτοιο θα κουφαθώ!

  133. Πέπε said

    127

    Στο λινκ το κείμενο συνοδεύεται από σχόλιο ότι το τραγούδι απαντά…

    > … σε παραλλαγές και στην Ήπειρο και στην Κάρπαθο, τις δύο απολήξεις του ελλαδικού δωρικού τόξου

    Ντάξει, αυτές οι ποιητικούρες (το δωρικό τόξο) είναι κάπως ανιαρές, αλλά πάντως το καρπάθικο, εδώ και μερικά χρόνια, από τότε που έβγαλε τη διασκευή της η Φριντζήλα, είναι σουξέ και το ‘χουν πει πολλοί σε διάφορες εκδοχές εντεχνιάς. Κανονικά πάει έτσι:

    Και από τη Θράκη, με αναστενάρικη λύρα:

  134. ΚΑΒ said

    Ξέρω, αλλά δε γράφω.

  135. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    133 Ναι το είδα αλλά στο τράταρα, για το καρπάθικο ειδικά 🙂 .
    Κάνουν στα λόγια μικρές προσαρμογές κατά τόπους, ανάλογα το σκοπό που το λένε.

    134 .>>ξέρω αλλά δε γράφω
    στο 1:53, δε λέω τίποτα, δε λέω τίποτα 🙂

  136. sarant said

    123-125 Πάντως το χωρίο στο σχ. 116 είναι μια ένδειξη.

  137. Ναι, είναι μια ένδειξη, αλλά δεν είμαι καθόλου βέβαιος για τι. Θυμίζω την περίφημη ιστορία με το αμέτι μουχαμέτι. https://sarantakos.wordpress.com/2011/02/21/ametibasorf/

    Σημειώνω ότι οθωμανικά λεξικά του 1835 (Kieffer-Bianchi), του 1890 (Redhouse), του 1899 (Χλωρός) δεν αποθησαυρίζουν την έκφραση.

  138. Georgios Bartzoudis said

    99 Δύτης των νιπτήρων said: « 97 Να ρωτήσω, επειδή δεν την πολυθυμάμαι τη Χαλκιδική, τα χωριά που καταστράφηκαν από τον Αχμέτ Μπέη ανήκουν στα λεγόμενα χάσικα;…
    # ‘Όχι. Νομίζω ότι το έγραψα. Πρόκειται για τα χωριά από το Σέδες μέχρι τη Γαλάτιστα. Μόλις τώρα βρήκα και τη σχετική αναφορά ενός Ευρωπαίου: «Ο μουσελίμης και ο Αχμέτ δεν είχαν εκεί ιδιοκτησίες. Οι Τούρκοι όμως στους οποίους ανήκε το εισόδημα των χωριών διαμαρτυρήθηκαν κατά του μουσελίμη και του Αχμέτ μπέη, διότι κατέστρεψαν την περιοχή και είπαν ότι μόνο λίγα χωριά είχαν επαναστατήσει. Για το ζήτημα αυτό στάλθηκε διαμαρτυρία στην Κωνσταντινούπολη»

  139. Πέπε said

    135

    Πόσες φορές την έχω δει αυτή την ταινία, κι αν πω ότι την κατάλαβα θα πω ψέματα.

  140. Καλημέρα, καλό μήνα με…

    Το άσμα του μήνα

    ΦΩΣ, ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΦΩΣ !

    Φοβάμαι τον Δεκέμβριο
    αισθάνομαι σαν έμβρυο
    που ειν’ έξω απ΄την κοιλιά της
    και μέλλοντας σακάτης

    Απελπισία στη ζωή
    σαχλαμαρίτσες στην τιβι
    και στο ραδιοφωνάκι
    διάγγελμα Μητσοτάκη !

    Καθένας με το λούκι του
    κλεισμένος στο καβούκι του
    βλέμμα σκοτεινιασμένο
    «τρώγω, μα δεν χορταίνω»

    Η μέρα πετσοκόφτηκε
    το ρεύμα δεν πληρώθηκε
    η κρίση αυγαταίνει (*)
    και την πνοή μας παίρνει

    Νυχτώνει γρήγορα κι εγώ, σαν τι ζητώ μου λέτε ;
    ό, τι στα τελευταία του, ψιθύρισε ο Γκαίτε !

    (*) ή μήπως … αβγαταίνει ;

  141. BLOG_OTI_NANAI said

    123: «Το χας ραγιά» είναι πολύ σπάνιο.
    Έκανα αναζήτηση στο έργο αυτό, το οποίο είναι περασμένο από OCR χωρίς τους ιδιαίτερους χαρακτήρες.
    Η παρακάτω λίστα, μαζί με 1-2 λέξεις πριν, είναι περασμένη από Excel για να φύγουν οι ακριβώς διπλότυπες εγγραφές. Είναι 425 εγγραφές, μόνο που είναι μαζί και αγγλικές αποδόσεις! Τι να κάνουμε… Πιστεύω το μάτι του Δύτη θα ξεχωρίσει αμέσως τα αγγλικά από τα οθωμανικά:

  142. Ευχαριστώ – χτες έκατσα και τις έψαξα μία-μία στο πιντιέφ, και τις 543. Το ‘usât-ı re’ayâ που εμφανίζεται αρκετές φορές σημαίνει «στασιαστές» ή «αντάρτες» ραγιάδες, και είναι ο πληθυντικός του «ασή ραγιά» που αναφέρει ο Βαρβίδης. Ωστόσο οι νομοταγείς ραγιάδες αναφέρονται μόνο με περιφράσεις (π.χ. istiman iden reaya).

  143. BLOG_OTI_NANAI said

    Εκτός από 1-2 ευρήματα «χας ραγιά» βλέπω και αυτό το σχόλιο σε μια βιβλιοπαρουσίαση:

  144. BLOG_OTI_NANAI said

    142: Το «χας» πώς γράφεται στα τουρκικά;

  145. 144 has στα σημερινά τουρκικά, σωστότερα hass και ακόμα σωστότερα (σε μεταγραφές από οθωμανικά) ḫāṣṣ.

    Όσο πάει πείθομαι πως έχουμε φαινόμενο αμέτι μουχαμέτι, δηλαδή ένταξη μιας τουρκικής λέξης με διαφορετική σημασία στην ελληνική ντοπιολαλιά (βλ. π.χ. και τεκές ή ντερβίσης).

  146. BLOG_OTI_NANAI said

    145: Μάλλον, αφού δεν μπορεί, θα το βρίσκαμε συχνά. Επίσης, αν βλέπω καλά,. στο «Those infidel Greeks» δεν υπάρχει κανένα «χας ραγιά».

  147. Α. Σέρτης said

    «να βλέπουσι τσοι χάσικους* τα πάθη που τραβούσα»

    * καθαρώς υπηκόους λ. Τ . (χάς – ραγιάς= μήπω επαναστατήσας. Οι κάτοικοι των πεδινών μερών εκαλούντο ούτω, κατά Σουλτανικήν διαταγήν, προς διάκρισιν των ορεινών επαναστατών (ασή – ραγιάδων).

    Παύλου Φαφουτάκη: «Συλλογή ηρωικών κρητικών ασμάτων εις την δημώδη γλώσσαν» (1889)

  148. Α. Σέρτης said

    «Και, φέρνοντας τα άσπρα, παίρνουν τας ομολογίας τους και να είναι υποτασσόμενοι κατά τους ανέκαθεν νόμους. Τούτο είναι διά την χριστιανοσύνην τους, διά την πίστιν τους και ότι είναι χάσικοι ραγιάδες της κραταιάς οθωμανικής βασιλείας»

    Ι. Μαμαλάκη, «Τα μαρτύρια των Αγιορειτών επί Μεχμέτ Εμίν Αβσδουλάχ Πασά 1822-1823» (ΔΕΛΤΙΟΝ της ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ, τ. 17, 1964)

  149. spiridione said

    Βλέπω κάποιες αναφορές σε άρθρα για το hass reaya:
    The tax revenues of the tribes of Uluyörük were allotted to the governor of Anadolu as hass, together with three villages located in the nahiyes of Kasaba, Ayaş and Çubuk. Although they settled in the city, their legal status as hass reaya remained same.
    https://www.google.com/search?q=%22hass+reaya%22&rlz=1C1CHBF_elGR740GR740&sxsrf=AOaemvJk_zI3jNP0pmPam2cLYxLnP7UVLA%3A1638342100117&ei=1B2nYbm7BpOX9u8Po5mZ2AQ&ved=0ahUKEwi59Zb3g8L0AhWTi_0HHaNMBksQ4dUDCA4&uact=5&oq=%22hass+reaya%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAMyBwgjEK4CECdKBAhBGAFQugZY4hFgixNoAXAAeACAAYQBiAHkAZIBAzEuMZgBAKABAcABAQ&sclient=gws-wiz
    Αλλά, φυσιολογικό είναι τους ραγιάδες στα χάσικα να τους έλεγαν έτσι.

  150. spiridione said

    148.
    Και αυτό, εφημερίδα της Λέσβου Ελεύθερος Λόγος, 30-3-1932:
    «Και έρχεται φυσικόν το ερώτημα. Μα, επί τέλους, δε θα ξυπνήσωμε και ημείς οι χάσικοι ραγιάδες για να απαιτήσομε δι’ όλων των μέσων, όπως αναγνωρισθούμε και ημείς τμήμα του Ελληνικού Κράτους και απολαύσουμε και ημείς των αγαθών ων απολαμβάνουν τα λοιπά τμήματα, λογισθούμε δε και ημείς και κατ’ ουσίαν ισότιμοι των λοιπών προνομιούχων μερών;

  151. Λοιπόν γηράσκω αεί διδασκόμενος. Βρήκα μια αναφορά σε hâs re‘âyâ και μάλιστα για Σφακιανούς («είναι χας ραγιάδες, δεν εξεγείρονται») σε έγγραφο του Αυγούστου 1821 (ΒΟΑ.HAT 940/40569). Έχω πολλά (και άσχημα) τρεχάματα σήμερα και όλες αυτές τις μέρες, δεν νομίζω ότι μπορώ να ψάξω παραπάνω. Πάντως η αναφορά στο #149 αφορά σουλτανικούς ραγιάδες δηλ. των χας-ι χουμαγιούν.

  152. Νέο Kid said

    132. “Της νύχτας τα καμώματα …» Διόρθωση στο 132. (ευτυχώς που δεν το διάβασε κανείς , και δε ξεφτιλιστήκαμε…)
    Όχι βέβαια «στον ίδιο άξονα» με την έννοια του «συνευθειακά» , τότε έχουμε έκλειψη. Αλλά απλά στην πανσέληνο ο ήλιος είναι πίσω απ τη γη γι’αυτο και τη φωτίζει «κατάφατσα». Τότε η μεγάλη βαρυτική επιρροή (tidal forces) της Σελήνης «προστίθεται» με τη μικρότερη του Ηλίου και έχουμε το μάξιμουμ.

  153. Νέο Kid said

    152. Γι αυτό και τη φωτίζει κατάφατσα (τη Σελήνη , εννοείται)

  154. spiridione said

    151. Όχι σουλτανικό νομίζω, του κυβερνήτη της Ανατολίας.
    Τους Βλάχους της Καλαμπάκας λέει τους έλεγαν χάσικους Βλάχους
    https://books.google.gr/books?id=eksvAAAAMAAJ&q=%22%CF%87%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%B9%22+%CE%B2%CE%BB%CE%AC%CF%87%CE%BF%CE%B9&dq=%22%CF%87%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%B9%22+%CE%B2%CE%BB%CE%AC%CF%87%CE%BF%CE%B9&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwic0q2DkML0AhU7hf0HHYBSAKcQ6AF6BAgDEAI

  155. 154 Ναι, πού το έχω το μυαλό μου; (Είπαμε, έχω τρεχάματα). Εδώ είναι λοιπόν χάσι με τη γνωστή έννοια του μεγάλου τιμαρίου. Οι χάσικοι Βλάχοι, φαντάζομαι, θα είναι κάτι παρόμοιο.

  156. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Δεν διάβασα και πολύ προσεκτικά είν’ η αλήθεια τα περί hass / hâss (έτσι το βρίσκω σε οθωμανικό λεξικό, περί αυτού πρόκειται Δύτα μου?) αλλά βλέπω πως στα τρκ μεταφράζεται μεταξύ άλλων özel https://tureng.com/tr/turkce-ingilizce/%C3%B6zel.
    Περισσότερο σε ειδικό καθεστώς παραπέμπει η μετάφραση του özel παρά σε υποταγή.
    Είπα να πω κι εγώ την παρόλα μου, συμπαθάτε με.

  157. sarant said

    Καλημερα από εδώ!

    140 Ωραίος. Και «αβγαταίνει»

    150 Ωραίο εύρημα, ταιριαστό στη Μυτιλήνη.

    151 και πριν: Άρα το διευθετήσαμε κι αυτό

  158. Νέο Kid said

    152. 132. (Καθένας με τη λόξα του εδώ μέσα , ξέρω! Αλλά εσείς το ξεκινήσατε (Πέπε, Εφη 🤗)
    Επειδή φημίζομαι για τη γλωσσικώς μαθηματική μου ακρίβεια σκέφτηκα και βρήκα πώς πρέπει μα πούμε τις σχετικές θέσεις Η-Γ-Σ όταν έχουμε νέο φεγγάρι ή πανσέληνο. Οι αγγλοσαξώνοι λένε aligned και καθαρίζουνε , αλλά στα ελληνικά δεν είναι εύκολο . Το συνευθειακά δεν κάνει. Το συνεπίπεδα δεν κάνει (πάντα είναι συνεπιπεδα τα Η-Γ-Σ) , το στον ίδιο άξονα δεν κάνει… Δεν βρίσκω μονολεκτική απόδοση . Το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι : Ο άξονας Γης Σελήνης ΚΑΙ ο άξονας Γης Ηλίου πρέπει να είναι συνεπίπεδοι.

  159. Νέο Kid said

    Άκυρο το 158. Μεγάλη μαλακία έγραψα! Πάντα οι άξονες Γ-Η και Γ-Σ είναι συνεπίπεδοι…
    Άρα η μόνη λύση (?) είναι να εμπλέξουμε το φως. Πρέπει το ηλιακό φως να πέφτει με την ίδια γωνία και ως προς τη Γη και ως προς τη Σελήνη.
    ( τώρα έχω κουφαθεί! Πώς για να περιγράψω μια καθαρά γεωμετρική κατάσταση ΠΡΕΠΕΙ να εμπλέξω το φως; Δεν βλέπω άλλο τρόπο όμως)

  160. Theo said

    @150, 157:
    Ταιριαστό για όλες τις «Νέες Χώρες», θα έλεγα 🙂

  161. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    139. Αλήθεια Πέπε;
    Εμένα μου φαίνεται προσφυής ιδέα που άφησε μέσα όλα τα γυρίσματα. Αλαφραίνει το απαίσιο θέμα (της λέπρας, του σακατεμένουν ποδιού πχ -πρόσεξες το «ψηλοτάκουνο»; ) .Οι «χωροφύλακες» είναι σαν μαριονέτες, μπερδεύονται και χρειάζεται να επαναλάβουν, βγάζουν γέλιο στο θεατή. Νομίζω χρησιμοποίησε ερασιτέχνες -κατοίκους από κει ο Χέρτζοκ. (Μάλλον θα επανέλθω-μπήκα βιαστικά)

    158 χαχα ,ναι! Σε παρέσυραν τα κρητικάκια, αυθεντικά και εξ επιλογής, που το πήγαμε σκοινί κορδόνι.

  162. loukretia50 said

    ΜΙ-Κι – ω! μερσί !

    Corto
    Χρόνια καλά! εύχομαι να τα γλεντήσεις!

  163. Corto said

    108 (ΚΑΒ) και 162 (Λου):

    Έστω και με μία καθυστέρηση σας ευχαριστώ πολύ!
    Να έχετε υγεία πάντοτε!

  164. Yiannis KYRiakides said

    Τες περισσοτερες λεξεις του Λεξιλογιου τες βρηκα σε λεξικα της Κυπριακης Διαλεκτου. Αναμενομενο

  165. sarant said

    164 Πράγματι.

  166. Γιάννης Ιατρού said

    158: Πάντως το alligned θα το μετάφραζα ευθυγραμμίζεται

    ΥΓ: και χωρίς ρ(ο)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: