Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τι είδους δώρα θα κάνετε στις γιορτές;

Posted by sarant στο 21 Δεκεμβρίου, 2021


Παρά την πανδημία και το φάσμα της Όμικρον που κρέμεται πάνω από το κεφάλι μας, παρά την ακρίβεια που έχει στείλει τις τιμές στα ύψη και απειλεί με εκτροχιασμό τον οικογενειακό προϋπολογισμό μας, στις γιορτές θα κάνουμε δώρα.

Το ιστολόγιο έχει καθιερώσει το έθιμο να δημοσιεύει ένα βιβλιοφιλικό άρθρο τον Δεκέμβρη, ακριβώς με θέμα τα βιβλία που μπορούμε να κάνουμε δώρο (και στον εαυτό μας) στις γιορτές -το αντίστοιχο φετινό άρθρο δημοσιεύτηκε πριν από καμιά δεκαριά μέρες. Η προτίμηση λοιπόν του ιστολογίου είναι σαφής, όπως και η απάντηση στην ερώτηση του τίτλου.

Όμως, εμείς εδώ λεξιλογούμε. Και το περίεργο είναι πως τόσα χρόνια, μια και τα φετινά θα είναι, αν θέλετε το πιστεύετε, τα δέκατα τρίτα ιστολογημένα μας Χριστούγεννα, δεν έχουμε λεξιλογήσει για το δώρο. Σπεύδω λοιπόν να επανορθώσω, με το σημερινό άρθρο.

Το δώρο λοιπόν, που είναι κάτι που δίνουμε εκούσια, χωρίς απαίτηση ανταλλάγματος, αμοιβής ή ανταπόδοσης. Κάτι που το χαρίζουμε, σε ένδειξη φιλίας, αγάπης, τιμής ή εύνοιας, σε κάποιον άλλον για μια συγκεκριμένη αφορμή, π.χ. επέτειο ή γιορτή -όπως τώρα.

Το δώρο, ως δώρον, είναι λέξη αρχαία -πανάρχαιη πιο σωστά, αφού το βρίσκουμε και στη Γραμμική Β’ (do-ra στον πληθυντικό). Το βρισκουμε και στον Όμηρο, ας πούμε «αγλαά δώρα» στον καβγά Αγαμέμνονα και Αχιλλέα στο Α της Ιλιάδας (Α213, δώρα ατίμητα το μεταφράζει ο Πολυλάς). Οι σημασίες της αρχαίας λέξης περίπου ίδιες με τις σημερινές, συν την τελετουργική προσφορά στους θεούς. Να σημειώσουμε ότι στους Αττικούς ρήτορες η λέξη «δώρα» συχνά σήμαινε τη δωροληψία, κι έτσι «δώρων γραφή» ήταν η καταγγελία για αξιωματούχο που δωροδοκήθηκε ενώ «δώρων ὀφλεῖν» σήμαινε ότι κάποιος βρέθηκε ένοχος δωροληψίας. Δώρον του ποταμού αποκαλούσε ο Ηρόδοτος την Αίγυπτο, του Νείλου βέβαια.

Να σημειώσουμε πάντως ότι στην κλασική αρχαιότητα “δωροδοκώ” σήμαινε “δέχομαι να εξαγοραστώ με δώρα, διαφθείρομαι” και δωροδόκος ήταν ο χρηματιζόμενος, ο δωρολήπτης· για παράδειγμα στο “Περί στεφάνου” ο Δημοσθένης όταν λέει “τῶν μὲν ἐν τῷ πολιτεύεσθαι καὶ πράττειν δωροδοκούντων καὶ διαφθειρομένων ἐπὶ χρήμασι” εννοεί δωροδοκούμενους. Ωστόσο, ήδη από την ελληνιστική περίοδο η σημασία αντιστράφηκε στη σημερινή.

Συνεχίζοντας τη διαδρομή της λέξης, σημειώνουμε στα χριστιανικά χρόνια τα Άγια Δώρα ή Τίμια Δώρα, που είναι ο άρτος και ο οίνος στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Από τα μεσαιωνικά χρόνια έχουμε το επίρρημα «δωριανά», που σημαίνει «δωρεάν» αλλά και «μάταια, άσκοπα», ας πούμε «μη μόσης το όνομα του Κύριου του Θεού σου δωριανά», όπως είναι η μετάφραση της τρίτης εντολής στην καθομιλουμένη της εποχής.

Από τα αρχαία έχουμε και τη φράση «δώρον άδωρον», που τη λέμε για κάτι που προσφέρεται άκαιρα, όταν πια δεν είναι χρήσιμο (ή ίσως είναι και επιζήμιο) π.χ. όταν επιτέλους εγκρίθηκε το δάνειο ήταν δώρον άδωρο γιατί είχε ήδη χάσει όλους τους πελάτες του. Η φράση είναι από τον Αίαντα του Σοφοκλή, όπου καταγράφεται ως παροιμία (δείτε εδώ το άρθρο μας).

Και πάλι από την αρχαιότητα, το «φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας» μια ρήση που, όπως έχουμε ξαναγράψει, δεν είναι αρχαία ελληνική αλλά κατασκευή της καθαρεύουσας, του 19ου αιώνα, μετάφραση απο τα λατινικά. Η αντίστοιχη λατινική ρήση είναι Timeo Danaos et dona ferentes (ή ferentis σε άλλα χειρόγραφα) και είναι στίχος από την Αινειάδα του Βιργίλιου, από το 2ο βιβλίο (ΙΙ.49). Στην Αινειαδα τα λογια αυτά τα λέει ο Λαοκόων, ο ιερέας που επιχείρησε να πείσει τους άλλους Τρώες να μην βάλουν μέσα στα τείχη τον Δούρειο Ίππο -μάταια όμως.

Όπως επίσης έχουμε πει, στη λατινικη φράση Timeo Danaos et dona ferentes το Timeo δεν είναι προστακτική αλλά πρώτο πρόσωπο της οριστικής: Φοβούμαι. Γιατί το «φοβούμαι» μετατράπηκε σε «φοβού»; Δεν εχω οριστική απαντηση, αλλά μπορώ να κάνω δύο υποθέσεις. Αφενός, ο συγκεκομμένος τύπος δίνει ρυθμικότερη φράση: Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας. Αφετερου, σε πρώτο πρόσωπο η φράση δεν ειναι διδακτική. Η προστακτική ταιριάζει στη διατύπωση των γνωμικών. Άλλωστε, και στα αγγλικά η φράση έγινε γνωμικό σε προστακτική διατυπωμένο: Beware of Greeks bearing gifts, εξού και η έκφραση Greek gift για δώρο που κρύβει κακό σκοπό -και από εκεί θα πάμε στα οσα κατά καιρους αρνητικά έχουν ειπωθεί για τους Έλληνες, αλλά δεν θέλω να ξεστρατίσει εκεί η συζήτηση (δείτε πάντως για τον Θεόδωρο Άπουλο).

Συνώνυμα του δώρου, λαϊκότερα βεβαίως, είναι ο μποναμάς ή μπουναμάς, πιο πολύ φιλοδώρημα, δάνειο από το βενετικό buonaman «φιλοδώρημα», κατά λέξη «καλό χέρι». Έχουμε επίσης το πεσκέσι, που λέγεται ή λεγόταν κυρίως για τα ποτά ή φαγώσιμα που φέρνει μαζί του για δώρο κάποιος που επισκέπτεται άλλους π.χ. ο κουμπάρος από το χωριό. Είναι δάνειο απο το τουρκικό peşkeş, και λέγεται και ως αντίφραση, ειρωνικά, για κάτι δυσάρεστο που μας φέρνει κάποιος. Να βάλουμε στα συνώνυμα και το ρεγάλο, που είναι, σύμφωνα με το λεξικό, «χρηματικό ποσό που δίνει κάποιος σε άλλον από ευχαρίστηση για εξυπηρέτηση που του πρόσφερε· φιλοδώρημα». Δάνειο από τα ιταλικά, λέει το ΛΚΝ, regalo, περιέργως ο Μπαμπινιώτης το δίνει από τα ισπανικά, που δεν είναι πολύ πιθανό αφού δεν είχαμε πολλές άμεσες επαφές. Σε κάθε περίπτωση, η λέξη ανάγεται στο λατιν. regalis, βασιλικός, λεγόταν αρχικά δηλαδή για βασιλικά δώρα.

Το φιλοδώρημα το λέγαμε παλιότερα και πουρμπουάρ, που είναι βέβαια μεταφορά του γαλλικού pour boire, για να πιεις κάτι δηλαδή. Tις τελευταίες δεκαετίες, με την αυξημένη επιρροή της αγγλικής, ακούγεται όλο και περισσότερο το «τιπ», για το φιλοδώρημα που αφήνει κανείς σε εστιατόρια ας πούμε. Το αγγλικό tip προέρχεται μάλλον από την αργκό των λωποδυτών, λέει το λεξικό. Σύμφωνα με μια πολύ διαδεδομένη παρετυμολογία, πρόκειται για ακρώνυμο, από τις λέξεις To insure promptitude, «για να εξασφαλίσει άμεση εξυπηρέτηση» -αλλά αυτή η ευφάνταστη θεωρία δεν έχει βάση. Όμως, έχουμε άρθρο για το πουρμπουάρ, και μάλιστα φετινό.

Από το φιλοδώρημα ή το ρεγάλο θα μπορούσαμε να διολισθήσουμε στο μπαξίσι και να συνεχίσουμε τον κατήφορο προς το κωλόκουρο ή τη μίζα ή το φακελάκι, αλλά αυτά τα έχουμε αναφέρει ξανά, και τέλος πάντων δεν είναι της περίστασης.

Το δώρο δίνει χαρά όταν το παίρνεις αλλά κι όταν το προσφέρεις. Η άδολη χαρά του μικρού παιδιού που παίρνει δώρο (όπως και η προσμονή του για το δώρο, πριν έρθει) είναι από τα πιο όμορφα συναισθήματα -είτε τα δοκιμάζεις είτε τα βλέπεις. Όσοι είστε τυχεροί να έχετε ακόμα μικρά παιδιά στην άμεση οικογένειά σας, δικά σας ή εγγόνια, να τους κάνετε δώρα!

Yστερόγραφο: Θυμίζω και πάλι την ψηφοφορία για τη Λέξη της Χρονιάς, στην ωραιότατη ειδική μας σελίδα.

169 Σχόλια προς “Τι είδους δώρα θα κάνετε στις γιορτές;”

  1. Γιάννης Κουβάτσος said

    Κική Δημουλά, «Το σπάνιο δώρο»

    «Kαινούργιες θεωρίες.
    Tα μωρά δεν πρέπει να τ’ αφήνετε να κλαίνε.
    Aμέσως να τα παίρνετε αγκαλιά. Aλλιώς
    υπόκειται σε πρόωρη ανάπτυξη
    το αίσθημα εγκατάλειψης ενηλικιώνεται
    αφύσικα το παιδικό τους τραύμα
    βγάζει δόντια μαλλιά νύχια γαμψά μαχαίρια.

    Για τους μεγάλους, ούτως ειπείν τους γέροντες
    –ό,τι δεν είναι άνοιξη είναι γερόντιο πια–
    ισχύουν πάντα οι παμπάλαιες απόψεις.
    Ποτέ αγκαλιά. Aφήστε τους να σκάσουνε στο κλάμα
    μέχρι να τους κοπεί η ανάσα
    δυναμώνουν έτσι τα αποσιωπητικά τους.
    Aς κλαίνε οι μεγάλοι. Δεν έχει αγκαλιά.
    Γεμίστε μοναχά το μπιμπερό τους
    με άγλυκην υπόσχεση –δεν κάνει να παχαίνουν
    οι στερήσεις– πως θά ‘ρθει μία και καλή
    να τους επικοιμήσει λιπόσαρκα
    η αγκαλιά της μάνας τους.
    Bάλτε κοντά τους το μηχάνημα εκείνο
    που καταγράφει τους θορύβους του μωρού
    ώστε ν’ ακούτε από μακριά
    αν είναι ρυθμικά μοναχική η αναπνοή τους.
    Ποτέ μη γελαστείτε να τους πάρετε αγκαλιά.
    Tυλίγονται άγρια
    γύρω απ’ τον σπάνιο λαιμό αυτού του δώρου,
    θα σας πνίξουν.

    Tίποτα. Όταν σας ζητάνε αγκαλιά
    μολών λαβέ μωρό μου, μολών λαβέ να απαντάτε.»
    (από το H εφηβεία της λήθης, Στιγμή 1994)

  2. Alexis said

    Ωραίο άρθρο!

    Καλημέρα.

  3. Alexis said

    Στα λεξιλογικά ας θυμηθούμε και το δώρο Χριστουγέννων και Πάσχα, το αντίδωρο, τη δωροκάρτα και τη δωροεπιταγή.

  4. LandS said

    @0 περιέργως ο Μπαμπινιώτης το δίνει από τα ισπανικά, που δεν είναι πολύ πιθανό αφού δεν είχαμε πολλές άμεσες επαφές

    Διαβάζοντας για τον νεαρό, νεοεκλεγμένο πρόεδρο της Χιλής είδα σε μια αντιγραφή τουίτ Irina Karamanos, pareja de Gabriel Boric: “Somos compañeros de vida y también en la política”

    Όπα λες το παρέχα να έχει σχέση με το δικό μας παρέα; Δεν ξέρω Ισπανικά πέρα από τα βασικά μπουένας ντίας, στάρδες, νότσες, κοχόνες και κάτι άλλα που φωνάζουμε στις διαδηλώσεις. Πάω να το ψάξω.
    Και ναι παρέα στα Λαντίνο από το Pareja εν Εσπανιόλ που θάλεγε και ο Κιντ.
    Ίσως λοιπόν ο Μπ. να το έχει ψάξει το ρεγάλο, που δεν είναι ρεγκάλο… πες και συ Βίκυ.

  5. ΓΤ said

    δωρόδειπνος: Αυτός που γίνεται λάστιχο μες στον Κοκκιναρά για να σερβίρει το φαγητό στον Καθηγητή, που περιμένει με στυλωμένο πιρούνι και μαχαίρι

    επίσης «δωροξενίας γραφή», για τους ξένους που δωροδοκούσαν Αθηναίους δικαστές για να γίνουν Αθηναίοι (από τότε τα μάγκωναν οι Κύριοι Δικασταί)

  6. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    Αλέξη (…ας θυμηθούμε και το δώρο Χριστουγέννων και Πάσχα…, όνειρα

  7. leonicos said

    1 Γιάννης Κουβάτσος

    Και την λες ποιήτρια;

    Ήταν αυτη η γυναικα ποιήτρια;

    Άμουση εντελώς

  8. leonicos said

    Φυσικά το ΄φοβού’ έγινε για λόγου ρυθμού

  9. leonicos said

    Να φοβάσαι τους Δαναούς και με δώρα στα χερια

    Τρέμε τους Δαναούς και με δώρα στα χερια

    Μακριά από τους Δαναούς και με δώρα στα χερια

  10. leonicos said

    κωλόκουρο και κωλομπάσο, από χασάπηδες στην Κεντρική Αγορά

    από τον λογιστή τους, φίλο του πατέρα μου

  11. Alexis said

    #7: Δεν ήθελα να το πω για να μην… πληγώσω τον Γιάννη 😆 αλλά αναρωτιέμαι κι εγώ (ειλικρινά τώρα) τι το «ποιητικό» έχουν αυτοί οι «στίχοι»;

    #6: Έχεις δίκιο, έπρεπε να γράψω: ας θυμηθούμε με νοσταλγία… 🙂

  12. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    4 Αλλο όμως από τα ισπανικά και άλλο από τα λαντίνο. Από τη στιγμή που υπάρχει ιταλικό regalo, δύσκολα να έρχεται από τα ισπανικά η λέξη στα ελληνικά.

  13. Theo said

    Καλημέρα!

    Το πιο αγαπημένο μου ποίημα ενός από τους πιο αγαπητούς μου ποιητές, του Μίλτου Σαχτούρη:

    ΤΑ ΔΩΡΑ

    Σήμερα φόρεσα ένα
    ζεστό κόκκινο αίμα
    σήμερα οι άνθρωποι μ’ αγαπούν
    μια γυναίκα μού χαμογέλασε
    ένα κορίτσι μού χάρισε ένα κοχύλι
    ένα παιδί μού χάρισε ένα σφυρί

    Σήμερα γονατίζω στο πεζοδρόμιο
    καρφώνω πάνω στις πλάκες
    τα γυμνά άσπρα ποδάρια των περαστικών
    είναι όλοι τους δακρυσμένοι
    όμως κανείς δεν τρομάζει
    όλοι μείναν στις θέσεις που πρόφτασα
    είναι όλοι τους δακρυσμένοι
    όμως κοιτάζουν τις ουράνιες ρεκλάμες
    και μια ζητιάνα που πουλάει τσουρέκια
    στον ουρανό

    Δυο άνθρωποι ψιθυρίζουν
    τι κάνει την καρδιά μας καρφώνει;
    ναι την καρδιά μας καρφώνει
    ώστε λοιπόν είναι ποιητής

  14. Μπουλιστρίνα ο μποναμάς στη Σάμο, και όπως βλέπω και σε άλλα νησιά του ανατολικού/νοτιοανατολικού Αιγαίου https://www.slang.gr/lemma/24023-strina

  15. sarant said

    14 Ναι μπράβο!

  16. Theo said

    @13:
    Το ‘γραψε τα Χριστούγεννα του 1948.

    @1:
    Συμφωνώ με τον Λεώνικο και τον Αλέξη. Όταν ο ποιητής έχει γράψει κάποια καλά ποιήματα και μετά δεν έχει έμπνευση κι επαναλαμβάνει μια μανιέρα ναρκισσιζόμενος πως φτάνει αυτό για να ‘ναι το ποίημα του υπέροχο 😦
    Και με στενοχωρούσε ο θειος μου ο Μέσκος όταν μου παίνευε τη Δημουλά…

  17. Γιάννης Ιατρού said

    Νίκο, ωραίο και χορταστικό (μας καλομαθαίνετε κε πρέσβη😋) για τα δώρα, αλλά εκείνο το «στα τρία το ένα δώρο», που μόνο δώρο δεν είναι, δεν το έθιξες…😎

  18. Καλημέρα,
    Και τα δώρα που φέρνει ο Άγιος Βασίλης.
    Μόνιμο ερώτημα για παιδιά κάποιας ηλικίας (όχι πολύ μικρά, ούτε πολύ μεγάλα) αν υπάρχει Άγιος Βασίλης. Μέχρι τώρα υπήρχε και βλέπανε τ’ αποτελέσματα, αλλά ακούνε απ’ τα μεγαλύτερα πως τέτοιο πράγμα δεν παίζει. Κι εκεί γίνεται η ερώτηση. Αλλά και η κατάληξη: Ξέρω πως δεν υπάρχει, αλλά δεν με συμφέρει να το πω γιατί θα χάσω τα δώρα. Η κόρη μου μας δούλευε στο έτσι για δυο ή τρία χρόνια!

    Όμως η πλάκα είχε γίνεις όταν είχαμε πάει στη Θεσσαλονίκη για την πρωτοχρονιά του 1994 και μέναμε σ’ ένα σπίτι που είχε μια κόρη 6( ; ) χρονών, λίγο μεγαλύτερη δηλαδή απ’ τα δικά μας. Κι ο πατέρας της να της λέει πως δεν υπάρχει Αγιοβασίλης και να μην πιστεύει σε τέτοια (ο Βαγγέλης πάντα πραγματιστής). Απ’ την άλλη εγώ είχα φροντίσει για τα δικά μου, είπαμε ήταν μικρότερα. Φρόντισα λοιπόν και για τη μικρή αυτή. Κοιμόντουσαν και τα τρία στο ίδιο δωμάτιο. Κι όταν όλοι πήγαν για ύπνο εγώ μπαίνω κι αφήνω στο προσκέφαλο του καθενός το δώρο του. Το τι χαμός έγινε το πρωί που ξύπνησαν δεν λέγεται. Ειδικά από τη Δήμητρα (την 6χρονη που λέγαμε). Να, υπάρχει, είδες που έλεγες πως δεν υπάρχει, να που μούφερε δώρο κλπ. Ο Βαγγέλης να μην ξέρει τι να πει και να με κοιτάει με δολοφονικό βλέμμα!

  19. Γιάννης Κουβάτσος said

    Δεν με πληγώνεις, βρε Αλέξη, δεν το ‘γραψα εγώ το ποίημα. 😊 Αστειεύομαι. Δεν ξέρω αν είναι καλό το ποίημα, αλλά σε κάνει να σκεφτείς κάποια πράγματα που πιθανόν τα παραμελούμε, ιδίως όταν ή(εί)μαστε νέοι.
    Ενα πιο κλασικό δώρο :

    ΔΩΡΟ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΟΙΗΜΑ

    Ξέρω πως είναι τίποτε όλ’ αυτά και πως η γλώσσα που μιλώ δεν έχει αλφάβητο

    Αφού και ο ήλιος και τα κύματα είναι μια γραφή συλλαβική που την αποκρυπτογραφείς μονάχα στους καιρούς της λύπης και της εξορίας

    Κι η πατρίδα μια τοιχογραφία μ’ επιστρώσεις διαδοχικές φράγκικες ή σλαβικές που αν τύχει και βαλθείς για να την αποκαταστήσεις πας αμέσως φυλακή και δίνεις λόγο

    Σ’ ένα πλήθος Εξουσίες ξένες μέσω της δικής σου πάντοτε

    Όπως γίνεται για τις συμφορές

    Όμως ας φανταστούμε σ’ ένα παλαιών καιρών αλώνι που μπορεί να ‘ναι και σε πολυκατοικία ότι παίζουνε παιδιά και ότι αυτός που χάνει

    Πρέπει σύμφωνα με τους κανονισμούς να πει στους άλλους και να δώσει μιαν αλήθεια

    Oπόταν βρίσκονται στο τέλος όλοι να κρατούν στο χέρι τους ένα μικρό

    Δώρο ασημένιο ποίημα.

    Ο. Ελύτης, Το φωτόδεντρο
    και η δέκατη τέταρτη ομορφιά, Ίκαρος

  20. Πουλ-πουλ said

    Είπε ο χριστιανός (@1) να κάνει ένα μοντέρνο δωράκι, και σηκώθηκε σύννεφο αποδοκιμασίας (@7, 11α, 16β). Ας διαβάσουμε λοιπόν για χιλιοστή φορά Παπαδιαμάντη, να έχουμε το κεφάλι μας ήσυχο.

  21. Γιάννης Κουβάτσος said

    20: Ασ’ τους τους γκρινιάρηδες, φίλε μου. 😊
    Ένα ποίημα του Μπόρχες που κρύβει ενα λογοτεχνικό μυστήριο :

    ΤΑ ΔΩΡΑ (μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη)

    Του δόθηκε η αόρατη μουσική
    δώρο του χρόνου που βυθίζεται στο χρόνο·
    του δόθηκε η ομορφιά η τραγική,
    του δόθηκε ο έρωτας που τελειώνει με πόνο.

    Του δόθηκε η γνώση πως υπάρχει
    απ’ τις ωραίες όλου του κόσμου μόνο εκείνη·
    και διάβασε την άλγεβρα των άστρων
    τη νύχτα που πρωτόειδε τη σελήνη.

    Του δόθηκε η ατίμωση. Προσεκτικά
    μελέτησε τα εγκλήματα της Ιστορίας,
    τα λείψανα της Καρθαγένης, τα ασφυκτικά
    συμπλέγματα Ανατολής και Εσπερίας.

    Του δόθηκε η γλώσσα – ορυχείο του ψεύτη,
    του δόθηκε ο αδρός πηλός: η σάρκα·
    του δόθηκε ο φριχτός εφιάλτης και ώς τα άκρα
    το [κρύo] βλέμμα του Άλλου στον καθρέφτη.

    Απ’ τα βιβλία που άθροισε ο χρόνος
    λίγες σελίδες μόνο δόθηκαν σ’ εκείνον·
    λίγα παράδοξα που άφησε ο Ζήνων
    και δεν τα έφθειρε στο διάβα του ο χρόνος.

    Εκείνος που έχει για όνομα ένα λεπίδι
    το όρθιο αίμα του έρωτα του ’χει δοσμένο
    (το σχήμα είναι από κάποιον Έλληνα πλασμένο)
    τις λέξεις οδηγεί στο χέρι του, σαν φίδι.

    Του δόθηκαν κι άλλα πολλά, ονοματισμένα:
    η πυραμίδα, ο κύβος και η σφαίρα·
    στάθηκε άξιος να γευτεί την κάθε μέρα
    κι ένα κορμί, να συμπορεύονται απελπισμένα

    με τα υλικά και με τον άπειρο αλγόριθμο της άμμου.
    Αυτή είναι η ιστορία σου – και η δικιά μου.

    Ο Καλοκύρης, σε μια συζήτηση για τις ποιητικές αναφορές στη στύση, είπε στον Μπόρχες οτι κάποιος Έλληνας ποιητής παρομοίασε σε κάποιο ποίημά του τη στύση με «όρθιο αίμα». Ο Μπόρχες ενθουσιάστηκε και συμπεριέλαβε τη φράση στο παραπάνω ποίημά του, αποδίδοντας εντίμως την πατρότητα στον Έλληνα ποιητή. Σε ποιον όμως; Ο Καλοκύρης δεν θυμάται ποιου ποιητή είναι και, όσο κι αν έψαξε, δεν το βρήκε. 🤔😊

  22. ΣΠ said

    Δεν αναφέρθηκαν η δωρεά και ο δωρητής (σώματος, οργάνων).

  23. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα. Επίκαιρο (σαν πάντα) κι αυτό το άρθρο-δώρο.
    Να μνημονεύσουμε προσθετικά και το «Ἀντίδωρο» του Γιάννη Βαρβέρη…
    «Μπορεῖ
    ἤδη ἀπὸ ἔφηβος
    νὰ μὴ σὲ ἀκολουθῶ στὶς ἐκκλησίες
    νὰ μὴ νηστεύω
    νὰ μὴ κοινωνῶ’
    ὅμως ὅταν γυρίζεις κάθε Κυριακὴ
    ἀπὸ τῆς θείας λειτουργίας
    τὴ ζηλευτὴ ἠρεμία
    πάντοτε παίρνω ἀπὸ τὰ χέρια σου
    τὸ λευκὸ ἀντίδωρο –
    εἶδος ἀρχαίου μαστοῦ γαλακτοφόρου
    ποῦ ἔχει ἀπὸ τόσα χρόνια κοιμηθεῖ.»
    (Γιάννης Βαρβέρης-Βαθέος γήρατος- Κέδρος,Απρίλιος 2011)
    … πού είναι το δώρο της Ζωής,της Μάνας η μεταλαβιά (κατά πώς φαίνεται).

  24. Georgios Bartzoudis said

    (α) «Έχουμε επίσης το πεσκέσι, που λέγεται ή λεγόταν κυρίως για τα ποτά ή φαγώσιμα που φέρνει μαζί του για δώρο κάποιος που επισκέπτεται άλλους π.χ. ο κουμπάρος από το χωριό».
    # «Να πας κ’λίκ(ι) στη μανιά σ’. Θα σι πισκιώς(ει) κιόλας»! [θα σε δώσει δωράκι, όπως καμιά καραμέλα ή κανένα μισούδ(ι)]

    (β) «το ρεγάλο … Δάνειο από τα ιταλικά, λέει το ΛΚΝ, regalo, περιέργως ο Μπαμπινιώτης το δίνει από τα ισπανικά, που δεν είναι πολύ πιθανό αφού δεν είχαμε πολλές άμεσες επαφές».
    # Είχαμε όμως κάποτε πολλά πάρε-δώσε με τους Καταλανούς.

    (γ) «θα μπορούσαμε να διολισθήσουμε στο μπαξίσι και να συνεχίσουμε τον κατήφορο προς το κωλόκουρο ή τη μίζα ή το φακελάκι»
    # Το μπσξίσι έζησε καιρούς δόξας επό τουρκοκρατίας, το φακελάκι επί …ελληνοκρατίας {ιδίως δε επί ιατροκρατίας)!

  25. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Νικόλαος Κάλας: «Αθήνα 1933»

    Τώρα που την σιωπή των ρητόρων, των σοφιστών, καταπατούν τέκνα άλλων αστών, τεύτονες −πατρίκιοι εκπεσμένοι, ήρωες πολλών θανάτων στη Βενετιά− Άγγλοι ποιητές με ουαλδική μορφή και σκάνδαλα βυρωνικά, και μεταφέρονται στους στίβους και στα γήπεδά της νίκες αιγυπτιακές και ξένες, και τακτικοί θαμώνες της ζωής της γενήκανε εκείνα τα παιδιά της Ρωμιοσύνης που, από χώρες όπου θαυματουργούσεν ο Εφέσιος Μάξιμος, από τόπους άλλων πίστεων καθημερινά, πάνου σε καράβια πτωχευμένων εταιρειών, καταφθάνουν στην Αθήνα… καιρός είναι εμείς να εγκαταλείψουμε τον περίβολο των γκρεμισμένων τειχών της.
    Μόνη πια τα βράδια των θερινών μηνών ας παρακολουθεί τον ήλιο να κρύβεται πίσω από σκουριασμένες στήλες ενώ για τελευταία φορά παίζει με τις υδάτινες εικόνες του Ιλισού.
    Έχουν κατασκευασθεί για να ποτισθούν τα πέρατα της γης, με τη δόξα πόλης που πλένεται σε άνυδρο ποτάμι με ό,τι απομένει από την δόξα αυτή.
    Και δεν υπάρχει ελπίδα να αλλάξει η σύνθεσή των η κοίτη να σκεπασθεί με πιο πολύ νερό.
    Για να πνιγούνε τώρα οι Αθηναίοι πρέπει αλλού να αναζητήσουνε για το λουτρό τους τάφο.

  26. Νέο Kid said

    Νικοκυρρ! Μάζεψε τον μπάτσο! Λευτεριά!

  27. Pedis said

    Πολύ ωραίο άρθρο!!

    (Αυτού του είδους τα άρθρα είναι που αρέσουν πάρα πολύ στη μαμά…)

    Δάνειο από τα ιταλικά, λέει το ΛΚΝ, regalo, περιέργως ο Μπαμπινιώτης το δίνει από τα ισπανικά, που δεν είναι πολύ πιθανό αφού δεν είχαμε πολλές άμεσες επαφές. Σε κάθε περίπτωση, η λέξη ανάγεται στο λατιν. regalis, βασιλικός, λεγόταν αρχικά δηλαδή για βασιλικά δώρα.

    Ποια έκδοση συμβουλεύτηκες;

    ———————————–
    Babis (1998):

    ρεγάλο (το) (λαϊκ.) οτιδήποτε χαρίζεται ή αποκτάται ως δώρο.
    [ετυμ. < ιταλ. regalo < ισπ. regalo < λατ. regalis «βασιλικός»
    (< rex, regis «βασιλιάς»)].
    ———————————–

    Τρία Ιταλικά Λεξικά αναφέρουν την Ισπανική προέλευση της λέξης στην Ιταλική γλώσσα (to GRADIT την τοποθετεί ακριβώς στα μισά του 16ου αι).

    Μάλιστα, ο Τρίκυνας λέει ότι το regalo είναι το δώρο των υπηκόων στον βασιλιά δηλαδή με αυτή την 'έννοια "βασιλικά δώρα".

  28. Pedis said

    «Ένα δωράκι στον εαυτό του», αναφέρθηκε;

  29. Pedis said

    # 27 + Και τώρα βλέπω, έπρεπε να το δω νωρίτερα διότι έχει πλάκα, ότι τα Ισπανικά λεξικά δέχονται την προέλευση της λέξης από τα Γαλλικά!

    Τι γίνεται, όλοι τη θέλουν δώρο αυτή τη λέξη; 😄

    (Είμαι βέβαιος οτι τα γαλλικά λεξικά θα επισημαίνουν χωρίς αμφιβολία τη γαλλικοτάτη καταγωγή της λέξης. 😆)

  30. Κιγκέρι said

    …Εκ της Περσίας έρχονται τρεις μάγοι με τα δώρα…

  31. dryhammer said

    30. …τότε. Τώρα (εδώ και κάνα δίχρονο) «έρχομαι απ’ το Πεκίνο, και σας φέρνω από ‘κείνο»

  32. Χρίστος said

    31.https://youtu.be/Blas8O9JbvI

  33. # 1,7,11

    Η κάποτε γειτόνισσα μου δεν με πείθεθ, αντίθετα ο Αθως ήταν πολύ καλός (και στην μπάλλα, αν και λέλεκας) με αποτέλεσμα διάφορους συνειρμούς…

  34. leonicos said

    Τελικά δεν μαθαμε πολλά για το δώρο

    Υποθέτω πως θα ξεκινάει από κάποιο /da/ που εμφανίζεται στις ΙΕ ως /do/ donare, διδωμι, δος

  35. Εξυπακούεται πως διαχρονικά και παρετυμολογικά το καλύτερο δώρο είναι το νερό !!

    κάποτε έπινα βρόχινο, απ’ την στέρνα , τραγούδι αγαπημένο

  36. leonicos said

    26 Ποιον εννοεις; Ελπίζω όχι το 25. Το βρήκα εξαιρετικό προσωπικά.

  37. leonicos said

    Περί ισπανικών και λαντίνο

    Η λαντίνο προέρχεται από την ισπανική του 15ου αιώνα (φωνολογία σαν αυτή της Ν. Αμερικής και όχι της σημερινής Ισπανίας) όταν έγινε η expulsio.

    Συνεπώς το regalo θα είχε ήδη πάει στην Ιταλική. Οπότε η παρουσία της λέξης στη Λαντίνο δεν αποδεικνύει κάτι. Θέλω να πω ότι δεν χρειάστηκε να έρθουν οι εβραίοι για ν α διαδοθεί.

    Έπειτα γνωρίζουμε τη σημερινη Λαντίνο, άντε και του 19ου και 20ου αιώνα (διότι δεν καλλιεργει΄ται πια, αποστεώθηκε αν μιλιέται κάπου) και μπορεί η Λαντίνο της Ελλάδας να πήρε τη λέξη από τα ελληνικά

  38. Panayiota K said

    τι δώρο να σου φέρω… αλλά στην Ανάσταση. Γνωστό τραγούδι, μελαγχολικό, πικρό..

  39. Spiridione said

    Και μερικές παροιμίες
    Η κακή δωριά πετριά.
    Υπόκειται παροιμιόμυθος ότι μια αρκούδα που ήθελε να διώξει μια μύγα από το κεφάλι του φίλου της του κηπουρού, της πέταξε μια πέτρα και του έσπασε το κεφάλι.
    Δώρο και μικρό μεγάλη χάρη έχει.
    Και διάφορα αρχαία: μέγα το μικρόν, αν ο φίλος ευγνώμων, τω δ΄ αχαρίστω σμικρότατον το μέγα. Αυτό που λέμε σήμερα δεν μετράει το δώρο, η χειρονομία μετράει.
    Το δώρο σου, Νικηταρά, είν’ άλογο χωρίς ουρά
    (ή μου στέλλεις και κριθάρι, ή σου στέλλω το τομάρι).
    Επί ατελών δώρων. Είναι στίχος του Τσοπανάκου από την Επανάσταση.
    Περισσότερα στον Πολίτη
    https://books.google.gr/books?id=oqNAAQAAIAAJ&pg=PA619&lpg=PA619&dq=%22%CE%B4%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%AC%22&source=bl&ots=NgiS0OHs1F&sig=ACfU3U27VE6jL6RHNlzwC9f0aZc3XKCmWw&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjgvP3Jy_T0AhUvgv0HHdZtBCs4KBDoAXoECBgQAw#v=onepage&q=%22%CE%B4%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%AC%22&f=false

  40. 27 Το 2002 όμως;
    ρεγάλo (το) (λαϊκ.) οτιδήποτε χαρίζεται ή αποκτάται ως δώρο.
    [ΕΤΥΜ < ισπ. regalo < λατ. regalis «βασιλικός» (< rex, regis «βασιλιάς»)].

  41. ΣΠ said

    Η σημερινή ημερομηνία έχει μια περιοδικότητα: 21/12/21.

  42. Κιγκέρι said

    Χάζευα λιγάκι στο Ίντερνετ την έκφραση «για τον διάβολο πεσκέσι» και μου φαίνεται ότι τσίμπησα μεζεδάκι:

    Πεσκέσι, το = δώρο επίσκεψης, από το αρχ. πέσκος = κώδιον (δέρμα συνήθως μαλακού προβάτου), ταγάρι, εντός του οποίου μεταφερόταν το δώρο επίσκεψης και εν συνεχεία ετοποθετείτο και το αντίδωρον, το «φίλεμα».

    Πηγή: πεσκέσι (το) – Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος . Δείτε περισσότερα εδώ: https://lexikolefkadas.gr/peskesi-to

  43. Irene Anousaki said

    Πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η σύνδεση «δώρου» ~ «επίκαιρου»/παρόντος (σε αντιδιαστολή προς το άδωρον) στην αγγλική λέξη present (δώρο, παρόν). Όπως έλεγε και ένας φίλος «for it’s a gift and it’s unique, this is why it’s called present».
    Καλές γιορτές.

  44. Νέο Kid said

    21. Δεν έχω απάντηση βέβαια στο λογοτεχνικό μυστήριο ( θα μπορούσα μόνο να εικασω ότι ο σχηματισμός «όρθιο αιμα» μπορεί να ήταν της στιγμής του ίδιου του Καλοκύρη! (σίγουρα αυτό θα ήταν ένα τρολάρισμα ποιότητας!…) , μπήκα μόνο για να τονίσω τον αγάπη (πέστε τη κι εμμονή ) του Μπόρχες για τα παράδοξα του Ζήνωνα . Στο «Ο Θάνατος και η πυξίδα» (La muerte y la brújula)
    χρησιμοποιεί και τον όρο «Ελληνικός λαβύρινθος»
    Yo sé de un laberinto griego que es una línea única, recta. En esa línea se han perdido tantos filósofos que bien puede perderse un mero detective»
    «..Ξέρω έναν ελληνικό λαβύρινθο που αποτελείται από μία και μόνη ευθεία γραμμή. Σ’αυτή τη γραμμή έχουν χαθεί πολλοί Φιλόσοφοι, πόσο μάλλον ένας απλός ντετέκτιβ»
    Και , με την ευκαιρία που λέγαμε στο άλλο νήμα για μήκη Πλανκ κλπ, για καλά συμπεράσματα Κβαντομηχανικής στον Μπόρχες … στο Φούνες τον μνήμονα!

  45. Corto said

    Χαίρετε!
    Εικασία περί ρεγάλου σε σχέση με τις επαφές Ελλήνων και Ισπανών κατά την Αναγέννηση:

    Εκατοντάδες Έλληνες ναυτικοί δούλεψαν (ή και πολέμησαν) στα ισπανικά και πορτογαλικά καράβια εκείνη την εποχή. Τα καράβια του Μαγγελάνου για παράδειγμα έβριθαν από Έλληνες. Ως γνωστόν οι πλοίαρχοι συχνά υπόσχονταν δώρα σε όποιον ναύτη έβλεπε πρώτος ακτή ή τόπο ενδιαφέροντος στις εξερευνήσεις, ή ακόμα σε όποιον πετύχαινε εχθρικό στόχο, σε περίπτωση ναυμαχίας κλπ.

  46. Γιάννης Κουβάτσος said

    44:Μάλλον δεν τρολάρει ο Καλοκύρης. Το ‘ψάξε στα ποιήματα πολλών «ύποπτων» ποιητών (Ρίτσος, Καρούζος κ.α.), αλλά δεν βρήκε αυτήν ακριβώς τη φράση, οπότε εικάζει πως μπορεί να είναι διατύπωση κατά συνεκδοχήν.

  47. Νέο Kid said

    44. Διόρθωση : Για καλή Κβαντομηχανική στον Μπόρχες στον «Κήπο με τα μονοπάτια που διακλαδώνονται» κι αυτό απ το Ficciones ( άκου στο Φούνες!…)

  48. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα σχόλια και για τα ποιήματα!

    21 τέλος: Ωραία ιστορία αυτή!

    27 Νάσαι καλά. Κοίταξα το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, που έχει ρεγάλο < ισπ. regalo < παλ γαλλ < λατιν.

    28 Θα έπρεπε να αναφερθεί

    40 Αρα δεν είναι αβλεψία, αφού το ίδιο δίνει και στο Ετυμολογικό λεξικό (όπου βάζει κι έναν κρίκο από παλαιά γαλλικά). Τι να πω, ίσως ξέρει κάτι.

    42 Πορτοκαλισμός μου φαίνεται

    43 Καλά λέτε. Δεν επεκτάθηκα στις ξένες γλώσσες, αλλιώς θα είχαμε και το Gift = δώρο στα αγγλικά αλλά δηλητήριο στα γερμανικά (και είναι λέξεις που συνδέονται ετυμολογικά).

  49. ΓΤ said

    20@

    Μέρες που ‘ναι, θα ξαναφάμε στο κεφάλι τον κουραστικό Παπαδιαμάντη…

  50. ΓΤ said

    Για το «όρθιο αίμα» θα πήγαινα σφαίρα σε Έκτορα Κακναβάτο και Γιάννη Πιπίνη.

  51. Spiridione said

    27. To Grande dizionario della lingua italiana λέει:
    = Spagn. regalo, deverb. da regalar (v. Regalare) come il fr. regal (dal 1320) da regaler. Cfr. Buonarroti il Giovane,II-27: «Li academici, … rigorosi, siccome voi sapete, … hanno una stizza con queste nuove parole – regali, ri­ghetti, stipi, gabinetti, bauli – e cento altre voci, che non le posson sentir ricordare»
    Αυτός ο Μπουοναρί έζησε 15-16ο αιώνα.

  52. Spiridione said

    Μπουοναρότι.

  53. Spiridione said

    Το ισπ. regalar είναι disputed
    https://en.wiktionary.org/wiki/regalar#Etymology_1_2

  54. Γιάννης Ιατρού said

    41: ναι, η μικρότερη μέρα για το Β. ημισφαίριο… Παλιά, τέτοιες μέρες, είχαμε πανηγύρια…..
    So today 🤩
    ΥΓ: στις 19:50h θά ΄χουμε μαζευτεί μέσα σήμερα, πιστεύω 😜

  55. GeoKar said

    Σύμφωνοι ως προς την αρχαιοελληνική προέλευση της λέξης, αλλά ως προς την ετυμολογική?

  56. … Το δώρο, ως δώρον, είναι λέξη αρχαία -πανάρχαιη … Το βρισκουμε και στον Όμηρο, …
    … από την Αινειάδα του Βιργίλιου … «φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας» … λέει ο Λαοκόων, … να πείσει τους άλλους Τρώες να μην βάλουν μέσα στα τείχη τον Δούρειο Ίππο …

    Κι αν εξαπάτησαν
    οι αχαΐρευτοι Αχαιοί
    με το Δούρειο Δώρο,
    τούς φιλοδώρησαν στο κατόπι
    οι Δωριείς

  57. Εδώ μια ανακόωντα
    σφίγγει τον Λαοκόωντα

  58. 30,

    Σε εκδοχή προς Κορινθίους

    «…Εκ της Περσίας έρχονται τρεις μάγοι με το δώρο
    αφήσαν τις γκαμήλες τους και πήραν το παπόρο…»

  59. 31,

    Από Πεκίνο και επέκεινα

  60. Pedis said

    # 51 – Κάνεις πάσα το λινκ , περ φαβόρε;

    Η πληρ. του το # 27 από το GRADIT του De Mauro που φιλοξενείται στο σάιτ του Internazionale

    regalo
    re|gà|lo
    s.m.
    av. 1543; dallo sp. regalo, der. di regalar “regalare”.

    https://dizionario.internazionale.it/parola/regalo

  61. ΓΤ said

    Ποιος ξέρει τι δώρα αγάπης να έκανε στη Δώρα αυτός ο… Βάρναλης

    Φοβού τον Βάρναλη
    της πήγαινε δώρα
    μα τρέχαν τα σάλια του
    για μια… Πανδώρα

    «Τιμούσε» σύζυγο
    θαύμαζε Λένιν
    μ’ αλλού ο πόθος του
    — Βραβείο Ξεπλένειν

  62. Θυμάμαι μικρός, όταν στις ονομαστικές εορτές γινόντουσαν επισκέψεις άνευ προειδοποιήσεως, γινόταν συχνά ανακύκλωση δώρων — πχ κάποιο μπουκάλι βερμούτ — και άκουγα την παροιμία «Το δώρο δεν δωρίζεται, κι αν δωρίζεται γνωρίζεται».

  63. Spiridione said

    60. Είναι αυτό που συζητάγαμε για τα ιστορικά λεξικά
    http://www.gdli.it/Ricerca/Pagina?q=regalo

  64. Για την προσδοκία επιστροφής δώρων ο μειωτικός χαρακτηρισμός Indian giver.

  65. # 62

    ξέχασες τα (ληγμένα) σοκολατάκια !

    και σε γάμους κάτι βάζα, πιάτα, αγαλματάκια κ.λ.π. τα επιλεγόμενα «θάνατοι»

  66. ΣΠ said

    51
    Αυτός ο Μπουοναρότι έζησε 16ο-17ο αιώνα. Τον 15ο-16ο αιώνα έζησε ο γνωστότερος Μπουοναρότι Μιχαήλ Άγγελος.

  67. Δια τους έχοντας ποδοσφαιρική ρίνα, η έλευση του Μπότο στον ΠΑΟΚ είναι το προεόρτιο της έλευσης ομοεθνούς προπονητή, πιθανότατα τον Μάρτη αν έρθουν λογικά αποτελέσματα σε διεθνείς αγώνες

  68. 65,
    Κι αυτά!

  69. Pedis said

    # 63 – Ναι, εκεί είχα φτάσει να κοιτάξω, αλλά ακόμη δεν βλέπω/βρίσκω το παράθεμα του #51. Σόρρυ, τίποτα το σημαντικό, τα μάτια μου κάνουν πουλάκια, αλλά έτσι από περιέργεια …

  70. Κιγκέρι said

  71. Γιάννης Κουβάτσος said

    50:Ο Κακναβάτος μιλάει για «όρθιο μίσος».

  72. Spiridione said

    69 Είναι στην επόμενη σελίδα.
    66. Ναι, σωστά.
    55.
    https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%B4%E1%BF%B6%CF%81%CE%BF%CE%BD
    έχει σχέση με το δίδωμι διάβασα ( με την ινδ. ρίζα του δηλαδή).

  73. sarant said

    72 Με προλαβαίνεις ως προς το 55, που κακώς δεν το ανέφερα ότι είναι απο το δίδωμι.

    Όσο για την ισπανική προέλευση της ιταλικής λέξης, μπορεί να υπάρχει, αλλά εγώ θεωρώ λάθος την προέλευση της ελληνικής απευθείας από την ισπανική.

  74. Pedis said

    # 72 α – Α, μάλιστα. Πάλι καλά που σε ρώτησα. Άνοιγα κατευθείαν το pdf που δίνει μόνο μία σελίδα. Καλύτερα να χρησιμοποιείται το vedi volume. Ευχαριστώ.

    # 72 – Μα (μ)παλατζάρει κι ο Μπαμπίς. Στη μία έκδοση το ένα στην άλλη το άλλο … Προφανώς, το πιθανότερο είναι εμείς να την πήραμε από τους Ιταλούς. Οι Ισπανοί μία βόλτα στη μέχρι τη Ναύπακτο κάνανε. Κι ευτυχώς δηλαδή … 😆 αλλιώς θα μας είχαν γδύσει περισσότερο κι από τους Ενετούς. Δες τα χάλια των Σικελών και των Ναπολετάνων …

  75. Pedis said

    Το δεύτερο του #74 σχολιάζει στο #73 του Ν.

  76. Spiridione said

    73β,. Ναι, εκτός όμως απ’ αυτό δεν φαίνεται να έχει σχέση η λέξη με το regalis.

  77. > Συνώνυμα του δώρου, λαϊκότερα βεβαίως, είναι ο μποναμάς ή μπουναμάς, πιο πολύ φιλοδώρημα, δάνειο από το βενετικό buonaman «φιλοδώρημα», κατά λέξη «καλό χέρι»
    Η καλή χέρα των κρητικών, που είχε αναφέρει κι η ΕΦΗ-ΕΦΗ, 450 τόσες χιλιάδες σχόλια πριν

  78. Spiridione said

    Το ΛΚΝ δίνει τις εξής λέξεις με απευθείας ισπανική προέλευση (εκτός από χαρακτηριστικές ισπανικές λέξεις όπως φλαμένγκο, εθνωνύμια κτλ).
    αρένα
    βακαλάος
    διάνα
    κανίβαλος
    λαμόγια ίσως
    λομπάρδα
    μαλαγάνα ίσως
    μουντιάλ
    μπούρδα
    παλάβρα ισπανεβρ.
    παρέα ισπανοεβρ.
    περγαντί
    ραβίνος, ισπανοεβρ.
    τόγκα
    τραμπούκος
    τσικό
    χούντα

  79. Κυριάκος said

    Συνώνυμα του δώρου, λαϊκότερα βεβαίως, είναι ο μποναμάς ή μπουναμάς, πιο πολύ φιλοδώρημα, δάνειο από το βενετικό buonaman «φιλοδώρημα», κατά λέξη «καλό χέρι».

    Στην Κρήτη υπάρχει η «καλή χέρα» δηλαδή το δώρο (χρήματα τώρα, γλύκισμα παλιότερα) που παίρνουν τα παιδιά από τους παππούδες, θείους κ.λπ. όταν τους κάνουν ποδαρικό για τη νέα χρονιά.

  80. Avonidas said

    Καλησπέρα.

    «There is no better present than a future» — μια από τις πιο συγκινητικές φράσεις που έχω συναντήσει σε βιβλίο. Από το Hogfather, του Terry Pratchett.

    Καλή υγεία σε όλες και όλους, και καλά Χριστούγεννα! 😀

  81. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  82. Costas-X said

    Καλησπέρα !

    «Στρίνα» στα παλιά κορφιάτικα ο μποναμάς, αλλά και το φιλοδώρημα για τα κάλαντα.
    Ο «μποναμάς» και το «ρεγάλο» χρησιμοποιούνται επίσης.

  83. Κιγκέρι said

    Μπουναμάς ήταν το παρατσούκλι του λυκειάρχη μας όταν πήγαινα σχολείο – οι παλιότεροι λέγανε πως όταν μοίραζε αποβολές έλεγε «Πάρε κι έναν μπουναμά!», ε, και του ’μεινε.

  84. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    17.
    😅👍

    61.
    «Βραβείο Ξεπλένειν» Φοβερό!

    71, 79
    ΝΑΙ, απαραιτήτως κάθε Πρωτοχρονιά ‘καλή χέρα’ σε παιδιά και εγγόνια, που κι εγώ έπαιρνα ως πιτσιρικάς!
    Διακρίνω, όμως, κάποια διαφορά: Τις ‘καλές χέρες’ σε ρευστό, από μια ηλικία κι έπειτα, τις …διαχειριζόμαστε εμείς – ήτανε και σχετικώς μικρά ποσά. Ενώ τώρα μεταβιβάζονται στη μαμά και μετά σε κάποιον κουμπαρά…

    -Κι ένα σχετικό ρεμπέτικο του Μάρκου:

  85. Νέο Kid said

    Η χούντα και η μαντίλα και ο πιστολέρο και η σιέστα δεν είναι ισπανικά επίσης;

  86. Νέο Kid said

    Α τη χούντα την έχει ο Σπύρος στο 78. Περδόν!

  87. Χαρούλα said

    Δωρεάν ελάβατε, δωρεάν δότε(κατά Ματθαίον)
    Δώρα και θεούς έπεισαν(Αίσωπος)
    παροιμίες:
    Κι ο βασιλιάς το δώρο του το θέλει.
    Το δώρο και μικρό, μεγάλη χάρη έχει.

  88. sarant said

    85 H μαντίλα ή μάλλον το μανδήλιον είναι λατινικό δανειο. Αλλά τώρα που βλέπω το σχόλιο του Σπύρου και τα δικά σου, λέω πως θα είχε ενδιαφέρον ένα αρθράκι για τα ισπανικά δάνεια.

  89. Χαρούλα said

    Και ονόματα
    Δώρος(Γεωργιάδης)
    Δωροθέα(Μερκούρη)
    Δωρίνα(Βαρβιτσιώτη)
    Δωρίτα(Μακραντώνη) και μή με ρωτήσετε! Τις δυό τελευταίες δεν τις ξέρω🙂

  90. ΓΤ said

    84@ Μικιός

    Το πρωί παίρνω βραβείο
    και το βράδυ τής κάνω αβίωτο το βίο
    είμαι ο μάγκας των γραμμάτων
    στα σεντόνια των δραμάτων

    Γράφω για τη Λακριμόζα
    φάπα ρίχνω στη γυναίκα
    βγαίνω πάντα μ’ άλλους δέκα
    με κατρούτσο παίρνω πόζα

  91. BLOG_OTI_NANAI said

    Κάποια παλιά δώρα:

  92. Theo said

    6424 79 (77+2) 661

  93. dryhammer said

    91. Παρατηρώ στη «Νέα Τέχνη», στη διαφήμιση, τη διεύθυνση του εκδ. οίκου: ΣοφοκλέΗ 3

  94. Δημήτρης Καραγιώργης said

    Καλησπέρα.
    Για το «όρθιο αίμα»
    19 Γιάννης Κουβάτσος , 50 ΓΤ <– https://books.google.gr/books?id=vC5SAAAAcAAJ&pg=PA12&dq=%22%CF%8C%CF%81%CE%B8%CE%B9%CE%BF+%CE%B1%CE%AF%CE%BC%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiuwM2wxfX0AhXORvEDHVlPAH4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%CF%8C%CF%81%CE%B8%CE%B9%CE%BF%20%CE%B1%CE%AF%CE%BC%CE%B1%22&f=false
    και αποδίδεται στον Ησίοδο, δεν ξέρω τη σημασία του

  95. ΓΤ said

    94@

    Σας ευχαριστώ.

  96. Δημήτρης Καραγιώργης said

    94 <– 21(αντί 19) Γιάννης Κουβάτσος

  97. ΓΤ said

    91, 93@

    Παρατηρούμε επίσης στον «Ποιητικό Ανθώνα» δώρο της μικράς πηγής «Όθωνος Ρέντζου», και περιμένουμε τον Δημόσιο Χώρο να τοποθετηθεί. 🙂

  98. ΓΤ said

    Ρε παιδιά, πού είναι ο Κώστας, μήπως άρχισε να γράφει το «Μπουλόνι Ι»; 🙂

  99. 94 Δεν λέει βέβαια «όρθιο αίμα», λέει «όρθιος οίμος», απότομος δρόμος.
    https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=134&page=12

  100. Theo said

    @97:
    Μάλλον τρολάρεις, αλλά η Πηγή Ρέντζου είχε πατέρα τον Όθωνα Ρ. 🙂

    @98:
    Μάλλον έχω χάσει επεισόδια, αλλά τ’ ειν’ αυτό το μπουλόνι του Κώστα;

  101. ΚΩΣΤΑΣ said

    Για το όρθιο αίμα κάτι εδώ

    https://books.google.gr/books?id=G4ViAAAAMAAJ&q=%22%CF%8C%CF%81%CE%B8%CE%B9%CE%BF+%CE%B1%CE%AF%CE%BC%CE%B1%22&dq=%22%CF%8C%CF%81%CE%B8%CE%B9%CE%BF+%CE%B1%CE%AF%CE%BC%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiRrvX0w_X0AhUHSfEDHdxaALUQ6AF6BAgHEAI

    ————————————–

    18
    Μπράβο! Γιάννη Μαλλιαρέ!

    Όταν είμαστε παιδιά ο Άγιος Αγιοβασίλης 😉 υπάρχει ζωντανός στο μυαλό μας και όταν λίγο μεγαλώσουμε και καταλάβουμε, υπάρχει ζωντανός στην καρδιά μας!
    Πάντα καλοσύνες και δώρα έφερνε στους ανθρώπους και κυρίως στους φτωχούς. Και ήταν λεπτός και ισχνός και όχι κοιλαράς κοκκινοσκουφίτσας.

    Διαδώσται 😉 το και δοξάστε με. 🤪

  102. Νέο Kid said

    Να πούμε κι ότι ο όρος του Μπόρχες στο ορίτζιναλ ποίημα είναι erguida sangre . Σηκωμένο αίμα ή πιο τολμηρά καυλωμένο (ή κορδομένο) αίμα…

  103. ΓΤ said

    100@

    :):):):):):):):):):):):):):):):):)

    E, θα σου πει ο ίδιος ο Κώστας 🙂

  104. Theo said

    @101:
    τ’ ειν’ αυτό το μπουλόνι, Κώστα;

  105. ΓΤ said

    Νά πώς βγαίνουν γρήγορα συντάξεις. Γιατροί στο κόλπο, που μιλούσαν για «αρνιά», ζυγούρια», «παϊδάκια»…
    https://www.protothema.gr/greece/article/1193905/thessaloniki-kukloma-fouskone-enadi-amoivis-ta-pososta-anapirias-epta-sullipseis-giatron-kai-upallilon-tou-efka/

  106. # 193

    το σοφοκλέος, πληθ. τα σοφοκλέη !

  107. ΚΩΣΤΑΣ said

    104
    Theo, ο φίλος μας ο ΓΤ, ο υπέροχος μαν του ιστολογίου, διακωμωδεί ποιητικά, με υπέροχους στίχους και πανύψηλα διανοήματα, ένα μικροκάταγμα στον αστράγαλό μου, επειδή πάτησα ένα μπουλόνι.

    Τον θαυμάζω και θαυμάστε τον, ένα στραβοπάτημα, στου ΓουΤού μας το μυαλό γίνεται ποιητικό και γλωσσικό αριστούργημα.

    ———————————————-

    Ρε μαν, φαντάσου να μην ήμουν και ταπεινόφρων! 😂

  108. Theo said

    @107:
    Ευχαριστώ και περαστικά.

  109. Δημήτρης Καραγιώργης said

    99 (Δύτης των Νιπτήρων) <– Στην αναζήτηση για το όρθιο αίμα σε βιβλία, ο θείος Γούγλης με παρέπεμψε εκεί. Δεν τα πάω καλά και με τα μάτια μου και μου φάνηκε α αντί για το ο εκεί στη σελίδα. Με πήρε στο λαιμό του φαίνεται, μπερδεύτηκε κι αυτός.

  110. ΓΤ said

    107@

    Άσε, ρε μαν, το εγκωμιολάλι. Χτυπάω τώρα καπνιστή Aecht Schlenkerla!

  111. BLOG_OTI_NANAI said

    93: Ναι, και στην «ΚΛΕΙΩ» γράφει «κομψότατον τιμίδιον» αντί «τομίδιον».

  112. ΓΤ said

    107@
    «[…] ένα στραβοπάτημα, στου ΓουΤού μας το μυαλό γίνεται […]»

    Δεν ξέρω τι γίνεται, Κώστα, το μόνο που ξέρω είναι ότι όλη μου η ζωή είναι ένα στραβοπάτημα…

  113. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    110 ΓΤ, για να απολαύσεις τις γκουρμεδιές σου καλύτερα και μια και λέμε για δώρα, για δες μερικούς στίχους (κόβω την πρώτη στροφή,τον τίτλο και το όνομα της ποιήτριας). Όταν βρεις ποια το έγραψε, αν δεν τυχαίνει να το ξέρεις, θα καταλάβεις γιατί το διάλεξα

    Παρθένες,καρτεράμε τ’άξια δώρα
    ναρθούνε σ’όλες όπως μας ταιριάζει.
    Τα βράδια την ψυχή μας την ταράζει
    της ηδονής η αναμονή κι η γνώρα.

    Τι νάναι της αγάπης το μυστήριο;
    Και το κορμί μου τρέμει με τη σκέψη
    και το μυαλό δε θέλει να δουλέψει

    και γίνεται σωστό βασανιστήριο.
    Δε θα βρεθεί κανείς να με κυττάξει;
    Μέσ’σ’ένα χρόνο κλείνω τα δεκάξη

  114. ΓΤ said

    113@

    Προφανώς Δώρα Μοάτσου.
    Τη μαράζωσε ο παλιόγερος αργότερα

  115. Γιάννης Κουβάτσος said

    94, 101: Ευχαριστώ πολύ.
    Απ’ ό,τι φαίνεται, από στίχο του Ρίτσου το θυμόταν ο Καλοκύρης, παρόλο που στο απόσπασμα του 101 δεν φαίνεται να εννοεί τη στύση. Αν και στην ποίηση ποτέ δεν είσαι σίγουρος τι εννοεί ο ποιητής.

  116. ΓΤ said

    113@

    Και πόσο θλιβερός πρέπει να είναι κάποιος που, φορώντας μασέλα, να λυσσάει για «μαντολάτο»…
    Τι να λέμε, ρε Έφη….

    Αυτή η υπέροχη γυναίκα έτριβε νεροχύτη
    κι ο άλλος ήταν πάντα μπροστοβίτρινος…

  117. Γιάννης Κουβάτσος said

    113,114: Και κάτι ακόμα από Δώρα Μοάτσου κι ο καθένας πια ας βγάλει τα συμπράσμστά του😊:

    ΣΤΟΝ ΑΠΙΣΤΟ.

    Όλα δε στα ‘χω πει,
    περίμενε λιγάκι.
    Κάθησε δω στον πάγκο,
    κανείς δε μας γρικά.
    Έπεσε το σκοτάδι,
    κανείς δε μας κοιτάζει,
    άσε με ν’ ακουμπήσω
    απάνω σου ξανά.

    Ποιανής είν’ το μαντήλι
    στην τσέπη σου, που κρύβεις
    κι αυτή του η μυρωδιά;…
    Μα δεν είν, η δικιά σου.
    Πες μου, δεν με πειράζει
    αν άλληνε κοιτάζεις,
    πες μου και δε μενοιάζει
    αν άλλην αγαπάς.

    Δεν είν’ κανενας γύρω.
    Το χέρι σου τι τρέμει;
    Τι σκιάζεσαι καλέ μου;
    Γιατί δε μου μιλάς;
    Θαρρείς θα σε μισήσω;
    Εγώ δε σου θυμώνω.
    Μ’ όλα που μου’χεις κάνει
    πάντα θα σ’ αγαπώ!

    Κι όταν εκείνη πάψει
    καλή να’ναι μαζί σου
    κι άμα θα τη χορτάσεις,
    εγώ σε καρτερώ.
    Θα ‘ρθείς ξανά, σαν πρώτα
    κι όλα θα ξεχαστούνε
    κ’ εγώ πάλι κοντά σου
    ίδια θε να βρεθώ.

  118. Μαρία said

    Νικοκύρη και λοιποί, που έχετε φουμπού, μπορείτε να δείτε αν πρόκειται για τρολιά;

  119. Γιάννης Κουβάτσος said

    117: Συμπεράσματά του, βέβαια. Κι αυτό ακόμα :

    ΓΕΡΟΝΤΙΚΕΣ ΜΩΡΟΛΟΓΙΕΣ.

    Είχα στη ζήση μου πολλές
    γυναίκες αγαπητικιές,
    τίμιες, μαζί και παρδαλές.

    Είχα μικρούλες και παρθένες,
    χήρες και κάποιες παντρεμένες
    κι όλες πιστές και αφοσιωμένες.

    Και με λατεύαν, μα κ’ εγώ
    γι’ αυτές… να πέσω να πνιφώ!

    Είταν, θυμάμαι η Ζηνοβιά,
    η Αγγέλω κ’ η Γαρουφαλιά.

    Κ’ είταν ακόμα, το Βγενιώ
    και το μικρό Κατερινιώ.

    Η παιχνιδιάρα η Πολυξένη
    κ’ η Χάιδω η ονειροπαρμένη.

    Κ’ η Αγάθω, του χωριού η δασκάλα,
    μια γελαστή κοκκινομάλα.

    Το τζαναμπέτικο η Φιλιώ
    και το ξανθό το Βαγγελιώ
    ολημερίς στον αργαλιό.

    Και λαχταρούσα κι άλλες κι άλλες
    να πέσω σ’ όλες τις αγκάλες.

    Πάντοτε ολάνοιχτ’ η καρδιά μου
    κ’ η κάθε μια να ‘ναι δικιά μου.

    Τώρα πια γύρισ’ ο τροχός,
    μένω ο καψούλης μοναχός!

  120. ΓΤ said

    89@ Χαρούλα

    Δώρα Παντέλη
    (μακράν)

  121. Pedis said

    # 118 – Δεν θα εκπλαγείς αν είναι τρολλιά;

  122. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    114 Λες να έτριβε νεροχύτη; 🙂 Μήπως Το αξιέραστο πάνω απ΄ το κέρατο 🙂

    Η Μοάτσου γράφει τον «Αύγουστο» στα 22 της. Καπετάνισσα (πρέπει να) ήταν. Ως σύζυγος ο Β.,στο περιθώριο της μακροθυμίας της υποψιάζομαι ζούσε. Περάσανε εξορίες, βάσανα και μείνανε μαζί. Εκείνοι ξέρανε γιατί.
    Μην τους γδύνουμε κι από τη δύναμη του μυαλού τους.

    117,119 Δάσκαλε εδώ μαζί με τ΄άλλα και το έξοχο»Εγκαίνια σχολείου»
    https://homouniversalisgr.blogspot.com/2018/11/3-1895-16-1979.html

    γγ το νήμα για τα δώρα, γύρισε στη Δώρα 🙂
    ..

  123. 89, … Δωρίτα …

    …και τα εδώδιμα Δώρα της, σε Δ

  124. Μία είναι η Δώρα και τα μπαλέττα της !!!

  125. rogerios said

    Κι ένα ενδιαφέρον άρθρο σχετικά με τις λέξεις που δηλώνουν το δώρο… για τους πολωνομαθείς φίλους του ιστολογίου. 😉
    Οι Πολωνοί έχουν πολλές λέξεις για το δώρο, από το παλαιοσλαβικό dar ως τα διάφορα podarunek, podarek, datek, darowizna (λέξεις που όλες τους περιέχουν τη ρίζα που παραπέμπει στο ρήμα «δίνω») ή το upominek (που συνδέει δώρο και ανάμνηση). Ωστόσο, η λέξη που χρησιμοποιείται περισσότερο είναι το… prezent [το οποίο τα λεξικά δίνουν ως γαλλικού ετύμου, πράγμα παράξενο, αλλά μόνον εκ πρώτης όψεως, άλλωστε η λέξη χρησιμοποιείται στα πολωνικά εδώ και αιώνες: την καταγράφει ο Ιησουίτης Πιοτρ Σκάργκα (1536-1612).
    Πλάκα έχει και η πιθανή εξήγηση που δίνει ο συγγραφέας του άρθρου (Μάρεκ Ουαζίνσκι) για την εντελώς διαφορετική σημασία της λέξης Gift σε αγγλικά και γερμανικά: gift/ give/ δίνω/ δόση/ δόση φαρμάκου/ φάρμακο = και γιατρικό και δηλητήριο! Pas mal. 😉

  126. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    90.
    👌! Όπως είδες πήραν κι άλλοι τη σκυτάλη!
    ===—===
    – Ωραίο λογοπαίγνιο του 1893 – που επαληθεύτηκε λίγο αργότερα με τη χρεωκοπία και τις ευθύνες και του βασιλιά γι’ αυτήν.

  127. Μαρία said

    125
    Και γιατρικό και δηλητήριο και το αρχαίο φάρμακον και τα σχετικά της ίδιας οικογένειας, η φαρμακεία, ο φαρμακεύς κλπ

  128. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    77 Stasy>>Η καλή χέρα των κρητικών
    Ναι! Να σαι καλά! Ξαναέζησα με συγκίνηση τη σκηνή με τον πατέρα μου που πλέον κάνει την Καλή Χέρα σε τίποτα αγγελούδια.
    😦

    70 Κιγκε ευχαριστούμε για το δώρο! 🙂

  129. ΓΤ said

    128@

    Σχετικά με την «καλή χέρα», έχω πλάσει μέσα μου, ως πολύ βαθιά Κρητικός από κλάδο μάνας όπως έχουμε πει παλαιότερα, τη «σωστή χέρα»: όταν ο Παπαδόσηφος είπε «και εσήκωσα τη χέρα».
    Σιγά μην περίμενε ο Παπαδόσηφος απόδοση δικαιοσύνης από τις… έδρες.

    Και ένα μήνυμα προς τις καλοραμμένες «έδρες», όταν φεύγουν από τα Δικαστήρια και πάνε απέναντι, στο «Ντο Ρε Μι» και στον «Ιππόκαμπο» και τρώνε. Είμαι δίπλα σας, σας ακούω, που ΚΑΙ δεν μπορείτε να βάλετε φάκελο μπρος στο στόμα, κατά την προσφιλή σας τακτική, καθώς μασαμπουκώνετε, ΚΑΙ μου χρειάζεστε… λέιζερ κοπή για τον γαύρο σας…

  130. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    129α. Μα να σου πω… 129β Υπόκαμπος- ψωραλέα γλαστρίδια 🙂 .Τι εννοείς για τις νομικούδες, ότι τρώνε το γαύρο με μαχαίρι και πιρούνι; 🙂

    Να γράψω για την τιμή του δώρου (κι αλήθεια κανείς δεν απάντησε στο ερώτημα του άρθρου) σχετικές μαντινάδες.
    Κατά 90%, πάνω στις λάμες των κρητικών μαχαιριών πριν το «ανοξείδωτον» -που το ξεχάσαμε προχθές- γράφανε:
    Το δώρο μου είναι μικρό
    δεν είναι της αξίας
    μα είναι και ενθύμιο
    ειλικρινούς φιλίας

    Δώρο Χριστουγεννιάτικο
    σου ΄κανα την καρδιά μου
    κι εσύ δώρο πρωτοχρονιάς
    το χωρισμό κερά μου

  131. sarant said

    101-115 ‘Αρα, Ρίτσος το όρθιο αίμα. Και δεν μου έκοψε τόσες ώρες να κοιτάξω στην Ανεμόσκαλα, που έχει συμφραστικό πίνακα στο έργο του Ρίτσου!
    (αν και δεν δίνει παρά μόνο ένα-ένα στίχο, λόγω κοπιράιτ)

  132. Alexis said

    Λυσσάξαταν με τον Βάρναλη! 😆

    Έτσι είναι βρε ο σωστός ο άντρας ο «παλιάς κοπής» 😂

    #78: Μόνο αυτά; Και το «φρένο κουνιάδα» που έλεγε μια παλιά διαφήμιση φροντιστηρίου ισπανικών; 🙂

  133. ΣΠ said

    78
    Και τα:
    αλπακάς
    καριόκα
    πούρο
    ταρτάν

  134. # 132

    Εγώ ξέρω το «φρέντο, κουνιάδα», σαν απάντηση στην ερώτηση «τι καφέ θες; » 🙂

  135. Κηδεύεται σήμερα, διάβασα, ο Μίμης Στεφανάκος, παλιά σέντερμπακ του ΟΣΦΠ όπου στο τελευταίο (;) του παιχνίδι στην Καλαμαριά είχε προείπει στον Σιδέρη «όσα γκολ βάλουμε, τόσα θα φάμε» και ήρθε το ματς 4-4 !
    Λάτρης της Φ.Ν. στις δόξες της, στην λιμνίτσα του Σελέκτ έγραψε σελίδες με την Μάρθα Καραγιάννη και τον «Σιού»-γνωστό για το κούρεμα και τα φιστίκια-μύγδαλα που κατέληγαν κάθε βράδυ στην λιμνίτσα μαζί με τον ίδιο και έκανε…υγρό ξεπούλημα !
    Ο σέντερμπακ του ΠΑΟ Κώστας Λινιξυλάκης κι αυτός ξενυχτούσε τότε αλλά διαφορετικά και λογικά, γύρω στα 28 κρεμούσαν τα παπούτσια τους

  136. ΣΠ said

    135
    Γόης της εποχής, είχε παίξει και σε ελληνικές ταινίες:
    http://www.cine.gr/people.asp?name=%D3%F4%E5%F6%E1%ED%E1%EA%EF%F2%2C%20%CC%E9%EC%E7%F2

  137. Alexis said

    #134: Εδώ το θρυλικό «φρένο κουνιάδα»: 😅

  138. sarant said

    135-136 Δεν τον πρόλαβα, για λίγο. Και δεν ήξερα ότι είχε παντρευτεί τη Μάρθα Καραγιάννη.

  139. Spiridione said

    133. Ναι, μπράβο. Υπάρχουν και άλλες που δεν είναι λέει απευθείας από τα ισπανικά.
    132. Ναι, τη θυμάμαι 🙂 Η κουνιάδα λέει βενετική, το φρένο ιταλικό.

  140. odinmac said

    0:
    «Δώρον του ποταμού αποκαλούσε ο Ηρόδοτος την Αίγυπτο, του Νείλου βέβαια.»

    Καλά ρε παιδιά, μόνο σ’ εμένα έκανε εντύπωση αυτό;
    Δηλαδή δεν είναι ο Νείλος δώρο της Αιγύπτου αλλά το αντίθετο;
    Υπάρχει κάτι προφανές που μου διαφεύγει;
    Χμ… δεν μας τα λέει καλά ο θείος Ηρόδοτος

  141. Η λογική του θείου είναι ότι χωρίς τον Νείλο, δεν θα υπήρχε Αίγυπτος: θα ήταν όλη έρημος.

  142. odinmac said

    141
    Σωστά. Καμιά φορά το μυαλό κολλάει.

  143. Και μένα μου είχε φανεί οξύμωρο όταν το είχα διαβάσει μικρός! (Και τώρα μου φαίνεται κάπως, να πω την αλήθεια.)

  144. ΓΤ said

    @141, 142, 143

    Είναι φορές που η «συμπληρωματική» λογική είναι σοφότερη 😉

  145. Spiridione said

    Για να το βάλουμε ολοκληρωμένα.
    Σύμφωνα με το ΛΚΝ
    Λέξεις που έχουμε δανειστεί απευθείας από τα ισπανικά (εκτός από εθνωνύμια):
    αλπακάς (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    αρένα
    βακαλάος
    διάνα
    ινφάντης
    κανίβαλος (από γλ. Ινδιαν. Καραιβ.)
    καριόκα (ή πορτογ.)
    καστανιέτα
    λαμόγια (ίσως)
    λουμπάρδα
    μαλαγάνα (ίσως)
    μουντιάλ
    μπούρδα
    παλάβρα (ισπανεβρ.)
    παρέα (ισπανοεβρ.)
    περγαντί
    πούρο
    ραβίνος, (ή ιταλ.)
    ρεάλι
    σαγκρία
    σομπρέρο
    ταρτάν (σήμα κατατ.)
    τόγκα
    τραμπούκος
    τσικό (ίσως)
    φλαμέγκο
    χούντα

    Λέξεις με απώτερη ισπανική προέλευση που μας ήλθαν από τα αγγλικά, γαλλικά ή ιταλικά (σε κάποιες περιπτώσεις είναι ενδιάμεση γλώσσα τα ισπανικά):
    αβίζο
    αγαντάρω
    αληγής
    αλμπίνος
    γαλαζοαίματος (μτφρ. δαν.)
    γαλέρα
    δάγκειος (από γλ. Αφρ.)
    δον
    εμπάργκο
    εσπεράντο
    ζενίτ (από αραβ.)
    ζιλέ (από αραβ.)
    ιαγουάρος (από γλ. Ινδιαν. Ν. Αμερ.)
    ιδαλγός
    κακάο (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    καλδέρα
    καμαρίλα
    καντηλίτσα
    κάστα
    κοκοφοίνικας
    κόνδορας (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    κόφα (από αραβ., αρχ. ελλ.)
    λάσο
    μάμπο
    μανταρίνι
    μαριχουάνα
    μερινός
    μπολερό
    νέγρος
    ντομάτα (από γλ. Ινδιαν. Μεξ.)
    πάμπα (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    παστίλια
    πατάτα (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    πελότα
    πιρόγα (από γλ. Ινδιαν. Καραιβ.)
    πιστολέρο
    πλατίνα
    προνουντσιαμέντο
    ρούμπα
    σαβάνα (από γλ. Ινδιαν. Αιτής)
    σιλό (από λατ., αρχ. ελλ.)
    σοκολάτα (από γλ. Ινδιαν.)
    ταγκό
    ταλκ (από αραβ.)
    ταμπάκος (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    ταπιόκα (από γλ. Ινδιαν. Ν. Αμερ.)
    τεκίλα
    τζάγκουαρ (από γλ. Ινδιαν. Ν. Αμερ.)
    τσατσά (χορός)
    τσιγάρο (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    τσίλι (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    τσιντσιλά (από γλ. Ινδιαν. Αμερ.)
    φαλαγγίτης
    φανφαρόνος (από αραβ.)
    φλαμίγκο (ή πορτογ.)

  146. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    145# Μπάρμπεκιου (από αγγλ) < ισπ. barbacoa (ινδιαν, barabicu).

  147. odinmac said

    141,143
    Τώρα που το ξανασκέφτομαι:

    Το δώρο κάπου δίνεται/απευθύνεται.
    Η Αίγυπτος είναι δώρο. Δώρο σε ποιον; ( στον πολιτισμό; )

    Τέλος πάντων, μόλις συνειδητοποίησα πως κι εγώ είμαι δώρο του πατέρα μου και της μάνας μου 🙂

  148. odinmac said

    Το 147 απευθύνεται και σ’ εσένα ΓΤ (ήθελα να προσθέσω και το 144)

  149. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Και το ραγάνι των ναυτικών, η σφοδρή θύελλα, σχετ. με αγγλ hurricane < ισπ. huracan, ινδιάνικης αρχής.
    Κωλοκολόμβος.

  150. 147 Στους κατοίκους της, φαντάζομαι

  151. Theo said

    @147:
    Μάλλον η Αίγυπτος είναι δώρο του Νείλου στους κατοίκους της.

  152. Theo said

    @150:
    Πιάσε κόκκινο, Δύτη 🙂

  153. odinmac said

    150,151
    Κι εσείς καλά τα λέτε αλλά κι εγώ δίκιο έχω 🙂
    Πάντως, και ακριβώς επειδή μιλάμε για τον Ηρόδοτο, δεν αποκλείεται, στο πίσω μέρος του μυαλού του, να υπονοούσε και την ανθρωπότητα/πολιτισμό (κάπως τραβηγμένο; ίσως, αλλά κουβέντα να γίνεται)

  154. ΓΤ said

    148@

    Είναι σαφής ο Δύτης στο #141. Η «συμπληρωματική» λογική είναι η ανάγνωση μέσα από το αρνητικό της φωτογραφίας. Ίσως κάτι περισσότερο, όπως επιμένω και εγώ να διαβάζω τη ζήση μου μέσα από κόντρα πρίσμα, μέσα από την εναλλαγή ρόλων. Ξαναβλέπουμε την ωραία ανάγνωση του Ησίοδου σε ένα στίχο της Δημουλά (συχώρα με, γράφω πάντα από μνήμης), όπου εκεί διαβάζουμε ότι, τελικά, «το μήλο ήταν αυτό που δάγκωσε τον Αδάμ» 🙂

  155. Αγγελος said

    (145) Η λέξη «εσπεράντο» δεν είναι ισπανικής προέλευσης. Είναι … εσπεραντικής προέλευσης: στην Εσπεράντο είναι μετοχή του ρήματος esperi = ελπίζω, και με το ψευδώνυμο Doktoro Esperanto υπέγραψε ο θεμελιωτής της ο Δρ Ζάμενχοφ το πρώτο του βιβλίο. Ρήμα esperar υπάρχει φυσικά και στα ισπανικά (όπου συνήθως σημαίνει περιμένω!), αλλά ο Ζάμενχοφ, που δεν ήξερε ισπανικά, σίγουρα από τα γαλλικά το πήρε, έχοντας βέβαια κατά νου και το λατινικό spero.

  156. Spiridione said

    146. Σαν ενδιάμεση γλώσσα από τα ινδιάνικα, ή και τα αραβικά, υπάρχουν και άλλα πολλά: αβοκάντο, λάμα, κανό, ανανάς, καουτσούκ, καραμπόλα, τσίχλα, μουσώνας, κ.α.
    Επίσης, ο Μπαμπ. έχει και τα: ελντοράντο, ίντριγκα, μαρκαδόρος, σιέστα, φιέστα, κάβος, καμπαρντίνα, πετούγια, μπάρκο, ράντσο (κτήμα), πέμπτη φάλαγγα, και έμμεσα: κομπλιμέντο (μέσω ιταλ.), κάσκα (μέσω ιταλ. γαλλ.), τάκος (μέσω ιταλ.), καφετέρια (μέσω αγγλ.), κρεολή (μέσω γαλλ.), καναρίνι (μέσω ιταλ.), λοστρόμος (μέσω ιταλ.) κ.α.

  157. GeoKar said

    #72γ & 73: ευχαριστώ!

  158. odinmac said

    148
    Η Δημουλά ε; χμμ
    Μάλλον διαβάζει το «έργο» όχι ως αυτό που είναι αλλά ως αυτό που θέλει να πει (σσ η επιθυμία «δαγκώνει» τον άνθρωπο)

  159. odinmac said

    το 158 στο 154

  160. Νέο Kid said

    155. Μικρή (πραγματολογική) προσθήκη . Και η μετοχή ενεργητικής φωνής στα Καστεγιάνικα είναι esperanDo (περιμένοντας , αναμένοντας )κι όχι esperanto.

  161. Νέο Kid said

    160. 155. Τώρα αν η σχεδόν ( ένα t αντί για ένα d) ηχητική ταύτιση με την ισπανική μετοχή ήταν τελείως συμπτωματική ή όχι δεν μπορώ να το ξέρω. Αν υπήρξε ίσως δηλαδή και μια «ελπίδα» στο Ζάμενχοφ ότι το όνομα της νέας γλώσσας θα ήταν πιο «πιασάρικο» έτσι.

  162. odinmac said

    Στο μέσο της ζωής (Χαίλντεριν)

    Με κίτρινα αχλάδια
    και γεμάτος με άγρια τριαντάφυλλα
    κρέμεται ο τόπος μέσα στην λίμνη.
    Εσείς κύκνοι χαριτωμένοι
    και μεθυσμένοι από φιλιά
    βυθίστε το κεφάλι σας
    στο άχραντο νηφάλιο νερό

    Αλί μου, από που θα παίρνω,
    σαν έρθει ο χειμώνας, τα λουλούδια
    και από που την λάμψη του ήλιου,
    και τη σκια της γης;
    Οι μάντρες στέκονται
    άφωνες και ψυχρές, στον άνεμο
    Τρίζουν οι σημαίες

  163. odinmac said

    162 καλά αυτό πήγαινε αλλού, το βάζω δίπλα 🙂

  164. Spiridione said

    155, οκ. Ο Μπαμπ. λέει ότι το ψευδώνυμο προέρχεται από το λατ. spero.
    Να σημειωθεί ότι αυτά που λέει ο Μπαμπ. στο σχ. 156 είναι απ’ την α’ έκδοση, δεν ξέρω τι λέει στις επόμενες εκδόσεις και στο ετυμολογικό.
    Το ΛΚΝ την ίντριγκα, τον κάβο, το μπάρκο, τη φιέστα, τον μαρκαδόρο τα έχει απ’ τα ιταλικά, το ράντσο απ’ τα αγγλικά, την καμπαρντίνα απ’ τα γαλλικά, την πετούγια άγνωστης ετυμολογίας, τα ελντοράντο και σιέστα δεν τα έχει.
    Επίσης, ο Μπαμπ. το ταρτάν το έχει γαλλικό, το μαλαγάνα ελληνικό (μελιγάνα), τη μπούρδα γαλλικό, το καριόκα απ’ τα πορτογαλικά, τον ραββίνο απ’ τα ιταλικά, και το κάστα απευθείας απ’ τα πορτογαλικά.
    Ο Μπαμπ. επίσης έχει απευθείας από τα ισπανικά τα ιδαλγός, κακάο, καλντέρα, μάμπο, νέγρος, ντομάτα, πάμπα, πατάτα, πιστολέρο, πλατίνα, προνουντσιαμέντο, σαβάνα, τανγκό, ταμπάκος, τεκίλα (ίσως και άλλα).
    Τα περγαντί και τόγκα δεν τα έχει.

  165. sarant said

    156-164 Τελικά το άρθρο με τις ισπανικές λέξεις θα έχει πολλά λήμματα

  166. Theo said

    Ένα του Ματθαίου Μουντέ, π’ αναφέρει τον χειμώνα:

    ΑΣΜΑ ΠΑΙΔΙΚΟ

    Εμπιστευτείτε το άσμα
    που αναμέλπεται μέσα σ’ένα παιδικό δωμάτιο
    κράμα από νανούρισμα και κλάμα.
    Εξορκίζει το σκότος
    τους αιώνες της πίκρας
    σαρώνει σαν μελτεμάκι
    τους βαριούς ήχους των βασανισμένων.
    Είναι στην αρχή πορφυρό
    ύστερα κίτρινο, ύστερα λευκό
    κι ύστερα γίνεται θαλασσάκι
    και μας προσκαλεί
    κι απλώνεται στους δρόμους των περάτων
    στους πέντε ανέμους των θλιβομένων.
    Κυλάει διαπεραστικό στα πνεύματα
    και στα κορμιά
    σαλεύει μέσα στη νύχτα
    γίνεται φτερούγισμα συννεφιάς
    και λαμπερό νερό και αστράφτει μέσα στο χειμώνα
    φορτωμένο πορτοκάλια και πουλιά
    χιλιάδες μάτια δακρυσμένα
    κι ονόματα ποιητών
    που ακόμα δεν τό’ χουν καταγράψει.

  167. Theo said

    @166:
    Κι αυτό πήγαινε αλλού, το βάζω δίπλα 🙂

  168. Spiridione said

    164. διόρθωση, είναι απ’ τη β’ έκδοση, του 2002. Και βέβαια έχει εκεί και το ρεγάλο απ’ τα ισπανικά.

  169. Spiridione said

    164. Από μια ματιά στο ετυμολογικό του ο Μπαμπ. έχει αρκετές διαφορές: η ίντριγκα προέρχεται από τα γερμανικά (ή γαλλικά), ο κάβος απ’ τα ιταλικά βέβαια, το μπάρκο λέει πάλι απ’ τα ισπανικά, αλλά ταυτόχρονα λέει ότι είναι αναδρομικός σχηματισμός απ’ το μπαρκάρω (το οποίο όμως είναι απ’ τα ιταλικά), η φιέστα ισπανική ή διαλεκτική ιταλική, η καμπαρντίνα απ’ τα γαλλικά, η πετούγια άγνωστης ετυμολογίας, η μαλαγάνα πιθ. από τα ισπανικά. Και άλλες θα υπάρχουν αλλά δεν πρόλαβα να κοιτάξω.
    Για το ταρτάν, το ΛΚΝ που λέει ότι είναι σήμα κατατεθέν από τα ισπανικά, κάπου έχουν μπερδευτεί, είναι της 3Μ της εταιρείας που είχε βγάλει και το scotch tape, το σελοτέιπ και στο ίδιο πάτερν έβγαλαν τον τάπητα ταρτάν. Είχε πρωτολανσαριστεί στους Ολυμπιακούς του Μεξικού και ίσως κάπου εκεί μπερδεύτηκαν.
    https://en.wikipedia.org/wiki/Tartan_track
    https://en.wiktionary.org/wiki/tartan

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: