Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μανία για χαλκό

Posted by sarant στο 10 Ιανουαρίου, 2022


Ένα μικρό άρθρο σήμερα, απάντηση σε απορία φίλου τις προάλλες. Δημοσιεύουμε βεβαια κατά καιρούς, περίπου μια φορά το χρόνο, άρθρα με μαζεμένες απαντήσεις σε ερωτήσεις φίλων του ιστολογίου, αλλά εκείνες είναι πιο σύντομες. Εδώ, η έκταση της απάντησης δικαιολογεί ξεχωριστό άρθρο, έστω και μικρούτσικο.

Λοιπόν, τις προάλλες με ρώτησε ένας φίλος:
«Τι σχέση έχει η χαλκομανία με τον χαλκό; Μήπως χρησιμοποιούσαν χαλκό σε κάποιο στάδιο της κατασκευής; Και σε ποιο; Δεν το θεωρώ πιθανό και δεν βλέπω τη σχέση».

Και καλά κάνει και δεν βλέπει ποια σχέση έχει η χαλκομανία με τον χαλκό διότι καμιά σχέση δεν υπάρχει ανάμεσα στα δύο. Ούτε πραγματολογικη, ούτε ετυμολογική -ή μάλλον, υπάρχει σχέση παρετυμολογική.

Χαλκομανία, όπως λέει το Λεξικό, το ΛΚΝ συγκεκριμένα, είναι «εικόνα τυπωμένη σε διαφανή μεμβράνη και κολλημένη σε χαρτί, από όπου μπορούμε να τη μεταφέρουμε, με κατάλληλο τρόπο, σε άλλη λεία επιφάνεια».

Xαλκομανίες κολλάμε, ας πούμε, στα πασχαλινά αυγά ή στα τετράδιά τους οι μαθητές. Όταν ήμουν έφηβος, ήταν πολύ συνηθισμένες οι έγχρωμες χαλκομανίες που προσφέρονταν από τα εφηβικά (κυρίως τα κοριτσίστικα) περιοδικά και που μπορούσες να τις σιδερώσεις πάνω σε ρούχα, κυρίως φανελάκια, όχι πάντα με τέλειο αποτέλεσμα.

Και επειδή η χαλκομανία είναι πολύ λεπτή, ουσιαστικά δισδιάστατη, υπάρχει και η μεταφορική έκφραση «έγινε/τον έκανε χαλκομανία» όταν ας πούμε κάποιον τον πατήσει αυτοκίνητο ή όταν ένα αυτοκίνητο χτυπήσει σε τοίχο -η σχεδόν κυριολεξία της έκφρασης εμφανίζεται μόνο στα κόμικς όπου οι ήρωες που τους πατάει οδοστρωτήρας βγαίνουν πράγματι σαν χαλκομανίες,

Βρίσκω επίσης ότι «κάνω κάποιον χαλκομανία» σημαίνει «τον ξυλοφορτώνω άγρια». Δεν θυμαμαι να την έχω ακούσει σε κανονική χρήση, αλλά τη βρίσκω σε περισσότερα από ένα λεξικά.

Πού όμως βρίσκεται ο χαλκός σε όλα αυτά;

Πουθενά, είπαμε.

Η διεργασία της αποτύπωσης εικόνων σε μεμβράνες ώστε να μπορούν να μεταφερθούν σε λείες επιφάνειες όπως γυαλί, πορσελάνη, χαρτί κτλ. επινοήθηκε τον 19ο αιώνα. Ονομάστηκε στα γαλλικά décalcomanie, υβρίδιο λεξιλογικό από το γαλλικό λατινογενές ρήμα décalquer και το ελληνογενές manie, μανία, από την οποία έχουν σχηματιστεί πολλοί γαλλικοί όροι που δηλώνουν κυρίως πάθη.

Το γαλλικό décalquer σημαίνει «ξεσηκώνω, ξεπατηκώνω» και προέρχεται από το calquer, που είναι δάνειο από τα ιταλικά (calcare, αντιγράφω από έκτυπο), που ανάγεται στα λατινικά, calcare και calx, η φτέρνα. Από το αποτύπωμα της φτέρνας στο χώμα ονομάστηκε έτσι η τεχνική της αντιγραφής από έκτυπο και το ξεπατήκωμα.

Οπότε, η décalcomanie δήλωνε, ας πούμε, το πάθος για την τεχνική της ξεπατηκωτούρας, που λέγαμε στα μαθητικά μας χρόνια, της μεταφοράς εικόνων πάνω σε χαρτί ή σε πορσελάνινα και άλλα σκεύη. Η τεχνική επινοήθηκε όπως είπαμε τον 19ο αιώνα, γύρω στα 1840, και αμέσως απέκτησε πολλούς ενθουσιώδεις οπαδούς. Και μαζί με την τεχνική, η λέξη πέρασε από τα γαλλικά σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, δηλώνοντας επίσης και τις εικόνες που παράγονται με την τεχνική αυτή. Στα αγγλικά, ο όρος έχει συγκοπεί σε decal κι έτσι δεν θυμίζει πολύ τον αρχικό.

Στα ελληνικά ο δανεισμός έγινε είτε από το γαλλ. décalcomanie ή από το ιταλικό decalcomania. Εδώ είχαμε την παρετυμολογία με τον χαλκό (που δεν υπάρχει στις άλλες γλώσσες) κι έτσι είπαμε «χαλκομανία». Ο Κουμανούδης, στη Συναγωγή του, καταγράφει: «χαλκομανίαι, αι, είδος εικόνων», που το αποδελτίωσε στην Εφημερίδα, 30.12.1889. Στο ετυμολογικό λεξικό του Μπαμπινιώτη η χαλκομανία θεωρείται δάνειο από το ιταλ. calcomania (και όχι decalcomania) αλλά, τουλάχιστον στα σημερινά ιταλικά δεν βρίσκω να υπάρχει αυτός ο όρος, calcomania βρίσκω μόνο στα ισπανικά και μάλιστα της Λατ. Αμερικής.

Μια και είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο πρέπει να σημειώσουμε ότι και ο όρος calque, των γαλλικών, που σημαίνει «αντίγραφο, έκτυπο» χρησιμοποιείται και στη γλωσσολογία, όπου δηλώνει τα μεταφραστικά δάνεια και με τη σημασία αυτή έχει περάσει και στα αγγλικά. Μεταφραστικό δάνειο έχουμε, ας πούμε, στη λέξη «ουρανοξύστης», που είναι μεταφραστικό δάνειο από την αγγλ. sky-scraper (ή ίσως από τη γαλλική gratte-ciel, που είναι μεταφρδάνειο από την αγγλική λέξη).

Το λέμε «μεταφραστικό δάνειο» επειδή μεταφράζουμε τα συνθετικά του αγγλικού όρου και φτιάχνουμε έναν νέο ελληνικό όρο, ενώ στα απλά δάνεια μεταφέρουμε τον ξένο όρο στα ελληνικά, προσαρμόζοντάς τον ενδεχομένως στο ελληνικό τυπικό, π.χ. σκάλα, πόστο -αλλά γκολ, φάουλ. Μεταφραστικά δάνεια υπάρχουν πολλά στη γλώσσα, αλλά δεν είναι πάντοτε εύκολο να τα εντοπίσει κανείς, διότι δεν χτυπάνε στο μάτι όπως το απλό γλωσσικό δάνειο που πολλές φορές ακούγεται ξενικό. Έτσι, η Ελένη Αρβελέρ, αν δεν κάνω λάθος, είχε κάποτε παινευτεί ότι μόνο στα ελληνικά υπάρχει λέξη «συνάνθρωπος», αγνοώντας ότι η ελληνική λέξη είναι μεταφραστικό δάνειο από το γερμανικό Mitmensch!

Η πλάκα είναι ότι ο ίδιος ο όρος «μεταφραστικό δάνειο» είναι… μεταφραστικό δάνειο, από το γερμανικό Lehnübersetzung, απ’ όπου και ο αγγλικός όρος loan-translation.

Το calque εγώ καμιά φορά το λέω «κάλκο» στα ελληνικά, αλλά το δάνειο που προσπάθησα να προσθεσω στο ελληνικό λεξιλόγιο δεν έχει μέχρι στιγμής… εγκριθεί -όχι από κάποια τράπεζα, αλλά από τον γλωσσικό νομοθέτη, δηλ. το σύνολο των ομιλητών της ελληνικής.

147 Σχόλια προς “Μανία για χαλκό”

  1. Μάλιστα! Καλό κι αυτό, ποτέ δεν είχα σκεφτεί τι σχέση είχε ο χαλκός.
    Προσπαθώ να θυμηθώ πώς λέγανε κάτι χαλκομανίες που κυκλοφορούσαν με έτοιμες εικόνες, π.χ. μια ζούγκλα στην οποία κολλούσες τα ζώα κλπ.

  2. Ναι: τα Καλκίτος!
    https://retromaniax.gr/threads/%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%AF%CF%84%CE%BF%CF%82.301/
    https://www.eurekashop.gr/2015/11/kalkitos.html

  3. dryhammer said

    Η γενιά των γονιών μου έλεγε και τα (κατοπινά) αυτοκόλλητα, χαλκομανίες.

  4. dryhammer said

    Ενώ αυτά που ξεπατικώνονταν με το σιδέρωμα, πάθαμε (από την τηλεόραση) μόρφωση και τα είπαμε σιδερότυπα.
    [Αργοτερότερα, τα σημάδια από πτώση με το μηχανάκι -τις γρατζουνιές από την τριβή στην άσφαλτο- τα είπαμε (στην παρέα), ασφαλτότυπα]

  5. Πουλ-πουλ said

    «Θα πρέπει να φανταστούμε κάποιον, που προσέρχεται να ακούσει τα χάλκινα πνευστά μιας ορχήστρας, όχι επειδή τον ενδιαφέρει η μουσική αλλά επειδή χρειάζεται και αναζητά χαλκό».
    Μπρεχτ

    Μότο, από την ωραία εκπομπή του Γ. Κοροπούλη στο τρίτο πρόγραμμα.

  6. Καλό. Θυμάμαι από παιδί τις χαλκομανίες.

  7. sarant said

    Καλημερα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1-2 Καλκίτος, μάλιστα.

    5 !

  8. Νέο Kid said

    Εντάξει για το χάλκινο μετάλλιο, αλλά για το αργυρό και χρυσό υπάρχει η ασημοτυπία και η χρυσοτυπία. Και γενικά μεταλοτυπία . Θα ήταν ωραίο ένα άρθρο για τις «μεταλλικές» λέξεις. Χρυσοποίκιλτος , χαλκέντερος , σιδεροκέφαλος …κι έτσι!
    (Αλήθεια για το ασήμι και την Αρζεντίνα έχεις γράψει τίποτα Νικοκύρη; …

  9. Μανίνα, το χεράκι…

  10. leonicos said

    decalcomania

    Ο πατέρας μου μου έφερε κάποτε χαλκομανίες, αλλά διάβασα ότι είναι décalcomanie, και κατάλαβα ότι είναι ‘παράκουσμα’ (έτσι το λέγαμε τότε).
    Αλλά ήσαν πολύ διαφορετικες από τις σημερινές.
    Τις κολλούσες με την έγχρωμη επιφ΄νεις προς τα κάτω, και κατόπιν έβρεχες το δάχτυλό σου και σιγά σιγά αφειρούσες το υπόστρωμα με αβρές κινήσεις, και εμφανιζόταν. Αυτές δεν υπάρχουν πια, Σήμερα είναι πλαστικές, διαφανείς, άρα δεν είναι χαλκομανίες. Είναι αυτοκόλλητα

  11. leonicos said

    Το calque εγώ καμιά φορά το λέω «κάλκο» στα ελληνικά, αλλά το δάνειο που προσπάθησα να προσθεσω στο ελληνικό λεξιλόγιο δεν έχει μέχρι στιγμής… εγκριθεί -όχι από κάποια τράπεζα, αλλά από τον γλωσσικό νομοθέτη, δηλ. το σύνολο των ομιλητών της ελληνικής.

    Δεν πειράζει. Πιο ωραίο είναι το μεταφραστικό δάνειο ή calque. το κάλκο, του κάλκου, τα κάλκα…. αυτό είναι καλκιά κοκ ας μείνουν

  12. Corto said

    Χαίρετε! Έστω και λίγο καθυστερημένα, εύχομαι καλή χρονιά με υγεία και πολλές χαρές!

    «…δάνειο από τα ιταλικά (calcare, αντιγράφω από έκτυπο), που ανάγεται στα λατινικά, calcare και calx, η φτέρνα.»

    Ερώτηση: η λατινική λέξη calx έχει ετυμολογική σχέση με το χαλίκι (χάλιξ);

    https://en.wiktionary.org/wiki/calx#Latin

  13. Νέο Kid said

    10. Καλά , εσύ παιδάκι πράμα σού έφερναν χαλκομανίες, και σύ έψαχνες την ετυμολογία;;… 😳
    ( φανταζομαι ότι αντί για τον Μπλεκ, το Ζορό, το Θωμά Μαύρο ή έστω το Σταμάτη Γαρδέλη ,είχες αφίσα τον Μπαμπινιώτη και το Σαραντάκο!)

  14. 5! = 120

  15. Παναγιώτης Κ. said

    Ανεπάντεχη εξήγηση!

    Ψηφίζω την πρόταση του Κιντ.

  16. loukretia50 said

    Καλημέρα χαλκέντερε Νικοκύρη!
    Ημείς… μόνο κατά περίπτωση!

    5. Θαυμάσια εκπομπή, αλλά κι εσύ μισές δουλειές!

  17. sarant said

    12 Αν θυμάμαι καλά, στα λατινικά υπάρχουν δύο calx, ένα η φτέρνα κι ένα το calcius, ασβέστης κι έτσι. Η φτέρνα είναι άσχετη, το άλλο πιθανόν προέρχεται από το χάλιξ ή είναι και τα δύο δάνεια από τρίτη γλώσσα.

  18. sarant said

    8 Κιντ, αξίζει άρθρο βέβαια, αλλά έχω γράψει μερικά βασικά εδώ:

    https://sarantakos.wordpress.com/2019/09/16/chemia-2/

  19. Corto said

    17: Είναι δύο διαφορετικές λέξεις λοιπόν. Ευχαριστώ πολύ για την απάντηση!

  20. Voyageur autour de la chambre said

    Καλημέρα.
    Αυτά που αναγγέλλει η Μανίνα στην εικόνα (χαλκομανίες που σιδερώνονται στα ρούχα) εγώ τα θυμάμαι σιδεροτυπίες.
    Κατά τα άλλα, πολύ ενδιαφέρουσα η ετυμολογία της χαλκομανίας. Αλλά ο τίτλος του άρθρου λίγο παραπλανητικός, όχι;
    «Μανία για χαλκό» – αλλά κουβέντα για χαλκό στο άρθρο 🙂

  21. Aghapi D said

    Έχουν κυκλοφορήσει και άλλες τεχνικές πια και χρησιμοποιούνται από επαγγελματίες και ερασιτέχνες https://www.imagine-create.gr/xeirotexnies/texniki-ntekoupaz/

  22. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Σχετική είναι η τεχνική του ντεκουπάζ.

  23. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα καὶ καλὴ χρονιά, ἔστω καὶ καθυστερημένα.

    Πολὺ ἐνδιαφέρον τὸ σημερινό. Δὲν τὸ εἶχα σκεφτεῖ μέχρι τώρα. Μπορεῖ νὰ ἔκανα ὑποσυνείδητη σύνδεση μὲ τὴ χαλκογραφία

  24. ΣΠ said

    Για το ύφασμα υπάρχει η μεταξοτυπία.

  25. sarant said

    23 Καλώς τον, καλή χρονιά!

  26. nikiplos said

    Καλημέρα. Ωραίο άρθρο! Πίστευα πως ο όρος θα είχε να κάνει με τη χρήση κάποιου χάλκινου εκμαγείου στη διαδικασία της κατασκευής, αλλά να που πέφτω τελείως έξω, πρόκειται για παρετυμολογία. Αλλά ακόμη και στην απλή σκέψη, αν ήταν μια διεργασία που χρησιμοποιούσε χαλκό, θα την λέγαμε χαλκοτυπία κι όχι χαλκομανία.

    Θυμήθηκα κι εγώ τα καλκίτος ως παιδί. Αργότερα στο ΕΜΠ τα γράμματα καλκίτος, τα λέγαμε λεντρασέτς ή κάτι τέτοιο, αλλά ήταν κάτι τελείως διαφορετικό, ήταν έτοιμα γράμματα για να τα βάλουμε σε σχέδια ή σε άλλα προϊόντα. χωρίς να το γουγκλίσω εικάζω πως ήταν λετρασέτς χωρίς ν, αλλά για να οξυγονώνεται καλύτερα ο ΕΜΠιανός εγκέφαλος βάζαμε νί.

    Ως προς την εικόνα του άρθρου που έβαλε ο Νικοκύρης: Εντάξει το καταλαβαίνω τα κοριτσόπουλα των 80ς – οι τοτινές συμμαθήτριές μου, να θέλουν να βάλουν σιδερότυπο είτε τις ευειδείς σταρ, είτε τον σφριγηλό νέο προφανώς πρωταγωνιστή σε κάποια σειρά. Τον γέροντα απο κάτω ποιά στο διάβολο κοπέλα θα ήθελε να τον σιδεροτυπώσει σε Τ-σερτ διάολε! 🙂

  27. ΣΠ said

    26
    Ναι, χρησιμοποιούσαμε τα λετρασέτ για να βάζουμε τίτλους, ετικέτες κλπ. σε διαγράμματα.

    Αργότερα χρησιμοποιούσαμε τα στένσιλ.

  28. loukretia50 said

    Άλλοτε και σήμερα , μικρή αναδρομή – σκόρπιες πληροφορίες

    The John Bibby Sons and Co. copper rolling mills located in Window Lane, Garston, was one of the first industries in what was then a small village, which was then separate from Liverpool.

    https://historic-liverpool.co.uk/tag/copper-works/

    =================

    A worker from BHP Billiton’s Escondida, the world’s biggest copper mine, is pictured inside a copper cathodes plant in Antofagasta, Chile March 31, 2008.

    https://www.reuters.com/world/americas/chiles-decades-old-mining-deals-may-hinder-bid-lift-copper-royalties-2021-06-24/

  29. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Ναι, τα kalkitos τα πρόλαβα, για δε τα λετρασέτ μη θυμηθώ πόσα λεφτά έφαγα στο Πολυτεχνείο… Ο τότε καθηγητής Οδοποιίας Μαλέρδος ίχε δηλώσει ότι βαθμολογεί εξαιρετικά την πλύ καλή προυσίαση… Έτσι, την εποχή που φυσικά ακόμα δεν υπήρχε AutoCAD, φτιάχναμε μηκοτομές και διατομές σε μιλιμετρέ, όπου όλα τα αριθμητικά στοιχεία τα φτιάχναμε με Letraset ! (όχι όλοι βέβαια, μερικοί που «τσιμπήσαμε»…)
    Και η πλάκα ήταν πως αχρηστεύονταν οι καρτέλες από την ελλειψη του «0», το οποίο ήταν σε εξαιρετική συχνότητα φυσικά (π.χ. με το που έγραφες Χ.Θ. 0+000, να σου έδευγαν τέσσερα μηδενικά…)
    Τώρα θα μου πεις, γιατί δε χρησιμοποιούσες στέλσιλ; Ε γιατί σε τόσο μικρά ψηφία, δεν υπήρχαν. Το μικρότερο στέλσιλ δε βόλευε…

    Υπήρχαν και τα «ράστερ», που ήταν μαύρα κομμάτια με κουκκίδες, και τα χρησιμοποιούσες για να βάζεις σκιές στις αρχιτεκτονικές όψεις… Μου έχει τύχει φάση σε Πολεοδομία, που ο μπροστινός «κόπηκε» από το αρχιτεκτονικό Συμβούλιο, γιατί είχε βάλει τόσο σκούρο ράστερ από πάνω, που πια δε φαίννταν τα στοιχεία της όψης ! Και μονολογούσε «Ρε γαμώτο, και του έριξα και τρία χιλιάρικα ράστερ επάνω !»

  30. loukretia50 said

    Οι «χαλκευμένες κατηγορίες» πώς προέκυψαν?

  31. sarant said

    28 Εντυπωσιακή η φωτογραφία απο τη Χιλή!

  32. Πάνος με πεζά said

    Τα «χαλκευμένα» (=ψεύτικα) αντίγραφα, το «χαλκείο» κλπ., δεν είναι από την ίδια ρίζα;

  33. Νέο Kid said

    Και βέβαια μη ξεχνούμε ότι απ το χαλκό πήρε το όνομά της η Κύπρος μας!
    Βέβαια πλέον δε βγάζει χαλκό, αλλά χαλκέντερους καρεκλοκένταυρους πολιτικούς. Πού μόνο τους μέλημα είναι η «λύση» του κυπριακού…

  34. Αγγελος said

    NεοKid, ο Λεώνικος δεν είναι ο μόνος. Κι εγώ είχα κάνει την ίδια σκέψη μικρός — και την απορία γιατί να τις λέμε χαλκομανίες, και τη σύνδεση με τις γαλλικές λέξεις όταν αργότερα τις έμαθα. Και εικάζω ότι πολλοί εδώ μέσα είχαμε τέτοιες ανησυχίες 🙂 από μικροί — και το χούι δεν φεύγει, γι’ αυτό και συχνάζουμε σε τέτοια μέρη…

  35. Α. Σέρτης said

    «τουλάχιστον στα σημερινά ιταλικά δεν βρίσκω να υπάρχει αυτός ο όρος, calcomania»

    «Ακριβέστερα από το λεξικό του Ανδριώτη ετυμολογεί το λεξικό του Παλέρμου τη λέξη χαλκομανία από το ιταλικό calcomania , παράλληλο τύπο του decalcomania»
    (Κριαράς, Θητεία στη γλώσσα, 1998, σ. 182)

  36. Pedis said

    Πολύ ωραίο άρθρο!


    Στο ετυμολογικό λεξικό του Μπαμπινιώτη η χαλκομανία θεωρείται δάνειο από το ιταλ. calcomania (και όχι decalcomania) αλλά, τουλάχιστον στα σημερινά ιταλικά δεν βρίσκω να υπάρχει αυτός ο όρος …

    Τρίκυνας :
    https://www.treccani.it/vocabolario/decalcomania/

    decalcomanìa s. f. [dal fr. décalcomanie, comp. di décalquer (v. decalcare) e -manie «-mania»]. – Processo di stampa a colori, detto anche calcomanìa …

    GRADIT:

    https://dizionario.internazionale.it/parola/decalcomania
    1887; dal fr. décalcomanie, comp. di décalquer “decalcare” e -manie “-mania”.

    1. TS graf. tecnica di trasferimento di immagini da un supporto di carta speciale a una superficie definitiva; decalcomania a umido, a secco, a seconda che, per farlo aderire, il disegno debba essere inumidito o sia ricoperto da un adesivo trasparente (accorc. calcomania)
    2. CO l’immagine preparata per il trasferimento; l’immagine applicata sulla superficie definitiva

  37. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Στο 44:00 στο εσωτερικό των μεταλλείων

    https://sarantakos.wordpress.com/2019/09/29/neruda/#comment-607626

    Μαρμαγκώθκα 🙂

  38. Αγγελος said

    (30-32) Όχι βέβαια από τη ρίζα της χαλκομανίας, παρά από το μέταλλο. Χαλκεύω = φτιάχνω από χαλκό, και γενικότερα από στερεό υλικό (το Liddell-Scott παραθέτει έναν απίστευτο στίχο του Πινδάρου, «ἐξ ἀδάμαντος ἢ σιδάρου κεχάλκευται μέλαιναν καρδίαν ψυχρᾷ φλογί», που αν τον έγραφε μαθητής σε έκθεση μάλλον θα του τον διορθώναμε)· αλλά πότε πήρε αυτή η λέξη τη σημασία του «πλάθω ψέματα» θα ήταν ενδιαφέρον να το μάθουμε.

  39. spyridos said

    28 , 37

  40. Pedis said

    Χαλκομανίτα …

  41. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ωραίο ! Άλλη μια κρυμμένη ιστορία λέξης!
    Κι εγώ νόμιζα ότι κάποια ουσία σχετική με χαλκό, παλιότερη από την κόλλα θα είχε δώσει την ονομασία στις χαλκομανίες
    .
    Καλκίτος

  42. Janix said

    (17)
    Καλημέρα, ωραίο άρθρο, να συμπληρώσω οτι στα Ιταλικά έχουμε -εκτός απο τις λέξεις- calce (ασβέστη), calco(αντίγραφο), calcagno (φτέρνα ή/και πατούσα) και calcolo (υπολογισμός ) calcolatore (υπολογιστής)

  43. Spiridione said

    Από τον Γεωργακά (1978):
    Το νεοελληνικόν χαλκομανία (η) ‘σχέδιον ή εικών με ειδικά χρώματα επεξεργασμένη ούτως ώστε να επικολλάται εις ύαλον, πορσελάνην, ξύλον, χάρτην κλπ.’ (δεν είναι σύνθετον του χαλκός και μανία) και το αγγλ συνώνυμον decal είναι ετυμολογικώς ισοδύναμα: το γαλλικόν decalcomanie των μέσων του 19ου αιώνος της ιδίας σημασίας και σύνθετον του decalquer ‘μεταφέρω χάραξιν, αχνάριο’ και manie ‘πάθος, μανία, ιδιοτροπία, βίδα’ παρελήφθη εις την αγγλικήν υπό τον τύπον decalcomania (1864) και συνεκόπη εις την αμερικανικήν αγγλικήν εις decal. Η ίδια γαλλική λέξις υιοθετήθη εις την ιταλικήν και προσηρμόσθη υπό τον τύπον decalcomania (1884, 1905). Φαίνεται ότι δεύτερος γαλλικός τύπος *calcomanie υπήρξε, αν και δεν παραδίδεται, διότι εκ τοιούτου τύπου πρέπει να προήλθον ο ισπανικός calcomania (1884: εις την ισπανικήν υπάρχει calco ‘μεταφορά χαράξεως’) και ο ιταλικός calcomania (19ος αιών. εις την ιταλικήν υπάρχουν και calco ‘σχεδίασις επί διαφανούς χάρτου’ και ρήμα calcare ΄σχεδιάζω’), χρησιμοποιούμενος παραλλήλως με τον προμνημονευθέντα decalcomania. Παρατηρείται παρετυμολογική παρέμβασiς των λέξεων, ισπανικής (1832) και ιταλικής calcografia, calcotipia, με την σημασίαν ‘χαρακτική εις χαλκόν, χαλκογραφία’, έναντι των γαλλ . chalcographie, και chalcotypie (προφερομένων με κ.), εις τα οποία υπόκειται chalco- ( λατιν. chalcus, σύνθετα chalcophonos, chalcosmaragdus, και αι τρείς απαντούν εις τον Πλίνιον, ελλην. χαλκός). Οι τύποι *calcomanie και calcomanίa προήλθον εκ συντμήσεως των decalcomanie και decalcomania αντιστοίχως. Η νεοελληνική λέξις χαλκομανία προήλθεν ή εκ της γαλλικής *calcomanie ή εκ της ιταλικής calcomania, αλλά προσηρμόσθη παρετυμολογικώς προς τα σύνθετα χαλκογραφία, χαλκοτυπία κλπ. και, όπως ήδη ελέχθη, δεν είναι ελληνικόν σύνθετoν εκ των λέξεων χαλκός και μανία.

  44. Κουνελόγατος said

    Μικρός δεν είχα γλωσσικές ανησυχίες, αυτά τα χούγια τα απέκτησα την ίδια πάνω-κάτω χρονική περίοδο που έμαθα το αφεντικό του ιστολογίου, εντάξει λίγο νωρίτερα… 🙂
    Αυτό που με απασχολούσε εκείνα τα χρόνια, είναι αν θα φαίνεται καλά το WALL στο άσπρο μπλουζάκι.

  45. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Μου λύθηκε απορία δεκαετιών! 🙂 Δεν το είχα ψάξει, βέβαια, ποτέ ετυμολογικά.

    – Έχει δίκιο όμως ο Leonicos (#10).
    Οι χαλκομανίες, poy γνωρίσαμε στη δεκαετία του ’50, όπως τις περιγράφει ήταν. Και απαιτούσαν μεγάλη προσοχή για να μην καταστραφούν. Συνήθως σκίζονταν σε κάποια σημεία και η χαλκομανία έβγαινε σαν ‘κουνημένη’.
    Πάντως και σήμερα χρησιμοποιούνται παρόμοιες χαλκομανίες νερού (που δεν είναι αυτοκόλλητα), για διάφορες χρήσεις. Όπως π.χ.

    Επίσης, πολλές μοντέρνες κοπέλες με παρόμοια τεχνική βάζουν διάφορες εικονίτσες πάνω στα -ιδιαιτέρως μακριά- νύχια τους, που στερεώνουν μετά με βερνίκι νυχιών.

    >>…που ανάγεται στα λατινικά, calcare και calx, η φτέρνα.
    Απ’ όπου και το calcio, φαντάζομαι.

  46. Νέο Kid said

    42. Το calcolo , calculus όμως είναι απ το χαλίκι. Σίγουρα.

  47. π2 said

    Ούτε εγώ ήξερα την προέλευση της χαλκομανίας. Το calcare με την έννοια αντιγράφω από έκτυπο μου θύμισε τα «δικά» μου έκτυπα, τα επιγραφικά, που λέγονται squeezes στα αγλλικά και estampages στα αγγλικά.

  48. Αγγελος said

    (46) Φυσικά. Υπολόγιζαν στον άβακα με χαλίκια. Άλλωστε calcul γαλλικά, εκτός από «υπολογισμός», σημαίνςι και «πέτρα στη χολή ή στα νεφρά»!

  49. 46 Κιντ, δεν θα παραθέσεις το διήγημα του Μπόρχες από το «Ρόδινο και γαλάζιο», με τον γαλάζιο τίγρη που δεν είναι τίγρης;

  50. ΣΠ said

    38
    Από το Ετυμολογικό Λεξικό Μπαμπινιώτη:

    χαλκεύω < αρχ. χαλκ-εύω «φτειάχνω όπλα / εργαλεία
    από χαλκό ή άλλο μέταλλο, είμαι μεταλλουργός»
    < χαλκ(ός) + παραγ. τέρμα -εύω "► Η μτφ. σημ. είναι
    ήδη αρχ. (πβ. Πινδ. Πυθ. 2.24: ἀψευδεῖ δὲ πρὸς
    ἄκμονι χάλκευε γλῶσσαν)

  51. leonicos said

    43 Spiridione

    Τα είπες όλα

  52. ΣΠ said

    26τέλος
    Στο εξώφυλλο της Μανίνας απεικονίζονται πρωταγωνιστές της παλιάς αμερικανικής σειράς Dallas.

  53. sarant said

    35 Nαι, τύπος καταγραμμένος μολις το 1905, πάντως (στο ετυμολογικό DELI)

    36 Αν ο ελληνικός τύπος καταγράφεται το 1889 και ο ιταλικός μόλις το 1887, δυσκολεύει η ιταλική προέλευση του όρου (βέβαια, οι καταγραφές έχουν αβεβαιότητα)\

    42 Τα calculus κτλ. προέρχονται από το άλλο calx, το χαλίκι

  54. mitsos said

    Καλημέρα
    (ή ίσως από τη γαλλική gratte-ciel, που είναι μεταφρδάνειο από την αγγλική λέξη).

    Πάμε για 6μύρια λέξεις αλλά …
    η εκφορά φρδ με δυσκολεύει λίγο

    Θα μου πεις όποιος το χάλκαιον χέρι του φόβου βαρύ αισθάνεται
    λιπόψυχος μπροστά ακόμα και σε χαλκομανία του Χαλκ θα είναι.

    Και ας μην ξεχνάμε σήμερα
    (πρώτη μέρα με σχολεία ανοικτά στην «Ιστορία της Ο» )
    πως το σπουδαιότερο προτέρημα για έναν εκπαιδευτικό είναι να έχει μεταδοτικότητα !

  55. leonicos said

    Περί Χιλής

    Όταν κυκλοφορούσαν οι Quilapayun τη μεγαλιώδη εποχή του Allente

    a la mina no boy
    no quero morir
    pro mucho calor

    το μόνο που θυμάμαι
    Οι δισκοι έμειναν στην προηγούμενη ζωή.

  56. leonicos said

    por mucho calor

  57. leonicos said

    30 Loukretia50

    Υποννοεί ότι »σφυρηλατούνται», διαμορφώνονται κατά το δοκούν, επειδή η χαλκός είναι σχετικά ελατός και όλκιμος (όπως λέγαμε στην εποχή μου)

  58. Νέο Kid said

    49. Όχι. 😬 Πάρε όμως ένα κυπριακό «βιβλίο εκπαιδευτικού» για τον Μπόρχες ( δεν το έχω διαβάσει αναλυτικά. Μπορεί να λέει και λαμακίες… πάντως είναι εντυπωσιακό ότι έχουν Μπόρχες . Πότε και πού τον διδάσκουν δεν ξέρω όμως…)

    Click to access borges.pdf

  59. loukretia50 said

    ‘Αφησε εποχή ο χαλκός! Και όχι μόνο την αρχαία!

    https://azmemory.azlibrary.gov/digital/collection/sn94050892

  60. Καλημέρα, και καλή χρονιά (νομίζω ότι δεν έχω ξαναγράψει φέτος).

    Χμμμ… Τον Αύγουστο, στα «Συνανθρώπινα μεζεδάκια», λινκ στα οποία πολύ βολικά έχει βάλει το wordpress στο τέλος του άρθρου, στην ενότητα «Σχετικά» 🙂, αναφέρεται το εξής:

    «Η ύπαρξη του Mitmensch καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι «μόνο στα ελληνικά υπάρχει λέξη ‘συνάνθρωπος’», αλλά και το ΛΚΝ, που προτείνει ετυμολογία από μεταφραστικό δάνειο, σφάλλει. Οπως επισημαίνει το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, η λέξη υπάρχει στα μεσαιωνικά χρόνια, π.χ. στη Διήγηση Αλεξάνδρου «οι ηγαπημένοι του και οι άρχοντές του και οι συνάνθρωποί του αφήνουν τον η συντροφία του και φεύγουν», ενώ στα ελληνιστικά χρόνια βρίσκουμε ρήμα συνανθρωπώ και συνανθρωπίζω. Δεν πρόκειται επομενως για μεταφραστικό δάνειο.

    Κατά πάσα πιθανότητα η γερμανική λέξη είναι ανεξάρτητος σχηματισμός, αλλά αυτά θα τα βρουν οι ετυμολόγοι. Πάντως, ο συνάνθρωπος δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα.»

    Επιφυλάσσομαι βέβαια για την περίπτωση που έχει γραφτεί κάτι άλλο σχετικό εδώ στο ιστολόγιο και δεν το έχω πάρει χαμπάρι.

  61. ΚΩΣΤΑΣ said

    Στο δικό μου μυαλό η χαλκομανία είναι συνδεμένη περισσότερο με την μαγκιά-απειλή, στα πολύ νεανικά μου χρόνια. Ήταν συχνή η έκφραση μεταξύ μας: κάτσε καλά γιατί θα σε κολλήσω χαλκομανία στον τοίχο.
    Δεν ξέρω αν ήταν διαδεδομένη έκφραση ή αποτελούσε ιδιόλεκτο της δικής μας στενής ομάδας.

  62. Να θυμηθούμε και την ακτιβίστικη σχολική ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΓΕΝΟΥΣ του Λευτέρη Σταυριανού που έγραφε για τον Αλιέντε, καταγγέλλοντας τη χαλκο-μανία των αποικιοκρατών και των ντόπιων συνεργατών τους (με το φοβερό παράθεμα για το χαλκό στα ισπανικά):
    Στη δεκαετία του 1960 η τιμή του χαλκού έπεσε και οι εταιρείες πλήρωναν
    όλο και λιγότερο στην Κυβέρνηση της Χιλής. Ο Σαλβατόρ Αλιέντε κέρδισε τις
    εκλογές του 1970 με το σύνθημα «Ahora, el Cobre is Chileno». (Τώρα ο χαλκός
    είναι Χιλιανός). Μόλις έγινε Πρόεδρος, ο Αλλιέντε εθνικοποίησε τα ορυχεία
    χαλκού. Αποζημίωσε με μικροποσά τις Αμερικανικές Εταιρείες, με το επιχείρημα
    ότι είχαν ήδη πολύ γενναιόδωρα αμειφθεί με τα υπέρογκα κέρδη που είχαν
    πραγματοποιήσει από το 1910.

  63. Έλα, ισπανικά διαβάζεις απ’ όσο θυμάμαι, θα σ’ αρέσει!
    https://medicinainternaelsalvador.com/tigres-azules-jorge-luis-borges-argentina-cuento-corto/

  64. spyridos said

  65. Το 63 πήγαινε στον Κιντ (58).
    https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Tigers

  66. miltos86 said

    «Ονομάστηκε στα γαλλικά décalcomanie, υβρίδιο λεξιλογικό από το γαλλικό λατινογενές ρήμα décalquer και το ελληνογενές manie, μανία, από την οποία έχουν σχηματιστεί πολλοί γαλλικοί όροι που δηλώνουν κυρίως πάθη.»

    Καλημέρα!
    Τώρα που λύσαμε πολύ ικανοποιητικά και αναντίρρητα τα του α’ συνθετικού, μόνο εγώ συνεχίζω να αναρωτιέμαι τι σχέση έχει η «μανία»; Δηλαδή η γαλλική λέξη ‘μανία/πάθος για να ξεπατηκώνω’ περιγράφει κάτι που μοιάζει με αυτοκόλλητο; Δεν είναι λίγο περίεργο που επιλέχθηκε αυτό το συνθετικό;

  67. leonicos said

    13 Νέο Kid

    Δεν συνέβαινε έτσι. Ο Σαραντάκος δεν είχε γεννηθεί και ο Μπαμπινιώτης δεν είχε πάρει πτυχίο.

    Αλλά ζούσε σε μια οικογένεια που ο πατέρας μιλούσε με όλους έξω, συνεργάτες και προϊσταμένους (λογιστής ήταν) λαντίνο, στο δρόμο μιλούσαμε ελληνικά, υποχρεωτικά, στον θείο Rafaello, ολα τα ξαδέρφια μιλούσαμε Rafaello (τη γλώσσα του σπιτιού, οταν έρχονταν σπίτι μας μιλούσαν Λαντίνο) και στην αδελφή του θείου Rafaello την Dussaulx μιλούσαμε Dussaulx αλλιώς έπεφτε ξύλο. Και στο νηπιαγωγείο εβραϊκά.

    Και βόιδι να ήσουνα, κάποιο ‘τσακ’ θα σου έκανε, τόσο οι ομοιότητες όσο και οι διαφορές. Βοηθούσαν και στην απομνημόνευση. Τα δε τούρκικα ήταν στη ημερησία διάταξη κάθε τόσο, διότι ο παππούς ήταν Κων/πολίτης ως προς την καταγωγή, και κάθε τόσο (εκείνος δεν υπήρχε) μας έρχονταν συγγενείς, με λαντίνο βέβαια, αλλά επηρεασμένα από την τουρκική. Και η Λαντινο δεν είναι ενιαία από τη Ρουμανία μέχρι την Κρήτη, όπως αντοιλαμβάνεσαι

  68. leonicos said

    λλά ζούσασε μια οικογένεια….

  69. @ 66 Miltos86

    Κατά κάποιον τρόπο, αυτά τα αυτοκόλλητα, οι (γαλλιστί) χαλκομανίες, ικανοποιούν το πάθος για εικονογράφηση, διακόσμηση σελίδας και λοιπά σχετικά. Έτσι το ερμηνεύω εγώ.

  70. @ 67 Leonicos

    Τη λαντίνο τη «χάρηκα» και εγώ στο Πέρα (τρία χρόνια που ήμουν στην ΚΠολη) με την εφημερίδα Salom που έβγαινε και είχε σελίδες στα ισπανικά (όπως τα έβλεπα εγώ).

  71. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα!
    Στην Αγγλία περί το 1750 αναφέρεται ότι εφευρέθηκε η ξεπατικούρα/ χαλκομανία , από τον ΑγγλοΓάλλο Simon François Ravenet (βλ. https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/glossary-terms/decalcomania ), έκτοτε δε η σχετική τεχνική χρησιμοποιήθηκε ποικιλοτρόπως προς έκφραση ανθρωπίνου πνεύματος, όπως για παράδειγμα στη ζωγραφική (βλ. Georges Hugnet, https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/24062/portrait-automatique-de-lautomate-dalbert-le-grand-automatic-portrait-automaton-albertus-magnus ), στη δημιουργία ποιητικών εικόνων ( Justinus Kerner “Klecksographien”, 1857) και στην ψυχάναλυση (βλ.Hermann Rorschach, 1921 και https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/glossary-terms/decalcomania ).
    Ωραίο το σχετικό ποίημα του Ιάπωνος Tarō Naka (23 January 1922 – 1 June 2014) που λογοπαίζει με ομόηχες λέξεις και διπλές σημασίες (kakekotoba το λένε αυτό το είδος λογοτεχνήματος), συγκεκριμένα και εν προκειμένω, με το Shi(し) που ακούγεται τόσο ως 死 (n, n-suf)=death; decease, όσο και ως 詩 (n)=poem; verse of poetry (βλ. http://www.romajidesu.com/dictionary/meaning-of-%E3%81%97.html ) και με το Me (目) που νοείται ως “Οφθαλμός” με τη διπλή σημασία «αιθητήριο όρασης» και «μάτι φυτού (που θα γίνει βλαστός, φύλλο ή άνθος)»:
    DÉCALCOMANIE II (by Tarō Naka, μτφρ Andrew Houwen & Chikako Nihei (βλ. “Anthology of Contemporary Poets(1959)” και “Music:Selected Poems, Isobar Press 2018”)
    shi (poem) is a needle’s gleam spreading on the marble
    me (eye) is the magnet on which its light converges
    shi (death) is invisible sap climbing inside a tree
    me (bud) is the thorn it feeds pricking the outside world

    shi (poem) is the shadow of a soaring bird
    me (eye) is the rifle bullet following in its tracks
    shi (death) is a moth’s disturbance circling the night’s crown
    me (bud) is the flame subsiding on the candlestick

    shi (poem) is a black rose
    me (eye) is the trembling antenna
    shi (death) is the sea-bed’s tangled algae
    me (bud) is the slicing blade

    shi and shi are the ciphers
    me and me are the decipherers
    shi and shi are the pollen
    me and me are the carriers

    Όπου αφενός επισημαίνεται η συγγένεια ποιήματος-θανής στη βάση μυστηρίου και κρυπτικότητας αμφοτέρων, αφετέρου η διάκρισή τους, αφού το μεν συλλαμβάνει και αποκαθαίρει η ματιά μας τον δε ένα όποιο ασήμαντο φιντάνι, κι αφού “ένα ποίημα – η Τέχνη εν γένει- δεν είναι παρά μια μεγαλειώδης διαμαρτυρία για το θάνατο, όταν δεν είναι μια ταπεινή εξομολόγηση που ψιθυρίζεται προς ανθρώπους ευγενικούς”.
    Με λίγα λόγια ένα μάτι και ένα μπουμπούκι, είναι οι αποκρυπτογράφοι Ποίησης και Πεθαμού, ξεπατικούρα τους και ωραία χαλκομανία τους (και ωραία πρώτη ύλη για χαλκέντερους σαν και τον Νικοκύρη).

  72. leonicos said

    Ελπίζω ο Σαραντάκος να μάθει καμιά ορθογραφία

    Εδώ σε θέλω κάβουρα να περπατάς στα κάρβουνα. Νε τα βάλεις όλα στα μεζεδάκια του Σαββάτου

    Αστυνομική Διαταγή έτους 1907
    Προς απάσας τας αρχάς που διηκούν το χωρίον Ματαράγκα Καρδίτσης: Δήμαρχο, ιερέα του χωριού, Δάσκαλο και άπαντας τους προύχοντας του χωριού.
    Ήλθα εις Ματαράγκαν κατόπιν διαταγής του Διοικητού μου μετά ενός χωροφύλακος πρός επιβολήν της τάξεως από άκρου είς άκρον του χωριού, άνευ χρονοτριβής και άμεσα.
    Διότι προχθές στο σιργιάνη μετά την θίαν και Ιεράν λιτουργίαν εν τω Ναό όταν έπεζαν τα κλαρίνα και τα όργανα ο Κώστας (ας μη αναφέρο το ονομά του) χόρευε σινέχια μπροστά χορίς να αφίνη και τους άλους να χορέψουν μπροστά με κατά σινέπια παραξιγιθίκανε και πλακοθίκανε στο ξίλο με τα παλούκια και τα μαχέρια και κατά σινέπια να τραβματιστούν πολλοί άνθροποι.
    Πάραφτα να εφαρμόσετε απάσας τας εξίς διαταγάς μου .
    1) Αν ξανασιμβή τιάφτη πράξης εν τω χωρίο να γνορίζετε ότι θα σας συλλάβω και άνεφ χρονοτριβής άμεσος θα σας κλείσο στη φυλακή. Όταν πέζουν τα κλαρίνα και τα μουσικά όργανα στο σιργιάνη στο πανιγίρη και στο γάμο πρέπη να χορέβουν μπροστά άπαντες που επιθιμούν να χορέψουν και όχι μόνο ο ίδιος άνθροπος. Αφτό είνε γαηδουριά.
    2) Μου αναφέρθικε ότι ο γάηδαρος του χαντζόπουλου τον Σεπτέμριο μπίκε στο καλαμπόκ του Βάϊου (ας μην αναγράψο το επίθετο)και ο Βάϊος εκνεβρίστικε και κάρφοσε τον γάηδαρο με τιν αξάλη στο ένα καπούλη. Καταλαβένετε ο γάηδαρος δεν είναι o όνος αλά ο Βάϊος. Άνεφ πολόν σκέψεον καταλαβένη κανής ότι το κεφάλη δεν έχη μιαλό αλά κολοκιθόσπορο. Απαγορεύετε να ξαναγίνη εκ νέου τέτιο απαράδεκτο η παράμιο πράγμα.
    3) Πήγα στο μαγαζη για κάφε και από έξο βρομούσε κατρουλιό. Απαγερεύετε να κατουράτε, έξω στον τίχο του μαγαζιού•
    4) Απαγορεύετε το βρισίδιν το φονασκίν και εντός του καφενίου το ανεμίζιν διότι είναι χιμόνας, και εσθάνετε τις αποφορά από τι βρόμα. Όστις επιθιμή να ανεμιστή να εξέρχετε έξοθεν του καφενίου.

    5) Ίδα πολές γυνέκες να πιάνουν τη σιγγούνα μετά του υποκαμίσου να το τραβούν πρότα έμπροσθεν να ανίγουν τα πόδια και να ουρούν ορθίος. Το τιούτον είναι απαράδεκτο και πρέπη άνεφ χρονοτριβίς να τις βρακόσετε άπαξ και διαπαντός.
    6) Όταν λίαν προΐαν πάτε τα γελάδια στο γελαδάρη και γιρίζοντας πρέπη ανιπερθέτος να μαζέβετε τις βονιές των ζώον από το δρόμο, το ίδιο να κάνετε και το βράδη διότι δεν έχη που να πατίση όστις βαδίζη εις τας οδούς του χωρίου. Και έκτος του τιούτου σας χριάζοντε αι βονιές να ζεστένεστε στο μπουχαρί το χιμόνα με τα κρία.
    7) Σε. κάθε πανιγίρι αποκριές Πάσχα και γάμους που βαδίζη καλοντιμένος ο κόσμος και πάι στην Εκλισία και μετά χορέβη στο σιργιάνια και στους γάμους πρέπη άπαντα τα σκυλιά να είναι δεμένα δια χονδρόν αλισίδεον και σχινίον προς αποφιγίν ατιχιμάτων εκ τον σκιλοδακομάτων.
    8) Να μίν πίνετε πολί ινοπνευματόδη ποτά τσίπουρα και ίνους και μετά ξερνοβολάτε και κάνετε χαζαμάρες.
    9) Να τιρίσετε άνεφ αντιρίσεος και χρονοτριβής την άνοθεν τάφτην διαταγήν μου άνθροπη σκύλη και γινέκες διότι όπιος συληφθή παραβάτις θα τον σιλάβο θα τον κλίσο στο σχολίο και αλίμονο του θα τον ταράξο και θα τον μαβρίσο στο ξίλο
    Να με σινχορίτε αν έκανα κάπιο σιντακτικό λάθος καθότι τελίοσα και εγώ την τρίτη του Δημοτικού σχολίου διότι δεν με έστιλε ο πατέρας μου από το χωρίον στιv Λάρισσαν για να μάθο περισότερα γράματα Σαν γκαραγκούνις που είμε και εγώ καταλαβένετε άπαντες τας γραφάς μου τας οπίας θέλετε δεν θέλετε θα τας τίρισετε ανιπερθέτος.
    Εν Ματαράγκα τη 8η Δεκεμβρίου 1907
    Ο Διοικητής του Χωρίου
    Νικόλαος Παπάκωνσταντινου
    Υπονωμοταρχης
    Ακριβές αντίγραφον του ευρισκομένου
    πρωτοτύπου εις χείρας του Λαρισσαίου
    Κων/νου Παπαθανασίου

  73. leonicos said

    Πρέπει να σας μάθει γράμματα κάποιος εώ μέσα

    ΥΓ το ‘εδώ’ με δέλτα

  74. @ 71 Costas Papathanasiou

    Ωραίο και πλούσιο.
    Να προσθέσουμε και το 4, επίσης shi (四) και την ιστορία και την πόλη που λέγονται shi και που θα εμπλουτίσoυν περισσότερο τη στιχουργική… 🙂

  75. dryhammer said

    72. Δλδ το πρωτότυπο το έχει ο από πάνω σου; [ο του #71;]

  76. Κουνελόγατος said

    67. «Και στο νηπιαγωγείο εβραϊκά».
    Σοβαρά; Που και πότε έγινε αυτό; Στην Ελλάδα;

  77. […] Ένα μικρό άρθρο σήμερα, απάντηση σε απορία φίλου τις προάλλες. Δημοσιεύουμε βεβαια κατά καιρούς, περίπου μια φορά το χρόνο, άρθρα με μαζεμένες απαντήσεις σε ερωτήσεις φίλων του ιστολογίου, αλλά εκείνες είναι πιο σύντομες. Εδώ, η έκταση της απάντησης δικαιολογεί ξεχωριστό άρθρο, έστω και μικρούτσικο. Λοιπόν, τις προάλλες με ρώτησε ένας φίλος: “Τι σχέση έχει η… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/01/10/decalcomania/ […]

  78. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    26, 27, 29
    Λετρασέτ! [Βλέπω υπάρχει ως λήμμα σε ελληνικά λεξικά! (Μπαμπινιώτης, Φυτράκης κ.ά.)]
    Μεγάλη σχεδιαστική διευκόλυνση τότε. Ήταν σε χρήση μέχρι και τέλη δεκαετίας του ’90, πριν γενικευθεί η χρήση πλότερ και διαδοθεί το CAD, κυρίως.
    Εδώ, τα αυθεντικά… 🙂

    Τα στένσιλ όμως προηγήθηκαν του λετρασέτ (όπως αφήνει να εννοηθεί και ο ΠμΠ, στο σχ. 29).

  79. ΓιώργοςΜ said

    Καλησπέρα, καλή χρονιά! (Δεν πρέπει να έχω ξανασχολιάσει φέτος.)
    Εκτός από τη χαλκομανία, μου λύθηκε η απορία και για τα decals που είχαν (και έχουν, υποθέτω) τα πλαστικά συναρμολογούμενα μοντέλα.
    Νόμιζα πως σήμαιναν «σήματα» τότε.

  80. Spiridione said

    Στη μαρμάγκα ένα σχόλιο

  81. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Εσύ δεν είσαι άνθρωπος,
    είσαι χαλκομανία
    και να κολλήσεις δεν μπορείς
    σ’ αυτή την κοινωνία.

    Κάτι παλιές χαλκομανίες και σκουριασμένες Κυριακές
    ασπρόμαυρες φωτογραφίες, πληγές.

  82. Χαλκομανίες.
    Εμείς έτσι λέγαμε εικόνες παλιάς αισθητικής που τις φυλάγαμε σε τετράδια, ειδικά αγορασμένα γι’ αυτό τον σκοπό. Συχνά ήταν με άσπρες σελίδες. Είχαμε μια συλλογή της μάνας μας και με την αδερφή μου συνεχίσαμε. Δεν τις ξεκολλάγαμε σαν αυτοκόλλητα, ούτε αφαιρούσαμε την επικόλλησή τους. Αν θυμάμαι καλά τις βρέχαμε από πίσω και μετά κολλούσαν στο χαρτί. Όχι τέλεια, γιατί νομίζω πως αργότερα τις βρίσκαμε να έχουν φύγει και τις στερεώναμε με κόλλα που είχε πια κυκλοφορήσει. Οι εικόνες ήταν σαν αυτή:
    https://guardache.wordpress.com/2012/12/07/%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%B5%CF%83-vintage-%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CF%83-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%B5%CF%83-%CE%BC/#jp-carousel-20319
    Κάπου τις έχουμε φυλάξει.
    Όσο για την ξεπατηκωσούρα (εμείς έτσι τη λέγαμε) πόσος χρόνος τα απογεύματα να φτιάχνεις χάρτες! Με ξεκαπηκωσούρα το σχέδιο και μετά χρωμάτισμα. Ξύναμε την άκρη της μύτης των χρωματιστών μολυβιών με ξυραφάκι να βγει σαν σκόνη η μπογιά και μετά με βαμβάκι απαλό χρωμάτισμα να φτιάξουμε τις ωραιότερες θάλασσες, πεδιάδες και βουνά.

  83. Costas X said

    Καλησπέρα !

    Ωραίο άρθρο, έλυσε την απορία πολλών !

    1. Στα τέλη του ’70, τις χαλκομανίες που έδιναν τα περιοδικά, και χρειαζόταν σιδέρωμα, τις λέγαμε «σιδερότυπα».
    2. Θυμάμαι τα «Kalkitos», ήταν συγκεκριμένη μάρκα, αγαπημένα της μικρής αδελφής μου στις αρχές του ’80.
    3. «Αντισκωμάρα» είναι η «ξεπατηκωτούρα» στα κορφιάτικα, και «αντισκώνω» το «ξεπατηκώνω».

  84. Πάνος με πεζά said

    @ 78 : Με συγκίνησες, ακριβώς αυτή τη μάρκα έπαιρνα (R41), και ούτε ξέρω κι εγώ πόσα μισογεμάτα έχω ακόμα… Στο μικρό μαγαζάκι του Μουγκοπέτρου, απέναντι από την είσοδο Στουρνάρη…

  85. antonislaw said

    Πολύ διαφωτιστικό και το σημερινό άρθρο, δεν είχα ιδέα πόθεν η χαλκομανία=ξεπατικούρα.
    Όταν ήμουν παιδί, τέλη 70 και μέσα 80’ λέγαμε στο Ρέθυμνο και «ξεπατικωτούρα» την ξεπατικούρα.
    Ήταν πολύ στη μόδα –και-εκείνη την εποχή οι χαλκομανίες, τόσο που θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για μανία. Επίσης σε πολλά μεταχειρισμένα βιβλία, και αναγνωστικά, που έχω ελληνικά και ξένα έχουν μέσα χαλκομανίες που τις έβαζαν αδιακρίτως τα παιδιά! Και τώρα τα παιδιά μου κολλούν παντού αυτοκόλλητα, που είναι επίσης σε ευρεία χρήση. Η χαλκομανία –και τα αυτοκόλλητα- είναι μόδα διαχρονική για τα παιδιά-και διατοπική- και δεν μπορώ να φανταστώ το γιατί, γιατί αργότερα ως ενήλικοι μας περνάει. Ίσως ικανοποιεί την ανάγκη τους για δημιουργία και για κάποια πρώιμη εικαστική παρέμβαση στο χώρο τους, στα τετράδια.
    Από την εποχή που ήμουν μικρός θυμάμαι αφενός τα σιδερότυπα του Μπλεκ και του Αγοριού, τα οποία όντως έβγαιναν πολύ αχνά στα μπλουζάκια, πρωτόγονα πολύχρωμα τατουάζ με στρουμφάκια που βρίσκαμε σε τσίχλες και τα σαλιώναμε και τα αποτυπώναμε πάνω στα χέρια μας και αυτά που αναφέρει η Έφη, τις χαλκομανίες (δεν θυμάμαι να τα λέγαμε καλκίτος) που στην πραγματικότητα ήταν λετρασέτ, μάλλον αποτυπώνονταν με την τεχνική των λετρασέτ, και που ήταν αρκετά δημιουργικό γιατί πάνω σε ένα φόντο μπορούσες να ξεπατικώσεις άπαξ τους ήρωες και τα άλλα σκίτσα και να φτιάξεις τη δική σου ιστορία.

    47 «Το calcare με την έννοια αντιγράφω από έκτυπο μου θύμισε τα «δικά» μου έκτυπα, τα επιγραφικά, που λέγονται squeezes στα αγλλικά και estampages στα αγγλικά».

    Το «δαχτυλίδι του Μίνωα» από την Κνωσσό και το έκτυπό του:

    Υπάρχει και ελληνικός όρος «σταμπωτά» που χρησιμοποιείται και για ξυλοτεχνήματα, όπως πχ οι σταμπωτοί ξύλινοι σταυροί και εικονάκια που συνηθίζονται ως ενθύμια από το Άγιο Όρος, έχουν μείνει περιώνυμα αυτά που έφτιαχνε ως εργόχειρο ο ΓεροΠαΐσιος. Δηλαδή υπήρχε μια μήτρα ατσάλινη πάνω στην οποία πιέζεται μαλακό ξύλο και αποτυπώνεται η μορφή. Στη φωτογραφία οι μήτρες του ΓεροΠαΐσιου, βοήθειά μας.
    https://lh4.googleusercontent.com/proxy/trVcOIHki-l_klILtx0–l5Bo0bY5YvalVjM52xJvFO8hsD6uTIz79jPLDnKWqVawU0C95iERkCSBZZkUgD9doPTwjiaXfmfyA=s0-d

    Υπάρχει βέβαια και το σταμπωτό βιομηχανικό δάπεδο ή σταμπωτό τοίχου, που δίνονται σχέδια πχ πλακακίων σε βιομηχανικά δάπεδα ή τοίχους

  86. Πάνος με πεζά said

    Σωστά, τα στένσιλ προηγήθηκαν των λετρασέτ. Η λέξη είναι γνωστή από πολύ παλιά : αναφέρεται στο θεατρικό έργο «Καληνύχτα Μαργαρίτα», για τις μεμβράνες που χρησιμοποιούνταν στους αυτοσχέδιους κατοχικούς πολύγραφους. Τιποτα βεβαίως δεν εξασφαλίζει ότι η λέξη υπήρχε στην Κατοχή, Μπορεί να μπήκε στο διήγημα του Χατζή που εκδόθηκε το 1953, ή στο θεατρικό του Γεράσιμου Σταύρου, τη δεκαετία του 60 (πρώτη παρουσίαση 1967).
    Ενδιάμεσα των στένσιλ και των λετρασέτ, χωρίς βεβαίως καμία σχέση μετο θέμα του κειμένου, αλλά στην ίδια λογική, εμφανίστηκαν και αυτά, πουτα πρωτογνωρίσαμε ως «Μαγικά γρανάζια» !

  87. Πάνος με πεζά said

    Και η μαθηματική απορία της ημέρας : «χαλκομανία» + «ξυστό» = 0 ;;;

  88. … χαλκομανίες … που μπορούσες να τις
    σιδερώσεις πάνω σε ρούχα, … όχι πάντα με τέλειο αποτέλεσμα. …

    Αναμενόμενο, δεν μπερδεύουν
    χαλκό με σίδερο

  89. 20,
    ΧαλκοΜανίνα,
    επομένως!

  90. 27, … λετρασέτ … στένσιλ. …

    Μπράβο, τελευταία φορά που τα είχα χρησιμοποιήσει ήταν πριν το 1990.

    Το στένσιλ παραμένει τεχνική στην λιθογραφία για μικροηλεκτρονικά.

  91. 31, … 28 Εντυπωσιακή η φωτογραφία απο τη Χιλή! …

    Μια εικόνα = Χίλιες λέξεις!

  92. Πάνος με πεζά said

    Κι ήταν κι εκείνη η γυμνάστρια, που κόλλαγε με μοναδικό τρόπο στο δάπεδο, κατά την έξοδο… Πώς την έλεγαν… Χαλκομανέτσι !

  93. 46, … 42. Το calcolo , calculus όμως είναι απ το χαλίκι. Σίγουρα. …
    48, … calcul γαλλικά, εκτός από «υπολογισμός», σημαίνςι και «πέτρα στη χολή ή στα νεφρά»! …

    Διαφωτιστικά σχόλια, γιατί μετά το «calcare και calx, η φτέρνα» αναριωτόμουν σε ποιο ανατομικό σημείο εστιάζεται το calcul

  94. dryhammer said

    92. Κι όταν «πιάνει» το κριθαράκι στον πάτο του τσουκαλιού γίνεται χαλκομανέστρα

  95. Spiridione said

    Μερικές ανευρέσεις ενδεικτικά της calcomania τον 19ο αιώνα
    Σε διαφήμιση ιταλικού περιοδικού το 1878, Io son la farfalla che scherza tra i fiori:
    Busta assortita di auguri, carte protumato … calcomania esemplari per ogni busta …
    https://books.google.gr/books?id=uyqJjvo_Ns0C&pg=PA132&dq=%22calcomania%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi5vb7Djqf1AhW1_rsIHcAYA3c4FBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22calcomania%22&f=false

    L’Esposizione di Parigi del 1878 illustrata, 1879
    Allo stesso intento l’Istituto fa acquisto di calcomanie…
    https://books.google.gr/books?id=Arj0aouK96sC&pg=PA638&dq=%22calcomanie%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiVgNnek6f1AhULh_0HHbUhCE44HhDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22calcomanie%22&f=false

    Ateneo veneto: Rivista mensile, 1881
    Riportando io l’autorevoli parole di que ‘ due sommi poeti a sfavore del teatro moderno, non si creda già ch’io voglia commendare que ‘ cretini che vorrebbero pur sempre la tragedia una calcomania dell’antica …
    https://books.google.gr/books?id=Q3rNAAAAMAAJ&pg=RA1-PA327&dq=%22calcomania%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi5vb7Djqf1AhW1_rsIHcAYA3c4FBDoAXoECAUQAg#v=onepage&q=%22calcomania%22&f=false

    Βραζιλιάνικο λεξικό του 1865, Diccionario historico e geographico da provincia de S. Pedro ou Rio Grande do Sul
    https://books.google.gr/books?id=nRY0AQAAIAAJ&pg=RA1-PA7&dq=%22calcomania%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjzkLudkKf1AhVMh_0HHRPlAHg4HhDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=%22calcomania%22&f=false

    Ισπανικό λεξικό του 1886, Diccionario popular universal de la lengua española
    https://books.google.gr/books?id=Y6IyAQAAIAAJ&pg=PA957&dq=%22calcomania%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjzkLudkKf1AhVMh_0HHRPlAHg4HhDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22calcomania%22&f=false

    Ισπανικό λεξικό του 1887, Diccionario general etimológico de la lengua española
    Calcomania, etimologia Del francés calcomanie
    https://books.google.gr/books?id=weI5AAAAMAAJ&pg=PA45&dq=%22calcomanie%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjAjtH5kqf1AhU__7sIHaD3AbE4FBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22calcomanie%22&f=false

    Μια γαλλική εφεύρεση του 1862
    photo-calcomanie
    https://books.google.gr/books?id=MIZPAAAAYAAJ&pg=PA346&dq=%22calcomanie%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiZy-iskqf1AhXpSfEDHQ6SAjs4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%22calcomanie%22&f=false

    Διαφημίσεις γερμανικής εφημερίδας του 1863, Bozner Zeitung
    calcomanie
    https://books.google.gr/books?id=-58K5zkwfdEC&pg=RA31-PP26&dq=%22calcomanie%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwihnczWkaf1AhU3R_EDHfenCgUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22calcomanie%22&f=false

    Σε καναδέζικη εφημερίδα του 1868, The Canada Gazette: La Gazette Du Canada
    Joseph Marengo, of the parish of St Athanase, in the county of Iberville, decorative painter, “a new and useful mode of decorative painting which he calls ‘Calcomanie’”
    https://books.google.gr/books?id=GgJmLCwzpKMC&pg=PA98&dq=%22calcomanie%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiZy-iskqf1AhXpSfEDHQ6SAjs4ChDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%22calcomanie%22&f=false

  96. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    80 —> 95 Οπότε η ένσταση που διατύπωσα στο 53 δεν ισχύει

    66 Στα γαλλικα το -manie χρησιμοποιείται και για αθώα πάθη, που δεν είναι αρνητικό να τα έχεις, πχ melomanie

    92 🙂

  97. Κυριάκος said

    33 Η Κύπρος πήρε το όνομά της από τον χαλκό ή ο χαλκός από την Κύπρο;

  98. aerosol said

    Τα Καλκίτος (μεγάλη αγάπη μου) ονομάζονταν χαλκομανίες αλλά των περιοδικών εξαρχής τα θυμάμαι σιδερότυπα, καθώς κόλλαγαν με την ζέστη από το σίδερο. Είχαν και τα αγορίστικα περιοδικά (πχ, Αγόρι).Αργότερα έφαγα κι εγώ μια περιουσία στα Λετρασέτ. Letraset ήταν η πιο διαδεδομένη μάρκα, υπήρχαν και άλλες αλλά όχι πάντα τόσο καλής ποιότητας -οι χαλκομανίες τους σκίζονταν ευκολότερα, κόλλαγαν μάλλον δυσκολότερα. Η εταιρία είχε φτιάξει και κάποια έξτρα πατέντα που μπορούσες να αγοράσεις για να χειρίζεσαι κείμενα με λετρασέτ: τα μετέφερες πρώτα σε λωρίδα υγρής ζελατίνα, όπου και μπορούσες να αλλάξεις τις μεταξύ τους αποστάσεις, και μετά να κολλήσεις ολόκληρη την λέξη ή φράση σωστή στο χαρτί. Τα στένσιλ ήταν φτηνότερη λύση αλλά δεν ήταν χρήσιμα σε όλους. Οι γραφιστικές εφαρμογές απαιτούσαν λετρασέτ, καθώς και διαφορετικές γραμματοσειρές υπήρχαν να επιλέξεις αλλά και το αισθητικό αποτέλεσμα ήταν πολύ καλύτερο.

    Τα ράστερ σε μορφή λετρασέτ/χαλκομανίας απέδιδαν τόνους χρώματος (συνήθως γκρι), με την χρήση κουκιδών διαφορετικής πυκνότητας και μεγέθους. Έκοβες το σχήμα που χρειαζόσουν και το κόλλαγες στην εικόνα. Όμως «ράστερ» δεν είναι η ονομασία αυτών των χαλκομανιών. Ράστερ είναι οι κουκίδες από τις οποίες αποτελείται κάθε εκτύπωση offset. Είναι ιδιαίτερα ορατές αν πλησιάσουμε κάποια γιγαντοαφίσα με φωτογραφικό θέμα: από μακριά φαίνεται μια ενιαία εκτύπωση, από κοντά είναι ορατές οι κουκίδες των διαφορετικών χρωμάτων που αποτελούν την εικόνα και δίνουν στο μάτι την ψευδαίσθηση αδιάσπαστου, ενιαίου αποτελέσματος. Απλά όταν χρησιμοποιούσαμε ράστερ σε μορφή χαλκομανίας για ευκολία τα λέγαμε κι αυτά απλώς ράστερ.

  99. Χαλκομανία = μανία για χαλκό.
    https://en.wikipedia.org/wiki/Copper_Kings

    Να ήταν άραγε αυτοί οι copper bosses που σκότωσαν τον Joe Hill, που λέει και το άσμα?

    The copper bosses killed you Joe,
    they shot you Joe, says I
    «takes more than guns to kill a man»
    says Joe, «I didn’t die».

  100. Μαρία said

    97
    Ο χαλκός απ’ την Κύπρο.

  101. sarant said

    100 Ναι, έτσι.

  102. leonicos said

    76 Κουνελόγατος

    Το 1947-1950 το νηπιαγωγείο της Συναγωγής είχε 60-70 παιδιά. Μέναμε δίπλα, στην Ψαρομηλίγγου

  103. Πέπε said

    @5

    Μόλις είδα τον τίτλο (δεν έχω δει και πολλά άλλα ακόμα), αυτό σκέφτηκα! Δυο-τρεις φορές την εβδομάδα, αν δεν κάνω λάθος, αυτή η εκπομπή πέφτει σε κάτι διαδρομές μου και την ακούω στο αυτοκίνητο.

  104. Νεσταναῖος said

    55.
    Cuándo vuelvo de la mina
    cansado del carretón
    encuentro a mi negra triste
    abandonada de Dios
    y a mis negritos con hambre
    ¿por qué esto, pregunto yo?

  105. Χαρούλα said

    Ωχ τι μου θυμήσατε…. Βραχνάς τα περισσότερα! Άγχος!
    Χαλκομανίες στα πασχαλινά αυγά, που τις μουλιάζαμε πρώτα και μετά τις στρώναμε. Πάντα τις έσκιζα. Πατιτούρα στα τετράδια αντιγραφής και στην γεωγραφία, παντελώς ανίκανη. Το είχε αναλάβει η μαμά (με βοηθό το χαρτί του ψωμιού!🙂). Αργότερα μεγάλωσα, αλλά καμμιά βελτίωση. Στένσιλ και λετρασέτ, ποτέ σε ευθεία!
    Που να προβληματιστώ για την ετυμολογία των λέξεων. Να αφαιρεθούν και
    απ´το λεξικό ονειρευόμουν!

    Μαγδαληνή(#82).Εδώ, εμείς αυτά τα λέγαμε λευκώματα. Τα αγοράζαμε, αλλά κυρίως μας τα χάριζαν τα βιβλιοπωλεία. Καβγάδες σπίτι, σε ποιό θα μας πάνε να ψωνίσουμε!

    Leonicos. Λαντίνο, Rafaello, Dussaulx, τούρκικα και ελληνικά!!! Εντυπωσιακές οι δυνατότητες του παιδικού μυαλού! (Τι ειναι τα Rafaello και Dussaulx;)
    Και οι στίχου σου στο #55 με μουσική.

  106. Νέο Kid said

    Γιατί περιμένει το σχόλιό μας έγκριση;; Άντε μην τα σπάσω όλα εδώ μέσα!

  107. Nestanaios said

    99.
    Ναι, αλλά ο «χαλκός» τί είναι; Είναι το μέταλλο ή μήπως η έννοια είναι ευρύτερη; Το μέταλλο είναι μία εκ των πολλών συνεκδοχικών σημασιών.

  108. Αντώνης said

    (Πολύ) καθυστερημένα «χρόνια πολλά».
    Μια και γίνεται κουβέντα για το χαλκό, ξέρει κανείς γιατί μιλάμε συχνά για χαλκό (χάλκινο μετάλλιο, εποχή του χαλκού κλπ.) ενώ πρόκειται για ορείχαλκο (bronze medal, bronze age);

  109. miltos86 said

    @69, 96

    Δεν έχω πειστεί για να είμαι ειλικρινής.

    Καλά αυτά τα παραδείγματα αλλά εξηγούν μόνο το γιατί η μανία στα γαλλικά δεν έχει απαραιτήτως αρνητική χροιά.

    Το πρόβλημα ωστόσο είναι η χρήση της μανίας ως τελευταίο συνθετικό σε λέξη που περιγράφει ένα χειροπιαστό αντικείμενο. Υπάρχουν άλλες περιπτώσεις που συμβαίνει αυτό; Δε μπορώ να βρω κανένα παράδειγμα και σε καμία γλώσσα. Η μανία είναι πάντα άυλη.

  110. Νέο Kid said

    Δεν ξέρω γιατί ο μπάτσος του Νικοκύρη συνέλαβε μνημειώδες σχόλιό μου…
    Τεσπά , επιγραμματικώς γιατί αρχίζει και το σαρβάιβορ:
    Κούμπαρ λέγανε οι Σουμέριοι το χαλκό. Όταν λοιπόν η Αλάσια (το παλιό όνομα της Κύπρου) αποδείχτηκε χαλκοφόρα μετονομάστηκε σε Κύπρος. Άρα η Κύπρος πήρε το όνομα της απ το χαλκό , κι όχι ανάποδα. Μάθετε μπαλίτσα!

  111. Νέο Kid said

    110. Το κούμπαρ ουδεμία σχέση με τους κουμπάρους…
    ( Αν προκληθώ, θα επανέλθω μόλις βάλει διαφημίσεις το σαρβάιβορ)

  112. miltos86 said

    Παρεμπιπτόντως αν και δε νομίζω ότι αλλάζει κάτι ως προς την ετυμολογία αυτό το δεδομένο, φαίνεται ότι μία από τις πρώτες μεθόδους που εφευρέθηκαν για τη χαλκομανία χρησιμοποιούσε όντως μια πλάκα χαλκού:

    https://www.wikibook.wiki/wiki/es/Decalcoman%C3%ADa

    https://collation.folger.edu/2020/12/delft-transfer-tiles/

  113. Μαρία said

    109
    Η ηρωίνη και γενικά τα ναρκωτικά δεν είναι χειροπιαστά;

  114. Μαρία said

    110
    Η λατινική ονομασία του χαλκού cuprum προϋποθέτει το τοπωνύμιο Κύπρος, για την ετυμολογία του οποίου υπάρχουν διάφορες εκδοχές.

  115. miltos86 said

    113
    Η ηρωίνη είναι χειροπιαστή, ναι, αλλά η ηρωινομανία, η τοξικομανία κι όλες οι υπόλοιπες μανίες είναι άυλες. Είναι καταστάσεις, διαθέσεις ή ακόμα και ασθένειες ή κουσούρια αλλά όχι υλικά αντικείμενα όπως η χαλκομανία.

  116. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  117. Νέο Kid said

    115. Σωστή παρατήρηση! Η χαλκομανία είναι όντως η μόνη μανία που δεν είναι μανία.

  118. ΣΠ said

    Ετυμολογικό Λεξικό Μπαμπινιώτη

    Κύπρος
    αρχ. (ήδη μυκ. επίθ. Ku-pi-ri-jo: κύπριος), ίσως συνδ.
    με τη σουμεριακή λ. kobar / gabor «χαλκός», επειδή
    το νησί ήταν περιώνυμο για τα ορυχεία χαλκού που
    υπήρχαν εκεί. Είναι αξιοσημείωτο ότι η λ. για τον
    χαλκό σε διάφορες γλώσσες ανάγεται -μέσω τού
    λατ. (aes) cyprium «κυπριακό (μέταλλο)»- στο τοπωνύμιο
    Κύπρος, π.χ. γαλλ. cuivre, αγγλ. copper, γερμ.
    Kopfer, ολλ. koper κ.ά.

    χαλκός
    αρχ. (ήδη μυκ. ka-ko· επίσης αρχ. κρητ. καυχός <
    *καλχός), τεχν. όρ., πιθ. δάνειο από γλώσσα τής Εγγύς
    Ανατολής μάλλον μέσω τής Κύπρου, που ήταν
    περιώνυμη για τα ορυχεία χαλκού. Εκτός από αυτή
    την εκδοχή, οι ετυμολ. έρευνες στράφηκαν επίσης
    στις ακόλουθες τρεις κατευθύνσεις για την ερμηνεία
    τής λ. χαλκός: 1) Ορισμένοι τη συνδέουν με όρους
    για τον σίδηρο, π.χ. ρωσ. želežo, λιθ. geležis, οι οποίοι
    ανάγονται σε Ι.Ε. *ghel(e)gh-, που έδωσε όρους
    για διάφορα μέταλλα· 2) Αν η λ. αναχθεί σε βασική
    σημ. «κόκκινο χρώμα» (ειδικότ. «κόκκινο μέταλλο»),
    έχει προταθεί η σύνδ. με το αρχ. κάλχη / χάλχη /
    χάλκη «πορφυρή βαφή», που επίσης θεωρείται δάνειο,
    αν και υπήρξαν προσπάθειες να συνδεθεί με το
    αρχ. χλωρός· 3) Η αποδοχή τού δανεισμού από την
    Εγγύς Ανατολή δεν έχει οδηγήσει σε συμφωνία για
    τη γλώσσα προελεύσεως: έχουν προταθεί η Φοινικική,
    η Σουμεριακή και η Αραμαϊκή. Ο ανατολ. όρος
    hapalki- «σίδηρος» δεν έχει συσχετιστεί πειστικά με
    το ουσ. χαλκός. Εν ολίγοις, δεν είναι προσδιορισμένη
    η γλώσσα από την οποία προήλθε η λ., μολονότι δεν
    υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για δάνειο.

  119. Μαρία said

    115
    Διάβασα επιπόλαια το σχόλιό σου και νόμισα οτι αναφερόσουν στο πρώτο συνθετικό.
    Ήδη όμως στα γαλλικά η décalcomanie σήμαινε συνεκδοχικά και το αποτέλεσμα της τεχνικής, τη δική μας χαλκομανία.

  120. ΣΠ said

    Για την χαλκομανία το ΛΚΝ έχει και την μεταφορική σημασία:
    «(μτφ.) για γυναίκα πολύ έντονα βαμμένη, φτιασιδωμένη: Έγινε (σαν) ~.»

    Δεν την έχω ακούσει αυτή την χρήση.

  121. Nestanaios said

    118.
    Λέγεται «χαλ-κ-ος» επειδή χαλ-α-ει τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος στη γλώσσα εκφράζεται με το γλωσσικό στοιχείο «Κ» (τοπικό). Ο χαλκός είναι δηλητηριώδης. Δεν μαγειρεύουμε σε χάλκινα σκεύη αν δεν τα «γανώσουμε». Δεν βάζουμε χάλκινα καρφιά σε κορμούς δένδρων επειδή τα δένδρα ξεραίνονται.
    Ο χαλ-κ-ος είναι ένα από αυτά που βλάπτουν τον άνθρωπο. Υπάρχουν και άλλα πολλά.

  122. Νέο Kid said

    Η Κύπρος λεγόταν πολύ παλιά Αλάσια. Αλλά οι Σουμέριοι και οι αρχαίοι Πέρσαι έλεγαν το χαλκό και τον μπρούτζο ( δεν ήξεραν να τα ξεχωρίσουν ) κούμπαρ . Από κει( επειδή είχε πολύ χαλκό=κούμπαρ) μετονομάστηκε η Αλάσια σε Κύπρο.
    Άρα η Κύπρος ονοματίστηκε απ το χαλκό , κι όχι ανάποδα.
    Μάθετε μπαλίτσα στον Άρχοντα!

    (Η σύνδεση κούμπαρ (χαλκού) και «κουμπάρων» θεωρείται παρετυμολογία, όμως )

  123. sarant said

    110 —> 122. Συγγνώμη

    109 Ό,τι λέει η Μαρία στο 119

    120 Ούτε εγώ

  124. eran said

    Πολύ ενδιαφέροντα τα σημερινά αλλά γιατί ξεπατηκώνω και όχι ξεπατικώνω;

  125. Nestanaios said

    122.
    Και η γιαγιά μου κάπως την έλεγε την Κύπρο αλλά λίγη σημασία έχει και δεν θα το πω. Φοβάμαι μήπως κάποιοι σαν εσένα το πάρουν σοβαρά και το δω σε κάποιο λεξικό και ετυμολογικό.

  126. Νέο Kid said

    125. Αλίμονο! Αν δεν πάρουν στα σοβαρά τη γιαγιά σου οι λεξικογράφοι ,ποιον θα πάρουν;
    Έλα θείο! Πέστο μας καλέ! 😍

  127. ΓιώργοςΜ said

    98 Ράστερ είναι το πλέγμα των κουκίδων. Χρησιμοποιείται στην εκτύπωση φωτογραφιών με τσιγκογραφία και στην κλασική τυπογραφία, πριν από την όφσετ. Μου έδειξε μάλιστα κάποτε ένας τσιγκογράφος πώς ρετουσάρει κανείς μια φωτογραφία σε ράστερ.
    Η όφσετ απλώς χρησιμοποιεί μόνο τσιγκογραφία, είτε για φωτογραφίες είτε για κείμενο, με δυνατότητα έγχρωμης εκτύπωσης.

  128. Triant said

    108: Ο μπρούντζος (bronze) είναι χαλκός με κασσίτερο ενώ ο ορείχαλκος (brass) είναι χαλκός με ψευδάργυρο.

    Ο χαλκός λογω της τοξικότητάς του χρησιμοποιόταν στα υφαλοχρώματα (μουράβιες) αλλά νομίζω οτι έχει απαγορευτεί, τουλάχιστον για τα σκάφη αναψυχής (που πλησιάζουν τις ακτές και τους κολυμβητές).

  129. 108,
    Έχει σχετική διευκρίνιση η Βικιπαίδεια στην Chalcolithic/Copper Age, που μεσολάβησε, λέει, πριν την Bronze Age (bronze όπως εξήγησε το σχ. 128)

  130. Πάμπολλες μανίες εδώ.
    (Λείπουν Ρουμανία, Γερμανία, Τασμανία)

  131. aerosol said

    #127
    Αυτό το πλέγμα των κουκίδων είναι ακριβώς στη καρδιά της όφσετ. Τι εννοείς «η όφσετ απλώς χρησιμοποιεί μόνο τσιγκογραφία»; Πάνω στους τσίγκους… ράστερ θα βρεις. Περισσότερα εδώ:
    Ράστερ. To σημείο εκκίνησης και τερματισμού

  132. Πέπε said

    130

    Ενδιαφέρουσα η λεπτή διάκριση μεταξύ αιδοιομανίας (aedoeomania) και… αιδοιομανίας (aidoiomania).

  133. Νίκος said

    Ενδιαφέρον άρθρο και σχόλια!

  134. ΣΠ said

    Πώς θα λέγαμε στα ελληνικά την copper mania;

  135. sarant said

    Καλημέρα απο εδώ!

    124 Πράγματι, γιατί; Λάθος μου, κανονικά είναι «ξεπατικώνω»

    130 🙂

  136. ΓιώργοςΜ said

    131 Όπου δεν υπάρχει φωτογραφία, δεν είναι απαραίτητο το ράστερ. Το κείμενο (μπορεί να) είναι μονόχρωμο, χωρίς ράστερ.
    Η καρδιά της όφσετ είναι ο διαχωρισμός χρωμάτων, που γίνεται σε τσίγκο, διαφορετικό φυσικά από αυτόν της κλασικής τυπογραφίας.
    Ψιλά γράμματα, βέβαια, δεν έχει και τόση σημασία, ίσως πρακτικά να μη χρησιμοποιείται αυτή η δυνατότητα παρεκτός για εκτύπωση κειμένων χωρίς εικόνες. Σε ένα βιβλίο τυπωμένο σε όφσετ, το ράστερ θα έκανε «ψωριάρικα» τα γράμματα νομίζω. Δεν επιμένω, με όφσετ δεν έχω εμπειρία.
    Αυτό που ήθελα να πω κυρίως είναι πως το ράστερ προηγήθηκε της όφσετ, υπήρχε και στη μονόχρωμη εκτύπωση.

  137. Καλημέρα,
    Μιας και πιάσατε το ράστερ, για τα μαλλιά ράστερ δεν λέτε τίποτα 🙂

  138. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,
    137: Ράστα τα λένε τα μαλλιά (χτένισμα) ρε Γιάννη😂 Σε λίγο θα ζητάς και ρέστα😇

  139. leonicos said

    105 Χαρούλα

    Κατ’ αρχήν σ’ ευχαριστώ για το τραγούδι

    Rafaello, ήταν το όνομα του θείου μου, Dussaulx το επώνυμο της αδελφής του. Στα σπίτια αυτά μιλούσαν ιταλικά και γαλλικά επίτηδες, για ναμας μαθαινουν. Ήμασταν σε ηλικίες που δεν ξέραμε χώρες και κράτη. Ξέραμε μονο πώς μιλάμε σε κάθε χώρο που βρισκόμασταν

  140. ΓιώργοςΜ said

    138 Από σεβασμό στο επώνυμο, εγώ δεν θα διόρθωνα 😛 😛 😛

  141. 138, 140 Με στείλατε…

  142. Γιάννης Ιατρού said

    140: 👍😂

  143. Πάνος με πεζά said

    Χαλκομανία, για τη φτιασιδωμένη γυναίκα, κι εγώ δεν έχω ακούσει… Αντιθέως, σε πολύ οδυνηρό τρακάρισμα που διέλυσε ένα όχημα, λέμε «έγινε χαλκομανία»…

  144. Χαρούλα said

    #139 Λεώ ευχαριστώ.
    Έψαχνα και γω για διαλέκτους! 🤔

    ΤΤι ενδιαφέρουσα οικογένεια! Με διαφορετικές γλώσσες και ποικιλία πολιτισμικών στοιχείων. Τα ωραιότερα μπουκέτα είναι φτιαγμένα από διάφορα λουλούδια. Ζηλεύω…
    Μπράβο και στους γονείς. Βοήθεια για το μέλλον η πολυγλωσσία.

  145. 134, … copper mania …

    Απ’ αυτό δεν χαρακτηριζόταν ο χαλκέντερος
    Νίκος Κοπέρνικος;

  146. Νέο Kid said

    145. Το είπες τυχαία λόγω του CoperΝίκου; Γιατί ο πατέρας του ήταν οντως έμπορος χαλκού!😊
    (Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί θεωρείται Πολωνός ο Κοπέρνικος , ενώ ήταν προφανέστατα Γερμαναράς Πρώσος… δηλαδή ο Αρχιμήδαρος επειδή γεννήθηκε κι έζησε εκεί που έζησε είναι Ιταλός; )

  147. 146,
    Κ’ όπερ έδει δείξαι!
    (Το είχα πρωτομάθει «Γερμανοπολωνός μοναχός» στο γυμνάσιο και έτσι μού έχει μείνει)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: