Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Αμάλγαμα και μάλαμα

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2022


Το σημερινό μας άρθρο ξεκινάει από μια ερώτηση αναγνώστη, που μου υποβλήθηκε με μέιλ, και που μου φάνηκε ότι αξίζει να αναπτυχθεί σε ξεχωριστό άρθρο.

Η ερώτηση ήταν για τη λέξη «αμάλγαμα» και την ετυμολογία της, διότι ο φίλος που την υπέβαλε βρήκε διαφορετικές απόψεις σε διάφορες πηγές όπου ανέτρεξε.

Αμάλγαμα είναι, καταρχάς, το κράμα υδραργύρου με άλλα μέταλλα. Με αυτή τη σημασία, τη λέξη «αμάλγαμα» την ακούμε κυρίως σε οδοντιατρικά συμφραζόμενα. Αμάλγαμα είναι το υλικό που χρησιμοποιείται στα γκρίζα οδοντιατρικά σφραγίσματα. Τα τελευταία χρόνια, υπάρχει διεθνής τάση να σταματήσει να χρησιμοποιείται το οδοντιατρικό αμάλγαμα για τα σφραγίσματα, διότι ο υδράργυρος έχει βλαβερές επιπτώσεις στον οργανισμό -όμως οι ρητίνες που χρησιμοποιούνται ως εναλλακτική λύση είναι ακριβότερες. Τα συνοψίζει αυτά το άρθρο αυτό της Ιατρονέτ, αν και είναι του 2013, οπότε δεν ξέρω αν υπάρχει κάτι νεοτερο -όποιος ξέρει ας μας πει στα σχόλια.

Όμως εμείς εδώ λεξιλογούμε, οπότε δεν θα πούμε περισσότερα για τα οδοντιατρικά -είπα, περιμένω τα σχόλιά σας, ούτε για τις άλλες τεχνολογικές χρήσεις αμαλγαμάτων.

Η λέξη όμως, πέρα από την κυριολεκτική, έχει και μεταφορική σημασία. Όπως λένε τα λεξικά, αμάλγαμα είναι επίσης ένα συνολο στοιχείων, κάτι που προέρχεται από ανάμιξη πολλών και διαφορετικών στοιχείων ή προσώπων. Λέμε, για παράδειγμα (οι φράσεις από το ΜΗΛΝΕΓ):
Ο νέος του δίσκος είναι ένα αμάλγαμα παραδοσιακής μουσικής και σύγχρονων ήχων
Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν ένα αμάλγαμα εθνών και πολιτισμών

Να θυμηθούμε και τον στίχο του Ελύτη «Νυν των λαών το αμάλγαμα και ο μαύρος Αριθμός».

Επίσης, στη γλωσσολογία, αμάλγαμα λέγεται, όπως μεταφέρω από το ΜΗΛΝΕΓ, η συνδήλωση δύο ή περισσότερων γραμματικών σημασιών με το ίδιο μορφολογικό στοιχείο (π.χ. στη λέξη «πατέρες» δηλώνονται με το ίδιο μορφολογικό στοιχείο, την κατάληξη -ες, τόσο η ονομαστική πτώση όσο και ο πληθυντικός αριθμός).

Όπως προκύπτει από τα σώματα κειμένων, και όπως επισημαίνει το ΛΚΝ, συνήθως στη μεταφορική χρήση της λέξης «αμάλγαμα» υπάρχει μια υπόρρητη θετική χροιά.

Το λέω αυτό επειδή στα γαλλικά, η αντίστοιχη λέξη amalgame χρησιμοποιείται μεταφορικά και με αρνητική σημασία, στο πολιτικό λεξιλόγιο, όταν κάποιος επίτηδες συσχετίζει με τρόπο καταχρηστικό διαφορετικά πράγματα ή κάνει γενικεύσεις για να προκαλέσει σύγχυση και να απαξιώσει τον πολιτικό του αντίπαλο. Θεωρείται, ας πούμε, amalgame, το να συσχετίσεις όλους τους μουσουλμάνους με τα εγκλήματα των τζιχαντιστών. Όταν πρωτάρχισα να ακούω γαλλικό ραδιόφωνο και άκουγα διάφορους να λένε στον συνομιλητή τους ότι πρέπει να «αποφεύγουμε τα αμαλγάματα» (éviter les amalgames, τις γενικεύσεις ή τα τσουβαλιάσματα θα λέγαμε εμείς) μου έκανε εντύπωση η χρήση της λέξης, που δεν την έχουμε στα ελληνικά.

Πάμε όμως στην ετυμολογία, που θα αποτελέσει το κύριο μέρος του άρθρου μας, και που ήταν η αιτία για την ερώτηση του φίλου μας. Ο φίλος, λοιπόν, έψαξε στο Βικιλεξικό και βρήκε την εξής ετυμολογία:

αμάλγαμα < (άμεσο δάνειο) γαλλική amalgame < μεσαιωνική λατινική amalgama «κράμα υδραργύρου» < αραβική اَلْمَلْغَم‎ (al-malḡam) «μαλακτικό κατάπλασμα ή αλοιφή» < αρχαία ελληνική μάλαγμα‎ «μαλακτική αλοιφή, ελαστικό υλικό»

Είδε και μια υποσημείωση ότι έχει επίσης προταθεί «ότι η μεσαιωνική λατινική λέξη amalgama προέρχεται από την αρχαία ελληνική ἅμα + γαμέω/γαμῶ» και αυτό κάπως τον έκανε δύσπιστο κι έτσι με ρώτησε, μήπως ειναι πορτοκαλισμός αυτή η εξήγηση -και αναρωτήθηκε, πώς από τη σημασία «μαλακτική αλοιφή» φτάσαμε στο «κράμα υδραργύρου».

Η ετυμολογία του αμαλγάματος έχει πράγματι ταλαιπωρήσει αρκετά τους ετυμολόγους και δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς την προέλευση. Η εξήγηση που δίνεται στο Βικιλεξικό για την προέλευση από το «μάλαγμα» έχει προταθεί πρώτη φορά από τον Diez και τη βρίσκουμε επίσης και στο etymonline, όπου η αγγλική λέξη amalgam ετυμολογείται: from Old French amalgame or directly from Medieval Latin amalgama, «alloy of mercury (especially with gold or silver),» c. 1300, an alchemists’ word, probably from Arabic al-malgham «an emollient poultice or unguent for sores (especially warm)» [Francis Johnson, «A Dictionary of Persian, Arabic, and English»], which is itself perhaps from Greek malagma «softening substance,» from malassein «to soften,» from malakos «soft»

Πολλά λεξικά όμως, όπως το μνημειώδες ετυμολογικό του Corominás, απορρίπτουν την εξήγηση αυτή μάλλον με συνοπτικές διαδικασίες, επειδή «δεν παρουσιάζει επαρκή σημασιακή βάση» (no presenta base semantica adequada). Eξίσου απορριπτικό και το γαλλικό λεξικό, που το βρίσκουμε εδώ, που βρίσκει ότι δεν ταιριάζει από άποψη σημασίας (ne convient pas du point de vue sémantique). Πώς γίνεται, δηλαδή, από το μαλακωτικό κατάπλασμα (αυτή τη σημασία είχε το «μάλαγμα») να φτάσουμε στα μέταλλα και στην αλχημεία;

Για το λόγο αυτό, τα περισσότερα ευρωπαϊκά λεξικά μένουν σε αραβική ετυμολογία, αλλά και πάλι χωρίς ομοφωνία ως προς το συγκεκριμένο αραβικό έτυμο. Το γαλλικό λεξικό όπου παρέπεμψα παραπάνω θεωρεί πως η μεσαιωνική λατινική λέξη amalgama ανάγεται στην αραβική φράση amal al-ğama’a, «πραγματοποίηση της ένωσης», όπου η ένωση μπορεί να νοείται και με τη σημασία της σαρκικής συνεύρεσης, αφού στα κείμενα των αλχημιστών συχνά ο υδράργυρος παρομοιαζόταν με το αρσενικό και ο άργυρος με το θηλυκό. Κατ’ άλλους ως ğama’a («ένωση») νοείται απλώς η ένωση, η συντροφιά των αλχημιστών.

Δεν θα μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες ως προς τα αραβικά, που δεν τα ξέρω κιόλας. Θα προσπαθήσω όμως, και με όλον τον σεβασμό προς τους κορυφαίους ετυμολόγους, να ανασκευάσω την άποψη ότι η προτεινόμενη προέλευση από τη λέξη «μάλαγμα» παρουσιάζει αξεπέραστες σημασιακές δυσκολίες. Αυτά τα έχω ξαναγράψει, αλλά πολύ συνοπτικά, σε παλιότερο άρθρο, ίσως όμως αξίζουν ανάπτυξη.

Καταρχάς, έχουμε το νεότερο ελληνικό μάλαμα, το οποίο είναι βέβαια εξέλιξη του μάλαγμα. Η λ. μάλαμα με τη σημασία «χρυσάφι» μαρτυρείται σε βυζαντινά κείμενα. Στο TLG βρίσκω την εξής πρώτη αναφορά: καὶ ἐπῆρε καὶ ἐστόλισεν αὐτὴν μὲ χρυσὰ φορέματα καὶ μὲ μαλάματα καὶ μαργαριτάρια, σε έναν Βίο Αγίου Γεωργίου, που χρονολογείται από το TLG στον 9ο αιώνα, αν και η γλώσσα μού φαίνεται αρκετά μεταγενέστερη. Οι επόμενες σαφώς χρονολογημένες ανευρέσεις είναι από τον 13ο-14ο αιώνα (π.χ. Λίβιστρος και Ροδάμνη). Φαίνεται παράδοξο, αλλά πολλές φορές η νεότερη γλώσσα μπορεί να δώσει ενδείξεις για παλαιότερες σημασίες.

Το κυριότερο όμως είναι ότι η λ. μάλαγμα, αν και όντως συνήθως εμφανίζεται να χρησιμοποιείται με τη σημασία του εμπλάστρου (και άλλες συναφείς) στην ιατρική, στα πολλά συγγράμματα των σπουδαίων γιατρών της ύστερης αρχαιότητας, ωστόσο απαντά επίσης σε Έλληνες αλχημιστές, σε καθαρώς αλχημιστικά δηλαδή κείμενα, και μάλιστα από πολύ παλιότερα.

Στο TLG βρίσκω το «μάλαγμα» σε δεκάδες κείμενα του περίφημου Ζώσιμου του Πανοπολίτη, αλχημιστή του 3ου-4ου αιώνα μ.Χ.: Στο Περί οργάνων και καμίνων γνήσια υπομνήματα, 2.235.5 διαβάζουμε: «Τὰ μέντοι ὄργανα εἰς ἃ γίνεται καὶ ὕδωρ θείου ἄθικτον͵ καὶ πῆξις ὑδραργύρου͵ καὶ μαλαγμάτων ποτίσεις͵ καὶ βαφὴ μαλαγμάτων, ἐστὶ ταῦτα.» και στην Βίβλο αληθή, στο κεφάλαιο «Ο της υδραργύρου σταθμός», διαβάζουμε (2.212) «…καὶ ἀναληφθείη ὑδράργυρος ὡσεὶ διὰ καμάτου. Ὁ χαλκὸς πάλιν ἰὸς ἴσος συγχωνεύεσθαι τῷ χρυσῷ εἰς ὑδράργυρον σταθμοῦ. (…) Ὁπόταν οὖν γένηται μάλαγμα καθ΄ ἑαυτὸ͵ ἢ δι΄ οξάλμης͵ καὶ πεφθῇ͵ συλλείου τῷ θείῳ͵ ἤγουν αἰθάλῃ θείου͵ ἢ ληκυθίῳ͵ καὶ κηροτακίδι· καὶ ἐπίβαλε ἢ συλλείου καὶ βλέπε εἰ ἐτελείωσας». Ο Ζώσιμος χρησιμοποιεί και το ρήμα «μαλαγματίζω» για τον υδράργυρο, υποθέτω με τη σημασία «ενώνομαι, φτιάχνω κράμα»: Ἡ γὰρ ὑδράργυρος κατὰ τῶν δύο συνθεμάτων τὰ πάντα μέλλουσα ἀναλαμβάνειν ἤτοι μαλαγματίζειν.

Ομολογώ ότι μου είναι σκοτεινή η σημασία των αλχημιστικών συνταγών του Ζωσίμου, αλλά σαφώς βλέπω να χρησιμοποιείται ο όρος μάλαγμα ακριβώς για αμαλγάματα υδραργύρου και θεωρώ ότι πρόκειται για ισχυρότατη ένδειξη υπέρ της ελληνικής αρχής.

Οπότε, θεωρώ πιθανό από το μάλαγμα, ενδεχομένως μέσω των συριακών, να προήλθε το αραβικό al-malgham, το οποίο να έδωσε το μεσαιωνικό λατινικό amalgama, που πέρασε σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες και επανήλθε και στα ελληνικά ως αντιδάνειο, αμάλγαμα.

Δεν είναι δηλαδή πορτοκαλισμός η σχετική αναφορά -έτσι απάντησα συνοπτικά στον φίλο αναγνώστη, και έτσι κλείνω και το σημερινό άρθρο.

116 Σχόλια προς “Αμάλγαμα και μάλαμα”

  1. Fremder said

    Μήπως πατέρας αντι πατέρες;

  2. Fremder said

    Καλημέρα

  3. dryhammer said

    Καλημέρα!
    Το «συλλείο» του Ζώσιμου τί είναι;

    [Για να μην πιάσω τα λογοπαίγνια τύπου «γ… τα τ’ αμαλγάματα» και «μάλαζα μια μαλαγουζιά» κι άλλα κρύα]

  4. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    3# Και μη σου πω τι κάνει ο Τζόρτζ Κλούνεϊ…

  5. ΓΤ said

    Ζώσιμος ο ΠανΩπολίτης —-> Ζώσιμος ο ΠανΟπολίτης (πόλη του Πανός το Αχμίμ)
    αλχημιστή του 3ου-4ου αιώνα μ.Χ. —> του 4ου-5ου αι. μ.Χ.

  6. […] Το σημερινό μας άρθρο ξεκινάει από μια ερώτηση αναγνώστη, που μου υποβλήθηκε με μέιλ, και που μου φάνηκε ότι αξίζει να αναπτυχθεί σε ξεχωριστό άρθρο. Η ερώτηση ήταν για τη λέξη “αμάλγαμα” και την ετυμολογία της, διότι ο φίλος που την υπέβαλε βρήκε διαφορετικές απόψεις σε διάφορες πηγές όπου ανέτρεξε. Αμάλγαμα είναι, καταρχάς, το κράμα… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/02/09/amalgam/ […]

  7. nikiplos said

    Άρα το amalgame σημαίνει στα Γαλλικά κάτι σαν τσουβάλιασμα, αχταρμάς… Κι όταν ήμουν εκεί το είχα χρησιμοποιήσει για θετική σημασία! Θα πρέπει να είχαν γελάσει από μέσα τους…

  8. Με τις λίγες γνώσεις μου περί αλχημείας κλπ. βρίσκω απολύτως εύλογο αυτό που προτείνεις, Νίκο (και, βασικά, ακατανόητες τις επιφυλάξεις για ανεπαρκή σημασιολογική βάση). Ωστόσο επιφυλάσσομαι αν όντως η έκφραση amal al-gamāa υπάρχει στην αραβική αλχημεία (καθόλου απίθανο, αν και αυτές οι μυστικιστικές εκφράσεις προσιδιάζουν περισσότερο στην ευρωπαϊκή απ’ όσο ξέρω). Ίσως μπορέσω να το ψάξω λίγο…

  9. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα!
    Ορθό το ετυμολογικό συμπέρασμα από μορφολογικής και -κυρίως- σημασιολογικής απόψεως, δοθέντος ότι το συνηθέστερο δημοφιλές και εύπλαστο μέταλλο, ο χρυσός, απέκτησε μαλασσόμενο (και στο νου του λαού) ως συνώνυμό του το «μάλαμα», καταρρίπτοντας έτσι εμπράκτως τις ξεροκέφαλες αντιρρήσεις των ετυμολόγων που θεωρούνε απίθανη τη διασύνδεση μαλακώματος και μετάλλου (επικουρικά, εξ άλλου, υπάρχει και ο τρέχων τεχνικός όρος «μαλακός χάλυβας»).
    Περαιτέρω, η εν άρθρω διεξοδική ετυμολογική διερεύνηση, προσφέρεται και για ένα λογοπαικτικό πόρισμα: Ότι εάν και εφόσον εξειδικευμένοι μασέρ/μασέζ [κοινώς: «(χειρο)μαλάκτες/μαλάκτριες»], οι οποίο μπορούν καταπραΰνουν τις μυαλγίες ως και των σιδηρών ανδρών (iron men) ή κυριών, τύχει να συνευρεθούν με πελάτες τους, τότε σαφώς (κατά μία ετυμολόγηση) αμαλγαματίζονται χωρίς να μ….(:ζητείται ομοικαταληξία).

  10. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Γιατί πατέρας; (Αν και επίσης έχουμε αμάλγαμα ως προς το -ας)

    5 Ωχ, δίκιο έχεις -στο tag το είχα σωστά.

  11. geobartz said

    Μάλαμα (το), λέγεται το χρυσάφι, Μακεδονιστί βεβαίως. Είναι αρκετά διαδεδομενα τα ονόματα Μάλαμας(ο) και Μαλαματή(η). Έστι και επώνυμο Μαλαμούδης, όπως π.χ το μήτριον μου επώνυμο, κληρονομηθέν από τον εκ μητρός προπάππον Μάλαμα (όχι απλώς καθιαυτού αλλά ντιπ για ντιπ Μακεδόνα όντα)

  12. ΓΤ said

    Μαλάματα αφού, δυστυχώς η ρετσίνα «Μαλαματίνα» είναι, μέρες που ζούμε, συνδεδεμένη, «Τούμπα λίμπρε»* αφού, με τον ΠΑΟΚ.

    https://www.krasiagr.com/%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CF%80%CE%B1-%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CF%80%CF%81%CE%B5-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7-%CE%B2%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B1/

    *3 μέρη «Μαλαματίνα», 1 μέρος κοακόα

  13. Μυλοπέτρος said

    Υδράργυρος και χρυσός οι δυο μεγάλοι εχθροί. Μια ελάχιστη ποσότητα υδραργύρου φτάνει για να χάσει ο χρυσός την πλαστικότητά του και να σκίζεται σαν χαρτί. Ο χρυσός που είναι το πιο ελατον και ολκιμον μέταλλο. Αρκεί να πούμε ότι μπορεί να γίνει τόσο λεπτός που να τον διαπερνά το φως.

  14. sarant said

    11 Kαι το επώνυμο Μάλαμας, που από όνομα θα προέκυψε.

  15. ΓΤ said

    14@

    Και το επώνυμο Μαλαματάς

    «μαλάματα έκτακτα σκαλιγμένα» στον Καβάφη

  16. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Νά μοῦ βρῆς γιά σήμερα μιά τιμητική θέσι στό ἱστολόγιο, Νῖκο! Καί Μάλαμα φιλαράκι ἔχω, καί Μαλάμω ἀνηψιά ἔχω, καί Μαλαματένια (γνωστή) ἔχω, καί Μαλαματῆ. 🙂
    Καλημέρα σας!

  17. Γιάννης Ιατρού said

    16: Πως φαίνονται οι πλούσιοι, ντυμένοι στο μάλαμα…

  18. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @17. Ὄχι ντυμένοι, Γιάννη. Περιτριγυρισμένοι! 🙂

  19. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Αρκετά πειστική, νομίζω, η ανάλυση-επιχειρηματολογία του Νικοκύρη.
    Ωστόσο, ο Μπαμπινιώτης στο Ετυμολογικό του (2011) για το ‘αμάλγαμα’ ξεκινάει : …<μεσν. αμάλγαμα < μεσν. λατ. amalgama “μείγμα“ κ.λπ….
    Ο Κριαράς δεν το αναφέρει.
    Καμιά ιδέα ως προς το πού μπορεί να βρήκε το μεσν. ‘αμάλγαμα’ (και όχι μάλαγμα ή μάλαμα) ο Μπαμπι. ;;

    3.
    Πάντως πιο γ…άτο είναι το αμάλγαμα σε σχέση με το κράμα, ας πούμε! 😉

    9.
    Πολύ ωραίος! 👌

  20. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Ακόμη κι η προετοιμασία του (οδοντιατρικού) αμαλγάματος ταιριάζει εννοιολογικά με το μάλαγμα. Απ’ ότι θυμάμαι αμυδρά, ο οδοντίατρος γέμιζε ένα είδος σύριγγας τρίβοντας το ρύγχος της πάνω στο υλικό.
    Τα τελευταία 10-15 χρόνια πρέπει να έχει πρακτικά καταργηθεί, οι ρητίνες είναι πολύ πιο εύχρηστες και ανθεκτικές πλέον.

  21. Costas Papathanasiou said

    …Μέγας αμαλγαματιστής του υπερρεαλισμού και υπέρμαχος της ερωτικής και λεκτικής ελευθερίας, ο Εμπειρίκος, ανακράζει: «όχι λαστέξ, όχι κορσέδες!/ Όχι Πειραϊκή-Πατραϊκή!/ Όχι αμάλγαμα σκορπιών/ μα εύανδρος Άνδρος (νέανδροι και νύμφες)/ Εύανδρος Άνδρος στον αιώνα!» (Άνδρος- Υδρούσα),
    παρατηρεί: “Και ιδού που η χειρονομία της λύσεως και ο παφλασμός των κυμάτων γίνονται αμάλγαμα, ταυτότης, ενότης μία.” («Ο Κόρυμβος»)
    και εξηγεί την άποψή του: (…)Οι εικόνες αυτές, μπορούν βεβαίως να έχουν ένα λογικό ή μη λογικό ειρμό, που να αποτελή τρόπον τινά ένα θέμα. Όμως, σε αυτό το θέμα, δεν αποκλείεται να παρεισφρύση και κάποιος άλλος ειρμός συσχετίσεως, που εκ πρώτης όψεως να φαίνεται ξένο ή παράσιτο στοιχείο, ενώ κατά βάθος είναι σχετικό. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μπορεί να προκύψη ένα αμάλγαμα δύο ή περισσοτέρων εικόνων, που να αποτελή μια νέα σύνθεσι,(…)Τούτο δεν συμβαίνει συχνά εις την υπό τον έλεγχο της λογικής διατελούσα ποίησι ή τέχνη, συμβαίνει όμως συνεχώς, μέσα στα συναισθήματα, στα όνειρα και στις φαντασιώσεις μας. Και θα συμβαίνη τούτο πάντοτε, όχι προς ζημίαν, όπως νομίζουν πολλοί, αλλά προς μέγιστον πλουτισμόν και όφελος της ποιήσεως και των τεχνών, κάθε φορά που ένας ποιητής ή καλλιτέχνης, θα δέχεται να χρησιμοποιήση ό,τι κατά βάθος αποτελεί αυτό τούτο το γίγνεσθαι και την υπόστασι, όχι μόνο της ποιήσεως μα και της ζωής εν γένει.(…) ( «Αμούρ-Αμούρ»).

  22. ΓΤ said

    Το σημερινό θέμα θα αναλυθεί περαιτέρω με σύναξη στου Salt Bae στο Νάιτσμπριτζ, με την Γκόλντεν Τζάιαντ Τόμαχοκ να είναι στις 1.450 λίρες…

    https://metro.co.uk/2021/10/06/gemma-collins-felt-sick-after-spending-1450-on-salt-bae-gold-steak-15375652/

  23. sarant said

    19 Καλή επισήμανση, απορώ κι εγώ πού βρήκε ο Μπαμπ. μεσαιωνική λέξη «αμάλγαμα». Πάντως δεν τη βρήκε στον Κριαρά, oύτε στο TLG!

  24. spyridos said

    22
    Παϊδάκια καλύτερα με λεμόνι είναι πιο λάιτ. Το χρυσάφι βαρυστομαχιάζει.
    Με την κατάλληλη μουσική επένδυση.
    Ένα κομμάτι μάλαμα …

  25. 19, 23 Έχει όμως αποδελτιώσει τα βυζαντινά αλχημιστικά κείμενα ο Κριαράς ή το TLG;

  26. dryhammer said

    24. >Το χρυσάφι βαρυστομαχιάζει.

    Μπα! διαδόσεις των πλεμπαίων…

    https://www.argiro.gr/2016/08/piata-apo-xrusafi/

  27. leonicos said

    Ο χρυσός λέγεται στη ‘λαϊκότροπη’ μάλαμα, διότι είναι εύπλαστος όταν δεν ε΄χει προσμίξεις
    Ο υδράργυρος είναι υγρός, και τα κράματά του (αμαγάλματα) επίσης

    Συνεπώς είναι πάνω από ισχυρή η ένδειξη ότι ο αραβικός όρος έχει ελληνική προέλευση. Και μην ξεχνάμε ότι η ευρωπαϊκή φιλοσοφία ξεκίνησε με μεταφράσεις ελληνικών κεμένων από τα αραβικά, πριν την πτώση του Βυζαντίου και την έξοδο των χειρογράφων

  28. dryhammer said

    Τώρα που πιάσαμε και μαζευόμαστε, θα μου πει κανείς τί είναι το συλλείον που ρωτώ από το #3;

  29. leonicos said

    13 μπορεί να γίνει τόσο λεπτός που να τον διαπερνά το φως.

    Έτσι ανακάλυψε ο Ροδεφορδ ότι το άτομο δεν είναι συμπαγές

  30. Πέπε said

    26

    Αν δεν απατώμαι, τα «βρώσιμα» φύλλα χρυσού είναι απολύτως μη μεταβολίσιμα. Μία που τα τρως και μία που τα χέζεις, έτσι δεν είναι;

    Πάντως τα έχω δει και σε γλυκά που δεν είναι τόσο της άκρας πολυτέλειας. Παίρνεις μια κοινή σοκολατίνα από ένα απλώς όχι τελευταίο ζαχαροπλαστείο, και έχει και λίγο φύλλο χρυσού έτσι για να βρίσκεται.

  31. Αντώνης said

    @29.
    «It was almost as incredible as if you fired a 15-inch shell at a piece of tissue paper and it came back and hit you.»

  32. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    30# Ωχ. Έτσι θα πληρωθεί το ρηθέν για τα σκατά που θα πάρουν αξία και θα χάσουμε τον κώλο μας.

  33. Γιάννης Ιατρού said

    28: Ανακάτεψε σημαίνει. Δες κι αυτό:
    Inoltre, Zos. Alch. IV, ll. 68-70 Mertens (= CAAG II, p. 226,23-25) recita:
    καὶ ἐὰν μὲν λευκοῦ θείου χρεία, συλλείου τῷ ὕδατι γῆν Χίαν, ἀστερίτην, ἀφροσέληνον ὀπτόν, Κοπτικόν,
    Σαμίαν, Καρικήν, Κιμωλίαν ἢ στιλβάδα κτλ.,
    «E se hai bisogno di zolfo bianco, mischia in acqua terra di Chio, asterite, spuma d’argento arrostita, antimonio di Copto, terra di Samo, terra caria, terra di Cimolo e terra splendente».

  34. William T. Riker said

    Απ’ όσο μπόρεσα να δω, στα μεσαιωνικά ελληνικά απαντά μόνο μία φορά ο τύπος μάλγαμα (σε ποιητικό κείμενο μάλιστα του Νικολάου Μουζάλωνος, 12ος αι.) με τη σημασία του καταπλάσματος όμως, του επιδέσμου.

  35. sarant said

    25 O Kριαράς όχι, αφού πιάνει κείμενα μετά το 1100, αλλά το TLG ασφαλώς.

    Αλλά δικαιώνεται ο Μπαμπινιώτης διότι ο Trapp έχει λήμμα αμάλγαμα

    http://stephanus.tlg.uci.edu/lbg/#eid=2905

    με ετυμολογία όμως σαν τη δικιά μας και όχι ααν του Μπαμπινιώτη

    ἀμάλγαμα, τό (arab. al-malġam < gr. μάλαγμα) Amalgam, Quecksilberlegierung: = ἡ μαλάγμη AnonMetal 318,18.— Stam.

  36. dryhammer said

    32. Αυτά είναι. Να τρώνε γλυκά και να χέζουν λίρες!

    33. Ευχαριστώ! [αυτό το οπτό αφροσέλινο νόστιμο ακούγεται και σίγουρα θα εκλύει και υδρόθειο]

  37. sarant said

    34 Μάλγαμα ή μάλαγμα;

    Διότι το μάλαγμα το έχει κάμποσες φορές το LBG

  38. ΓΤ said

    @32, 36

    Έτσι, ιστορικά, περνάμε από τη Χρυσή Ορδή στην Χρυσή Πορδή.

  39. William T. Riker said

    37 Στο ΤLG έχουν χρησιμοποιήσει την έκδοση του ποιήματος που έκανε το 1934 η Σοφία Δοανίδου (μαθήτρια του Συκουτρή) και έχει τον τύπο «μάλγαμα». Το επίβεβαίωσα και από το ίδιο το χειρόγραφο, όπου διαβάζεται πεντακάθαρα. Τώρα, ο νέος εκδότης G. Strano (Nicola Muzalone, Carme apologetico, Roma, 2012, σ. 108) πιθανότατα ορθώς το διορθώνει σε «μάλαγμα». Παρ’όλα αυτά ο πρώτος τύπος παρέμεινε στο TLG

  40. Περνάω να πω ότι βρήκα ένα ωραίο κόρπους αραβικής αλχημείας (τις πραγματείες του Τζαμπίρ ιμπν Χαγιάν) αλλά, δυστυχώς, χωρίς ευρετήριο. Ήθελα να δω αν υπάρχουν οι όροι, είτε αλ-μαλγάμ είτε αμάλ αλ-τζαμάα…

  41. Χρίστος said

    29 Leonicos. Δεν ξέρω το πείραμα του Ροδερφορδ με φώς.

    Πάντως, ο Ernest Rutherford, βομβάρδισε με ηλεκτρόνια λεπτά φύλλα χρυσού.
    Από τη σκέδαση των ηλεκτρονίων ανακάλυψε την κατανομή φορτίου στο άτομο και δημιούργησε το ατομικό του μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο το άτομο έχει συγκεντρωμένο το θετικό φορτίο στο κέντρο του και το αρνητικό περιφερειακά.

  42. Pedis said

    Το λέω αυτό επειδή στα γαλλικά, η αντίστοιχη λέξη amalgame χρησιμοποιείται μεταφορικά και με αρνητική σημασία, στο πολιτικό λεξιλόγιο, όταν κάποιος επίτηδες συσχετίζει με τρόπο καταχρηστικό διαφορετικά πράγματα ή κάνει γενικεύσεις για να προκαλέσει σύγχυση και να απαξιώσει τον πολιτικό του αντίπαλο. Θεωρείται, ας πούμε, amalgame, το να συσχετίσεις όλους τους μουσουλμάνους με τα εγκλήματα των τζιχαντιστών.

    Δεν (πρέπει να) έχει περάσει με αυτή τη σημασία στα Ιταλικά. Αντίθετα, εκτός από την κυριολεκτική, η σημασία του ρ. amalgamare είναι θετικότατη.

    Α προπό, το θεώρημα: εδώ και χρόνια η Ιταλική δημοσιογραφία (δηλ. πανάσχετοι με τα μαθηματικά ινφλουένσερ δημοσιογράφοι) έχει επιβάλει στην πολιτική καθομιλουμένη τον όρο teorema με τη σημασία της αβάσιμης εξεζητημένης εικασίας, του ψευδοσυλλογισμού ή και βασισμένου σε αναληθή ή ανύπαρκτα δεδομένα.

    Πλέον, για τον μέσο Ιταλό με κάποια κουλτούρα, ώστε να είναι σε θέση να χρησιμοποιεί τέτοιες λέξεις, ο όρος αυτός μόνο στα μαθηματικά ξαναποκτά τη γνωστή ερμηνεία.

  43. spyridos said

    28 , 33
    Απαντήθηκε αλλά αφού το βρήκα.
    Δημητράκος

  44. Γιάννης Ιατρού said

    36β Είναι κι ανορθόγραφος ο τύπος, αλλά τι να περιμένει κανείς από χημικο-αλχημιστές… χημεία και τέρατα! 🙂 🙂

  45. Αγγελος said

    (29-31-41) Όυτε με φως, ούτε με ηλεκτρόνια — με σωματίδια άλφα, από φυσικώς ραδιενεργή πηγή (πολώνιο;). Διαπίστωσε ότι τα περισσότερα διαπερνούσαν το φύλλο χρυσού με μικρή ή μηδαμινή εκτροπή από την πορεία τους, αλλά μερικά, λίγα, ανακαλώνταν πίσω. Έτσι συμπέρανε ότι το θετικό ηλεκτρικό φορτίο του ατόμου πρέπει να είναι συγκεντρωμένο σε ένα πολύ μικρό μέρος του — αυτό που σήμερα λέμε πυρήνα.

  46. sarant said

    39 Μάλιστα. Μάλαγμα όμως υπάρχει στο TLG και με άλλες σημασίες, τόσο αλχημιστικές όσο και «χρυσάφι»

  47. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    13 >>Ο χρυσός (…) μπορεί να γίνει τόσο λεπτός που να τον διαπερνά το φως.
    ακόμη και …τρώγεται!
    Ο Μητσοτάκης προμοτάριζε διάφορα γκουρμέ προϊόντα ανά τη χώρα (υπάρχει σε φωνητικό ή και βίντεο) και για κάπου έλεγε σοκολάτες (;) με χρυσό που τρώγονται! Αποσπασματικά το άκουσα στο ράδιο.

    30 Βρώσιμα μαλάματα

    https://www.womanidol.com/gastronomia/gastronomia-news/o-chrysos-pou-trogetai/

  48. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    47# Εκεί στο λυγξ λέει πως ο χρυσός θεωρήθηκε και θεωρείται υγιεινός.
    Σιγά τη σοφία. Άμα τον έχεις φροντίζεις μια χαρά την υγεία σου.

  49. spyridos said

    47α
    τέτοια τρώει στου https://eu.marcolini.com/en/ , που να του κάτσουν στο λαιμό

  50. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ξύπνα διαμάντι και ρουμπί
    κι αθέ του μαλαμάτου
    που ΄χω δυο λόγια να σου πω
    του παραπονεμάτου

    Μάλα(γ)μα , λέμε και το φτιαχτό με τα χέρια μπετό.
    «Ανέβασέ μου δυο παλαμιές μάλαμα ακόμη» φωνάζει ο μερεμετατζής από τη σκεπή.

  51. Pedis said

    # 45 – σαφώς με σωματίδια άλφα και με την ακόλουθη κατανομή σκέδασης ως προς τη γωνία σκέδασης

  52. Χρίστος said

    45, 51 . Ναι, το 1907 GEIGER . Το 1911,τελική διατύπωση της θεωρίας ,και με β (ηλεκτρόνια).
    βλ.
    «The Scattering of α and β Particles by Matter and the Structure of the Atom»

  53. Ωραίο και το σημερινό.
    Να πούμε πως στα γαλλικά, σύμφωνα με την ορολογία και τη γλωσσική θεωρία του Αντρέ Μαρτινέ, ως amalgame χαρακτηρίζονται και οι λέξεις του τύπου «φοράδα» (γαλλ. jument) κατά την έννοια ότι σημασία [= ζώο, άλογο] και φύλο [= θηλυκό ζώο] αμαλγαματοποιούνται, συμπλέκονται στη λέξη.

  54. Costas Papathanasiou said

    35(Μικρή παραλλαγή προηγηθέντος σχολίου -που κάτι στραβό θά’ κανα και δεν ανέβηκε- ως ενίσχυση της προταθείσας ετυμολόγησης ): Ως “αμαλγαμάτωση/αμαλγάμωση”, ονομάστηκε τελικά και η παλιά μέθοδος (περί το 1000 πΧ) για ανάκτηση καθαρού χρυσού/ μαλάματος ο οποίος διαχωριζόταν αρχικά από τις συνοδές του ύλες υπό μορφή αμαλγάματος από το οποίο εν συνεχεία απεκλυόταν με θέρμανση που επέφερε εξάχνωση του υδραργύρου (βλ.History, Gold smelting στο https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=gold+extraction+wikipedia ), Αντ’ αυτού σήμερα χρησιμοποιούνται τα (επίσης) τοξικά κυανιούχα άλατα. Ως μέταλλα που δεν μπορούν να αμαγαλτωθούν αναφέρονται τα “Σίδηρος, Μαγγάνιο, Κοβάλτιο, Νικέλιο” (βλ. https://www.gemstone7.com/589-amalgam.html ). Το αμάλγαμα ασημιού χρησιμοποιήθηκε ευρέως (κατά τα αναφερθέντα και στο άρθρο) ως το γνωστό στους παλαιότερους γλυκατζήδες οδοντικό σφράγισμα.

  55. Θρακας said

    Λεμε και παιδι (oxi Pedis) μαλαμα.

  56. Στην συνέχεια του χτεσινού, η Μαριανίνα
    Κριεζεί στις χρυσαφένιες ομελέτες

  57. Τραγουδιστών ονόματα
    Μάλαμας και Χρυσός.

  58. Στα επίχρυσα επώνυμα και το Μαλαματάρης

  59. ΓΤ said

    Μαλάμω με τη φούρια σου…

    Βασίλης Μαλαματένιος ο πρώην Επίσκοπος Απαμείας Βικέντιος (γ. 1954)

  60. ΓΤ said

    Νικόλαος Β’ Χρυσοβέργης
    Μανουήλ Χρυσολωράς

    Ο χρυσόφυλλος κλάδος του Καρκαβίτσα και η αποζημιωθείσα μητσοτακική χρυσολιά της Κρήτης

  61. 45, 51, 52,
    Εδώ το πρωτότυπο από το άρθρο του Ράδερφορντ το 1911, όπου αναφέρει προηγούμενο άρθρο του 1909 που παραπέμπει σε προηγούμενες παρατηρήσεις του 1906.

  62. Γιάννης Ιατρού said

    Μιας και δεν είδα σχετική ανακοίνωση εδώ 😉

  63. sarant said

    62 Σκεφτόμουν να τη βάλω τώρα και με πρόλαβες!

  64. Alexis said

    #51:Μάλα(γ)μα , λέμε και το φτιαχτό με τα χέρια μπετό.

    Σε άλλες περιοχές αυτό λέγεται και μαλάχτρα.

  65. Alexis said

  66. Spiridione said

    35, 25. Νομίζω άλλα κείμενα αποδελτιώνει ο Κριαράς (δημώδη κυρίως) και άλλα το LBG (λόγια κυρίως).
    Αυτό το AnonMetal είναι: Anonymi de arte metallica, ed. C.ZURETTI, Catal. des mss. alchim. grecs VII. Paris 1930
    (Ανωνύμου περί μεταλλικής τέχνης ή περί μετάλλων συστροφής εις χρυσόν και άργυρον)
    Του 14ου αιώνα λέει μάλλον.
    Εκ τούτου του ελαίου θες ογ. μίαν επί έξ λίτρας μολύβδου αναλελυμένου, και ποίησον το αγγείον σου επί α’ αργύρου … αμαλγάμας. σωμάτωσον έν κεράτιον του ειρημένου ελαίου προ του εν τη θυεία γενέσθαι, της μαλάγμης τεθείσης.
    Εδώ ανοίγει απ’ το λινκ πάνω (σελ. 318). Για όποιον του αρέσουν τα αλχημιστικά.
    https://pinakes.irht.cnrs.fr/notices/bibliographie/MC2VBQHF/

  67. sarant said

    66 Α μπράβο, κι έλεγα αν μπορεί να βρεθεί!

  68. Γιάννης Ιατρού said

    66: καμιά συνταγή για σουτζουκάκια κλπ. δεν έχει όμως👎

  69. William T. Riker said

    68 Ορίστε εδώ και η πιο νέα έκδοση του κειμένου
    https://3lib.net/md5/DDD6DB8A388FB26FCBAAFA0A539D1DC8

  70. William T. Riker said

    Ουπς, λάθος. Το 69 στο 66

  71. Χαρούλα said

    ΕΦΗ(#47), Dry(#26) βάλατε το χρυσό φαΐ, ο Spyridos(#49) το σσοκολατάκι, κερνάω και γω ένα αφρώδες κρασί με χρυσό στο κλείσιμο
    https://archive.cretalive.gr/a/view/ellhnikh-sampania-me-nifades-chrusou-23-karatiwn/culture/114081
    https://www.newsit.gr/topikes-eidhseis/rodos-sampania-me-xrysafi-i-paragogi-oi-eksagoges-kai-i-timi-tis/1677055/

  72. Χαρούλα said

    Alexis με πρόλαβες…
    Έως να βρω, να γράψω, να στείλω….

  73. Spiridione said

    69. Ναι, μπράβο, το κείμενο εκεί είναι:
    Εκ τούτου του ελαίου θες ογκίαν μίαν επί έξ λίτρας μολύβδου αναλελυμένου, και ποίησον το αγγείον σου επί | αμαλγάμας. Σωμάτωσον έv кεράτιον του ειρημένου ελαίου προ του εν τη θυεία γενέσθαι της μαλάγμης τεθείσης.

  74. sarant said

    69-73 Ευχαριστώ!

  75. https://webradio.ert.gr/proto/

  76. Spiridione said

    Και ένα ωραίο μεταπτυχιακό
    Χρονολογήσεις των λέξεων και τύπων του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής με βάση το Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας του Κριαρά, την Επιτομή του Λεξικού του Κριαρά και του Lexikon zur byzantinischen Gräzität

    Click to access GRI-2020-26714.pdf

  77. sarant said

    76 Α! Μπράβο!

  78. Ωραία και πάλι.

  79. sarant said

    Νάσαι καλά!

  80. odinmac said

    ‘Οταν ήμουν στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, έπαιζα με ένα θερμόμετρο (σπίτι μου), οπότε κάποια στιγμή μου φεύγει από τα χέρια πέφτει στο πάτωμα και σπάει (από πολύ μικρό ύψος).
    Κοιτώντας κάτω έβλεπα κάτι μικρά μπαλάκια τα οποία όπως τα πίεζα γινόταν 2,3,4 μικρότερα ενώ όταν τα έφερνα κοντα γίνονταν ξανά ένα μεγάλο. Έτσι λίγο η ηλικία, λίγο αυτό που βίωσα, ο υδράργυρος απέκτησε μαγικές ιδιότητες στο φαντασιακό μου.
    2-3 χρόνια αργότερα παρατήρησα ότι στον διάδρομο του δημοτικού μου, καθ’ οδόν προς την αυλή από την τάξη μου, μέσα σε μια ντουλάπα με γυάλινη πρόσοψη, ήταν κλειδωμένο μαζί με κάποια βιβλία και κάποια άλλα όργανα (:) που δεν θυμάμαι καλά τώρα, ένα πλαστικό μπουκαλάκι (όχι τυχαίο, κάποιας εταιρίας; εργαστηρίου; με ετικέτα), με υδράργυρο! (ναι ξέρω δεν έχει λογική αυτό το αντικειμενο σε ένα δημοτικό σχολείο και ούτε το (τα) διδαχτήκαμε ποτέ τα αντικείμενα αυτής της ντουλάπας, δεν ξέρω τι δουλειά είχε εκεί).
    Μια μέρα λοιπόν όπως σχολάγαμε βλέπω να λείπει το λουκέτο και αρπάζω την ευκαιρία (! 😉 να κανω δικό μου το μαγικό υγρό!

    Για να μην μακρυγορώ: είμαι στον μπακάλη της γειτονιάς και μόλις παίρνω το ψωμί που με είχαν στείλει οι δικοί μου βγάζω το μπουκαλάκι απο την τσέπη και λέω στον μπακάλη: να το ζυγίσουμε; λέει ναι και το βάζω πάνω στο τάσι (μιλάμε για μπουκαλάκι με διάμετρο 5 εκ και άλλο τόσο ύψος περίπου) και η βελόνα ανεβαίνει στο 1 κιλό!
    Γουρλώνει τα μάτια!-«χάλασε!» φωνάζει- όχι του λέω- τι έχει μέσα;!… κτλπ

  81. Θα πρέπει να ήταν πx(5×5)x5x13,6/4 = 1335 γραμμάρια.
    Το θυμάμαι το μπουκαλάκι. Είχε διάμετρο περίπου 3,5cm. Ήταν η συσκευασία που μας έστελνε το εργοστάσιο κατασκευής οργάνων. Μπορούσατε να δείτε το πείραμα του Torricelli.

  82. Γιάννης Ιατρού said

    62 (63): Και εδώ, προσφορά, η ηχογράφηση για όσους ενδιαφέρονται αλλά δεν μπόρεσαν να σε ακούσουν 🤗👍

  83. odinmac said

    81 Ναι μάλλον αλλά ποιός Τορικέλι; στο δημοτικό ήμασταν ή τέλος πάντων δεν θυμάμαι να το χρησιμοποιήσαμε για πείραμα

  84. sarant said

    82 Α γεια σου! Σε ευχαριστώ πολύ!

  85. @ 83 Odinmac
    🙂

  86. Costas Papathanasiou said

    80,83: Μια ινδοάρια λέξη για την αλχημεία είναι και το “Rasasiddhi” που σημαίνει -μάλλον- γενικώς κάτι σαν “μεταλλογνωσία” και κατά λέξη “ειδική γνώση περί υδραργύρου (θηλυκού μαγικού στοιχείου και κατά τους Παρακελσικούς) και ενώσεων αυτού”:
    rasasiddhi (रससिद्धि).—f S [Marathi] Alchemy, or the possession of command over the magical properties of mercury &c.
    Rasasiddhi (रससिद्धि).—f. [Sanskrit] (-ddhiḥ) The knowledge of alchemy, the possession of peculiar familiarity with mercury, obtained by the performance of chemical operations conjoined with certain mystical and magical rites, and the securing thence to the adept, of happiness, health, and wealth, the power of transmuting metals, and the art of prolonging life. E. rasa mercury, and siddhi accomplishment, especially of some supernatural object. (βλ. https://www.wisdomlib.org/definition/rasasiddhi )

  87. BLOG_OTI_NANAI said

    Ο Κώστας Καραποτόσογλου έχει μια μελέτη 12 σελίδων για τη λέξη αυτή στο Αρχείον Πόντου 40 (1985), σ. 146-157). Την ανέβασα εδώ: https://docdro.id/5NB5DXN

    Η αρχή και το τέλος του άρθρου:

  88. Μπράβο!
    Καραποτόσογλου locutus, causa finita (και συμφωνεί και με τον Νικοκύρη!). Ανησυχώ λίγο γιατί έχει καιρό να εμφανιστεί ο ίδιος.

  89. sarant said

    87 Mπράβο ρε συ, αυτό δεν το είχα υπόψη μου!

  90. BLOG_OTI_NANAI said

    88-89: Πράγματι φαίνεται πώς κατά τον κ. Καραποτόσογλου, η μελέτη και η διαίσθηση του Νίκου είναι σωστή.

    Κι εγώ σκεφτόμουν ότι έχει καιρό να μας επισκεφτεί.

  91. BLOG_OTI_NANAI said

    Για τις χρονολογήσεις έχουμε ξαναπεί ότι σήμερα είναι πιο εύκολες. Δεν εμφανίζεται το 1856, αλλά τουλάχιστον από το 1815:

  92. sarant said

    91 Ωραίος!

  93. @ 91
    αλλά τουλάχιστον από το 1815 =?= αλλά το αργότερο από το 1815.

  94. Τώρα που η ΑΕΚ προκρινότανε μέχρι το 95 με το 1-0 και στο 97 βρέθηκε στο 1-2 , έμεινε άγαλμα ή αμάγαλμα ;;

    για την Λαμία τα έχουμε πει…

    (το γνωστο θλιβερό δίδυμο σχολιαστών πρέπει να έπαθε περισσότερη πλάκα από τους ΑΕΚτζήδες)

  95. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἤμουν σίγουρος ὅτι θά ἐμφανιστῆ ὁ Τζῆ καί θά κάνη λογοπαίγνιο μέ ἀμάλγαμα καί ΑΕΚ! 🙂
    Στό κάτω κάτω, τό δικαιοῦται!

  96. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Και στο παρακάτω απόσπασμα από την ‘Ακολουθία της Διατριβής’ του Γ. Κρεμμύδη του 1810, πιθανολογείται η συσχέτιση μάλαμα – μάλαγμα – αμάλγαμα.
    Ο Γ. Κρεμμύδης αναφέρεται στην ‘Διατριβή (του) επί της καταστάσεως της ενεστώσης κοινής ημών γλώσσης’ – Μόσχα, 1808.

  97. geobartz said

    14 sarant said: «11 Kαι το επώνυμο Μάλαμας, που από όνομα θα προέκυψε.

    # Κάπως έτσι. Μάλαμας ήταν το μικρό του όνομα. Επί τουρκοκρατίας δεν υπήρχε ανάγκη ιδιαίτερου επωνύμου: Αν κάποιος λεγόταν Θανάσης, και ο πατέρας του Μάλαμας και ο παππούς του Αποστόλης, στα κιτάπια γραφόταν Θανάσης Μάλαμα Αποστόλη και στον (ελληνικό) προφορικό λόγο λεγόταν «Θαν’άς τ’Μάλαμα τ’ Αποστόλ(η)». [την ίδια «ονοματολογία» ακολουθούν σήμερα οι Τούρκοι της Δυτικής Θράκης]. Τα παιδιά του Μάλαμα (τα εν Χαμουτζία «αγόρια») μπορεί να τα έλεγαν «Μαλαμούδια» και να γινόταν έτσι το επώνυμο, αλλά αυτό μετά την απελευθέρωση. Τέλος, για να μπορούν να διακρίνουν τους έχοντες ίδια ονόματα, χρησιμοποιούσαν ευρέως τα παρατσούκλια, μερικά από τα οποία (ελάχιστα) κατέληγαν να γίνουν επώνυμα.

  98. BLOG_OTI_NANAI said

    96: Καλό!

  99. Pedis said

    # 61 – Μένυ θενκς, Μιχάλη. (Δεν είχα δει/ψάξει ποτέ το πρωτότυπο άρθρο του R.)

  100. Κουτρούφι said

    Ποιητικό σε γάμο του 1978, στον Αρτεμώνα Σίφνου

    Πήρες παιδί που ό,τι κι αν πω, λίγο είναι, Μαρία
    το ξεπερνά το μάλαμα του Γιώργη η αξία

  101. Επειδή του δαιμόνιου ρεπόρτερ-σχολιαστή του «ξεφεύγουν» ορισμένα στιγμιότυπα (συνήθως μονόπλευρα ) να ενημερώσω πως στο γήπεδο της ΑΕΚ υπήρχαν δυο πανό με τα εξής συνθήματα «κατά της βίας» :

    ΜΙΑ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΗ ΑΠΟ ΡΟΥΒΛΙΑ ΠΟΛΗ – ΠΟΥ ΤΑ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΟΛΕΣ-ΟΛΟΙ και

    ΕΝΑΣ ΡΩΣΟΣ «ΜΕΓΙΣΤΑΝΑΣ» ΠΟΥ ΤΑ ΧΩΝΕΙ – ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝΕ ΣΤΗ ΠΟΛΗ ΤΟ ΚΟΥΜΑΝΤΟ ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ

    Αν προκληθώ θα ανεβάσω σχετική φωτό (όχι σαν αυτές που ανεβάζει ο Κούγιας και τις αποσύρει σε λίγα λεπτά-μέθοδος Γκέμπελς )

    Οσοι είδαν στην τιβι το ματς άκουγαν το επίσης «κατα της βίας» ηχητικό «Κάθε πατέρας ΠΑΟΚτζής έχει πουτ@ν@ κόρη κ.λ.π. Αυτά από τους λίγους «προσκεκλημένους» της ΑΕΚ στο γήπεδο

  102. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    82 (για γράφοντα και γραφόμενο)
    Σαν τί στιχάκι να σου πω
    τί μάλαμα να στείλω
    που καμαρώνει η σκέψη μου
    μόνο που σ΄έχω φίλο

    57 Τραγουδιστών ονόματα
    Μάλαμας και Χρυσός.
    και Αργυρός 🙂

    Για τραγουδίστριες Διαμάντη και Ισ.Σιδέρη, άλλη φορά

    64 >>με τα χέρια μπετό
    Ναι λέμε 🙂 50τέλος

  103. sarant said

    100 Εξάλλου, όπου Γιώργος και μάλαμα, που κάνει ρίμα με το «αντάλλαγμα», ετυμολογικώς άψογο.

  104. 102β,
    Το μουσικό μέταλλο αφθονεί (σε χεβυμεταλλάδες ή μη):
    Χαλκιάς, Σιδηρόπουλος, Καλατζής…

  105. Κιγκέρι said

    Είναι και ο ποιητικός ανθός του μαλαμάτου, με την ποιητικότερη γενική!

    Σε παραδοσιακά δίστιχα:

    • Ξύπνα διαμάντι και ρουμπί κι ανθέ του μαλαμάτου
    πού ‘χω δυο λόγια να σου πω του παραπονεμάτου…

    • Άνοιξε το παραθύρι σου ανθέ του μαλαμάτου
    που ‘χω δυο λόγια να σου πω του παρακαλεμάτου…

    • Κίνησε ανθέ της λεμονιάς κι ανθέ του μαλαμάτου
    της μαντζουράνας λούλουδο και μυρωδιά του δυόσμου…

    Και στιον Βάρναλη:

    Λαχτάρα μου κι απαντοχή κι ανθέ του μαλαμάτου,
    δευτεροζώ κι είναι δικιά σου η ανάσα π’ ανασαίνω…

  106. @ 97 Geobartz

    Καλό.
    Θυμάμαι στην Πρέβεζα, πολύ συχνά, «η Αλίκ’ τ Βουγιουκλάκ’» (όχι βέβαια για τις ηθοποιούς, αλλά για πρόσωπα από την περιοχή).

  107. ΓΤ said

    105@

    Και στον ψευδοΒάρναλη:

    Λαχτάρα μου κι απαντοχή κι ανθέ του μαλαμάτου,
    για μια γυναίκα είμ’ ικανός να πάω στα Βανουάτου

  108. sarant said

    105 Ο Βάρναλης χρησιμοποιεί την έκφραση και σε χρονογραφήματά του,

  109. Καλημέρα,
    97 Και στα δικά μας, «ι παπάς του Βασλέλ» είναι ο παπάς ο γιος του Βασίλη (άρα Βασιλόπαιδο) ενώ «ι Βασιλς ι παπάς» είναι ο Βασίλης ο γιος του παπά (ήταν δηλαδή, το παράδειγμα από πρόσωπα υπαρκτά. Μέχρι που ι Βασιλς ι παπάς έγινε κι αυτός παπάς και για να μην μπερδεύεται η υπόθεση άλλαξε το όνομά του κι έγινε πάτερ Ραφαήλ»!

  110. Κιγκέρι said

    107: Εντάξει, βρε ΓΤ, το εμπεδώσαμε ότι ήτανε λίγο μουρντάρης ο Βάρναλης, το συγκεκριμένο όμως είναι γραμμένο με πατρική στοργή και συγκίνηση:

    https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=4&text_id=596

  111. Κ. Καραποτόσογλου said

    26) μάλαγμα
    «μάλαγμα , Οιν. μάλαγμαν Οιν. μάλαμα Σεμ. μάλαμαν Κερ. Νικ. Τραπ. Χαλ.
    Το μεσ. ουσ. μάλαγμα, παρ’ ό και μάλαγμαν, μάλαμα(ν) = χρυσός.
    Το μέταλλον χρυσός». (Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντικής Διαλέκτου, Εν Αθήναις 1958-62, τ. 1-2, τ. 2, σ. 8.).

    Με το θέμα έχει ασχοληθεί ο Άγ. Τσοπανάκης (62): ο οποίος έχει γράψει: «αν η λ. μάλαμα = χρυσάφι (αποτελούσε κανονικήν εξέλιξη, φωνητική και σημασιολογική του αρχ. μάλαγμα, θα έπρεπε κάπου να συναντούσαμε την λέξη, τουλάχιστο με τη σημασία του μείγματος των μετάλλων, στην αλεξανδρινή ή ρωμαϊκή εποχή. Κάτι τέτοιο δε φάνηκε πουθενά».

    Ο Κ. Καραποσογλου (63) ασχολήθηκε εκτεταμένα με την ύπαρξη της λ. μάλαγμα στις ανατολικές και τις γειτονικές μας γλώσσες και κατέληγε: «Ή πληροφορία του ανώνυμου βυζαντινού λεξικογράφου είναι καθοριστική για να κατανοήσουμε την εξέλιξη της έννοιας της λ. μάλαγμα, που χρησιμοποιόταν αρχικά για να δηλώσει την ένωση των μετάλλων, ιδιαίτερα του χρυσού, ασημιού με υδράργυρο, και ύστερα να σημαίνει χρυσό, λόγω του ξανθού, του κίτρινου χρώματος που έχει, από γεγονός ότι τα μαλάγματα (= κράματα) έπρεπε να καταλήξουν πιθανόν στο κίτρινο χρώμα (ξάνθωσις) για να είναι ο χρυσός τέλειος».

    Η πολυτιμότερη μαρτυρία που έχουμε από τη μεταγενέστερη ελληνική, για να αντιληφθούμε τη σημασιολογική ανέλιξη της λ. είναι η λ. μαλακτήρ -ήρος, ο,(64) = ο δι᾽ εργασίας καθιστών τι μαλακόν, ο μαλάσσων, ο μαλακώνων, ο κατεργαζόμενος τι, όπως χρησιμοποιείται στη φράση: χρυσού μαλακτήρες- χρυσοχόοι, στο ακόλουθο χωρίο. Πλούτ. Περ. 12 αι δε ταύτην κατεργαζόμεναι τέχναι, τέκτονες, πλάσται, χαλκοτύποι, λιθουργοί, …, χρυσού μαλακτήρες. Ο Άνθ. Γαζής (65) στο πολύτιμο Λεξικό του αναφέρει: «Μαλακτήρ, ήρος, ο (μαλάσσω). Ο μαλάσσων, ο μαλακόν ποιών, απαλύνων, εξεργαστής, δουλευτής. «Μαλακτήρ ελέφαντος», ο μαλακύνων το του ελέφαντος οστούν δια του ζύθου, Πλούταρχ. Περκλ. 12. Ούτως ενόμισαν οι πολλοί, αλλ’ ενταύθα μαλακτήρ, ου συνάπτεται προς ελέφαντος, αλλά προς το χρυσός- όθεν και την αρχήν έλαβεν εν τη συνήθεια του λέγεσθαι ο χρυσός, μάλαγμα· όπου αναγνωστέον «χρυσού μαλακτήρες, ελέφαντος ζωγράφοι»».

    62. Α γ . Τ σ ο π α ν ά κ η, Ετυμολογικά, Λεξικογραφικόν Δελτίον 14 (1982) 87 – 90.
    63. Κ . Κα ρ α π ο τ ό σ ο γ λ ο υ , Ποντιακά έτυμα. Αρχείον Πόντου 40 (1985) 146- 57.
    64. Δ . Δ η μ η τ ρ ά κ ο υ , ό. π., τ. 5, σ. 4457.
    65. Ά ν θ. Γ α ζ ή – Κ. Γ κ α ρ π ο λ ά – Χρ. Μ α τ α κ ί δ ο υ , ό. π., τ. 2, σ. 360.

    Κ. Καραποτόσογλου, «Δυσετυμολόγητα της ποντιακής διαλέκτου», Αρχείον Πόντου 44 (1992-93) 319.
    Του ίδιου, «Δυσετυμολόγητα του Λεξικού του Εμμανουήλ Κριαρά», Αρχείον Πόντου 59 (2019) 243-306.

    Κ. Καραποτόσογλου

  112. Γιάννης Ιατρού said

    111: Ευχαριστούμε πολύ
    88: Είδες Δύτη που ανησύχησες;

    ΥΓ: και λίγο πριν την παράγραφο που ο Πλούταρχος μας αναφέρει την λέξη «..βαφεῖς χρυσοῦ, μαλακτῆρες ἐλέφαντος, ζωγράφοι,..» (Βίος Περικλή 12.6), μας πληροφορεί για τα μέτρα κατά της ανεργίας που πήρε τότε ο Περικλής για τους Αθηναίους που δεν είχαν πάει να πολεμήσουν κι έμειναν στην πόλη, έτσι ώστε να απασχολούνται ωφέλιμα και να βγάζουν και κανένα φράγκο👍:
    «…τὸν δ᾽ ἀσύντακτον καὶ βάναυσον ὄχλον οὔτ᾽ ἄμοιρον εἶναι λημμάτων βουλόμενος, οὔτε λαμβάνειν ἀργὸν καὶ σχολάζοντα, μεγάλας κατασκευασμάτων ἐπιβολὰς καὶ πολυτέχνους ὑποθέσεις ἔργων διατριβὴν ἐχόντων ἐνέβαλε φέρων εἰς τὸν δῆμον, ἵνα μηδὲν ἧττον τῶν πλεόντων καὶ φρουρούντων καὶ στρατευομένων τὸ οἰκουροῦν ἔχῃ πρόφασιν ἀπὸ τῶν δημοσίων ὠφελεῖσθαι καὶ μεταλαμβάνειν…»

  113. sarant said

    111 Ευχαριστούμε πολύ!

    112 Κέινς

  114. Γιάννης Ιατρού said

    Απ΄ό,τι βλέπω η αναφορά στον Πλούταρχο υπάρχει και στο Λεξικό για την Ελληνική Γλώσσα που γράφτηκε για τον Βασιλιά Όθωνα το 1836 από τους Κ. Γκαρμπολά και Χ. Ματακίδη (σελ. 359)

  115. Γιάννης Ιατρού said

    114: τώρα είδα πως το αναφέρει ο κος Καραποτόσογλου στην παραπομπή (#65)

  116. Γιάννης Ιατρού said

    113: Εμ, ναι, από εμάς τα πήραν όλα Νίκο 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: