Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Παλαιοί αποκριάτικοι χοροί στη Σίφνο (Μια συνεργασία από Κουτρούφι)

Posted by sarant στο 27 Φεβρουαρίου, 2022


Οι φετινές απόκριες σημαδεύτηκαν ανεπανόρθωτα από την εισβολή και το θανατικό στην Ουκρανία, αλλά για να ξεφύγει λίγο η προσοχή μας από τον ζόφο σκέφτηκα να τηρήσω το έθιμο, δηλαδή να βάλω τούτη την Κυριακή, την προτελευταία, κάτι αποκριάτικο.

Ο φίλος μας το Κουτρούφι, που όπως ξέρετε είναι Σιφνιός, μου έστειλε μια συνεργασία για τους αποκριάτικους χορούς, τις βεγγέρες, που έκαναν παλιά στη Σίφνο, στους οποίους συνηθιζόταν να απαγγέλλουν αυτοσχέδια δίστιχα και να αλληλοπειράζονται οι καλεσμένοι, ή τουλάχιστον εκείνοι που διακρίνονταν στη στιχουργική.Το έθιμο αυτό κράτησε ως τη δεκαετία του 1960.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές τις αυτοσχέδιες στιχουργικές αψιμαχίες τις κατέγραφαν και τις τύπωναν για να τις στείλουν στους ξενιτεμένους Σιφνιούς. Έτσι, έχει σωθεί εκτενής στιχουργική αψιμαχία από το μακρινό 1888. Αφήνω όμως το Κουτρούφι να μας τα πει.

ΠΑΛΑΙΟΙ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας τού 1960 το συνηθισμένο έθιμο την περίοδο τής Αποκριάς στη Σίφνο ήταν οι λεγόμενοι Αποκριάτικοι χοροί. Περιληπτικά, οι παρέες συγκεντρώνονταν σε κάποια ευρύχωρη αίθουσα, χόρευαν σε ένα κυκλικό χορό πιασμένοι αλά μπρατσέτα και αντάλλασσαν αυτοσχέδια δίστιχα («ποιητικά») σε μορφή διαλόγου. Τα δίστιχα τα έλεγαν σε ένα συγκεκριμένο σκοπό, τον λεγόμενο «αποκριάτικο», χωρίς όργανα. Οι συμμετέχοντες σε ένα αποκριάτικο χορό πήγαιναν είτε να ακούσουν είτε να σκαρώσουν στιχάκια. Να «ποιήσουν» δηλαδή. Με την έννοια αυτή η διαδικασία του αποκριάτικου χορού διέφερε από τις άλλες περιπτώσεις διασκέδασης όπου τα αυτοσχέδια δίστιχα προκύπτουν μέσα στο γλέντι. Σημειωτέον ότι στους χορούς αυτούς δεν γινόταν ιδιαίτερη κατανάλωση φαγητού και ποτού.

Ενίοτε, τα δίστιχα αυτά καταγράφονταν σε χαρτί και μετά τυπώνονταν σε τυπογραφείο που λειτουργούσε στη Σίφνο. Κυκλοφορούσαν σε φυλλάδια με σκοπό να μοιραστούν στους Σιφνιούς της διασποράς και ιδιαίτερα της Πόλης (κυρίως στις αρχές του 20ου αιώνα). Μέσω αυτής της διαδικασίας διασώθηκαν τα ποιητικά από αρκετές τέτοιες βραδιές. Από τέτοια φυλλάδια εκδόθηκε το βιβλίο «Τα λαϊκά τραγούδια και κάλαντα της Σίφνου» από τον αείμνηστο Νίκο Σταφυλοπάτη [1920-2006], Εκδ. Ελληνικά γράμματα, 1997. Το εξώφυλλο του βιβλίου περιέχει σκίτσο του γνωστού Σιφνιού σκιτσογράφου Σταμάτη Πολενάκη [1908-1997]. Από τη συλλογή αυτή παραθέτουμε τα ποιητικά από μια τέτοια βραδιά του 1888. Χρονολογικά, είναι η πρώτη καταγραφή της συλλογής Σταφυλοπάτη. Στόχος είναι να δοθεί μια γεύση για τους χορούς αυτούς, τα θέματα γύρω από τα οποία κινούνταν στις βραδιές αυτές και τη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν.

Οι στιχουργοί ήταν από κάθε τάξη της τοπικής κοινωνίας, ηλικία, μορφωτικό επίπεδο και φύλο. Με την πάροδο των χρόνων διαμορφώθηκε ένας πυρήνας ποιητών και ποιητριών που πρωταγωνίστησαν σε αποκριάτικους χορούς για αρκετές δεκαετίες και μνημονεύονται από τις επόμενες γενιές μέχρι και σήμερα. Στη συγκεκριμένη βραδιά συμμετείχαν μερικοί μόνο από τους ξακουστούς ποιητές οι οποίοι διέπρεψαν μέχρι τις προπολεμικές δεκαετίες. Μερικά στοιχεία για αυτούς:

Αλέξανδρος Μαγκανιέρης [1865-1938]. Εργάτης στα μεταλλεία που λειτουργούσαν τότε στη Σίφνο, σε αγγειοπλαστεία και μυλωνάς.

Άγγελος Βασάλος, Αγγελάκι [-]. Αγροτοκτηνοτρόφος.

Ελένη [της Πετρούς] Τρούλλου το γένος Καμπάνη [1855-1945]. Νοικοκυρά.

Μαρία [Πετρωμένη] Νερούτσου το γένος Βασάλου [1869-1946]. Νοικοκυρά.

Αντώνης Δεκαβάλλας [1851-1923]. Νομικός, εγγονός του Νικ. Χρυσόγελου, πρώτου Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων επί Καποδίστρια, πατέρας του Νικ. Δεκαβάλλα που εργάστηκε για το λεξικό της Ακαδημίας.

Το απόσπασμα που καταγράφηκε και διασώθηκε και ίσως δεν είναι πλήρες, μπορεί να χωριστεί σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος ασχολείται με τους μασκαρεμένους («καμήλες») που εμφανίστηκαν στο χορό. Στο δεύτερο γίνεται γενική συζήτηση περί έρωτος και στο τρίτο κυριαρχεί έντονος διάλογος μεταξύ δύο τραγουδιστών με την παρεμβολή και τρίτων. Η διαμάχη αυτή έχει ομοιότητες με τα πεισματικά της Καλύμνου ή τα τσιαττιστά της Κύπρου και προκαλεί ίσως εντύπωση το ύφος των κατηγοριών που αλληλοεκτοξεύονται.

Μαγκανιέρης:

Καλώς τους, που μας ήρθανε, στα κόκκινα ντυμένοι [1],
νομίζω ότι βρίσκεται μαζί τους κι η Ελένη.

Δημοσθένης:

Εκείνη η χανούμισσα, η ντροπαλή που τρέμει,
είν’ η Ελένη πράγματι κι έρχετ’ απ’ το χαρέμι.

Ελένη της Πετρούς (μασκαρεμένη):

Το χρόνο μια φορά κι εμάς, άδεια μας εδίνουν,
να βγαίνουμε περίπατο συχνά δε μας αφήνουν.

Ευτυχία:

Λοιπόν, καλώς μας ήρθανε, ετούτα τα διατσέντα [2],
πρέπει να τις τρατάρουμε ένα ποτήρι μέντα.

Ελένη:

Εμείς πιοτό δεν πίνουμε και σας ευχαριστούμε,
τη συντροφιά σας θέλαμε κι ήρθαμε να σας βρούμε.

Αγγελάκι (Αγγελος Βασάλος):

Κατέβασε το φερετζέ, να μη σε σεκλετίζει
και μη φοβάσαι τον πασά που σε περιορίζει.

Ελένη:

Δεν πήρα από τον πασά, την άδεια ακόμα,
γι’ αυτό βλέπεις και τυραννώ το εδικό μου σώμα.

Αγγελάκι:

Απ’ τον πασά την άδεια, την έχουμε παρμένη,
να τραγουδάς ελεύτερα, ως είσαι μαθημένη.

Ελένη:

Απ’ το Σουλτάνο στα κρυφά έφυγα, Αγγελή μου,
παίζω κορώνα γράμματα απόψε τη ζωή μου.

Δημοσθένης:

Δεν ξέρομε τι έγινε, μην είν’ καμιά απάτη,
πως άνευ της αδείας του, απόψε είσαι φευγάτη;

Αγγελάκι:

Τραγούδησε Ελένη μου και μη φοβάσαι χάρο,
την άδεια απ’ τον πασά, εγώ θα σου την πάρω.
Κορίτσια συνεχίσετε και πάλι το χορό σας,
ήρθ’ η πρωτοδασκάλισσα και θα ‘ναι στο πλευρό σας.

Ελένη:

Πού είσαι συ Αλέξανδρε, παιδί του Μαγκανιέρη,
που όλη η ομήγυρις για σένα πάντα χαίρει;

Μαγκανιέρης:

Άη με [3] δω που κάθομαι, τα λόγια σου αφκρούμαι,
και μοναχά που σε θωρώ, κυρά μου, σε φοβούμαι.

Ελένη:

Χαίρομαι που σε γνώρισα, έτη πολλά να ζήσεις,
μπορείς με το τραγούδι σου νεκρούς να αναστήσεις.

Μαγκανιέρης:

Μες στην καρδιά μου μπαίνουνε τα λόγια τα δικά σου,
να χαίρεσαι τον άντρα σου, μαζί και τα παιδιά σου.

Αγγελάκι:

Ανεξαιρέτως όλοι τους, έχουνε νοστιμάδες,
τέτοιο ωραίο ένδυμα, ποτέ δεν θα ξανάδες.

Μαρία Πετρωμένη:

Εμέ με καταμάγεψε του καϊξή το φέσι,
μα και του άλλου, το σκληρό, πάρα πολύ μ’ αρέσει.

Ελένη:

Και του Σουλτάνου καϊξής, ήλθε να σεργιανίσει,
ποιήτριες και ποιητές να επιθεωρήσει.

Δεκαβάλλας:

Μην είν’ κανείς Αμουργιανός πλοίαρχος από κείνους,
που κυνηγούν τα πρόβατα, στα κρίφια [4] και στους σκίνους;

Ελένη:

Ας πούμε για του έρωτα τα πάθη, εδώ πέρα,
για να διασκεδάσουμε σε τούτη τη βεγγέρα

Δεκαβάλλας:

Σας είναι ατελείωτα, του έρωτος τα πάθη,
μέσα στα ρόδα πάντοτε βρίσκεται και τ’ αγκάθι.

Πετρωμένη:

Ο έρωτας τού τρύπησε, Ελένη, την καρδιά του,
κι ακόμη αθεράπευτη πομέν’ η μαχαιριά του.

Δεκαβάλλας:

Αιώνια του έρωτος τη δόξα θε να ψάλλω,
γιατί Ελένη σιωπάς, γιατί δεν είπες άλλο;

Στρατής Μυτιληναίος:

Άκουσα για τον έρωτα και ράγισ’ η καρδιά μου,
γιατί και μένα μου ‘καψε, βαθιά τα σωθικά μου.

Δεκαβάλλας:

Είναι εδώ του έρωτος πολλοί αρχαίοι σκλάβοι
και όποιος θέλει συμβουλή, νομίζω θα τη λάβει.

Αγγελάκι

Ρεζίλι τον εκάματε, τον έρωτα εδώ κάτου,
δεν είπατε τις χάρες του, μα μόνο τα τρωτά του.

Ελένη:

Δε θα σε πλήγωσαν ποτέ, τα φοβερά του βέλη,
γι’ αυτό τον ‘περασπίζεσαι και το καλό του θέλεις.

Δεκαβάλλας:

Ο κόσμος το ‘χει τούμπανο, κρυφομιλούνε όλοι,
πως τριγυρνά με τα βιολιά καθημερνή και σχόλη.

Αγγελάκι:

Δε συλλογάσαι τη Λαμπρή, πώς θε-να κοινωνήσεις
πού ήλθες μέσα στο χορό να με συκοφαντήσεις;

Πετρωμένη:

Αυτός δεν έχει βάπτισμα, δεν ξέρει κοινωνία,
διότι είν’ εξόριστος από την εκκλησία.

Αγγελάκι:

Ε, δικηγόρε, πειρασμός ώσπου να ζεις θα είσαι,
μήτε Χριστό πιστεύεις πια, μήτε Θεό φοβείσαι.

Δεκαβάλλας:

Εμένα εκκλησία μου, είν’ η καλή καρδιά μου,
μα δεν αφήνω, σαν εσέ, γυναίκα και παιδιά μου.

Αγyελάκι:

Καλά με συκοφάντησες, πως πάω στο νιχύτη [5],
η πλάκα σου να κάβγεται, αλλόπιστε πισσίτη [6].

Δεκαβάλλας:

Ακόμη δε σ’ επλάκωσε, η πιο μεγάλη μπόρα,
περίμενε και θα ιδείς, όλα θα βγούν στη φόρα.

Ελένη:

Μα βρε παιδιά, τι έχετε και τρώγεστε οι δύο;
λυπούμαι που σας αγροικώ, αναχωρώ, αντίο.

Αγγελάκι:

Αυτός γυρεύει ανδρόγυνο, Ελένη, να χωρίσει,
καλύτερα τη γλώσσα του να τήνε κοκχαλίσει.

Δεκαβάλλας:

Δεν πάει πια στο σπίτι του ένα ποτήρι γάλα,
εχθές το βράδυ γλίστρησε και το ‘χυσε στη σκάλα.

Αγγελάκι:

Τους άλλους να καταλαλείς, είναι το μάθημά σου,
φαίνεται, απ’ τη φούρια σου, ξέχασες τα δικά σου.

Δεκαβάλλας:

Ματαίως επροσπάθησα να πλύνω τον αράπη,
μα τι με μέλει αν εσύ πεθαίνεις στην αγάπη;

Αφήνω τον επάνω σου, κερά Μαρία, δος του,
πιστεύω με τα λόγια σου ν’ αλλάξει ο σκοπός του.

Γλωσσάρι:

[1]. Συνηθισμένο στη Σίφνο και αλλού, η αιτιατική πληθυντικού στα αρσενικά να έχει τον ίδιο τύπο με την ονομαστική.

[2]. Διατσέντα: μυρωδάτα λουλούδια, υάκινθοι. Υπάρχει και αλλού.

[3]. Αη με: Να με.

[4]. Κρίφια: γκρίφια. Προεξοχές βράχων.

[5]. Νιχύτης: Οχετός, αγωγός αποχέτευσης.

[6]. Πισσίτης: μαύρος σαν την πίσσα. Μεταφορικά, ο κολασμένος. Υπάρχει και αλλού.

Όπως είπαμε, το έθιμο χαρακτήριζε την Αποκριά στη Σίφνο μέχρι και τη δεκαετία τού 1960. Μετά ατόνησε και ο κόσμος άρχιζε να διασκεδάζει συμβατικά, με φαγοπότια και, είτε με ενόργανη διασκέδαση με τα παραδοσιακά όργανα (βιολί/λαούτο) είτε με τα συστήματα ήχου με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και δισκογραφίας. Ο παλιός αποκριάτικος σκοπός, δεν είχε ξεχαστεί μεν, αλλά μπήκε σε αχρηστία. Βέβαια, όσο περνούν οι δεκαετίες ο σκοπός θα ξεχαστεί και αυτός. Ευτυχώς, δείγμα του διασώθηκε σε ηχογράφηση του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών και υπάρχει στο CD με τίτλο «Τραγούδια της Σίφνου» που κυκλοφόρησε πριν είκοσι χρόνια περίπου.

—————————————-

Καμήλες ωραιότατες ήρχανε στο χορό μας
πρέπει να τις τιμήσουμε ειν’ για καλό δικό μας

Αυτό μού τραγουδούσε η συχωρεμένη η λαλά μου την δεκαετία τού 70 και έτσι έμαθα και εγώ τον σκοπό.

Κλείνοντας, θεωρώ αξιοπρόσεκτο ότι τύπωναν τα δίστιχα αποδίδοντάς τα στον καθένα. Έτσι απαθανατιζόταν και γινόταν προσωπική -αλλά και διανεμόταν ευρύτερα- η εφήμερη και (ως τότε) ανώνυμη στιχουργική δημιουργία.

 

80 Σχόλια προς “Παλαιοί αποκριάτικοι χοροί στη Σίφνο (Μια συνεργασία από Κουτρούφι)”

  1. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Συγχαρητήρια γιά τήν δουλειά σου!
    (Μά, τέτοιο ὄμορφο ἐπώνυμο καί πᾶς καί χρησιμοποιεῖς ψευδώνυμο;; 🙂 )

  2. Θαυμάσιο !

  3. atheofobos said

    Πολύ ενδιαφέρουσα καταγραφή ενός χαμένου πλέον εθίμου που μας δίνει την εικόνα μιας άλλης εποχής που έχει πια ξεπεραστεί, μιας και απ΄ότι φαίνεται προέρχεται από την εποχή της Τουρκοκρατίας.

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Δεν φανερώνεται πουθενά το επίθετο του Κουτρούφι. Ο Σταφυλοπάτης (δεν ζει πια) έγραψε το βιβλίο. Όχι το άρθρο 🙂

  5. Νέο Kid said

    4. Το κουτρούφι, του κουτρούφι; Όχι του κουτρουφιού;
    Τιναφτόρε Νικοκύρη; Αλλαξοπίστησες; …
    (Ώρα είναι να γράψεις και κανένα του Μεξικό !…)

  6. sarant said

    Ελξη από «του Κουτρούφη».

  7. Πέπε said

    Μπράβο Κουτρούφι!

    Λοιπόν, η αρχή του διαλόγου, αν αλλάξουμε λίγο την ορθογραφία, δεν έχει κάτι το μποστικό; Λίγο το όλον, λίγο κάτι λεπτομέρειες όπως «είν’ η Ελένη πράγματι»…

    _________________

    Ο χορός με ελεύθερα δίστιχα, από τους ίδιους τους χορευτές του κύκλου, χωρίς όργανα και σε συγκεκριμένο σκοπό, υπάρχει και σε άλλων τόπων τα αποκριάτικα έθιμα. Προχείρως, αυτή ακριβώς η περιγραφή ταιριάζει για τον Αγέρανο της Πάρου, τη Βλάχα της Νάξου παλιά παλιά, τον Δετό της Χίου, όλοι χοροί της αποκριάς. Παμπάλαιες συνήθειες, που είναι παρατηρημένο ότι μες στις αποκριές επιβιώνουν σε εποχές όπου από τον υπόλοιπο κύκλο του χρόνου έχουν χαθεί.

    Από την άλλη, χορευτικές εσπερίδες με σκέτο χορό, χωρίς όλο το πλαίσιο του γλεντιού (φαί – πιοτό – καθιστικό γλέντι), μόνο με κάνα κέρασμα και κάνα γλυκοστράγαλο, τις έχω ξανακούσεισε διάφορα νησιά ως μια μοντερνιά που ήρθε κάποια στιγμή και που συνδεόταν κυρίως με τους «ευρωπαϊκούς» χορούς και με τη νεολαία.

    Εδώ λοιπόν έχουμε συνδυασμό των δύο αντίθετων άκρων, συντήρησης και καινοτομίας.

  8. «του Ανθρωπάκι» δεν έγραφε ο Τσίρκας;


    Πολύ ωραίο! Μπράβο, Κουτρούφι!
    Να ρωτήσω κάτι: αν τα δίστιχα ήταν προϊόν αυτοσχεδιασμού, ποιος καθόταν και τα κατέγραφε εκείνη την ίδια ώρα; Ή τα θυμόντουσαν μετά, όλα;

  9. sarant said

    8 Κάποιοι δεν θα συμμετείχαν στον αυτοσχεδιασμό, και θα κατέγραφαν -λέω.

  10. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα.
    Όμορφο όπως ό,τι γνήσιο, αληθινό. Χαρακτηριστικό δρώμενο για την Αποκριά, αυτή τη γιορτή για τον απελευθερωτικό ερχομό της Άνοιξης, για το πολύχρωμο ανάβρυσμα της ζωής μέσα απ’ το στόμα της μουντής, λευκής φάλαινας του πασά (ή τσάρου) χειμώνα, κόντρα σε κάθε θανατικό, όπως καληώρα :
    “Το χρόνο μια φορά κι εμάς, άδεια μας εδίνουν,
    να βγαίνουμε περίπατο συχνά δε μας αφήνουν.(…)
    Κατέβασε το φερετζέ, να μη σε σεκλετίζει
    και μη φοβάσαι τον πασά που σε περιορίζει.”
    Σαν άλλο ένα στιγμιότυπο απαθανατισμένο και από τον φακό του Ελύτη και έτσι ακατάλυτο απ’ το χρόνο κι ας μην αναβιώνει πια:
    «Προπαντός η ακρίβεια, έλεγα. Κι όλο πρόσεχα να’ναι στενό το διάφραγμα. Όταν προχώρησα στην εμφάνιση το είδα καθαρά: είχα κερδίσει τύπους από στιγμές ή, αλλιώς , “στιγμιότυπα” που, άπαξ κι υπήρξανε μια φορά, τίποτε, ποτέ πια, δε θα μπορούσε να τα καταλύσει.(…)
    ΣΙΦΝΟΣ
    Δώμα με κυματωσιές. Αρμοσμένο το γυμνό σώμα, σαν από τότε, θα ‘λεγες, που γεννήθηκες μες στη λειψανοθήκη του ήλιου.» (Οδ. Ελύτης, “Ο ΜΙΚΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΟΣ”,ὄττω τις ἔραται -[τα στιγμιότυπα] )
    Πολλά μπράβο στο(ν) Κουτρούφι!

  11. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Ωραίο και … χρειαζούμενο το σημερινό! Ευχαριστούμε, Κουτρούφι!

    Με γλώσσα «ανάμεικτη», σαφώς επηρεασμένη από την καθαρεύουσα της εποχής, αλλά τα προκύπτοντα δίστιχα είναι ενδιαφέροντα.

    >>Είναι εδώ του έρωτος πολλοί αρχαίοι σκλάβοι
    και όποιος θέλει συμβουλή, νομίζω θα τη λάβει.

    Μου ήρθε στον νου ένα σημασιολογικά αντίστοιχο από τον ‘Ερωτόκριτο’:
    >>κι όποιος του πόθου δούλεψε εισέ καιρόν κιανένα
    ας έρθη να τ’ αφουκραστή ό,τ’είν’ εδώ γραμμένα,

    Μικρή απορία: Το θωρώ = βλέπω λέγεται (λεγόταν) στη Σίφνο;

    Και διόρθωση (;): κοκχαλίσει -> κοκκαλίσει, στο 5ο από το τέλος δίστιχο.

  12. Κουτρούφι said

    Καλημέρα!
    Ευχαριστώ το Νίκο για τη φιλοξενία και τη δυνατότητα που μας δίνει! Ευχαριστώ και για τα σχόλια.

    #4,5,6. Κανονικά είναι ουδέτερο, οπότε του κουτρουφιού. Αλλά, ο Καρκαβίτσας, στο διήγημά του «η δικαιοσύνη της θάλασσας»
    (https://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/karkabitsas%20logia%20plwrhs/03dikaiosunh.htm ) έχει ένα Σιφνιό ναυτικό που λεγόταν Κουτρούφης…..
    #7. Πράγματι, στα σιφνέικα δίστιχα ανακατεύονται λόγιες εκφράσεις με ιδιωματικές και καμιά φορά ασύντακτες (είτε άθελα επίτηδες) και βγαίνει μποστικό αποτέλεσμα. Σε Κασοκάρπαθο και Κρήτη δεν έχω δει αυτή τη συνήθεια.
    #8. Το ανθρωπάκι, του ανθρωπακιού: Παρατσούκλι στον Αρτεμώνα.
    β., #9 Ναι, κάποιος ή κάποια τα κατέγραφε (9). Μάλιστα, σε μια άλλη βραδιά αναφέρεται δίστιχο για αυτή που κατέγραφε. Αυτή η συνήθεια επικράτησε μέχρι και τη δεκαετία του 80 και στα άλλα γλέντια με τα βιολιά. Τώρα βέβαια η τεχνολογία έχει προχωρήσει και καταγράφονται με τα κινητά.
    #10. Ευχαριστώ.
    #11.
    Α. Ναι, θωρώ. Ίντα θωρείς;
    Β. Κοκχαλίσει. Το διπλό «κ» προφέρεται «κχ». Π.χ. σύκχο. (αλλά όχι λάκχος)

  13. Παναγιώτης Κ. said

    «Για να δούμε» μονολόγησα πριν αρχίσω να διαβάζω την σημερινή ανάρτηση, » υπάρχει το χυδαίο στα στιχάκια;» κάτι που συνηθίζεται σε αποκριάτικα.
    Μου ταίριαξαν λοιπόν επειδή ακριβώς δεν υπήρχε αυτό που δεν μου αρέσει.
    Δεν πρόκειται για σεμνοτυφία. Απλά τα θεωρώ ευτελή αυτά που παρατηρούνται σε άλλες περιοχές στις γιορτές της Αποκριάς.
    Δεν παραβλέπω βεβαίως ότι ο κόσμος διασκεδάζει οπότε περί ορέξεως…

    Ένα μέρος της στρατιωτικής μου θητείας το έκανα στη Νάξο και διαπίστωσα την ευκολία που οι (Ν)αξιώτες σκαρώνουν στιχάκια και μάλιστα όχι ό,τι νάναι!
    Όπως φαίνεται και από το σημερινό, αυτή την ευκολία την έχουν σε όλες τις Κυκλάδες.

  14. Νέο Kid said

    8. Δύτη, πρεπει να ήταν φαση οπως σ αυτόν στον Μπόρχες που έπλαθε τις μυθοπλασίες για να τις λειάνει ο χρόνος και να καθιερωθούν… (δε θυμάμαι πράμα άλλο, και βαριέμαι να ψάχνω) 😊

  15. Georgios Bartzoudis said

    Πολύ ωραία τα Σιφνιώτικα στιχάκια. Λείπουν οι συνήθεις αποκριάτικες βωμολοχίες. Να έχουν φιλτραριστεί άραγε;;

  16. Ευχαριστίες για την προσφορά και στον Νίκο για την δημοσίευση.

    Ισως επειδή τα γραπτά μένουν να λείπουν τα πιο πιπεράτα δίστιχα που συνηθίζονται σε πολλά μέρη της Ελλάδος στις Απόκριες. Πριν 50-60 χρόνια ένας γέρος από το Πυθαγόρειο μας έλεγε κάμποσα και σε διάφορους ρυθμούς, αλλά… κατ’ευθείαν στο στόχο που λένε !

  17. Παναγιώτης Κ. said

    Η ανάγνωση και τα σχόλια σε ξεχωριστό περιβάλλον!
    Υψόμετρο 930, δέκα πόντοι φρέσκο χιόνι, αν βγω έξω πρέπει να φορώ γυαλιά ηλίου γιατί το φως τυφλώνει, τζακόσομπα καίει και έτσι η ζωή γίνεται… ευχάριστη.
    Λίγες σχετικά οι διακοπές ρεύματος και ολιγόλεπτες.
    Δυνατότητα επικοινωνίας πλήρης.
    Ελευθερία όμως της μετακίνησης, προβληματική…
    Προβλέπω ταχεία εξαφάνιση του χιονιού. Ευτυχώς…
    Φίλος κάνει…ρεπορτάζ και στέλνει τα βίντεο στους Αθηναίους φίλους και φίλες του!

  18. 14 «Σε αναζήτηση του απόλυτου» από τα «Χρονικά του Μπούστος Ντομέκ» 🙂

  19. # 13

    Νομίζω όλο το Αιγαίο. Γενικά οι ψαράδες πριν έρθουν οι μηχανές είχαν βαριές δουλειές (κουπί, τράτα, γκαγκάβα,κ.λ.π.) που απαιτούσαν συγχρονισμό και τα ρυθμικά στιχάκια βοηθούσαν

  20. sarant said

    11-12 Θυμάμαι παλιά που είχαμε τον Αρκεσινέα και μας έστελνε από την Αμοργό, κι εκεί είχε τθ αντί για ττ.

  21. ΚΑΒ said

    Πολύ ωραίο. Χαίρομαι να τα διαβάζω αυτά τα σεμνά πειράγματα που δε θυμίζουν βέβαια τη συνηθισμένη στην περίοδο αυτή αθυροστομία.

  22. Costas X said

    Καλημέρα, και του χρόνου !

    Στην Κέρκυρα έχουμε τα «πετεγολέτσα». «Πετέγο(υ)λο» και «πετεγολέτσο» είναι το κουτσομπολιό. Έβγαιναν τις Απόκριες στα παράθυρα και στα μπαλκόνια κάποιες γειτόνισσες και κουτσομπόλευαν φωναχτά τους πάντες, συνήθως με πικάντικες λεπτομέρειες, προς τέρψιν των υπολοίπων. Υπήρχαν και έμμετροι στίχοι, άλλαζαν μόνο τα ονόματα. Τις τελευταίες δεκαετίες το δρώμενο έγινε οργανωμένο, φολκλόρ, και μάλλον κιτς. Ακόμα και η προφορά ακούγεται κάποιες φορές προσποιητή.

  23. Costas X said

    Κι επειδή έχει πέσει πολλή σεμνότητα και πολλή πολιτική ορθότητα τα τελευταία χρόνια, δύο παλιά αποκριάτικα δίστιχα περί της ούρησης των γυναικών (!), από τα βόρεια χωριά της Κέρκυρας:

    Πολύ κακό που έπαθα με τη γειτόνισσά μου,
    κάθε πρωί π’ ασκώνεται να κατουρεί μπροστά μου !

    Πως μ’ αρέσει να τη βλέπω καθισμένη σ’ ένα αγγειό,
    το μ@υνί τση να σφουρίζει σα παπόρι Αστριακό !

  24. sarant said

    22-23 Ωραίος.

    Και παπόρι αστριακό, από πολύ παλιά δηλαδή.

  25. Πέπε said

    13

    > Δεν πρόκειται για σεμνοτυφία. Απλά τα θεωρώ ευτελή αυτά που παρατηρούνται σε άλλες περιοχές στις γιορτές της Αποκριάς.
    Δεν παραβλέπω βεβαίως ότι ο κόσμος διασκεδάζει οπότε περί ορέξεως…

    Στα αθυρόστομα αποκριάτικα περιλαμβάνονται πολύ συχνά απίστευτα διαμάντια σουρεαλιστικού χιούμορ. Βεβαια αυτά τα στιχάκια τα λένε κατά κανόνα πολλοί, ο καθένας όποιο θυμηθεί, και είναι δύσκολο να τύχεις σε περίσταση όπου όλα θα κρατάν επίπεδο. Πολά απλώς παίζουν με το σόκιν, δωδεκαχρόνω τω τρόπω, και τέρμα.

    Πέραν αυτού, το «ο κόσμος διασκεδάζει» εκμηδενίζει μια πάρα πολύ σημαντική παράδοση. Την άνοιξη γίνονται τελετουργίες γονιμότητας, και φυσικά γίνεται λόγος και για σεξ. Τρίβουμε και το πιπέρι. Αυτά είναι πράγματα πολύ παλιότερα από οτιδήποτε θεωρούμε αναγνωριστικό στοιχείο του σημερινού μας πολιτισμού.

    16

    > Πριν 50-60 χρόνια ένας γέρος από το Πυθαγόρειο μας έλεγε κάμποσα και σε διάφορους ρυθμούς, αλλά… κατ’ευθείαν στο στόχο που λένε !

    Ναι, η Σάμος είναι από τις κατεξοχήν περιοχές με τέτοια παράδοση. Από τη Σάμο έχω ακούσει, μεταξύ άλλων, και το στιχάκι του #23 (εκεί κερκυραίικο!) με το βαπόρι αυστριακό!

  26. GeoKar said

    Πολύ καλό κι επίκαιρο το σημερινό άρθρο, ευχαριστούμε! Τώρα, με αφορμή κάποια σχόλια (π.χ. 7, 13, 19) κ όσο μου επιτρέπει η μνήμη μου ειδικά για την Πάρο, νομιζω πως θα άξιζε μια αναφορά στον Αρχίλοχο ως «γενάρχη» των ιαμβικων σκωπτικων δίστιχων, που -λεγεται ότι- κάποιες φορές ήταν τόσο εξευτελιστικά ωστε οδηγούσαν τον «στόχο» τους στην αυτοκτονία. Είμαι βέβαιος ότι κάποια/ος συν-σχολιάστρια/ής θα μπορεί να συμπληρώσει 🙏

  27. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ τὴν ἀφεντιά μου.

    Πολὺ μοῦ ἄρεσε τὸ σημερινό.

    Νὰ εἶσαι καλὰ, πατριώτη, ποὺ μᾶς θυμίζεις τὸν νησιώτικο λαϊκὸ πολιτισμό.

    Εὐχαριστοῦμε καὶ τὸν Νικοκύρη γιὰ τὴ φιλοξενία.

  28. Costas X said

    @ 24.
    Ναι, «Αστριακό» είναι το Αυστριακό, πρέπει κάποτε να ερχόταν στην Κέρκυρα και Αυστριακά βαπόρια, παρότι η Αυστρία δεν έχει θάλασσα, ίσως την εποχή που έμενε στο Αχίλλειο ο Κάιζερ Γουλιέλμος.

    Αυτά τα δίστιχα τα τραγουδούσαν πάνω στις μελωδίες του Ορεινού συρτού, μάλλον του Σπαρτιλιώτικου.

    Θεώρησα περιττό να βάλω ερμηνείες, αλλά εν ολίγοις :

    Στο πρώτο δίστιχο σχολιάζεται η συνήθεια των γυναικών, όπως σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, να κατουρούν όρθιες στα χωράφια, ειδικά το καλοκαίρι που δεν φορούσαν βρακιά, «μπουτάντες» στα κορφιάτικα. «Ασκώνομαι» είναι το σηκώνομαι, προστακτική «άστα (πάνου)» !

    Στο δεύτερο δίστιχο, «αγγειό» είναι το ουροδοχείο, το «δοχείον νυκτός», το «αναγκαίον», δείγμα πολιτισμού !
    «Αγγειά» (δισύλλαβο) λένε γενικά τα σκεύη, τα δοχεία, τα πιατικά κ.λ.π., το ουροδοχείο το λένε συνήθως «τσαγκούλι». Κάποτε το περιλάμβαναν στα προικοσύμφωνα.

  29. Πέπε said

    #28
    > Στο δεύτερο δίστιχο, «αγγειό» είναι το ουροδοχείο, το «δοχείον νυκτός», το «αναγκαίον», δείγμα πολιτισμού !

    Όταν ο πολιτισμός συνέχισε να εξελίσσεται, φτάνοντας μέχρι τα σπίτια με τρεχούμενο νερό και με τουαλέτα, η σχετική λαϊκή ποίηση συνέχισε κι αυτή να εξελίσσεται:

    Να ‘μουνα και τι να ‘μουνα, στον καμπινέ σ’ σανίδι
    να ‘βλεπα το μουνάκι σου ν’ ανοίγει σαν το μύδι.

    > πρέπει κάποτε να ερχόταν στην Κέρκυρα και Αυστριακά βαπόρια

    Μην ψνάχνεις την πραγματολογική εξήγηση κατ’ ανάγκην μέσα σε κερκυραϊκό πλαίσιο: δες το τέλος του #25. Αυτά τα δίστιχα, όπως και τα τραγούδια, είναι ταξιδιάρικα. Ενδεικτικά, τον διάσημο (από τον δίσκο της Σαμίου) καρπάθικο Γιάνναρο τον έχω σε ηχογραφήσεις και από Εύβοια και Σάμο, και γραπτές καταγραφές έχω δει κι από αλλού.

  30. Κουτρούφι said

    Γεια σας και πάλι.
    Περί αθυροστομίας στη Σίφνο. Γενικά, δεν συνηθιζόταν και οι Απόκριες στη Σίφνο δεν είχανε κάτι το ιδιαίτερο. Αλλά, δεν απαγορευόταν κιόλας. Ορισμένοι ήταν (και είναι….) διαβόητοι για την αθυροστομία τους. Αλλά η κοινωνία το είχε αναγνωρίσει (και το αναγνωρίζει…) για συγκεκριμένους και το δέχεται.

    Αθυροστομία, επίσης, εμφανίζεται και σε συγκεκριμένο στάδιο της γαμήλιας διαδικασίας. Στο τέλος του γαμήλιου γλεντιού, συνήθως την άλλη μέρα, και ενώ οι νεόνυμφοι έχουν αποχωρήσει στο νέο σπίτι τους, όσοι έχουν απομείνει θα πάνε στο σπίτι με τα όργανα. Η επίσημη αφορμή είναι να πάνε το μπαούλο (την προίκα του γαμπρού). Το στάδιο αυτό λέγεται «ξυπνητικά». Στα ξυπνητικά, λοιπόν, η παρέα είναι απέξω από το σπίτι και λέει αυτοσχέδια, «μακινάδες». Τυπικά, οι μακινάδες είναι ευχητικές κομ ιλ φο αλλά συχνά είναι αθυρόστομες.

    #19. Στο Αιγαίο δεν είναι μόνο ψαράδες και γενικά θαλασσινοί. Είναι και αγροτοκτηνοτρόφοι αλλά και μαστόροι (στη Σίφνο, αγγειοπλάστες). Και αυτοί έχουν αφορμές για στιχοπλοκή.
    #20. Μοιάζει το ιδίωμά μας με της Αμοργού. Γενικά, στις τριάδες πβφ, τδθ και κγχ έχουμε συχνά την προφορά του π ως πφ (μάλλον ως πh, κούνουπhας, γούπhα), του τ ως τθ (μάτθι) και του ως κχ όπως εδώ (κόκχινος).
    #22-23, 28. Η Αυστροουγγρική αυτοκρατορία είχε θαλάσσια σύνορα και άρα ναυτικό, πριν διαλυθεί στο τέλος του Α’ Παγκοσμίου πολέμου.
    -Αγγειό και σε μας.
    #26. Εχω δει και γω μελέτες που παραπέμπουν σε αρχαίες συνήθειες αλλά ομολογώ ότι οι συνδέσεις δεν μου είναι προφανείς.
    #27. Ευχαριστώ, πατριώτη. Αναμένουμε κάνα θερμιώτικο πάλι.

  31. Spiridione said

    28. Η Τεργέστη Αυστριακή.
    Κάπου πρέπει να το έχουμε ξανασυζητήσει, η Αυστριακή Λόυδ
    https://perialos.blogspot.com/2013/05/1837.html

  32. sarant said

    28-31 Όχι μόνο είχε ναυτικό η Αυστροουγγαρία, αλλά υπήρχε και η Αυστροαμερικάνα, η εταιρεία. Μια από τις εκδοχές γιατί λένε Αυστριακούς τους Βολιώτες, είναι ότι προήλθε, ακριβώς, από την Αυστροαμερικάνα που τα πλοία της εξυπηρετούσαν τον Βόλο.

  33. Aghapi D said

    Καλησπέρα
    Υπάρχει και αυτή η … μελέτη… που δέν καλύπτει ακριβώς την Αποκριά, αλλά έχει το ενδιαφέρον της http://dim-antip.kyk.sch.gr/Apokries.htm

  34. Πέπε said

    33
    Αν είναι, όπως καταλαβαίνω, μελέτη παιδιών από δημοτικό σχολείο, είναι πολύ καλή.

  35. freierdenker said

    Οι στιχουργοί ήταν απλά κάποιοι παρευρισκόμενοι, ή είχαν μια διακριτή θέση στην γιορτή; Κάτι δηλαδή σαν MC; Το γεγονός οτι οι στίχοι εκδίδονταν, και κάποιοι στιχουργοί άφησαν όνομα, δείχνει οτι ίσως υπήρχε κάποια οργάνωση πέρα από το μαζεύτηκε το χωριό και κάποιοι είπαν αυτοσχέδια στιχάκια.

    Η στιχουργική μάχη στο τέλος θυμίζει rap battles, σαν του Eminem στο 8 mile. Και αν δούμε τα επαγγέλματα των στιχουργών, ένα κοινό στοιχείο με τα rap battles είναι οτι η απλότητα του είδους επιτρέπει να εκφραστούν, και ενίοτε να κερδίσουν φήμη, άνθρωποι που μπορεί να μην είχαν την δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν πιο απαιτητικές μορφές έκφρασης.

  36. sarant said

    35 Θα μας πει το Κουτρούφι, αλλά θα έλεγα το δεύτερο.

  37. Χαρούλα said

    Πολύ όμορφα, εύηχα, απλά και ιντρινγκαδόρικα! Νομίζω πως η ποίηση, ο ρυθμός και η μελωδία, φτάνουν με τα κύματα στα νησιά. Ακούς τους περισσότερους νησιώτες κι ακούς την θάλασσα. Μπράβο Κουτρούφη! Που όταν σε πρωτοδιάβασα, διάβασα κουτρούλη😅. Έτσι θα ήταν φυσικό και, του κουτρούλη🙂

    Ευχαριστώ που έγινε το σημερινό ευκαιρία να θυμηθώ τον Πολενάκη παππού. Ωραίος γελοιογράφος, αν και σπαγγοραμένος🤣!

    https://i.postimg.cc/8cY3MbBj/87048-F1-A-8580-4735-8-D0-E-A674-CBC5-ACD7.webp

  38. ΓΤ said

    Πέθανε η Μαριέττα Γιαννάκου

  39. BLOG_OTI_NANAI said

    Ωραίο άρθρο του Κουτρούφι.
    Δύο βιβλιοπαρουσιάσεις και κάποια αποσπάσματα από τα Πρακτικά Α΄ Διεθνούς Σιφναϊκού Συμποσίου (Σίφνος 25-28 Ιουνίου 1998), Αθήνα 2001:

  40. BLOG_OTI_NANAI said

    Είναι αξιοθαύμαστη η ετοιμότητα και η ικανότητα στον αυτοσχεδιασμό. Θα ήταν πράγματι διασκεδαστικό να περιμένεις τι θα σκεφτεί να πει ο τάδε μετά τους στίχους του δείνα.

    ΥΓ
    Να προσθέσω μια αναφορά σε μια σύγχρονη λαϊκή στιχουργική ανάμεσα σε μουσικούς/στιχουργούς της ραπ/χιπ-χοπ που διεξάγουν στιχουργικούς διαγωνισμούς/μάχες ανά δύο αυτοσχεδιάζοντας ερωτήσεις – απαντήσεις.
    Γενικά, παρά τις παθογένειες που αναγνωρίζει κανείς στη μουσική αυτή, παραμένει αξιοθαύμαστο πώς σε μια συναυλία δύο ωρών καταφέρνουν να τραγουδούν χιλιάδες στίχους χωρίς να τους ξεχνούν. Προφανώς, όπως στους αρχαίους ραψωδούς, η μνήμη με κάποιον τρόπο εξασκείται.

  41. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    12, 20, 30
    Βρε, τι μαθαίνει κανείς!
    ===+===
    Θωρώ = βλέπω:
    Βέβαια (στραβομάρα μου… 🙂 ), αφού ο Μαγκανιέρης λέει:
    …και μοναχά που σε θωρώ, κυρά μου, σε φοβούμαι.

    Αλλά, είχα δει πιο πριν της Ελένης το:
    …γι’ αυτό βλέπεις και τυραννώ το εδικό μου σώμα.
    Όπου το «θωρείς» πηγαίνει καλύτερα για να βγει στρωτή ρίμα! 🙂

  42. BLOG_OTI_NANAI said

    Ο Σωκράτης ουσιαστικά αναγνωρίζει στον Πρωταγόρα τη δυνατότητα του, ανάλογα το θέμα, να μιλά αυτοσχεδιάζοντας σε οποιαδήποτε διάρκεια:

  43. Πέπε said

    Ο στιχουργικός αυτοσχεδιασμός καλλιεργείται στα μέρη όπου… καλλιεργείται. Δηλαδή, όποιος μεγαλώνει βλέποντας τριγύρω του να στήνονται συνέχεια διάλογοι με αυτοσχέδιες μαντινάδες, είναι φυσικό ότι όταν θα έρθει η ώρα του να μπει κι αυτός σ’ αυτό το παιχνίδι έχει ήδη πολύ μεγάλη παθητική γνώση της τέχνης.

    Ιστορικά ο χώρος όπου καλλιεργούνταν αυτή η τέχνη ήταν λίγο πολύ όλο το Αιγαίο. Επίσης και ο Πόντος. Στις μέρες μας το πράγμα έχει σαφώς περιοριστεί πάρα πολύ, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν τόποι όπου είναι δεδομένο ότι στα γλέντια τραγυδούμε όλοι (δεν υπάρχει τραγουδιστής), και λέμε ό,τι έχουμε να πούμε εκείνη τη στιγμή, και όχι απλώς τραγουδάκια.

    Βέβαια το «όλοι» πρέπει να προσδιοριστεί: πρώτον, όχι όλοι μαζί, παρά ο καθένας με τη σειρά. Δεν υπάρχει προκαθορισμένη σειρά, όσο δεν υπάρχει και σε μία πεζή συζήτηση. Κάποιοι έχουν μεγαλύτερη δεξιότητα και λένε πιο πολλές μαντινάδες, κάποιοι αργούν να «βράσουν» και ανοίγουν το στόμα τους μετά από πολλές ώρες και για λίγες φορές, ε, και σίγουρα υπάρχουν και κάποιοι που δεν παίρνουν καθόλου ενεργό μέρος.

    Στις κρητικές κοντυλιές (σκοποί για ανταλλαγή μαντινάδων) και στους αντίστοιχους σκοπούς της Καρπάθου είναι χαρακτηριστικό ότι μια μαντινάδα εκφέρεται λίγο λίγο, σε δύο ή σε τέσσερα μουσικά μέρη, και η υπόλοιπη παρέα επαναλαμβάνει ό,τι είπε ο πρωτοτραγουδιστής εκείνης της στιγμής ΕΚΤΟΣ από το τελευταίο κομμάτι. Γιατί; Γιατί κατά παράδοση πάντα κάποιος είχε έτοιμη μιαν απάντηση και δεν κρατιόταν να την πει!

    Έχω κάνει ένα μικρό μελέτημα σχετικά: ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΚΑΙ ΟΜΑΔΙΚΟΣ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΑ ΓΛΕΝΤΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ, http://karpathiandiaries.blogspot.com/2017/04/blog-post.html

    Το τέλος της παράδοσης του ποιητικού αυτοσχεδιασμού σε κάθε τόπο το φέρνει ένα και μόνο πράγμα: όχι η αλλαγή του τρόπου ζωής, όχι η αλλοτρίωση των νέων και όλα αυτά τα κλισέ, αλλά η ηλεκτρική ενίσχυση της μουσικής. Άπαξ και μπει ενισχυτής, θα μπει και μικρόφωνο, και φυσικά θα το κρατάει ένας. Πάντως προς το παρόν υπάρχουν ακόμη μέρη όπου σ’ ένα γλέντι αρκετών ωρών μπορεί να μην υπάρξει ούτε μία μαντινάδα δευτεροειπωμένη, και ούτε μία παύση πάνω από 2-3 λεπτά χωρίς καθόλου μαντινάδες.

  44. Costas X said

    @ 32. Γηράσκουμε αεί διδασκόμενοι, έμαθα και για τα αυστριακά παπόρια!

  45. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Έτσι μπράβο, να ημερέψει έστω λίγο η ψυχή μας.
    Ευχαριστούμε καπετάν Κουτρούφ 🙂
    Αντίστοιχο έθιμο σ΄εμάς ο «αγκαλιαστός». Χορός ήταν που πιάνονταν με έναν χαρακτηριστικό τρόπο (με το αριστερό σου χέρι να πιάνει το δεξί χέρι τού πίσω, πάνω στον δεξιό ώμο σου, αλλά το κυρίως θέμα ήταν οι μαντινάδες που ανταλλάσσονταν, αντικρυστές-απαντητικές. Αυτός/ή που έπιανε πρώτος/η (στον κάβο) έλεγε μαντινάδα σε καθέναν από τους συγχορευτές που στο τέλος, ένας ένας με τη σειρά, τού/τής επέστρεφαν. Λέγονταν παινάδια αλλά και φαρμακερές μπηχτές (ανάλογα σε ποιον ή σε ποιαν «χρώσταγε κουκιά» ο μαντιναδολόγος)

    Αγκαλιαστό θα κάμομε όλοι ν΄αγκαλιαστούμε
    και μαντινάδες γ΄εις τ΄αλλού, να κάτσομε να πούμε
    Από το 4:00
    Εδώ ο λυράρης είναι και ο (μοναδικός) μαντιναδολόγος-επαινετής.

    >>Τυπικά, οι μακινάδες είναι ευχητικές κομ ιλ φο αλλά συχνά είναι αθυρόστομες.
    και σ΄εμάς το ίδιο. Μαζί με τα παινέματα και τα καλοτυχίσματα, οι γαμηλώτικες μαντινάδες αναφέρονταν και στα τεκταινόμενα της παστάδας :

    Σαν τον κισσό απού κολλά στο δέντρο και ξαπλώνει
    να σφίξει η νύφη το γαμπρό και να ριζοσκελώνει

  46. sarant said

    39 Ωραία ευρήματα, Μπλογκ, ευχαριστούμε

    40-43 Ωραίο σχόλιο Πέπε. Τυχαίο που αυτά γίνονται κυρίως σε νησιά;

  47. Alexis said

    Πολύ ωραίο το σημερινό αποκριάτικο!

    Συγχαρητήρια Κουτρούφι για τη δουλειά σου και ευχαριστίες στο Νικοκύρη για τη δημοσίευση!

    Η αθυροστομία δεν είναι απαραίτητη για τέτοιου είδους αποκριάτικα στιχάκια. Το ζητούμενο είναι ο περιπαιχτικός χαρακτήρας του στίχου που μπορεί να επιτευχθεί και χωρίς αθυροστομία.

  48. Πολύ ωραίο το σημερινό. Μπράβο Κουτρούφι, ευχαριστούμε Νικοκύρη, όπως πάντα, για το φιλόξενο ιστολόγιο.

    Να γαληνέψουμε από όσα συμβαίνουν, να θυμηθούμε ότι είναι Αποκριά και μακάρι εμείς εδώ στη Χαλκίδα να σταματήσουμε να κουνιόμαστε. Έχουμε από την Τετάρτη τα ξημερώματα που κάνει μικρούς μεν σεισμούς, κάτω από τα πόδια μας όμως και σε σχετικά μικρό εστιακό βάθος. Ταρακουνιόμαστε κανονικά!

    Στην Εύβοια και στην Αγία Άννα (την πολύπαθη που το καλοκαίρι η φωτιά έσβησε στην παραλία της) λέγονται εξαιρετικά βωμολοχικά στιχάκια αυτές τις μέρες. Με έναν να τραγουδεί το δίστιχο και την παρέα να το επαναλαμβάνει. Είναι γνωστά, τα έχει καταγράψει και η Δόμνα Σαμίου.
    Έτυχα πριν χρόνια σε σχολείο με συνάδελφο από εκεί, που μπορούσε ώρες να λέει τέτοια στιχάκια από μνήμης με κάποια πολύ χοντρά υπονοούμενα.

  49. Ένα σχετικό χρονικό από την Πρέβεζα του 1902, από το ημερολόγιο του παππού μου Ι.Μ. Ρέντζου.

    17 Φεβρουαρίου 1902 – Κυριακή των απόκρεω
    Μεγαλυτάτη [sic] ησυχία. Νομίζει τις ότι δεν ευρίσκεται εις κοινωνίαν ζώσαν. Μερικοί νέοι, περί τους δεκαοκτώ όλοι, εζήτησαν την άδειαν παρά του εξοχωτάτου Μουτασερίφη Περτεύφ Βέη δια να παραστήσωσιν την «Θυσίαν της Ιφιγενείας» και τους έδωσεν την άδειαν. Αλλά όταν άρχισεν η παράστασις, αμέσως διετάχθη η αστυνομία και τους έπαυσεν.

    24 Φεβρουαρίου 1902 – Κυριακή της Τυρινής
    Ο κόσμος όλος εις ευφροσύνην και αγαλλίασιν. Έκτακτον. Φαίνεται σήμερον η φαιδρότης εις τα πρόσωπα των ανθρώπων. Μικροί και μεγάλοι είναι εύθυμοι. Πολλοί μετεμφιέσθησαν. Ο αριθμός των μεταμφιεσμένων ανέρχεται εις πεντακοσίους ως έγγιστα. Πολλά και διάφορα παιγνίδια. Αι διασκεδάσεις εξακολούθησαν εις την Καθαράν Δευτέραν το πρωί, οπού εγένετο δευτέρα σκέψις και άρχισαν εκ νέου να ευθυμούν δια τα Κούλουμα. Και αυτή, καθώς εστί συνήθεια να υπάγουν να καθήσουν εις τον ελαιώνα, εις θέσιν Πουριά, επήγαν εις την Μαργαρώνα, αλλά πριν να επισωρευθή ο κόσμος όλος, άρχισεν ραγδαία βροχή και χαλάζι δυνατό και εμπόδισεν πολλούς ανθρώπους. Κατόπιν όμως ο καιρός διορθώθη και επήγαν πολλοί άνθρωποι και ευθύμησαν και διασκέδασαν. Εκεί λοιπόν, εύρον την ευκαιρίαν και παρέστησαν και την «Θυσίαν της Ιφιγενείας» και εξηκολούθησαν διασκεδάζοντες το εσπέρας και ήλθον εις την πόλιν ευθυμούντες μέχρις τις δύο της νυκτός. Όλοι συνήχθησαν εις την αγοράν, έξω από τον Άγιον Χαράλαμπον, και εκεί διελύθησαν. Το ευτύχημα ήτο ότι δεν έγινεν καμία ταραχή με όλην την αλεγρίαν και με όλην την ευθυμίαν, ώστε το κοινόν έμεινεν ευχαριστημένον.

  50. Πέπε said

    46

    Το ίδιο το δίστιχο ως είδος έχει πολύ μεγαλύτερη διάδοση στα νησιά, ή μάλλον στο Αιγαίο (συμπεριλ παράλια δώθε κείθε). Το δίστιχο έχει ρίζες στην Κρητική Αναγέννηση και κυρίως στην τεράστια λαϊκή απήχηση του Ερωτόκριτου: από κει μπήκε στην ελληνική ποίηση η ομοιοκαταληξία, και με βάση αυτήν διαμορφώθηκε το είδος του αυτοτελούς επιγραμματικού ομοιοκατάληκτου διστίχου. Σε όλα τα στεριανά μέρη το δημοτικό ρεπερτόριο είναι πολύ περισσότερο παλιά μακροσκελή τραγούδια (κι αν όχι παλιά, αλά παλαιά, άρα, μεταξύ άλλων χαρακτηριστικών, ανομοιοκατάληκτα), ενώ στα νησιά αυτά έχουν υποχωρήσει έως και χαθεί.

    Υπάρχει ανταλλαγή διστίχων και στην Ήπειρο λ.χ. -φαντάζομαι και στη Ρούμελη και στη Θεσσαλία κλπ.- αλλά μιλάμε για ποσοστιαία πολύ μικρό τμήμα του ρεπερτορίου. Δηλαδή εκεί εισχώρησε ίσα-ίσα η καινοτομία που μέσω Κρήτης μάς είχε έρθει από τη Βενετία και γενικά την Εσπερία.

    Όσο για αυτοτελή, αυτοσχέδια, αλλά ανομοιοκατάληκτα δίστιχα, που θα αναμενόταν να υπάρχουν κι από πριν την Κρητική Αναγέννηση, δεν έχω ακούσει ποτέ μου τίποτε (μόνο ως σκόπιμη αστεία εξαίρεση μέσα στα ομοιοκατάληκτα, ή απλώς ως ατυχή ομοιοκατάληκτα). Σε κείμενα για τη μαντινάδα και τη διαδικασία του διαλογικού γλεντιού διαβάζουμε συχνά ότι πρόκειται για συνέχεια των αρχαίων σκολίων, που φυσικά ήταν ανομοιοκατάληκτα, αλλά δεν έχω υπόψη μου να τεκμηριώνεται αυτή η συνέχεια.

    Τέλος υπάρχει και ο Πόντος, όπου και τα δύο είδη, αυτοτελές ομοιοκατάληκτο δίστιχο και παλιό μακροσκελές ανομοιοκατάληκτο τραγούδι, συνυπήρχαν. Εκεί δεν ξέρω και δεν μπορώ να φανταστώ καμία ιστορική εξήγηση του πράγματος, πάντως τα δομικά χαρακτηριστικά της ποντιακής μουσικής τη φέρνουν πιο κοντά στην αιγαιοπελαγίτικη παρά στην ηπειρωτική.

    …Δεν ξέρω αν απαντώ. Δεν ξέρω αν υπάρχει λόγος, πέρα από τη γεωγραφική εγγύτητα, να υποθέσουμε ότι οι κρητικές καινοτομίες έπιασαν πρώτα σ’ όλο το Αιγαίο και έφτασαν με τόση καθυστέρηση και τόσο μικρή επίδοση στα στεριανά μέρη.

  51. Πέπε said

    @49

    > 24 Φεβρουαρίου 1902 – Κυριακή της Τυρινής […] Αι διασκεδάσεις εξακολούθησαν εις την Καθαράν Δευτέραν το πρωί, οπού εγένετο δευτέρα σκέψις και άρχισαν εκ νέου να ευθυμούν δια τα Κούλουμα.

    Α, μάλιστα. Όχι, γιατί μας λένε ότι τα Κούλουμα τα έμαθαν μετά το ’80 από την τηλεόραση!

    @48
    Στην Αγιάννα είχα πάει μια φορά Κ. Δευτέρα ακριβώς γι’ αυτό. Στην είσοδο του χωριού μάς υποδέχτηκε πανώ «Βωμολοχικό Καρναβάλι». Οι ταβέρνες είχαν τυπώσει για την περίσταση χαρτοπετσέτες με φαλλούς και διάφορα τέτοια. Το διπλό σιντί τοπικής παραγωγής «Τ’ Άη Πούτσ’ ανήμερα» πουλιόταν παντού. Μού είχε προξενήσει κάποια κατάπληξη η τόσο απροκάλυπτη έμφαση στο πράγμα, μέχρι που είδα σ’ ένα μαγαζί φωτογραφία της Δ. Σαμίου με ντόπιους, και ρώτησα και μου είπαν για την επίσκεψή της.

    Η παράδοση ήταν φυσικά παμπάλαιη, αλλά οι ίδιοι που την κράταγαν, σαν φυσιολογικοί άνθρωποι που ήταν και όχι τίποτα ξετσίπωτοι, ντρέπονταν γι’ αυτήν. Η Σαμίου τούς ξεντρόπιασε, τους έμαθε ότι το ίδιο γίνεται παντού και ότι είναι κάτι σπουδαίο με αρχαίες ρίζες κλπ., κι από τότε το κάναν παντιέρα!

    Εντωμεταξύ τελικά τη χάσαμε την Κ. Δευτέρα, γιατί έπεσε ένα ψιλόχιονο που παρέλυσε οδικώς όλη την Ελλάδα και φύγαμε άρον άρον Δευτέρα πρωί (12 ώρες το κάναμε μέχρι την Αθήνα), αλλά απ’ όσα προεόρτια άκουσα και από το σιντί που λέμε έμεινα με την εντύπωση ότι ο χαρακτηρισμός «υπονοούμενα» είναι τουλάχιστον understatement.

    Σ’ ένα βίντεο που βρήκα αργότερα κάπου στο ίντερνετ είχε το τρίψιμο του πιπεριού που έχασα στην Αγιάννα. Ντάξει, όλοι ξέρουμε πώς το τρίβουν το πιπέρι, αλλά εκεί ήταν πραγματικά κάτι το εκστατικό.

  52. @ 51 Πέπε
    🙂

  53. Τα λαογραφικά πάντα πολύ ενδιαφέροντα.

    51 Το βίντεο Πέπε, το βίντεο!

  54. sarant said

    49 Θα είχε ενδιαφέρον, σκέφτομαι, για ένα άρθρο, μια ανθολόγηση από καταχωρήσεις επί οθωμανικής Πρέβεζας

  55. Alexis said

    #50: Ποια ήταν η καινοτομία που μας ήρθε από τη Βενετία μέσω Κρήτης, η ανταλλαγή διστίχων ή η ομοιακαταληξία γενικώς στα τραγούδια;

  56. Κουτρούφι said

    Καλησπέρα και πάλι.

    #35, 36.
    Το δίστιχο λεγόταν από τον ποιητή σε δύο μουσικά μέρη και κάθε μέρος επαναλαμβανόταν από τους υπόλοιπους. Αυτό μοιάζει με αυτά που περιγράφει ο Πέπε στο #43. Στον δε κυκλικό χορό συμμετείχαν πολλοί και πολλές άσχετα αν δεν αυτοσχεδίαζαν όλοι. Με τα χρόνια σχηματίστηκε ένα κλαμπ καλών αυτοσχεδιαστών οι οποίοι τραβούσαν τα φώτα. Ένας χορός ήταν επιτυχημένος εάν βρισκόταν αρκετοί τέτοιοι σταρ. Ομολογώ ότι αγνοώ το rap battle και πώς γίνεται.

    #37. Είναι και ο γιος του Σταμάτη, ο Λέανδρος, ο οποίος και εκείνος έχει γράψει Σιφνέικα θέματα.

    #39. Πολύ διαφωτιστικά τα κείμενα Οικονομίδη, Μερακλή. Το κείμενο των Saunier, Karagiannis-Moser το ξέρω (τα πρακτικά των Συμποσίων αυτών είναι on-line). Έχω απορίες πάντως….

    #41. Ναι, το «βλέπεις» χάνει όταν το θωρείς γραμμένο αλλά στο τραγούδισμα εξομαλύνεται.

    #43. Το πόνημα το έχω ευχαριστηθεί πολύ. Μια παρατήρηση: Στα πανηγύρια και στα γλέντια γενικότερα, τα αυτοσχέδια εντάσσονται στη διαδικασία, στη Σίφνο τουλάχιστον. Οι αποκριάτικοι χοροί γινόταν επί τούτου. Για να «ποιήσουν».

    #45. Κάτσε να πω ένα έξω από τα δόντια:
    Ντρέπομαι αλλά θα το πω και θα το πω στα ίσια
    νύφη, καλά κουνήματα, γαμπρέ, καλά γαμίσια
    με το συμπάθειο….

    #49. Τι είναι άραγε η «Θυσία της Ιφιγένειας»;

  57. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    53 Ψάξε στο Υ/Τ Αγία Άννα Απόκριες ή βωμολοχικό καρναβάλι Αγίας Άννας . Έχει πολλά για τον Π στο διαδίκτυο 🙂

  58. Μαρία said

    Ευχαριστούμε, Κουτρούφι, και για το άρθρο και για τα σχόλια. Ομολογώ οτι δεν τους περίμενα τόσο σεμνότυφους τους Σιφνιούς τις Απόκριες.

    57
    Τρίψιμο πιπεριού έχει κι εδώ https://www.youtube.com/watch?v=cFvs2_nhtwg

  59. ΓΤ said

    57@

    Δεν ωφελεί να σταθούμε στην ορθογραφία
    Ούτε χρειάζεται να κατάγεται κανείς απ’ το Σεμνολατιό για να καταλάβει ότι ό,τι ακούγεται είναι ξεδιψαστικό αγίασμα απέναντι στις μέρες που έρχονται.
    Ευχαριστώ τα άγρια μωρά του ιστολογίου που μου ‘βγαλαν το γράσο απ’ τα μάτια 😉

    https://www.facebook.com/photo/?fbid=5182631671810613&set=gm.10157832882966129
    https://eviaportal.gr/to-bomolochiko-karnabali-tis-agias-annas-stin-eyboia/

  60. loukretia50 said

    Μπράβο Κουτρούφι, απολαυστικό το ανάγνωσμα!
    Εσύ με τέτοια ακούσματα πρέπει να έχεις γίνει βιρτουόζος στιχοπλέχτης !
    Σεμνύνεσαι?

    Πάντως ήταν αφορμή για αισιόδοξες σκέψεις. Να είσαι καλά!

    Αν θα τη βγάλω καθαρή και τούτο το χειμώνα
    θα πάω να ζήσω σε νησί , κι ως vip περσόνα *
    ——— * (μια θαλερή μουστόγρια, με στυλ και βρακοζώνα)
    θα την αράζω στο γυαλό με ροζ καπελαδούρα
    και θα τρομάζω τα πουλιά κραδαίνοντας μαγκούρα.

    Και όπου γλέντι και γιορτή στιχάκια θα σερβίρω
    κι απάντηση θα καρτερώ μετά τον πρώτο γύρο
    (θα με κερνάνε, δε μπορεί, φιλόξενοι οι νησιώτες.
    τα ψώνια έχουν πέραση , ρίμες να φαν’ κι οι κότες).

    Κι αν είμαι λίγο φαγανή, κι ορμάω στα κεφτεδάκια
    –«Χαλάλι της! Είν’ μερακλού!» θα λεν τα γεροντάκια.
    (ή «τση»? δεν το κατέχω το αξάν, και να με συμπαθάνε!)

    Μα δε βαριέσαι, στις χαρές όλοι οι ζαβοί χωράνε
    ΛΟΥ
    Για να ραπάρω είν’ αργά, θα πέσουνε ντομάτες
    -«Τι θέλει η μουστόγρια?» θα λένε οι διαβάτες
    Γιαυτό κι εγώ στη θάλασσα στιχάκια θα σκορπίζω
    Για να γελάνε τα παιδιά κι εγώ να παιδιαρίζω

  61. Aghapi D said

    33 Ναι, μελέτη παιδιών δημοτικού είναι. Να χαίρονται τη δασκάλα ή τον δάσκαλό τους 🙂

  62. @ 54 Sarant

    Ναι, ναι, αγαπητέ Νίκο. Να το βάλουμε εμπρός.

  63. Alexis said

    #60:
    Στη θάλασσα μην τους σκορπάς τους στίχους σου, μα άκου,
    εδώ σε χρειαζόμαστε, στο μπλογκ του Σαραντάκου.

  64. Πέπε said

    55

    Η ομοιοκαταληξία. Το αυτόνομο δίστιχο, η μαντινάδα δηλαδή, πρέπει να βγήκε στην Ελλάδα, αφού πολλά δίστιχα ήδη στον ίδιο τον Ερωτόκριτο στέκουν και αυτοτελώς και τραγουδιούνται και σαν μαντινάδες, και αό το δίστιχο προέκυψε η ανταλλαγή και ο αυτοσχεδιασμός διστίχων. Στη φράση για την οποία ρωτάς τα τσουβάλισα λίγο όλα μαζί.

    53
    Πλέον σίγουρα θα υπάρχουν πάρα πολλά. Η ιστορία που λέω ήταν στην εποχή που μόλις ξεκίναγε να γεμίζει το ίντερνετ με βιντεάκια απ’ ότιδήποτε, και το συγκεκριμένο δεν μπόρεσα να το ξαναβρώ.

  65. Πέπε said

    Αυτός ας πούμε τραγουδάει Ερωτόκριτο, αλλά μάλλον δεν το ξέρει:

  66. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα!
    60. Ακατάλυτη κλόουν
    καταρρίπτρια ντρόουν
    56ζ: H “Θυσία της Ιφιγένειας”, παραπέμπει βέβαια στην τραγωδία του Ευριπίδη ««Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι», αλλά εν προκειμένω φαίνεται να είναι κάποια διασκεδαστική διασκευή της, στο πνεύμα της λαϊκής θεατρικής παράδοσης των επτανησίων, όπως η «τραγεδία ὀνομασμένη Ἰφιγενεία» του Πέτρου Κατσαΐτη που γράφτηκε το 1720, την παράσταση της οποίας μπορώ απλώς να φανταστώ (άρα αυταπατώμενος*) ως μία μποστική «Θυσία του Αβραάμ» με ύφος commedia dell’arte (χορός, τραγούδι, έξω καρδιά: σχετικά και τα σχόλια του Πέπε για το πνεύμα της ωραίας Κρητικής Σχολής ).
    *Οπότε, ελπίζω να με διορθώσει ο Κος Ι.Ρέντζος.

  67. Α. Σέρτης said

    60
    «Σεμνύνεσαι;»
    Κυρία Λουκρητία, επειδή σα να το έχετε ξαναχρησιμοποιήσει το ρήμα αυτό, πείτε μας, αν θέλετε, και τι σημαίνει
    Ευχαριστώ.

  68. sarant said

    60 Γεια σου Λου!

    62 Ωραία, το κοιτάμε!

  69. Καλημέρα
    Να προσθέσω κάτι δεν έχω στα συγκεκριμένα (και πού να τόβρω). Αλλά μιας κι αναφέρθηκαν σχόλια για τα αποκριάτικα βωμολοχικά έθιμα, να πω πως αντίστοιχες σκηνές με το βίντεο που είδα στο λινκ για της Αγιάννας, είναι και στον Τύρναβο, το μπουρανί. Αλλά δεν ξέρω γιατί βωμολοχικά, μιας και παραστατικά είναι κι όχι με απαγγελίες.
    Απαγγελίες έμμετρες έχει στα καρναβάλια της Λέσβου με πρώτο αυτό της Αγιάσου, δεύτερο της Αγιαπαρασκευής και έπονται άλλα μικρότερα (και μη τακτικά). Εκεί έχει σατιρικές απαγγελίες για την επικαιρότητα αλλά και πιπεράτους στοίχους.
    Για το τρίψιμο του πιπεριού, είχαμε ένα πολύ σπέσιαλ χορευτή που το χόρευε σε γλέντια καλοκαιριάτικα. Προσπάθησα να τον βιντεοσκοπήσω αρκετές φορές, πάντα κάτι στραβό συνέβαινε… Μετά τη μία, μιάμιση, όταν είχα φτιαχτεί καλά, έπεφτε η παραγγελιά. Τώρα μεγάλωσε, δεν γίνονται και γλέντια, δεν ελπίζω…

  70. Πέπε said

    56
    > Ομολογώ ότι αγνοώ το rap battle και πώς γίνεται.

    Κι εγώ. Εδώ μια προσωπική αφήγηση όπου έχω συγκεντρώσει όλα όσα θα ήθελες να ξέρεις για το rap battle και δεν πρόκειται να μάθεις: http://karpathiandiaries.blogspot.com/2009/05/blog-post.html?m=0

  71. Κουτρούφι said

    #60. Ευχαριστώ. Μπα, δεν πολυκαμαρώνω, γιατί είμαι αργόστροφος. Αλλά άμα κατεβάσω μερικά ποτηράκια κάτι γίνεται.

    Με το πιπέρι έχω προσωπική οικογενειακή ιστορία. Το «πιπέρι», τόσο ως τραγούδι όσο και ως αποκριάτικο δρώμενο σε οποιοδήποτε σκοπό, δεν επιτελείται στη Σίφνο τις τελευταίες δεκαετίες. Μάλλον όμως υπήρχε προπολεμικά. Λέγεται ότι ο προππάπος μου, αγγειοπλάστης, γλεντούσε στο πανηγύρι του Αγίου Συμεών (Θεοδόχου, 2-3 Φεβρουαρίου) περί το 1925. Τα πανηγύρια της περιόδου αυτής είναι κοντά (και καμιά φορά πέφτουν) στην Αποκριά και σε κάποια στιγμή η παρέα γλέντησε με το «πιπέρι». Στις σχετικές καγκουριές (με το γόνατο, πλάτη, μύτη κλπ το τρίβουν) ο προπάππος μου άρπαξε ένα κρύωμα το οποίο εξελίχθηκε σε ψηλό πυρετό και μετά από μερικές μέρες πέθανε.

  72. Πέπε said

    71
    > άμα κατεβάσω μερικά ποτηράκια κάτι γίνεται.

    Στην Κάρπαθο, στο χωριό όπου έμενα, υπήρχε μια παρέα που στις μαντινάδες τους στα διάφορα γλέντια επανέφεραν ταχτικά το θέμα του «κούτσουρα» και των ψιλόκλαδων. Τα κλαδάκια αρπάνε εύκολα φωτιά, δεν την κρατάνε πολύ, αλλά άμα υπάρχουν μπόλικα θα ανάψει κάποια στιγμή και ο «κούτσουρας», κι αυτός είναι που βγάζει την καλή τη φωτιά. Το λέγαν λοιπόν αυτό για τον ρόλο των διάφορων γλεντιστάδων μέσα στο γλέντι. Κάποιοι έχουν τη δεξιότητα να βγάζουν μαντινάδες με το καλημέρα σας, που μπορεί να μην είναι τίποτε σπουδαία μνημεία λόγου αλλά είναι απαραίτητες για να ανάψει και να διατηρηθεί το κέφι. Εντωμεταξύ, όλοι περιμένουν πότε θα δεήσει ν’ ανάψει ο «κούτσουρας», που αργεί ν’ ανοίξει το στόμα του αλλά λέει καλές, βαρβάτες μαντινάδες που μετά μένουν και τις συζητάει το χωριό.

    Η παρομοίωση έχει και διάφορες άλλες πτυχές, π.χ. ότι και στο τζάκι ένας κούτσουρας μόνος του δεν κρατάει φωτιά, θέλει να ζευγαρώσει, κλπ.

    Επίσης λέγανε, άλλοτε με θαυμασμό και άλλοτε υοτιμητικά, «αυτός γλεντά με το νερό», δηλ. δε χρειάζεται να πιει για να στροφάρει να βγάλει μαντινάδες.

  73. @ 56 Κουτρούφι
    Δεν έχουμε περισσότερες πληροφορίες.

    @ 66 Costas Papathanasiou
    Χρήσιμη συμβολή. Δεν έχω κάτι να διορθώσω.

    Ευχαριστώ τους φίλους.

  74. sarant said

    71 Ωραίο άρθρο!

  75. loukretia50 said

    Μπονζούρ!

    72. Πέπε
    Το κούτσουρο μονάχο του αν ξεχαστεί θα σβήσει.
    Χωρίς κλαδιά και σκάλισμα, η φλόγα πώς να ζήσει ?
    ΛΟΥ
    Μια συντροφιά είν’ η φωτιά, μα κάρβουνα θ΄αφήσει.

  76. loukretia50 said

    Ουπς! έφυγε η πρώτη – πιο μαντιναδοειδής – βερσιόν πριν τον καφέ!

    Το κούτσουρο μονάχο του τη στάχτη του θ΄αφήσει..
    Μια συντροφιά είν’ η φωτιά, αν ξεχαστεί θα σβήσει

  77. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    71 >> Στις σχετικές καγκουριές (με το γόνατο, πλάτη, μύτη κλπ το τρίβουν) ο προπάππος μου άρπαξε ένα κρύωμα το οποίο εξελίχθηκε σε ψηλό πυρετό και μετά από μερικές μέρες πέθανε.
    Βρε τον προππάπο! Ένδοξη αναχώρηση γλεντιστή όμως!
    τώρα τρίβει το πιπέρι
    στης παράδεισος τα μέρη

    Το ταλέντο του, η τέχνη του στην αγγειοπλαστική, κληροδοτήθηκε;

    60 Γεια σου Λου, φρικιομπαλού 🙂
    Τα στιχάκια σου, κοίτα να δεις, μου αναπαρέστησαν μ΄έναν τρόπο, ένα από τα διηγηματάκια στο τελευταίο βιβλίο «Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη, με έναν παππού που κατέβαινε κάθε μέρα στο παγκάκι του πάνω στο χοχλάκι της παραλίας και μια μέρα το βρίσκει κατειλημμένο.

    70 Πέπε, χαϊνεψα καλά στα θαυμάσια Καρπάθικα ημερολόγια σου. Παρέλασαν στην καρδιά μου άνθρωποι, στιγμές, τόποι, χρόνοι αλλά πήγες παραπέρα τη σκέψη σου για το πώς να μένει το γλέντι ,στη διαδικασία και την παράδοσή του, αμάλαγο. Σ΄ευχαριστώ.

    σσ Αυτά γράφτηκαν πριν 3 και βάλε ώρες. Το νέτι μου κάνει μεγάλες διακοπές.

  78. Ξέχασα να υποβάλω τα σέβη μου στο Κουτρούφι για το εξαιρετικό ντοκουμέντο.

  79. Κουτρούφι said

    #72. Είναι ενδιαφέρον που σε κάθε τόπο υπάρχει ειδική ορολογία για τους χαρακτήρες που καθορίζουν την πορεία ενός γλεντιού. Στη Σίφνο αυτοί που έχουν την έφεση σε καλά ποιητικά λέγονται …ποιητές. Ο καλός γλεντιστής γενικά είναι: τραγουδιστής, ποιητής και χορευτής. Στη Σίφνο επίσης υπάρχει και ο χαρακτήρας «κολοκυθιά»: Αυτός που αραδιάζει συνέχεια αυτοσχέδια. Καμιά φορά γίνεται βαρετός και ξενερώνουν οι υπόλοιποι.

    #73. Για την Ιφιγένεια, αυτά που λέει το #66 φαίνονται χρήσιμα. Όχι;

    #75-76 κλπ
    Πως τα στιχάκια σου εκτιμώ καθόλου δεν θα κρύψω
    το σάλιο σου να δω στη γης και κείνο θα το γλείψω

    #77α «Το ταλέντο του, η τέχνη του στην αγγειοπλαστική, κληροδοτήθηκε;» Ναι αμέ. Μέχρι δισέγγονα προς το παρόν.

    #78. Και συ, περαστικά! Να πάει στο δγιάολο για κορονοϊός…

  80. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Στο χωριό Μαγαρικάρι Ηρακλείου, το έτος 1948, έγινε ένας απρογραμμάτιστος μαντιναδοκαβγάς, με πρωταγωνιστές ένα ντεληκανή – σκέτο πειραχτήρι – και μια μικρή κοπελίτσα. Αφορμή -σύμφωνα με την αφηγήτριά – ήταν ένα ολονύκτιο γλέντι, που έγινε τότε στο χωριό της, για να γιορτάσουν τη γέννηση ενός πρωτότοκου αγοριού.
    Η αφηγήτριά ήταν πολύ καλή χορεύτρια,στο γλέντι όμως αυτό δεν μπορούσε να χορέψει, γιατί πονούσε το πόδι της, επειδή την είχε δαγκώσει ένα σκυλί. Όμως, δεν άντεχε να βλέπει τους άλλους να χορεύουν και τον εαυτό της να κάθεται. Κι αποφάσισε να διατάξει και να χορέψει -τουλάχιστο- ένα σιγανό χορό.
    Μόλις άρχισε το χορό η κοπέλα, σηκώθηκε κι ο νεαρός-πειραχτήρι κι άρχισε να χορεύει μαζί της. Δεν περιορίστηκε όμως μόνο στο χορό.

    Νεαρός : Σαν τα ‘δα γω τα πόδια σου
    με τα πανιά δεμένα,
    ντελόγο το κατάλαβα.
    δεν είσαι ‘σύ για μένα.

    Κοπελιά : Άμε να πεις τση μάννας σου
    να σε καλαλατσίσει.
    Και στω Χανιώ την αγορά
    να πα να σε πουλήσει.

    Νεαρός : Σα να το πολυψήλωσες,
    αν και ψηλή δεν είσαι.
    Στη γειτονιά μου κάθεσαι
    και ξέρω τίνος είσαι.

    Κοπελιά : Σάπιο ταβάνι δε πατώ,
    γιατί ‘ χω μεγαλεία.
    Σε ξέκοβο υποκείμενο,
    δεν δίνω σημασία.

    Νεαρός : Ασπάλαθε κι αγκούτσακα
    κι αργουλιδένια βέργα,
    εφτά φορές να γεννηθείς
    δεν είσαι ‘σύ για μένα.

    Κοπελιά : Εγκάνισεν ο γάϊδαρος
    από το πέρ’ αχύρι,
    γιατί δεν του ‘βαλαν ταγή
    του πεντακακομοίρη.

    79
    Πλουμιστής και πλουμίστρα αυτός που έλεγε τις μαντινιάδες για όλους(και για τους οργανοπαίχτες) στον Αγκαλιαστό.

    https://archive.patris.gr/articles/39689/9313

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: