Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η φάβα και ο λάκκος της

Posted by sarant στο 6 Ιουνίου, 2022


Τις προάλλες η φίλη μας το Κιγκέρι αναφέρθηκε, παρεμπιπτόντως, στη φάβα που μαγείρευε, και τότε σκέφτηκα ότι δεν έχουμε αφιερώσει άρθρο στο έδεσμα αυτό, παρόλο που έχει, πέρα από το γαστρονομικό, και σημαντικό λεξιλογικό και φρασεολογικό ενδιαφέρον. Πριν από μερικά χρόνια είχαμε βέβαια βάλει ένα διήγημα, Φάβα αποκριάτικα, του φίλου μας του Δημήτρη Μαρτίνου, αλλά εδώ λεξιλογούμε, οπότε χρειάζεται και λεξιλογική πραγμάτευση και δεν αρκούν τα όσα είχαμε αναφέρει παρεμπιπτόντως σε ένα παλιότερο άρθρο μας για τα κουκιά.

Τη φάβα την ξέρουμε όλοι για φαγητό, με λάδι και κρεμμύδι, όπως στη φωτογραφία -που τη δανείστηκα από κάποιον ιστότοπο με συνταγές μαγειρικής.

Αλλά αυτός ο νόστιμος κίτρινος πολτός φτιάχνεται από κάποιο όσπριο, έτσι δεν είναι; Έτσι είναι, αλλά εδώ υπάρχει ένα μπέρδεμα. Υπάρχει φάβα που φτιάχνεται από σπόρους μπιζελιού, αρακά, υπάρχει και η φάβα που φτιάχνεται από λαθούρι, όπως η φάβα της Σαντορίνης. Αυτή η κίτρινη φάβα είναι η πιο συνηθισμένη στην Ελλάδα, όμως διαβάζω ότι στην Αμοργό τη φάβα τη φτιάχνουν από αρακά -για τον οποίο αρακά ή μπιζέλι χρωστάμε άρθρο.

Μια και στον αρακά θα αφιερώσουμε χωριστό άρθρο, στο σημερινό άρθρο θα εστιαστούμε στη φάβα από λαθούρι -πάντως, τα λεξιλογικά και τα άλλα στοιχεία αφορούν εξίσου όλες τις ποικιλίες του εδέσματος. Να πούμε πάντως ότι φάβα μπορεί επίσης να φτιαχτεί και από κουκιά.

Η φάβα Σαντορίνης είναι ΠΟΠ και στη σχετική σελίδα της Κομισιόν διαβάζουμε:

Η Φάβα Σαντορίνης ΠΟΠ παράγεται από τους σπόρους του Lathyrus clymenum L., ενός ανθοφόρου φυτού που καλλιεργείται σε οκτώ από τα νησιά των Κυκλάδων στο Νότιο Αιγαίο. Από τη σπορά μέχρι τη συσκευασία, όλα τα στάδια της παραγωγής πραγματοποιούνται στα νησιά, με τη χρήση τοπικών μεθόδων που ξεκίνησαν χιλιετίες πριν.

Το τελικό προϊόν έχει τη μορφή μικρών χρυσών δίσκων. Όταν μαγειρεύονται, αποκτούν βελούδινη υφή και γλυκιά γεύση, και αποτελούν την τέλεια βάση για μια ποικιλία φαγητών ή καταναλώνονται με τη μορφή μιας νόστιμης σαλάτας.

Το ψυχανθές αυτό, το Lathyrus clymenum, λέγεται ελληνικά «Λάθυρος το κλύμενον» (ή, λαϊκότερα, ισπανικός βίκος). Aλλά όταν αγοράζουμε από το σουπερμάρκετ φάβα για να φτιάξουμε, δεν αγοράζουμε λαθούρι ή λάθυρο, αγοράζουμε φάβα -δηλαδή, φάβα λέγεται επίσης ο κατάλληλα προετοιμασμένος (κομμένος, σπασμένος κτλ.) καρπός του λαθουριού, που τον μαγειρεύουμε για να φτιάξουμε φάβα.

Το λεξικό μάς λέει ότι η φάβα είναι λέξη της ελληνιστικής εποχής, δάνειο από τα λατινικά. Μάλιστα, αρχικά η λέξη ήταν γένους ουδετέρου, το φάβα του φάβατος, δάνειο από το λατινικό faba, το οποίο ήταν γένους θηλυκού και σήμαινε κάποιο είδος οσπρίου, φασολιού ή κουκιού. Στα ελληνικά, φάβα ήταν αρχικά το κουκί.

Για παράδειγμα, σε ιατρικό κείμενο του 2ου αιώνα μΧ βρίσκω το εξής γιατροσόφι «προς όρχεων φλεγμονάς»:

Κυμίνου, φάβατος μεγάλου ἀποζέματος, σταφίδος ἐκγεγιγαρτισμένης·
ταῦτα λείου καὶ ἐπίβαλλε μέλιτος ὀλίγον καὶ ἐλαίου καὶ κατάπλασσε, ἀνακρεμνῶν ἐπιδέσμῳ· εἰ δὲ πολλὴ ᾖ ἡ φλεγμονή, προκατάντλει, ἀνηθελαίῳ θερμαίνων.

Εκτός από το φάβα, στο λεξιλόγιο της εποχής έχουμε επίσης το φαβατάριον (γαβάθα όπου μαγειρεύονταν τα κουκιά), το φαβάτον (αλεύρι ή γλύκισμα από κουκιά) ή το ανθρωπωνύμιο Φαβάς.

Εικάζεται ότι η τροπή προς το θηλυκό (το φάβα –  η φάβα) έγινε κατ’ επίδραση άλλων ουσιαστικών όπως η σούπα ή (λέει το ΛΚΝ) κατ επίδραση του ιταλικού la fava (που επίσης προέρχεται από το λατ. faba). Όσο για τη μετατόπιση της σημασίας από τα κουκιά στη φάβα, αρχικά φάβα ονομάστηκε ο χυλός από κουκιά (έτνος, το φάβα βρίσκουμε σε έναν γραμματικό) και στη συνέχεια ο χυλός από κάθε είδους όσπριο.

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε κάτι το αξιοπερίεργο που το ξέρουν οι νησιώτες. Ότι δηλαδή τόσο στη Σαντορίνη, όσο και στην Αμοργό αλλά και σε άλλα νησιά του Αιγαίου, λένε επίσης, ουδέτερο, «το φάβα». Είναι αξιοπρόσεκτο ότι τα κατεξοχήν φαβοπαραγωγικά μέρη κράτησαν το γένος όπως ήταν στα αρχαία (διότι υποθέτω ότι το διατήρησαν από τότε) ενώ στην κοινή νεοελληνική είχαμε εξομάλυνση προς το θηλυκό. Εικάζω ότι η τροπή προς το θηλυκό αφορούσε στην αρχή αποκλειστικά το έδεσμα, τον χυλό, ενώ ο καρπός έμεινε ουδέτερος (το φάβα, τα φάβατα) και στα βυζαντινά χρόνια, σημαίνοντας πάντοτε τα κουκιά, όπως π.χ. στον Πτωχοπρόδρομο: Αυτός ψηφίζει [μετράει] πέρπυρα … κι εσύ ψηφίζεις [μετράς] φάβατα.

Δεύτερο αξιοπερίεργο. Είπαμε ότι ο τύπος «το φάβα» είναι ελληνιστικός και είναι λατινικό δάνειο. Ωστόσο, η παρουσίαση της Κομισιόν που είδαμε πιο πάνω λέει ότι Η ονομασία «φάβα» εμφανίζεται για πρώτη φορά σε αποσπάσματα μιας απολεσθείσας τραγωδίας του Αισχύλου του 6ου-5ου αιώνα π.Χ.

Και πράγματι, στο TLG βρίσκουμε απόσπασμα από το σατυρικό δράμα (όχι τραγωδία) του Αισχύλου «Πρωτεύς», όπου υπάρχει και ο στίχος «σιτούμενον δύστηνον αθλίαν φάβα». Φοβάμαι όμως ότι εδώ οι συνάδελφοι της Κομισιόν που ετοίμασαν τον φάκελο για την ΠΟΠ έκαναν γκάφα, διότι αυτή η φάβα είναι αιτιατική του φαψ (η φαψ, της φαβός, την φάβα) που ήταν είδος αγριοπερίστερου, όπως ξέρει ο Αθήναιος που παραθέτει το απόσπασμα του Αισχύλου (και χάρη σε αυτόν έφτασε ως εμάς ο στίχος).

(Το συγκεκριμένο σατυρικό δράμα, Πρωτεύς, συνόδευε την τριλογία της Ορέστειας. Από τους ελάχιστους στίχους που έχουν σωθεί εικάζεται ότι έχει ως θέμα το επεισόδιο της Οδύσσειας, όπου ο Μενέλαος βρέθηκε, μαζί με τους συντρόφους του, για 20 μέρες στο νησί του Πρωτέα (Φάρος) και προσπαθούσαν με το ψάρεμα και το κυνήγι να κορέσουν την πείνα τους).

Επομένως, λατινικό δάνειο η φάβα. Και πριν φύγουμε από τα λατινικά, να θυμηθούμε ότι από το κουκί, τη faba, προέρχεται και το επώνυμο μιας αρχοντικής οικογένειας της Ρώμης, των Φαβίων, που επιφανέστερο μέλος της ήταν ο Φάβιος ο Μελλητής (cunctator λατινικά, και άντε πρόφερέ το), που έμεινε στην ιστορία επειδή έπαιζε κατενάτσιο (ανταρτοπόλεμο πιο σωστά) τον Αννίβα που είχε πολύ πιο πολυάριθμο στρατό, και έτσι έσωσε τη Ρώμη. Από αυτόν πήρε το όνομά της η Fabian Society, η Φαβιανή Εταιρεία, πρωτοπόροι της σοσιαλιστικής ζύμωσης στα τέλη του 19ου αιώνα στην Αγγλία (υπάρχουν ακόμα). Ο φίλος Νίκος Λίγγρης αρέσκεται να λέει ότι είναι σοσιαλιστής της φάβας και όχι της φακής.

Περνώντας στα φρασεολογικά, η κορυφαία εμφάνιση της φάβας είναι βέβαια η παροιμιώδης φράση «Κάποιο λάκκο έχει η φάβα», που τη λέμε για να δηλώσουμε ότι συμβαίνει κάτι ύποπτο, κάτι περίεργο. Για παράδειγμα, στο Τρίτο Στεφάνι του Ταχτσή, όπου διασώζεται μια αρκετά συχνή παλιότερα μορφή της φράσης:

Όταν τον αντίκρισα, κάτι έκανε κρακ μέσ’ το στήθος μου. Δεν είν’ αυτός ο Γιάννης που ’ξερα, σκέφτηκα. Κάτι λάκκον έχει η φάβα.

Γιατί όμως να έχει λάκκο η φάβα; Σύμφωνα με μια ελκυστική, αλλά ανεπιβεβαίωτη εκδοχή, τη φράση θα την πρωτοείπε ένας τυφλός, ο οποίος έτρωγε μαζί με άλλους φάβα από κοινό πιάτο και οι άλλοι επωφελούμενοι έπαιρναν όλο το λάδι. Πιο πεζά, μπορεί να ειπώθηκε επειδή το λάδι που βάζουμε απορροφιέται από τη φάβα και φαίνεται σαν να χάνεται.

Να πούμε εδώ ότι στη Σαντορίνη, λόγω της εξέχουσας θέσης που έχει η φάβα στο διαιτολόγιο (ή, που είχε, πριν ο τουρισμός φέρει πλούτη) η φάβα έχει υποκαταστήσει άλλα εδέσματα σε διάφορες γνωστές παροιμιώδεις εκφράσεις.

Έτσι, σε μια συλλογή φράσεων της Σαντορίνης (του Βενετσάνου) βρίσκω ότι λένε «ξαναζεσταμένη φάβα» (και όχι «φαγητό»), «έφαγε τη φάβα» (και όχι «χυλόπιτα»), «βράσε φάβα» (και όχι «ρύζι»).

Τέλος, φάβα λένε στο μπιλιάρδο την τυχερή καραμπόλα, που είναι αποτέλεσμα καθαρής τύχης και όχι τέχνης. Ίσως από εκεί να πέρασε και στο «φάβα γκολ» του ποδοσφαίρου, που όμως δεν είναι πια το τυχερό γκολ αλλά εκείνο που μπαίνει από τραγικό λάθος του τερματοφύλακα ή γενικά της άμυνας, το τζαμπατζίδικο γκολ δηλαδή.

Αυτά για τη φάβα, με λάκκο και χωρίς.

 

178 Σχόλια προς “Η φάβα και ο λάκκος της”

  1. ΓΤ said

    Φάβα Φενεού

    http://mazimagazine.gr/%CE%B7-%CF%86%CE%AC%CE%B2%CE%B1-%CF%86%CE%B5%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CF%8D-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B2%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B1-%CE%BE%CE%B5%CF%87%CF%89%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE/

  2. Ανδρέας Τ said

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα. Στην γειτονιά μου στον Πειραιά είχαμε Σαντορινιούς που λέγανε το φάβα. Τους κοροϊδεύαμε. Που να ξέραμε.

  3. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Να πούμε πάντως ότι φάβα μπορεί επίσης να φτιαχτεί και από κουκιά.
    κουκόφαβα η ονομαστή 🙂
    https://www.cretangastronomy.gr/2017/11/koukofava-kritikia/

  4. Παναγιώτης Κ. said

    Δηλαδή η σερβιρισμένη στο πιάτο φάβα είχε κάποιο βαθούλωμα και μαζευόταν εκεί το λάδι;Αυτό εννόησε ο τυφλός;
    Καλημέρα και καλή εβδομάδα.

  5. leonicos said

    Gια τι 58 της χθες

    Πολύ εντυπωσιακά.

    Κρατηθείτε για να μη φωνάξετε από ενθουσιασμό.

    Το Σάββατο στο Βόλο, αυθημερόν, διότι μια φίλη έπαθε εγκεφαλικό, αλλά έχουμε στενή σχέση με τους δικούς της.
    Την Κυριακή τριγυρίζαμε σε κάτι μακρινούς πελάτες, που η Φωτεινή πρέπει να βλεπει πότε πότε, μας μπέρδεψε και το ΤζιΠιΕς, και το μεσημέρι καταλήξαμε σε φίλους για φαγητό. Το βράδυ άλλη ια υποχρεώση εδώ κοντά

  6. leonicos said

    στο σημερινό άρθρο θα εστιαστούμε στη φάβα από λαθούρι

    πρώτη μου φορά ακούω ότι η φάβα γίνεται από λαθούρι και όχι από φάβα.

    Νόμιζα πως ‘φάβα’ είναι το όσπριο.

    Βρε τι μαθαίνει κανείς πριν κλείσει τα 78!

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3 Που μάλλον είναι κρητικιά σπεσιαλιτέ

    4 Θα το είπε ειρωνικά

  8. Πουλ-πουλ said

    «αρχικά φάβα ονομάστηκε ο χυλός από κουκιά»
    Καλημέρα
    «Μα πώς τα κάνει τα κουκιά αυτός ο άνθρωπος, μυαλό τα κάνει», έλεγε ένας πελάτης του ταβερνιάρη παππού μου, στην υπόγεια ταβέρνα της οδού Αναξαγόρα..
    Νομίζω ότι το έχω ξαναγράψει, αλλά επανάληψη μήτηρ μνήμης.

  9. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    1. Φάβα Φενεού
    Ναι! Απ΄ αυτήν μαγειρεύω σχεδόν κάθε εβδομάδα! Είμαστε οικογενειακώς φαβοφάγοι (ωραίο!) 🙂
    Βράζει με κομμένο μεγάλο κρεμμύδι στα 4 στο κέντρο, δυο καρότα ολόκληρα και μια μέτρια γλυκοπατάτα στα δύο, στάλες λάδι να μη φουσκώσει και ξεχειλίσει. Σερβίρεται με ελαιόλαδο και κάπαρη-φρέσκο κρεμμυδάκι ή και ξερό κατά βούληση ή και μαϊντανό. Συνοδεύει ιδανικά όλα τα παστά και καπνιστά είτε ψάρια είτε κρέατα.

    Ο φάβας, είναι ένας σαχλαμάρας τύπος, χαζοβιόλης, στη μικρογλώσσα του χωργιού μου.

  10. Παναγιώτης K. said

    «Κάτι μου μυρίζει(ή βρωμάει)» είναι εννοιολογικά ισοδύναμη έκφραση.Ετσι δεν είναι;
    Ισοδύναμες θεωρώ και τις εκφράσεις:
    «Εδώ κάτι τρέχει»
    «Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας».

  11. Reblogged στις anastasiakalantzi59.

  12. Απρόσμενα χορταστικό!
    Και πώς κάνει στη γενική το φάβα των νησιωτών;

  13. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Απ’ ό,τι βλέπω στο λινκ για την φάβα Αμοργού, οι νησιώτες λένε «το φάβα – του φάβα», ουδέτερο αλλά άκλιτο. Όχι «του φάβατος».

  14. nikiplos said

    Φάβας αλλά και Φαβατάς ως επώνυμο… (δλδ κάποιος που παράγει/πουλάει φάβατα…)

    https://apps.vrisko.gr/apo-pou-krataei-i-skoufia-sou/%ce%a6%ce%b1%ce%b2%ce%b1%cf%84%ce%ac%cf%82

  15. Θυμάμαι γελοιογραφία (πιθανώς) του Φωκίωνα Δημητριάδη με απεικόνιση του Σπύρου Μαρκεζίνη (που είχε απώτερη καταγωγή από Σαντορίνη/Θήρα) και σχόλιο «Ο Φαβιέρος».

  16. @ 13 ΣΠ

    Κατά το Πάσχα, του Πάσχα…

  17. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα ! Αν έψαξε καλά το ψαχτήρι, δεν έχει αναφερθεί η παροιμία «Η τέχνη θέλει μάστορα, κι η φάβα θέλει λάδι».

  18. Κιγκέρι said

    Αν και τη μαγειρεύω συχνά, πρέπει να πω η φάβα δεν περιλαμβανόταν στο οικογενειακό μενού του πατρικού μου σπιτιού, όχι επειδή δεν μας άρεσε, αλλά επειδή δεν την ξέραμε. Μόνο ακουστά την είχαμε, από τον παροιμιώδη λάκκο της. Πρέπει να πρωτοφάγαμε φάβα το 1982, όταν πήγαμε οικογενειακές διακοπές στη Σαντορίνη, νομίζω όμως ότι τότε μάλλον δεν πολυκαλλιεργούνταν και δεν κυκλοφορούσε συσκευασμένη, οπότε δεν τη βρίσκαμε για να τη μαγειρέψουμε. Τα τελευταία είκοσι χρόνια πάνω-κάτω θα έλεγα ότι έγινε δημοφιλής η φάβα.
    Πάντως είναι φαγάκι νόστιμο, φτηνό, πανεύκολο και γρήγορο: βράζει σε ένα τεταρτάκι, οπότε σε μισή ώρα, το πολύ, από τη στιγμή που ζώνομαι την ποδιά της κουζίνας, έχω μια κατσαρόλα φαΐ!
    Μάλιστα, παλιά, κάποιος Μυτιληνιός μας είχε πει ότι το όσπριο-σπεσιαλιτέ ενός τόπου εξαρτάται και από την ποσότητα καύσιμης ύλης που ήταν διαθέσιμη στην περιοχή πριν τον εξηλεκτρισμό κι έτσι στη Μυτιλήνη, που είχαν άφθονα ξύλα από τις ελιές, μαγειρεύουν φασόλια, ενώ στην ξερή, άνυδρη Σαντορίνη φάβα. Κάπως είχε εξηγήσει και τη ρεβιθάδα της Σίφνου, αλλά δεν θυμάμαι πια…

  19. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Λίγο ψυχραιμία με τον λάκκο. Άμα είναι γεμάτος μαϊντανό, κάπαρη και κρομμύδια δε βλέπω λόγο ανησυχίας.

  20. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Στην Κρήτη κάνουν ωραία ωμή πράσινη σαλάτα από τα βλασταράκια λαθουριού απ΄όπου γίνεται φάβα. Τα λέμε παπούλες ή ψαρές. Ειδικά μια ποικιλία με λεπτά φύλλα είναι εξαιρετική με λαδόξιδο. Γεύση υπόπικρη αλλά ταιριαστή με το ιδιαίτερο νοστιμοχορταρένιο της άρωμα. Καμιά φορά το Μαρταπρίλη φτάνουν ματσάκια παπούλες στο κρητικό σουπ.μάρκετ Χαλκιαδάκης (σόρι για τη διαφήμιση αλλά για να ξέρουν οι μερακλήδες)
    https://www.cretangastronomy.gr/2011/02/papoules-salata-paradosiaki/

    Στα γαλλικά τα κουκιά είναι φεβ, fève f (plural fèves) και όταν ήρθε ο γιος μου τις πρώτες μέρες του νηπιαγωγείου και είπε ότι έκανε η τάξη κήπο και ήθελε να πάει φεβ να φυτέψουν, αυθόρμητα πήγε ο νους στη φάβα (και σκέφτηκα στιγμιαία, άντε να βρω τώρα «παπούλες» που και στην Κρήτη πια είναι δυσεύρετες-δεν υπάρχουν στο εμπόριο όπως τ΄άλλα όσπρια, από σπίτι ή σε κανένα παζάρι και αν! Προφανώς οι καλλιεργητές τα προμηθεύονται σε ποσότητες από τους συνεταιρισμούς )

  21. leonicos said

    To πρόβλημα είναι ότι η μακροχρόνια χρήση λαθουριού μπορεί να προκαλέσει λαθυρίαση, μια μη αναστρέψιμη (ανίατη δηλαδή) κατάσταση που χαρακτηρίζεται από παραλύσεις, κυρίως των κάτω ακρων.
    Ως ζωοτροφή δεν ενοχλεί, διότι τα ζώα προς σφαγή σφάζονται πριν αναπτύξουν λαθυρίαση. Άλλα όμως, μεταγωγικά όπως άλογα, που δεν σφάζονται, παθαίνουν. Πιθανώς δε και οι άνθρωποι, αν φάνε λαθούρι ζωοτροφικό.

    Φαίνεται πως το είδος που καλλιεργειταί ειδικά στη Σαντορίνη και τις Κυκλάδες, δεν προκαλεί λαθυρίαση, ή ευτυχώς η φάβα δεν είναι τόσο κοινό φαγητό όπως η φασολάδα

  22. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>μπορεί να ειπώθηκε επειδή το λάδι που βάζουμε απορροφιέται από τη φάβα και φαίνεται σαν να χάνεται.
    Έχουμε σχετική έκφραση, αλλά για τη φακή
    «έφαε η φακή το λάδι, κι εκατάπιε το και πάει» , όταν χάνεται μια υπόθεση.
    Η φακή επίσης θέλει καλό λάδωμα για να είναι νόστιμη.

  23. Theban said

    Αλλιώς την καταλαβαίνω εγώ την έκφραση με το λάκο στη φάβα.
    Η σερβιρισμένη φάβα σε ένα σκεύος, στεγνώνει και μόλις πάρεις μια κουταλιά από αυτή, παραμένει ένας λάκος σαν ίχνος, δεν μπορείς να κλέψεις όπως ας πούμε από μια φασολάδα.
    Κάποιο λάκο έχει η φάβα δηλαδή κάτι ύποπτο έχει συμβεί και βλέπω τα ισχνή.

  24. Theban said

    Τα ίχνη

  25. Λ said

    Ο Κάρολος Νικόλαος Φαβίερος, γάλλος φιλέλληνας, που καμια σχέση δεν είχε με τη φάβα. Ένα πολυ μικρό δρομάκι στη Λευκωσία φέρει το όνομα του.

  26. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα, μου ανοίγει η όρεξη να τα διαβάζω.

  27. Pedis said

    Συνήθης (και υποχρεωτική από το νόμο) προειδοποίηση προς αλλεργικούς ότι στο μαγαζί πουλιώνται φάβες = κουκιά

    Fava στα ιταλικά του πεζοδρομίου σημαίνει πούτσα.

    όπως, επίσης, fava σημαίνει η χάζο ή χόντρο-μαλακία που έχει κάνει κάποιος (από κει θα πήραμε κι εμείς τη σχετική σημασία)

  28. Πάνος με πεζά said

    Μα έχουμε και στην Αθήνα τέτοιο δρόμο, κοντά στην πλατεία Βάθη#, όπου είναι μαζεμένοι κι άλλοι με σκοτωμένα ονόματα : Φαβιέρου, Μαιζώνος, Μυλλέρου (από το Μύλλερ, έμαθα !), και μόνο ο τυχερός ο Μάγερ τη γλύτωσε… Ο δε Φαβιέρος κανονικά θα έπρεπε να είναι ΦαΜΠΒιέρος !

  29. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    18. Ούτε εμείς την μαγειρεύαμε τη φάβα. Ο καλός μου ίσα που την θυμόταν από μια θεία του μικρασιάτισσα που την έφτιαχνε λέει καμιά φορά, εγώ δε, παιδιόθεν, που τη μαγείρευε η μητέρα μου και την τρώγαμε κλασικά με ρέγγα ή σαρδέλες παστές, ζοριζόμουν να τη φάω από τη μυρωδιά της. Μας την σύστησε ξανά ο γιος μας ! Πηγαίναμε στην Κρήτη και παράγγειλε στο εστιατόριο του πλοίου, φάβα! Οποία εκπληξη! Κάπως είχε γίνει «μόδα» στα νεανικά στέκια και την δοκίμασε με τις παρέες.
    Πρόσθεσα κι εγώ τα καρότα και την πατάτα κι έσπασα τη μυρωδιά και τώρα τη λατρεύουμε όλοι κι όπως λες, έχουμε φαγητό θρεπτικό και καλοδεχούμενο στο τάκα τάκα.

  30. ΓΤ said

    Για να παίξει γευστική απογείωση πάμε σε φάβα με καραμελωμένα σε πετιμέζι κρεμμύδια αγκαλιά με καβουρντισμένο κουκουνάρι
    https://caruso.gr/fava/

  31. leonicos said

    Γίνομαι πληκτικός, αλλά η ανάγκη το φ΄ρνει

    Φαβισμός, favismus, δεν έχει σχέση με την φάβα αλλά με τα κουκκιά

    Ειναι η περίφημη έλλειψη G6PD ένα ένζυμο του Κύκλου του Krεbs (μεταβολισμός υδατανθράκων), που προκαλεί αιμόλυση και εξ αυτής ίκτερο.
    Ο ίκτερος αυτός είναι ανώδυνος αλλά συνήθως καλοήθης. Οφείλεται σε μαζική αιμόλυση, που σπάνια φτάνει σε σημείο να ρίξει πολύ τον αιματοκρίτη. Περισσότερο κινδυνεύουν τα νεφρά, που δεν είναι καλά εφοδιασμένα για ν’ αποβάλλουν χολοχρωστικές, που είναι δουλειά του συκωτιού.

    Ο επώδυνος ίκτερος συνήθως οφείλεται σε χολολιθίαση / χοληδοχολιθίαση

    Ο ανώδυνος ίκτερος, αν δεν είναι αιμολυτικός, οφείλεται σε όγκο της κεφαλής του παγκρέατος ή των χοληφορων (πρακτικά του ήπατος),
    οπότε κλάφτε τον.

    Επανάληψη
    Λαθυρισμός – παραλυσεις κυρίως των κάτω άκρων, μη αναστ΄ρεψιμες
    Φαβισμός, αιμολυτικός ίκτερος. Προσοχή τα νεφρά. Δεν ξανατρως κουκκιά

  32. Κιγκέρι said

    Είναι και μεγαλόψυχη η φάβα: 🙂

    Παραμύθι, μύθι, μύθι,
    το κουκί και το ρεβίθι,
    εμαλώνανε στη βρύση.

    Πέρασε και η φακή
    και τα βάζει φυλακή.

    Και η φάβα της φωνάζει:
    «Φακή, άσ’ τα, δεν πειράζει».

  33. […] Τις προάλλες η φίλη μας το Κιγκέρι αναφέρθηκε, παρεμπιπτόντως, στη φάβα που μαγείρευε, και τότε σκέφτηκα ότι δεν έχουμε αφιερώσει άρθρο στο έδεσμα αυτό, παρόλο που έχει, πέρα από το γαστρονομικό, και σημαντικό λεξιλογικό και φρασεολογικό ενδιαφέρον. Πριν από μερικά χρόνια είχαμε βέβαια βάλει ένα διήγημα, Φάβα αποκριάτικα, του φίλου μας του Δημήτρη Μαρτίνου, αλλά… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/06/06/fava-2/ […]

  34. Corto said

    Καλημέρα!
    Ας γίνει και μία αναφορά στις φαβέλες της Βραζιλίας.

  35. leonicos said

    29 ΕΦΗ ΕΦΗ

    Πρόσθεσα κι εγώ τα καρότα και την πατάτα

    Άμα προσθέτεις καρότα και πατάτα, δεν μιλάμε πια για Φαβα αλλά για ΕΦφάβα

  36. leonicos said

    Την καλύτερη φάβα την κάνει ο Τζι

    Έχει ειδικό καμάκι και την ψαρεύει

  37. sarant said

    31 Αφού το γράφει και ο Πέδης, ότι αφορά τα κουκιά. Πράγματι, μια φορά τα τρως και μαθαινεις αν έχεις την ευαισθησία.

  38. Κιγκέρι said

    31: Πιο πολύ κυαμισμό τον ξέρω, τον φαβισμό πρώτη φορά τον βλέπω.

  39. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Σύντροφε Πέδη και λοιποί, μπορούμε παρακαλώ να περιοριστούμε στη φάβα και ν’ αφήσουμε κατά μέρος τα γαμημένα τα κουκιά, για τα οποία ως παιδί έχω φάει το ξύλο της αρκούδας για να κατέβουνε κάτω με το ζόρι? Ακόμα θυμάμαι που μια μέρα ξύπνησα έχοντας από αποβραδύς στο στόμα μια μασημένη μπουκιά από αυτό το σίχαμα που αρνιόμουν πεισματικά να κατεβάσω. Χώρια που μάλλον είχα και μερική έλλειψη του ενζύμου και πιθανώς παίζανε με τη ζωή μου ζορίζοντάς με τα τα φάω. Κουκιά και ξύλο, υπέροχο πιάτο, σας το προτείνω ανεπιφύλακτα.

  40. Πάνος με πεζά said

    Εγώ πάλι, κυάμωση ξέρω την αλλεργική αντίδραση, που μπορεί να οδηγήσει και στο θάνατο…

  41. Χαρούλα said

    Στίχοι: Κώστας Πρετεντέρης
    Μουσική: Μίμης Πλέσσας
    Ντίνος Ηλιόπουλος

    Τέτοιο άντρα τέτοια λάβα
    δεν ξανάχε η πατρίς
    κι αν οι τρεις μου βγούνε φάβα
    τότε θα `βρω άλλες τρεις
    κι αν οι τρεις μου βγούνε φάβα
    τότε θα `βρω άλλες τρεις

  42. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Κάποιος λάκκος έχει φάβα» το παράλλαζε ένας αξέχαστος παλιός φίλος.
    Ήταν χειρουργός (πέθανε σε ατύχημα) και απέδιδε αυτήν την παραλλαγή στον δάσκαλό του τον χειρουργό Αυλάμη, αν τον ήξερες, Λεώνικε, λόγω ειδικότητας.

  43. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα, καλή όρεξη!

    17 Εμένα μου βγάζει δεκάδες.

  44. Χαρούλα said

    Φάβα! Αγαπημένη του μπαμπά. Και η μαμά συχνότατα επί της αλέσεως☺️!
    Τον θυμάστε;

  45. Πάνος με πεζά said

    Αυτό το σκεύος, πολλοί το λένε «ρεντέ», αλλά είναι ρεντές ή μύλος; Γιατί το ρεντέ εγώ τον ξέρω φλατ τρίφτη σα σανίδα…

  46. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο παππούς μου έπαθε κυάμωση, παραδόξως σε μεγάλη ηλικία, ενώ έτρωγε μια ζωή κουκιά, ήταν συμπτωματικά στην Αθήνα, τον τρέξαμε αμέσως και τη γλίτωσε, από έναν εμπνευσμένο γιατρό στο Ιπποκράτειο που τον ρώτησε τί έφαγε (γάλα το πρωί και μετά κουκιά), ενώ επί δυο μέρες τον ψάχνανε και δεν ξέρανε τί είχε, θυμάμαι.
    Εμάς έκτοτε μας μπήκε ο φόβος και κόψαμε το έδεσμα, ούτε χλωρά ούτε ξερά. Ο πατέρας μου όμως (ο παππούς ήταν πατέρας του :)) συνέχιζε να τρώει απτόητος τα ξερά κουκιά, είτε βραστά είτε στιφάδο ως το τέλος (97) , όπως και τη φάβα, τόσο του άρεσαν.

  47. Κιγκέρι said

    45: Εμείς αυτό το λέμε μύλο του πουρέ. Ρεντέ λέμε τον χοντρό τον τρίφτη για το γλυκό κυδώνι, που όμως δεν είναι φλατ, αλλά καμπύλος, σαν κι αυτόν:

  48. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα.
    Να σημειώσουμε, εκτός της σημασίας «τὸ σύνηθες ὄσπριον», και τις κατά τον Ησύχιο -« φάβα»: «μέγας φόβος. καὶ περιστερᾶς ἀγρίας σπερμοφάγου (εἶδος)- βλ. και άρθρο», αναγόμενες ενδεχομένως στο “φέβομαι=φεύγω τρομαγμένος, φοβούμαι”(βλ. https://lsj.gr/wiki/%CF%86%CE%AC%CE%B2%CE%B1 ).
    Επίσης ότι συχνά η γνωστή έκφραση «κάποιο λάκκο έχ’ η φάβα ..» συμπληρώνεται εμφατικά/ επεξηγητικά και με τα «…ρίχτε λάδι για να δείτε/..που χαμογελά το λάδι/..και ρουφάει τόσο λάδι/…για να κάθεται το λάδι», σχετική δε παραλλαγή είναι και η « αυτό το φά(β)α λάκκον έχει και το λα(δ)ι καμαρώνει» (Καρπαθος).
    Ως, κατά βάση, πτωχικό έδεσμα η φάβα (που κρύβει όμως την παγίδα της ανάλωσης μεγάλης ποσότητας ακριβού λαδιού), μπορεί να παραπέμψειι ετυμολογικώς και στους παραγκομαχαλάδες της Βραζιλίας, στις γνωστές φαβέλες(βλ.σχ. 34) [< πορτογ. favela (=το δέντρο “Κνιδόσκολος Φυλλάκανθος- Cnidoscolus quercifolius) < favo +‎ -ela <Λατ. faba (όσπριο, κουκκί) ].

  49. Πάνος με πεζά said

    @ 47 : Καλά, με αυτόν το συγκεκριμένο, καλύτερα μην ξανατρίψετε ! 🙂

  50. Χαρούλα said

    #47 Κιγκερι και μεις ρεντελ αυτό για το κυδώνι.
    Τον μύλο όμως δεν τον προσδιορίζαμε, γιατί πουρέ δεν φτιάχναμε.Η βασικη χρήση ήταν για το άλεσμα των παιδικών γευμάτων.

  51. Ανδρέας Τ said

    Γαστρονομικές οι παρατηρήσεις. Προτείνω και άνηθο για αρωματικό φυτό στη φάβα. Στην Εσπερία βρίσκω κατεψυγμένα αποφλοιωμένα φρέσκα κουκιά. Κάνουν υπέροχη κουκόφαβα.

  52. ΣΠ said

    Στεκιές-φάβες στο σνούκερ.

  53. sarant said

    45 Μύλος.

    Ρεντές γενικά ο τρίφτης. Τουρκικό.

  54. sarant said

    52 Μπράβο, fluke είναι η αγγλική λέξη.

  55. Κιγκέρι said

    49: Καλέ, τον δικό μας τον έχει η μάνα μου στη Λάρισα, πού να τον βρω να τον φωτογραφήσω, έβαλα έναν απ’ το ίντερνετ, που περνιέται για αντίκα! 🙂

  56. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    35, Λεώνικε, καλή επιτυχία. Θα σ΄αρέσει πιστεύω, αν δεν έχεις ενστάσεις γεύσης σε υπόγλυκες σφήνες στο φαγητό. Το κρεμμύδι ισορροπεί τη γλυκάδα και η κάππαρη μετά, της πάει (έχω βρει μια «από τους ελαιώνες της Γόρτυνας» λέει -μέσα σε λάδι και ξίδι κι όχι σε άλμη).

    44. Μύλος χόρτων, ακόμη τον χρησιμοποιώ. Η χαρά μου όταν βγήκε ανοξείδωτος (παλιά σκουριάζανε και θέλανε γρήγορα καλό σκούπισμα, το σιχτίρι μου στις δουλειές που μου ανέθεταν ως παιδί). Κυρίως λιώνω ντομάτες για σάλτσα ή για πάνω στον ντάκο, έχει το καλό ότι κρατάει τα σπόρια (ειδικά στις καλοκαιρινές /πιο φυσικές που έχουν πολλά).

  57. Πάνος με πεζά said

    Από αυτό το μύλο εμάς μας περνούσαν και το βραστό ψάρι για τις ψαρόσουπες…

  58. ΣΠ said

  59. Βασίλης Φίλιππας said

    Καλημέρα… Και λίγα περί φάβας από τη Λευκάδα. Τη λέξη, όπως και τόσες άλλες, θα τη βρει κι αυτή κανείς στα δημοσιευμένα τοπικά λεξικά σαν ιδιωματική ενώ είναι φυσικά πανελλήνια. Στην πόλη και στο νησί την έφτιαχναν από λαθούρια (που έβγαιναν κυρίως στον κάμπο του χωριού Καρυά, μα και στην Εγκλουβή κ.α.) αλλά και από κουκιά. Η φάβα από κουκιά έχει πράσινο χρώμα . Στην πόλη της Λευκάδας, τόσο τη Σαρακοστή όσο και τη Μεγάλη Εβδομάδα ως και μετά τον Πόλεμο την έφτιαχναν και την πωλούσαν κάποια μαγέρικα και παντοπωλεία μπροστά από τα καταστήματά τους στην Κεντρική Αγορά αλλά κυρίως πλανόδιοι πωλητές που τη διαλαλούσαν με τη φράση «φάβαααααα, φαβέτοοοοοο, καυτηηηηή, βρασμένννννν’, πάρεεεεεε κ’μπάρεεεεε πάρεεεεε». Ένα μαγέρικο μάλιστα την έβαζε σε βαθιές λαμαρίνες, την άφηνε να κρυώσει και να πήξει καλά και την πωλούσε στη συνέχεια κόβοντάς τη σε μεγάλα τετράγωνα κομμάτια, η τελευταία ονομαζόταν «φαβακόπιτα». Α! Στη Ζάκυνθο λένε «ο φάβας». Για τα Κύθηρα και τη φάβα μπορεί να δει κανείς το μικρό μα ενδιαφέρον της Ελένης Χάρου: https://www.eleniharou.gr/favas-egkomion-apo-tin-paradosiaki-diatrofi-sta-kythira/

  60. ΓΤ said

    58@ ΣουΠου

    https://www.evafampas.gr/

  61. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    ο Αλκμάνας περιγράφει με εξαιρετική απλότητα τη φύση, δηλώνει πως γνωρίζει «όλες τις μελωδίες των πουλιών», αλλά δεν κρύβει και πως είναι φαγάς και του αρέσει η … φάβα «ζεστή το μεσοχείμωνο»
    https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/grammatologia/page_020.html
    χυλό μεταφράζει εδώ
    https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/anthology/poetry/browse.html?text_id=147

    Για συνταγές και άλλα, αργότερα 🙂
    Πα να πάρω το βιβλίο «Μια Καριέρα» του Δ. Ψαρρά για το βιο(γραφικό) και την πολιτεία του ΠΘ Κυριάκου.

  62. LandS said

    Τι πα να πει προκατάντλει;

  63. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Φαβιόλα, αστερισμός, βασίλισσα, Αγία
    https://el.wikipedia.org/wiki/1576_%CE%A6%CE%B1%CE%B2%CE%B9%CF%8C%CE%BB%CE%B1

  64. ΓΤ said

    62@

    προκαταντλώ: περιλούω

  65. loukretia50 said

    Το άρθρο μου άρεσε, αν και δε συμπαθώ καθόλου τη φάβα, απ΄όπου κι αν προέρχεται, ενώ αντίθετα βρίσκω ενδιαφέρουσα αυτή την κυρία Lara Fabian, εδώ με μια άλλη σπουδαία

    Corto,
    Αυτές οι φαβέλες έχουν πολύ βαθύ λάκκο
    Why We Should Call Them Favelas?
    “Etymologically, the term favela https://youtu.be/Evd6ryt3YgA is based on the name of the robust favela plant prevalent in the Canudos hills in the Northeast of Brazil where soldiers served battle in 1897 before victory and the final move to Rio de Janeiro to claim the land promised–yet not delivered–by the Ministry of War. As a result, they settled the first favela community and named it “Morro da Favela” (“favela hill”). This community is today known as Morro da Providência, Rio’s most historic favela. Following this settlement, all other informal settlements in Rio became known as favelas. The term “favela,” as such, has no inherent negative connotation, as do the above terms…..”
    https://rioonwatch.org/?page_id=15162

    (στο μεταξύ σίγουρα με προλάβατε, αλλά.. ας είναι!)

    Κι αν σας νανούρισα αρκετά πρωί πρωί, μια μπαστουνάτη χορευτική σφήνα
    Τheo , κατανοώ την έλλειψη διάθεσης συμμετοχής, αλλά σου θυμίζω ότι ειδικά όσοι ταλαιπωρούνται μήνες βρίσκουν ασήμαντους τους ιντερνετικούς διαξιφισμούς.

  66. Πάνος με πεζά said

    Πάντως η δική μου Φαββία διάγει τον 22ο χρόνο της, και δε μου βγήκε καθόλου φάβα… https://www.netcarshow.com/Skoda-Fabia-2000-1600-1a.jpg

  67. antonislaw said

    Καλημέρα σας! Πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες κομίζε και το σημερινό άρθρο, που δεν είναι καθόλου φάβα 😀

    «Να πούμε πάντως ότι φάβα μπορεί επίσης να φτιαχτεί και από κουκιά.» «Aλλά όταν αγοράζουμε από το σουπερμάρκετ φάβα για να φτιάξουμε, δεν αγοράζουμε λαθούρι ή λάθυρο, αγοράζουμε φάβα -δηλαδή, φάβα λέγεται επίσης ο κατάλληλα προετοιμασμένος (κομμένος, σπασμένος κτλ.) καρπός του λαθουριού, που τον μαγειρεύουμε για να φτιάξουμε φάβα.»Το λεξικό μάς λέει ότι η φάβα είναι λέξη της ελληνιστικής εποχής, δάνειο από τα λατινικά. Μάλιστα, αρχικά η λέξη ήταν γένους ουδετέρου, το φάβα του φάβατος, δάνειο από το λατινικό faba, το οποίο ήταν γένους θηλυκού και σήμαινε κάποιο είδος οσπρίου, φασολιού ή κουκιού.»

    Ρώτησα τον πατέρα μου στο Ρέθυμνο-που ασχολείται με τα λαογραφικά- και μου έκανε την εξής διευκρίνηση για την Κρήτη. Φάβα ονόμαζαν το όσπριο που έμοιαζε με αρακά κάπως και το οποίο το μαγείρευαν και ατόφιο. Αν το φούρνιζαν με αποτελέσμα να φύγει το περίβλημα, να σπάσει και να μπορεί να γίνει φαγητό σαν κρέμα αυτό το έλεγαν φαβέτα.

    Όπως είπε και η Έφη στα κρητικά η φάβα από κουκιά λέγεται κουκόφαβα ή φαβέτα! Επίσης κουκιά ματσιστά, όπου ματσίζω σημαίνει συνθλίβω-με πηρούνι αλλά και με «θλων» όργανο πχ το κοπέλι μάτσισε το χέρι του με το σφυρί όπως έσπαζε καρύδια.

    http://www.madeincreta.gr/sites/default/files/styles/480w_350h/public/photos/main/Syntages/koukia%20faveta.jpg?itok=uzZmv3T-
    Κουκόφαβα ή κουκιά ματσιστά

    «Το ψυχανθές αυτό, το Lathyrus clymenum, λέγεται ελληνικά «Λάθυρος το κλύμενον» (ή, λαϊκότερα, ισπανικός βίκος).»
    Υπάρχουν πολλά είδη φάβας, διαβάζω κάπουΣτην Ελλάδα φημισμένο είναι το λαθούρι που καλλιεργείται στη Σαντορίνη (Lathyrus clymenum), το λαθούρι από το οροπέδιο Φενεού (Lathyrus sativus), ο άφκος της Λήμνου (Lathyrus ochrus), αλλά το λαθούρι της Σχοινούσας (= από το ψυχανθές κατσούνι :pisum sativum, πίσον το ήμερον είδος αρακά, δεν πρέπει να συγχέεται με το μπιζέλι :Pisum sativum var. saccharatum) και της Κρήτης.

    Φάβα Σχοινούσας

    Φάβα Σχοινούσας

    https://www.akros.gr/blog/ti-einai-to-lathouri/
    https://naxos-properties.gr/cyclades/schoinousa/

  68. Κιγκέρι said

    Δεν είπαμε που τη φάβα, όταν τη συνοδεύουμε και με οτιδήποτε άλλο, τη λέμε παντρεμένη.

  69. Corto said

    48 (Costas Papathanasiou) και 65 (Λουκρητία):

    Οι οποίες φαβέλες δεν σχετίζονται με τους Έλληνες μόνον ετυμολογικώς, αλλά και πολεοδομικώς, καθότι σπουδαίοι Έλληνες μηχανικοί ασχολήθηκαν με το έργο της αναμόρφωσής τους:

    «Οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα MAS ETH UD 2010-2011 είναι οι παρακάτω: Γεώργιος Αλεξάνδρου, Marija Blagojevic, Catherine Blum, Sarah Bridges, Lindsay Bush, Ricardo Cabrera, Christian Calle Figueroa, Anna Calogero, Ξενοφώντας Διαλεισμάς, Manuela Dias Tamborino, João Escaleira Amaral, David Gaston Robles, Keyvan Gharaee Nezhad, Justyna Gwardys, Ting Fung Ho, Alexander Kneer, Καλλιόπη Κόντου, Δανάη Λάσκαρη, Χάρις Μακεδονοπούλου, Ανθή Σκούπρα, Anteneh Tesfaye, Θοδωρής Τούσας και Ruta Vitonyte»

    https://www.greekarchitects.gr/gr/%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%B9/%CE%B2%CF%81%CE%B1%CE%B2%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D-%CF%83%CF%87%CE%B5%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%8D-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%B2%CF%81%CE%B1%CE%B6%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1-id4979

    Και επίσης ο Δημήτρης Αναστασάκης:

    https://www.cnn.gr/prosopa/story/169136/dimitris-anastasakis-o-ellinas-arxitektonas-poy-xtizei-spitia-gia-toys-ftoxoys-tis-vrazilias

  70. ΚΑΒ said

    Πολύ ωραίο το κείμενο και ευχαριστούμε.

    Με λάθη το κείμενο για το φάβα της Αμοργού.

    το φάβα, του φαβάτου, τα φάβατα.

  71. ΓΤ said

    Και Φαμπιάνο Καρουάνα, #4 στο Σκάκι

  72. antonislaw said

    «ή το ανθρωπωνύμιο Φαβάς.»

    Άραγε το επώνυμο Μανιφάβας, που επιχωριάζει στην Άρτα και στην Αιτωλοακαρνανία να έχει σχέση με τη φάβα;

  73. antonislaw said

    70 «Με λάθη το κείμενο για το φάβα της Αμοργού.

    το φάβα, του φαβάτου, τα φάβατα.»

    Λέτε από τη γενική «του φαβάτου» να προήλθε η φαβέτα στα κρητικά;

  74. ΚΑΒ said

    Click to access fava_Amorgos.pdf

  75. ΓΤ said

    72@

    Και στην «οικογένεια» της «Καθημερινής», η Δήμητρα Μανιφάβα

  76. Καλημέρα
    (Αλήθεια, τι άγχος έχουν αυτοί που σηκώνουν τηλέφωνα μην πουν καλημέρα στις 12:00:01 κι αρχίζουν τις καλησπέρες απ’ τις 11 και βγάλε).

    https://gevseis.blogspot.com/2014/05/fava.html

    Στο χωριό (της Μυτιλήνης) φάβα = κουκιά χωρίς το καφέ περιτύλιγμα, τα παλιά χρόνια. Αργότερα ήρθε η φάβα από άλλα μέρη πούταν κι αυτή κίτρινη όπως των κουκιών αλλά σε πολύ μικρά κομμάτια. Κι ακόμα πιο αργά ήρθε η πράσινη κι η κόκκινη (φάβα – η τελευταία δεν ξέρω από ποιο όσπριο βγαίνει).

    Περί κουκιών λοιπόν και G6PD. Έχω φάει αρκετά κιλά κουκιά στη ζωή μου (όχι τόσο πολλά που να γκαρίξω – έτσι λένε στο χωριό για κάποιο που τρώει πολλά μιας και τα κουκιά τα δίνουν και στα υποζύγια). Έχω παντελή έλλειψη ενζύμου (τόσο που ο αιματοκρίτης μου είναι μόνιμα κάτω από 40 και μούχουν δώσει την εξήγηση πως αυτό είν’ η αιτία). Δεν έχω πάθει ποτέ κάτι, αν και από τότε που το έμαθα τα έχω κόψει δεν τρώω παραπάνω από 5 τη φορά (κι οι φορές είν’ αραία αραία). Κι ο θείος μου μέχρι τα 40τόσα του κουκιά έτρωγε (στο χωριό τα κουκιά έπαιζαν το ρόλο που παίζει η πάστα στο ιταλικό τραπέζι. Ήταν το πρώτο πιάτο. Έμπαινε το τσουκάλι στη φωτιά και μετά γινόταν η κουβέντα τι θα μαγειρέψουμε σήμερα). Στα 40 του τον τρέχαν με αιμόλυση Αντίστοιχο μ’ αυτό που λέει η Έφη στο 46.
    Θέλω να πω πως δεν ισχύει το 37, μια φορά θα φας και θα ξέρεις αν έχεις ή δεν έχεις έλλειψη ενζύμου. Απλά, μια φορά θα το μάθεις καλά 🙂

    Να συνεχίσω λίγο τα της έλλειψης του ενζύμου. Δεν είναι μόνο τα κουκιά. Κι η μυρωδιά της ναφθαλίνης π.χ. ή η ασπιρίνη. Είν’ ολόκληρος κατάλογος. Απλά τα κουκιά είναι τα πρώτα που υποπτεύεσαι. Κι όλα αυτά που έχει ο κατάλογος έχουν να κάνουν με κάποιες άλλες συνθήκες που θα τύχουν, αλλά δεν ξέρουμε ποιες.
    Επίσης το πρόβλημα εμφανίζει φυλοεξάρτηση: Εμφανίζεται σε άντρες αλλά μεταφέρεται από γυναίκες. (Λεπτομέρειες στο Λεώ).

  77. ΓΤ said

    76@ Μαλλιαρός

    κόκκινη φακή 🙂

  78. antonislaw said

    59 «Στην πόλη της Λευκάδας, τόσο τη Σαρακοστή όσο και τη Μεγάλη Εβδομάδα ως και μετά τον Πόλεμο την έφτιαχναν και την πωλούσαν κάποια μαγέρικα και παντοπωλεία μπροστά από τα καταστήματά τους στην Κεντρική Αγορά αλλά κυρίως πλανόδιοι πωλητές που τη διαλαλούσαν με τη φράση «φάβαααααα, φαβέτοοοοοο, καυτηηηηή, βρασμένννννν’, πάρεεεεεε κ’μπάρεεεεε πάρεεεεε».»

    Κύριε Βασίλη Φίλιππα μήπως τυχόν γνωρίζετε τη διαφορά φάβας και φαβέτου στη Λευκάδα;

  79. Α. Σέρτης said

    ΝΑ ΦΑΩ τη ΦΑΒΑ ΣΟΥ!

    «Συγχρόνως με τον νεκρόν κομίζονται εις το νεκροταφεϊον εις ή δύο άρτοι, δοχεϊίν ελαίου, το ρογί ή καραφίνα καλούμενον, και έτερον δοχείον, η «πιάτα», πλήρης φάβας εβρασμένης. Η παροχή προς την συνοδείαν του νεκρού της φάβας είνε απαραιτήτως αναγκαία εν Μάνη, δεν δύναται δε να νοηθή κηδεία άνευ αυτής. Επέχει θέσιν των κολλύβων άλλων μερών, δια τούτο και ή κατάρα των μερών εκείνων «να σου βράσω τα κόλλυβα» εκφράζεται εν Μάνη δια του «να φάω τη φάβα σου». Άμα τω πέρατι της ταφής ρίπτεται το έλαιον επΙ της φάβας, έκαστος δε των συνοδευσάντων την κηδείαν οφείλει να εμβάψη -το εναντίον θεωρείται μέγα κακόν- τεμάχιον άρτου, ούτω δε “σχωρνά” τον νεκρόν καί απέρχεται.»
    (Δ. Κ Ζαφειρακόπουλος , «Εθιμα της κηδείας εν Μάνη», ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ 1912)

  80. aerosol said

    Βάλαμε φωτογραφία του Δημήτρη Φάμπα, της θρυλικής μορφής της εν Ελλάδι κλασσικής κιθάρας, αλλά όχι και μουσική του. Συμπληρώνω το κενό με την εκδοχή του της Καραγκούνας:

    Σπουδαία σολίστ η κόρη του, Εύα Φάμπα.

  81. Κιγκέρι said

    Δεν είναι απαραίτητο να φάει κανείς τα κουκιά για να πάθει αιμόλυση, αυτή μπορεί να προκληθεί ακόμα και από την εισπνοή της γύρης από τις ανθισμένες κουκιές.

  82. BLOG_OTI_NANAI said

    – Ο Βενιζέλος καταγράφει την παροιμία από το 1846. 20 χρόνια μετά εμφανίζει και μια άλλη εκδοχή.
    – Τοπωνύμιο Κρήτης, «στου Φαβά το λάκκο».
    – Άλλη μορφή της παροιμίας στην Κρήτη.
    – Καλά ευφυολογήματα, ανάμεσα στα οποία και ο Δήμαρχος καλείται να κλείσει το λάκκο που έχει η φάβα.
    – Η ιστορία της παροιμίας σε δύο εκδοχές
    – Κάποιες παροιμίες από τα 1898, μαζί και η φάβα, μερικές από τις οποίες ακούγονται σύγχρονες (π.χ. τα ψηλά τα έχει νοικιασμένα)

  83. Φαβατάριο, τέλειο! Η συλλογή από λίκνους, στο εξής.

  84. Και ο Φάμπιο εκ της φάβας :

    Θα το πω στον Λεώνικο !

  85. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    81# Γι αυτό λέω πως οι καλλιεργητές κουκιών πρέπει να εκτελούνται με φριχτά βασανιστήρια και οι καταναλωτές να τιμωρούνται με βαριά καταναγκαστικά έργα. Απλά πράματα, υγιεινά, σαφή και αποτελεσματικά. Κατεβαίνω στην υπόγα να δω τι σύνεργα έχω για τους βδελυρούς λαθρεμπόρους των μισητών κυάμων.

  86. nikiplos said

    Η «φάβα παντρεμένη» (δλδ όχι μόνο με λάδι αλλά και με κρεμύδι και μαϊντανό) που συνηθίζεται στις Ταβέρνες, δεν είδα αν αναφέρθηκε.
    Και βέβαια έχω την απορία γιατί ο παντρεμένος δεν γράφεται με δύο μ, αφού το παντρεύω έχει ήχο βου…

  87. ΓΤ said

    86@ Νικιπλουά

    Έβγαλες το -μ- απ’ το κρεμμύδι
    κι ήθελες στον παντρεμένο να το βάλεις
    γλυκά τη γλώσσα να διαβάλεις

    αλλά το θέμα μας στο ρήμα
    κι ο χαρακτήρας
    σε αποτρέπουν να γενείς
    ο των αράδων ολετήρας

  88. aerosol said

    #85
    Σκέψου μήπως εφαρμόσεις αντίθετη πολιτική για τους καταναλωτές κουκιών. Όσο περισσότερα τρώνε, τόσο λιγότερα κουκιά κυκλοφορούν ελεύθερα!

  89. LandS said

    Κατά το τέλος των 50αζ εμφανίστηκε κακέκτυπο του Πρίσλεϊ ονόματι Fabian, 100% διαφημιστική κατασκευή. Ένας χρυσός δίσκος και ένας χαζορόλος σε γουέστερν με τον Ντιουκ (Τζον Γουέιν για τους άσχετους) είναι ότι είχε να επιδείξει η θντκ καριέρα του.

  90. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    88

    …και όταν αποκάμουν εντελώς από τα καταναγκαστικά έργα θα αποκεφαλίζονται με συνοπτικές. Μετά θα τους παραχώνουμε σε χωράφι που παλιά φύτευαν κουκιά, για να χρησιμεύσουν ως λίπασμα σε καμιά καλλιέργεια της προκοπής 😁

  91. nikiplos said

    87@ φίλτατε γουτουά!

    πάντα το είχα άγχος
    με ένα μι ή με δύο
    αν γράφω το κρεμμύδι

    να μην βρεθώ κι εγώευθύς
    σε σπίτι κρεμασμένου
    χωρίς σκοινί…

  92. ΓΤ said

    @90

    Με τον Αννίβα, είχαμε μείνει απλώς στο αλάτι στην Καρχηδόνα. Αλλά με το Χτήνος εκτοξεύεται η αμειψισπορά.

  93. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    67
    >>η φάβα από κουκιά λέγεται κουκόφαβα ή φαβέτα!
    φαβέτα, ναι, πριν λίγο μου ήρθε κι έλεγα να το προσθέσω, αλλά λέγαμε και την (κάθε) φάβα, σαν χαϊδευτικό. Φαβέτα τη φάβα και κούκους τα κουκιά.

    >>Επίσης κουκιά ματσιστά, όπου ματσίζω σημαίνει συνθλίβω
    και
    -» Κουκιά ξεματιστά» είναι τα ξερά κουκιά που τα αφού τα μουλιάζαμε αποβραδίς (απαραίτητο αυτό σε κάθε περίπτωση) τα «ξεματίζαμε». Τους βγάζαμε, με τα δόντια μας -και αργότερα μεγάλοι με το μαχαίρι, το «μάτι», το μαύρο νύχι που έχουν και είτε τα κάνουμε βραστά, είτε στιφάδο.
    Μια φίλη από τα μέρη του Ρεθέμνου (Μέρωνα) τα κάνει τα κουκιά έτσι που λες, ματσιστά .
    Τα μουσκεύει, τα ξεματίζει, τα βράζει και μετά τα ματσίζει (τα ζουλά και βγαίνει από μέσα το μεδούλι που το πιρουνιάζει και γίνονται όλα μαζί πουρές, μάλιστα βράζει μαζί και καμιά πατάτα για να ελαφρύνει αλλά και για να αβγατίσει το φαγητό.

    >>Φάβα ονόμαζαν το όσπριο που έμοιαζε με αρακά κάπως και το οποίο το μαγείρευαν και ατόφιο. Αν το φούρνιζαν με αποτέλεσμα να φύγει το περίβλημα, να σπάσει και να μπορεί να γίνει φαγητό σαν κρέμα αυτό το έλεγαν φαβέτα.
    Μπιζελόφαβα! Πω! Ναι! Η μάνα μου προερχόμενη από τα ορεινά ήταν η μόνη που μαγείρευε ως όσπριο τα ξερά μπιζέλια (αλλά και χλωρά, «σύφλουδα» αφού ήταν τόσο τρυφερά τα «τσόφλια» που μαγειρεύονταν κι αυτά, σαν φασολάκια). Αυτά τα ξερά μπιζέλια, όταν είχαμε αρκετά (-γιατί είτε τα τρώγαμε ως όσπριο, είτε τα θέλαμε σπόρο για φρέσκα, τα άλεθε η γιαγιά μου στον χερόμυλο/πετρόμυλο και ναι, τα έκανε φάβα. Έχω δει παλιότερα να πουλιέται σε τσουβάλια φάβα μπιζελιών στην αγορά. Δεν ξέρω αν βρίσκεται ακόμη, πιθανόν, με την στροφή στη χορτοφαγία να κυκλοφόρησε πάλι.
    Ωχ, ναι! Γκούγκλισα μόλις και υπάρχει : (δε βάνω λινκ/ φωτό)
    «πράσινη φάβα από αρακά» και
    «πράσινη φάβα από μπιζέλια»

  94. Βασίλης Φίλιππας said

    78. Καλησπέρα: όσους ρώτησα στο παρελθόν (που έχουν φύγει πια από τη ζωή) για το αν η «φάβα» και το «φαβέτο» ήταν διαφορετικά όλοι μου απάντησαν ότι είναι ένα και το αυτό. Διατηρώ μια επιφύλαξη για το αν η ερμηνεία αυτή εκτεινόταν σε όλο το νησί μιας και σε τοπικό βιβλίο έχω συναντήσει την πρόταση «αυτή είναι φάβα ή φαβέτο;» πιθανότατα, όμως, να είναι ειρωνική για να δηλώσει άνθρωπο που ψάχνει διαφορές εκεί που δεν υπάρχουν.

    Γενικότερα ενδιαφέρουσες παροιμίες για τη φάβα μπορεί να δει κανείς στο Αρχείο παροιμιών – Ψηφιακό αποθετήριο του Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας.

  95. Corto said

    Τι να είναι η φάβα σε αυτό το άσμα; Σκέτο χιούμορ ή υπονοούμενο;

  96. ΓιώργοςΜ said

    85 κλπ: Εγώ φέτος έβαλα κάτι λίγα στον κήπο, αλλά για προσωπική χρήση. Μαγείρεψα τα μισά, ελπίζω να καταναλώσω και τα υπόλοιπα πριν περάσει η τροπολογία σε ΦΕΚ και μου στείλεις τους χωροφυλάκους…

  97. BLOG_OTI_NANAI said

    94: Εδώ τα λέει ίδια:

  98. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    77 >>κόκκινη φακή
    και μαύρη έχει / μπελούγκα

    90 >>Μετά θα τους παραχώνουμε σε χωράφι που παλιά φύτευαν κουκιά, για να χρησιμεύσουν ως λίπασμα σε καμιά καλλιέργεια της προκοπής
    Και θα περνάω και θα σου λέω:
    -Καλημέρα Χτήνε
    και θα μου λες
    -κουκιά σπέρνω

  99. leonicos said

    37 Σήμερα γινεται στα νεογεννητα έλεγχος G6PD και γράφεται στο βιβλιαριό τους.

    Ο αιμολυτικός ίκτερος δεν είναι παιχνίδι

  100. leonicos said

    38 Κίγκρι

    κυαμισμό τον ξέρω, τον φαβισμό…

    έχεις δίκιο, ελληνικά τον λέμε κυαμισμο. Παρασύρθηκα από τον διεθνή όρο.

    ελληνικά δεν λέμε φαβισμός

  101. leonicos said

    40 Πάνος Με Πεζά

    Ξέρεις λάθος.Δεν είναι αλλεργική αντίδραση

  102. sarant said

    Ωραία σχόλια, ευχαριστώ!

    95 Μπορεί να μπήκε η φάβα για το μέτρο και να μην έχει άλλο υπονοούμενο

  103. Corto said

    102: Πράγματι ταιριάζει στο μέτρο. Έχει πλάκα πάντως.
    Παρεμπιπτόντως έχουμε και την μεσοπολεμική έκφραση (γνήσια λαϊκή ή δημοσιογραφικής εμπνεύσεως, άγνωστον) «σε πυροβολάω με φάβα» ή «με λούπινα», δηλαδή είσαι γελοίος, δεν σε παίρνω στα σοβαρά.

  104. Ερευνάτε τας Γραφάς said

    Υπάρχει και η παροιμία «Όσο χορταίν’ η φάβα λάδι, τόσο κ’ η γκαστρωμένη γαμήσι» που δείχνει πως ο απλός λαός είχε παρατηρήσει ότι ενίοτε οι γκαστρωμένες γίνονται μητρομανείς. Η παροιμία είναι πανελλήνια: Την αναφέρει τόσο ο Γεράσιμος Καψάλης στις Ηπειρωτικές Παροιμίες του (1918), όσο και ο Χρήστος Κορύλλος στις Πατρινές Παροιμίες (1910). Είναι αξιοπρόσεκτο ότι παρόμοια παροιμία δεν υπάρχει σε άλλη ευρωπαϊκή γλώσσα, πράγμα που δείχνει την ευφυΐα και την ελευθεροστομία των Ρωμιών.

    Το ακόμα πιό εντυπωσιακό είναι ότι ο Φρόϋντ γνώριζε αυτή τη ρωμέικη παροιμία και την αναφέρει το 1921 στο έργο του «Ψυχολογία των μαζών και ανάλυση του εγώ» («Massenpsychologie und Ich-Analyse»)

    Υπάρχει και η Αμοργιανή παροιμία «Ξαναπαντρεμένη γυναίκα, σαν ξαναβρασμένη φάβα» που αναφέρει ο Εμμανουήλ Ιωαννίδης το 1876. Εννοεί ότι η ξαναπαντρεμένη γυναίκα δεν έχει την νοστιμιά της παρθένας.

    Η φράση του Αισχύλου από τον Πρωτέα Σατυρικό είναι «σιτουμένην δύστηνον ἀθλίαν φάβα» και όχι «σιτούμενον»

  105. 99 Ναι, ναι. Κι υπάρχει πιθανότητα να μην φαίνεται σίγουρα στον έλεγχο στο μαιευτήριο οπότε σημειώνεται να επαναληφθεί στο χρόνο πάνω (και σου στέλνουν και τα σχετικά για να τον κάνεις).

    93 Το ξεμάτισμα εμείς το κάνουμε στα ξερά κουκιά. Εκτός απ’ το να βράσουν εύκολα (σ’ αυτό βοηθάει το μούλιασμα) είναι και για να μην βγάλουν μαμούδι.

    Μάτσισμα, παρεμπιπτόντως, λέμε το ψιλοκόψιμο. Ας πούμε να ματσίσω το κρέας να κάνω κιμά, να ματσίσω μαϊντανό για το φαγητό κλπ.

  106. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Φάβα
    Έχει λάκο η φάβα
    συννεφιά στη λιακάδα
    μία ζέστη μία κρύο
    μια στο ναι και δυο στο αντίο

  107. Γιάννης Κουβάτσος said

    Όποιοι θέλουν ας υπογράψουν το ψήφισμα συμπαράστασης στη συνδικαλίστρια εκπαιδευτικό.
    https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/383211_300-ekpaideytikoi-pairnoyn-thesi-gia-tin-epiheiroymeni-dioxi-tis-ntinas-reppa

  108. Πάνος με πεζά said

    @ 101 : Α, είδατε ;

    Κι ας μην ξεχάσουμε κι αυτόν τον Φαμπιάν, που η μαγεία του Ρομπέρτο Κάρλος τον κάνει να φαίνεται σαν να τρώει «φάβα»…
    Mέχρι να δεις από την πίσω λήψη, δεν καταλαβαίνεις περί τίνος πρόκειται…

  109. Γιάννης Κουβάτσος said

    107:Εδώ το μέιλ στο οποίο μπορείτε να ζητήσετε να συμπεριληφθεί το ονοματεπώνυμό σας στο ψήφισμα συμπαράστασης :
    aakaristotelis@gmail.com

  110. Spiridione said

    Από τον Κουκουλέ:
    Εν Πόντω όσοι έτρωγον το λεγόμενον πουσίντιν, μάζαν πολτώδη εξ αλεύρου αναδευθέντος με θερμόν ύδωρ, έκαμνον λακκίσκον εις το μέσον αυτού και εντός έθετον αναλελυμένον βούτυρον. Έκαστος, τρώγων πουσίντιν, πρέπει να λάβη εξ αυτού με το κοχλιάριον, του οποίου το άκρον να εμβαπτίση εις το βούτυρον. Το ίδιο πράττουσι και οι Τούρκοι, οίτινες εις το κέντρον του πινακίου, όπου το πιλάφι, ανοίγουσι λακκίσκον, εν ώ θέτουσι βούτυρον. Το έθιμον θα ήτο, φαίνεται, διαδεδομένον και εις την ενταύθα Ελλάδα. Τουλάχιστον εν Μάνη ο τρώγων φάβα και θέλων να δηλώση ότι επιθυμεί να του ρίψουν λάδι, κάμνει απλούστατα εις το πινάκιόν του λακκίσκον. Εντεύθεν η φράσις: κάτι λάκκον έχει η φάβα, προς δήλωσιν ότι κάτι υποκρύπτεται, ην ερμηνείαν ταύτην φαίνεται, ότι είχεν υπ’ όψιν και ο κατά τον ΙΖ’ αιώνα συναγωγεύς παροιμιών Παρθένιος Κατζιούλης, όστις, εξελληνίζων την διά του «λάκκον έχει το έτνος», προσθέτει: «επί των υποπτευομένων ζητείν τι και γάρ το έτνος λάκκον έχον, ελαίου δείται». Όρα ότι και οι Καρπάθιοι νυν επί του υπαινισσομένου λέγουσι: αυτό το φά(β)α λάκκον έχει και το λά(δ)ι καμαρώνει· οι Ζακύνθιοι και οι Λάκωνες: κάτι λάκκο έχ ‘ η φάβα, ρίχτε λάδι για να δήτε· κοινοτέρα δ’ είναι και η παροιμία: κάτι λάκκο έχ ‘ η φάβα, που χαμογελά το λάδι.

  111. … η φαψ, της φαβός, την φάβα …

    και η φαψ, της φαπός, την φάπα;
    (Εδώδιμα και τα δύο)

  112. … Επομένως, λατινικό δάνειο η φάβα. … από το κουκί, τη faba … ήταν ο Φάβιος ο Μελλητής …
    … Από αυτόν πήρε το όνομά της η Fabian Society …

    Και ο Fabio, ακαταμάχητος καρδιο-κατακτητής κι αυτός

  113. Vita said

    21. Αυτό είναι άλλο λαθούρι. Από αυτό παράγονται τα μπίζα ή μαναρόλια. Απ’ όσο ξέρω υπάρχουν 39 είδη λαθουριού!
    Παρεμπιπτόντως, στην Κρήτη (στην περιοχή μου τουλάχιστον…) τη φάβα που περισσεύει τη φτιάχνουμε και «τηγανητή». Δηλαδή τη ζεσταίνουμε σε τηγάνι με ελαιόλαδο. Πολύ καλοί είναι επίσης και οι τηγανητοί φαβοκεφτέδες (τούτοι υπήρχαν πριν από τα μπιφτέκια οσπρίων που είναι τελευταία στη μόδα).

  114. Costas Papathanasiou said

    Μήνας για την ευετηριακή γιορτή της φάβας, φαίνεται πως ήταν για τους Αθηναίους και ο Πυανεψιών [«πύανος(ολόπυρος,σιτάρι»)+ ἕψω(βράζω, μαγειρεύω, ψήνω), αλλά και “(Λακων.)πούανοι= κύαμοι ἑφθοί=ρόβια/κουκιά/φούλια βραστά”, Ησύχιος], ο τέταρτος μήνας(:μέσα Οκτωβρίου-μέσα Νοεμβρίου) του Αττικού Ημερολογίου, ο αφιερωμένος στον Απόλλωνα, εξ ού και το ελυτικό «Ωμές τρώνε τις αλήθειες οι άνθρωποι/ Και κουκιά βγαίνουν τα θεοΫφαντα.» [βλ. και Πλούταρχος, “Θησεύς”-22.4: “θάψας δὲ τὸν πατέρα, τῷ Ἀπόλλωνι τὴν εὐχὴν ἀπεδίδου τῇ ἑβδόμῃ τοῦ Πυανεψιῶνος μηνὸς ἱσταμένου· ταύτῃ γὰρ ἀνέβησαν εἰς ἄστυ σωθέντες. ἡ μὲν οὖν ἕψησις τῶν ὀσπρίων λέγεται γίνεσθαι διὰ τὸ σωθέντας αὐτοὺς εἰς ταὐτὸ συμμῖξαι τὰ περιόντα τῶν σιτίων καὶ μίαν χύτραν κοινὴν ἑψήσαντας συνεστιαθῆναι καὶ συγκαταφαγεῖν ἀλλήλοις” ]
    Επίσης, “Οι μικρόσπερμοι κύαμοι, που ήταν αυτοφυείς στην αρχαία Θεσπρωτία, είναι συγγενείς με τη σημερινή ποικιλία Vicia faba equine (κοινώς φούλια), και ήταν γνωστοί ως «αιγυπτιακοί κύαμοι»: Δάκαρης 1990α, 167, 1990β, 77 Γκατζόγια 2015, 32-33. Οι κύαμοι περιλαμβάνονται στις τροφές που απαγορευόταν η κατανάλωσή τους πριν από τη μύηση στα Ελευσίνια Μυστήρια (Παυσανίας 7.15.3-4). Επίσης, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (ΙΙ, 37), στην Αίγυπτο θεωρούνταν ως τροφή των νεκρών και τοποθετούνταν στους τάφους. Μεταγενέστερη ιδιότητα τους ήταν η μαντική, καθώς τους τοποθετούσαν μέσα στο μαντικό λέβητα των Δελφών αντί των θριών: Δάκαρης 1961α, 115-116. Δίαιτα με ψάρια με ιδιαίτερα τοξικές ιδιότητες ακολουθούσαν οι επισκέπτες στο μαντείο του Τροφώνιου στη Λιβαδειά: Bonnechere 2003, 179α.” [βλ. σημ.811, σ.130, Μεταπτυχιακή Εργασία Αικατερίνης Βουλγαράκη «ΤΟ ΝΕΚΡΟΜΑΝΤΕΙΟ ΤΟΥ ΑΧΕΡΟΝΤΑ» , Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ΡΟΔΟΣ , Φεβρουάριος 2018 ]

  115. BLOG_OTI_NANAI said

    Η φάβα σε καρκινική φράση σε κώδικα του 14ου αι.

    Η φράση αυτή μαζί με άλλες καρκινικές (P.G. 107, 665C), υποτίθεται είναι του Λέοντα Σοφού (866-912):

  116. Φάβα αγαπημένο φαγητό, εύκολο και από την ώρα που βγήκαν τα ραβδομπλέντερ που τα βάζεις μέσα στην κατσαρόλα και γίνονται τα πάντα κρέμα, ω! της ευκολίας.
    Η απορία είναι σε ποια, πια, χωράφια της Σαντορίνης καλλιεργούνται φακές. Και από ποιους; Η εικόνα είναι ενός απολύτως τουριστικού τόπου. Το ίδιο και σε άλλα μέρη γνωστά για κάποιο προϊόν. Ας πούμε στη Λήμνο, γνωστή για τα κρασιά της. Δεν είδαμε τόσα αμπέλια σε σχέση με το πόσους τόνους κρασί φαινόταν να πουλιέται εκεί, αλλά και αλλού.

    Κουκιά φρέσκα, αλευρωμένα και τηγανισμένα, ολόκληρα με το περίβλημα. Και στο σερβίρισμα λίγος τριμμένος μάραθος. Το ω!!! του μεζέ!

  117. kinkyartwork said

    Στην ποντιακή πάντως τα κουκιά λέγονται φάβατα, (τα).

  118. sarant said

    115 Ή «το φάβα» διότι είναι ουδέτερο στη φράση

    111 🙂

    110 Κακώς δεν ανέφερα τον Κουκουλέ, αλλά η «ερμηνεία» του δεν μου φαινεται πειστική.

    109 Εστειλα

    104 Μπαν!

  119. ΚΩΣΤΑΣ said

    Επειδή η φάβα Σαντορίνης έχει τιμή που πλησιάζει το μοσχάρι kobe, να θυμίσω την έρευνα που έγινε πριν κάμποσο διάστημα σε ετικέτες «Φάβα Σαντορίνης» (και βέβαια με την ανάλογη τιμή). Ε! λοιπόν, από τις δέκα τόσες που ελέχθηκαν (για το DNA του φυτού), μόνο τρεις ήταν Σαντορινιές. Οι υπόλοιπες φάβες ήταν είτε από άλλα μέρη της χώρας, είτε από την Τουρκία, ακόμα και μεταλλαγμένες από τον Καναδά. Προς γνώση και συμμόρφωση.

  120. Γιάννης Κουβάτσος said

    118: Να ‘σαι καλά, Νικοκύρη. Άντε γιατί παράγινε το χάλι των διώξεων του συνδικαλισμού και των συνδικαλιστών. Προφανώς η κυβέρνηση επιθυμεί και στο ζήτημα των συνδικαλιστικών ελευθεριών να βρεθεί η χώρα πιο κάτω κι από τριτοκοσμικές μπανανίες.

  121. ΓΤ said

    119@ Κωστάουα

    Ευκολότερα πιάνεις λαχείο παρά τρως φάβα Σαντορίνης στη Σαντορίνη. Αυτή κρατιέται για τα σπίτια.

    Ο Σαλονικιός Γκλαβέρης ενημερώνει: σε 15κιλο και σε 25κιλο…
    https://glaveris.gr/products/%CE%BB%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B9-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BA%CE%B9%CE%B1%CF%83-%CF%84%CE%B1%CF%84/

  122. ΕΦΗ - ΕΦΗ said


    Το κατσούνι της Σχοινούσας/Ο πίσε(ς) της Σκύρου/Ο άφκος της Λήμνου/Ο φάβας της Ζακύνθου/Η φάβα Φενεού ΠΓΕ/Η φάβα Σαντορίνης ΠΟΠ/Που αλλού καλλιεργείται φάβα

    Το φάβα ή κατσούνι Αμοργού ΠΓΕ.
    Το πιο πρόσφατα πιστοποιημένο (ΠΓΕ) είδος φάβας. Ενδημικό της Άμοργού, της Σχοινούσας, της Ηρακλειάς και της Νάξου, είναι γνωστή με το όνομα «κατσούνι» (από το σχήμα του μικρού δρεπανιού που χρησιμοποιείται στον θερισμό του φυτού), ενώ το λένε και «κρέας του φτωχού», γιατί είναι ιδιαίτερα θρεπτικό. Δεν προέρχεται από λαθούρι, αλλά από ένα είδος αρακά (Pisum sativum). Στην Άμοργό παράγεται σε σχετικά μικρές ποσότητες από περίπου 70 μικροπαραγωγούς, σε πολλές διάσπαρτες, μικρές και επικλινείς εκτάσεις. Η καλλιέργεια είναι αποκλειστικά ξερική, φυσική και γίνεται με μεθόδους χειρωνακτικές. Η γεύση της είναι ασυνήθιστα γλυκιά και η υφή της απαλή και βελούδινη. Πολλοί Άμοργιανοί συσκευάζουν το φάβα που παράγουν και το διαθέτουν στους καλοκαιρινούς επισκέπτες τους.
    https://www.gastronomos.gr/topikes-kouzines/faves-pasis-ellados/81818/

  123. ΓΤ said

    122@ Εφουλέλι

    Βλέπουμε από το ωραίο λινκ ότι ένας παραγωγός φάβας ονομάζεται Τραχανάς…

  124. ΚΑΒ said

    119. Όπως στην Κρήτη πουλάνε δήθεν τοπικές αραχίδες (αράπικο φιστίκι) που είναι από την Κίνα. Από προσωπική πείρα.

  125. sarant said

    122 Μάλιστα… Αναρωτιέμαι σε τι διαφέρει το Pisum sativum από τον αρακά.

  126. 118γ Δεν είναι και τόσο κακή η ερμηνεία του Κουκουλέ, πόσο μάλλον που βασίζεται στον Παρθένιο Κατζιούλη. https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/handle/123456789/29915 Οπωσδήποτε μου φαίνεται πιο πειστική από αυτή με τον τυφλό, εκτός αν έχει καταγραφεί κάπου τέτοιος παροιμιόμυθος.

  127. ΓΤ said

    Santo Volcano Fava – Nomikos Estate

    σε τιμές ρίαλ εστέιτ…

    https://www.e-alfasigma.gr/delicatessen/nomikos-estate-santosauce-350gr.html

  128. Spiridione said

    Στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, έχει και μια παροιμία από τη Χίο, που λέει είναι παρόμοια με τη φάβα και τη λάκκο.
    Έχει οργκιάν το μακαρόνιν
    Γράφει ότι:
    «Εξ’ ανεκδότου: Μέσα στα μακαρόνια ήταν»
    Αλλά μένουμε με τη χαρά γιατί:
    «Δυσανάγνωστο δια μολυβδίδος».
    http://repository.kentrolaografias.gr/xmlui/handle/20.500.11853/206272
    Ξέρει κανείς Χιώτης να μας πει;
    Μήπως και η φάβα με τον λάκκο προκύπτει από κάποιον παροιμιόμυθο;

  129. sarant said

    126 Εγω δεν καταλαβαίνω πώς από το «ανοίγω τρύπα για να δηλώσω ότι θέλω λάδι» συνάγεται το «κάτι ύποπτο συμβαίνει»

    128 Έχουν ουρά τα μακαρόνια. Κανα ποντίκι θα ήταν;

  130. phrasaortes said

    Λάθυρος ήταν και το παρατσούκλι του Πτολεμαίου Θ’, παππού της Κλεοπάτρας.

    Η φάβα αναφέρεται και στο διάταγμα του Διοκλητιανού για τις μέγιστες τιμές. Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι δύο σειρές πιο πάνω, γίνεται πάλι λόγος για την φάβα, όμως εννοείται το κουκί.

    https://inscriptions.packhum.org/text/343558?&bookid=862&location=1690

  131. ΚΩΣΤΑΣ said

    121 @ ΓΤ

    Χο! χο! χο!… ρε μαν, αυτός είναι άλλος ΚΩΣΤΑΣ, θα είναι διαβολική σύμπτωση να έχει σκοντάψει κι αυτός από μπουλόνι. ​😂​
    Άσε που εγώ από φάβα ξέρω μόνο με κουκιά. Κι ακόμη χειρότερα, τον βίκο και το λαθούρι τα ξέρω μόνο ως ζωο​τροφές!

  132. @ 59 Βασίλης Φίλιππας

    … Ένα μαγέρικο μάλιστα την έβαζε σε βαθιές λαμαρίνες, την άφηνε να κρυώσει και να πήξει καλά και την πωλούσε στη συνέχεια κόβοντάς τη σε μεγάλα τετράγωνα κομμάτια, η τελευταία ονομαζόταν «φαβακόπιτα».

    Μου θυμίζει αντίστοιχη εικόνα από την Πρέβεζα. Μόνο στερεή κομματιασμένη φαβακόπιτα έβλεπα στην πόλη μου μεγαλώνοντας.

  133. ΚΑΒ said

    129. Υπάρχουν διαφορές και στο φυτό και στο παραγόμενο από τον καρπό φαγητό.

    Pisum sativum (‘Φάβα της Αμοργού’)
    https://www.iama.gr › fava_nektariosaligiannis

  134. ΚΑΒ said

    Click to access fava_nektariosaligiannis.pdf

  135. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας ἀπὸ τὰ Θερμιά.

    Νόστιμο τὸ σημερινό. Ἀγαπημένο ἔδεσμα ἀπὸ τὰ παιδικά μου χρόνια. Ὅπως καὶ τὰ ὑπόλοιπα ὄσπρια. Ὁ πατέρας μου ἔλεγε:
    Φάβα χωρὶς κρεμμύδια γάμος χωρὶς παιχνίδια*.
    *Μὴν πάει ὁ νοῦς σας στὸ πονηρό. Παιχνίδια εἶναι τὰ ὄργανα. Τὰ μουσικά. 🙂

    @59. Καὶ στὰ Θερμιὰ ὁ φάβας λέγανε οἱ παλιοί.

  136. Σχετικά με το λάκκο στη φάβα, η δική μου σκέψη πάει πως επειδή η φάβα τραβάει ποοοολύ λάδι (εντάξει, κάποια στιγμή αρχίζει να φαίνεται, αλλά όσο πιο στεγνή είναι, όσο έχει περάσει η ώρα που έχει τραβηχτεί απ’ τη φωτιά, τόσο η στιγμή αυτή αργεί) και ρίχνεις και ξαναρίχνεις και λάδι δεν βλέπεις γι’ αυτό κι η παροιμία. Τελείως απλά.

    Γενικά, όπως ανέφερε κι άλλος, όλα τα όσπρια όταν τα σουρώσεις (εκτός της φάβας που δεν την σουρώνεις) τα περιχύνεις με λάδι γιατί αλλιώς θα πετσιάσουν.

    Αλήθεια, ξέρει κάποιος τη χαβίτσα (φαγητό – βόμβα που φτιάχνανε παλιά στο χωριό);

  137. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ὅσο γιὰ τὸν Φαβιέρο (#15,25,28), μόνο ὁ Μακρυγιάννης τὸν ἔλεγε σωστά: ὁ Φαβγές.

  138. Αλεκος81 said

    Κουιζακι:

    Πότε ακούγεται ο λατινικός ψαλμός

    Ecce homo qui est faba
    Qui est faba
    Vale homo qui est faba
    Qui est faba

    Δωριζεται καφέ αρκουδάκι στον επιτυχόντα

  139. Αλεκος81 said

    Κουιζακι:

    Ecce homo qui est faba
    Qui est faba
    Vale homo qui est faba
    Qui est faba

    Πότε ακούγεται ο παραπάνω λατινικός ψαλμός

    Δωριζεται καφέ αρκουδάκι στον επιτυχόντα

  140. Κιγκέρι said

    138, 139:

    Στον Μίστερ Μπην! 🙃🐻

  141. ΣΠ said

    136
    Πολύ λάδι τραβάει και το ιμάμ μπαϊλντί και σε αυτό υποτίθεται ότι οφείλεται το όνομά του. Συγκεκριμένα, ο μύθος λέει ότι κάποιος ιμάμης λιποθύμησε όταν είδε πόσο λάδι ξόδεψε για να το φτιάξει.
    Ιδέα για το επόμενο γαστρονομικό άρθρο. Πάντως, τέτοια άρθρα καλό είναι να μη τα διαβάζει κανείς νηστικός.

  142. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @141. Σταῦρε, φαίνεται πώς ἔχεις ἐξειδικευμένες πληροφορίες καί δέν τολμῶ.. 🙂 Ἐγώ πάντως εἶχα ἀκούσει πρίν ἀπό πολλά πολλά χρόνια -ἀπό ἰμάμη!- ὅτι ἡ λιποθυμιά τοῦ ὁμολόγου του ὀφείλονταν ἁπλῶς στήν νοστιμιά τοῦ φαγητοῦ!

  143. 141 Εγώ πάλι ξέρω πως ο ιμάμης μπαΐλντισε από την ομορφιά του συγκεκριμένου φαγητού. Του άρεσε τόσο που έφαγε κι έσκασε. Και ναι, η κλασική συνταγή θέλει πολύ λάδι.

  144. Κουτρούφι said

    #59, #135
    Και στη Σίφνο «ο φάβας». Κάπου είδα ότι ο τύπος αυτός υπάρχει και στη Ρόδο. Συνεπώς η λέξη εμφανίζεται και στα τρία γένη. Πόσο συνηθισμένο είναι αυτό;
    ——————————————–
    Στροφή από το Σιφνέικο τραγούδι «ο Φασόλης»:

    «Τρία ψωμιά του πάω κι ένα φλασκί κρασί
    κι ένα βερούδι φάβα μήπως κι ανεπιαστεί»

  145. ΣΠ said

    142, 143
    Υπάρχουν κι αυτές οι εκδοχές. https://en.wikipedia.org/wiki/%C4%B0mam_bay%C4%B1ld%C4%B1

  146. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @135. Δημήτρη, εἶσαι σίγουρος ὅτι ὁ πατέρας σου καί οἱ λοιποί συγχωριανοί σου ἐννοοῦσαν τά μουσικά ὄργανα; Τό λαϊκό μυαλό εἶναι σκανδαλιάρικο καί στήν θέσι σου δέν θά στοιχημάτιζα! 🙂

    (Γιά τό κρεμμύδι, πού ἀπό ἀρχαιοτάτων χρόνων συνοδεύει τά ὄσπρια καί πολλοί πιστεύουν ὁτι αὐτό ὀφείλεται ΜΟΝΟ σέ γευστικό συνταίριασμα, ὁ Γαληνός μᾶς λέει ὅτι ἡ προσθήκη του εἶχε εἰδική σκοπιμότητα: «ᾐσθημένοι δ’αὐτῶν [=τῶν ὀσπρίων] τοῦ φυσώδους, οἱ ἄνθρωποι μιγνύουσι κρομύων»)

  147. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @145. Ἔ, τότε κινεῖσαι στά «more humorous accounts» 🙂

  148. rogerios said

    @130: Βέβαια (αυτός μάλλον θα έπρεπε να αποδοθεί ως «Ρεβίθης». Έχει υποστηριχτεί ότι πρέπει να πήρε το συγκεκριμένο παρατσούκλι επειδή μάλλον είχε κάποια κρεατοελιά στη μύτη. 🙂 ). Σχετικό και το, ατελές, καβαφικό ποίημα «Η Δυναστεία».

    Του Φύσκωνος οι υιοί. Ό Λάθυρος διωγμένος
    αισχρά απ’ την Αλεξάνδρεια πιαίνει στην Κύπρο. Κι ό
    Παρείσακτος ευθύς βγαίνοντας απ’ την Κύπρο
    την Αλεξάνδρεια αρπάζει. Τα ετοίμασε όλα αυτά
    το κάθαρμα η Κόκκη. — Οι Αλεξανδρινοί,
    οι περιγελασταί, τους έβγαλαν καλά
    ονόματα τωόντι. Πιο ταιριαχτά τους είναι
    «Παρείσακτος» και «Φύσκων», και «Λάθυρος» και «Κόκκη»
    παρά το Πτολεμαίος, παρά το Κλεοπάτρα.

    «Παρείσακτος» είναι ο Πτολεμαίος Ι΄ Αλέξανδρος, αδελφός του Λάθυρου και συνδιεκδικητής του θρόνου. Η «Κόκκη» είναι η μάνα τους, η Κλεοπάτρα Γ΄ Ευεργέτις, που μάλλον κινούσε τα νήματα. 😉 Μιλάμε για εποχή απόλυτης παρακμής των Λαγιδών, με θλιβερές ανίκανες μορφές να διαγκωνίζονται για την εξουσία, συνήθως με τη Ρώμη σε ρόλο επιδιαιτητή.

  149. phrasaortes said

    Το ανίκανος είναι σχετικό. Αν αναλογιστούμε πως κατάφερε να κρατήσει τον θρόνο ο Φούσκας και να επιβληθεί των συγγενών του, πρέπει να ήταν γάτος! Πάντως, σε κάτι τέτοια ζητήματα χρειάζεται προσοχή, γιατί ούτε οι πηγές είναι και πολύ αξιόπιστες, λόγω του φιλορωμαϊκού και διδακτικού/ηθικολογικού χαρακτήρα τους, ούτε η εσωτερική κατάσταση της Αιγύπτου είναι απόλυτα ξεκάθαρη. Το κόρπους των παπύρων δίνει την εντύπωση ότι οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες είχαν επιδεινωθεί, οπότε ίσως οι τελευταίοι Πτολεμαίοι να έπρεπε να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερες δυσκολίες απ’ό,τι οι προκάτοχοι τους.

  150. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    125
    Ο αρακάς είναι το Pisum sativum.
    Το μπιζέλι είναι το Pisum sativum Saccharatum,

    Ενώ ο αρακάς καταναλώνεται ξεσποριασμένος, δηλαδή μόνο ο σπόρος-καρπός του, τα μπιζέλια τρώγονται ολόκληρα, όπως τα φασολάκια, γι’ αυτό λέει και στα γαλλικά ονομάζονται mange-tout.
    Ναι μεν όταν καταναλώνεται χλωρό το μπιζέλι, τρώγεται σύφλουδο αλλά μπορεί να αφεθεί να μεστώσει/μεγαλώσει/ξεραθεί και γίνει όσπριο. Σε ξερή κατάσταση, νομίζω είναι μικρότερες οι μπίλιες του μπιζελιού από του αρακά
    Και τα δύο ανήκουν στην οικογένεια Leguminosae και υπάρχουν πολλές καλλιεργούμενες ποικιλίες (καθένα δηλαδή έχει υποκατηγορίες)
    https://www.itrofi.gr/fytika/laxanika/article/2476/arakas-kai-mpizelia-istoria-hrisi-diatrofiki-axia-kai-anarithmita-ofeli

  151. Spill the beans είναι διαδεδομένη έκφραση για περίπτωση απρόσμενων αποκαλύψεων, κατά λάθος. Από fava beans, τα κουκιά για ψηφοφορία (εξ ου και κυαμευτοί κατ’ αντιδιαστολή του αιρετοί)

  152. sarant said

    134, 150 Ευχαριστώ

    135 Γεια σου Μήτσο. Και γάμος όχι η έγγαμη συμβίωση αλλά η γαμήλια τελετή

    150 Τα κρατάω για το μπιζελοάρθρο

  153. rogerios said

    @149: Δίκιο έχεις (συνήθως εγώ φωνάζω «προσοχή, τα πράγματα είναι πιο σχετικά και σύνθετα από ό,τι δείχνουν»). Και προφανώς οι συνθήκες του 1ου αι, π.Χ. είναι στην Αίγυπτο χειρότερες. Δεν είναι όμως αυτό συνέπεια και του γενικότερου μαρασμού μιας κάποτε αυτοκρατορίας που πλέον έχει καταντήσει δορυφόρος της νέας υπερδύναμης; Δεν είναι μάλλον γεγονός όλες αυτές οι ατέλειωτες δυναστικές έριδες; Θα είχε φυσικά ενδιαφέρον αν υπήρχαν στοιχεία ότι κάποια διεκδικητές εξέφραζαν, από πεποίθηση ή οπορτουνισμό, και συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές θέσεις, αλλά υποψιάζομαι ότι οι πηγές δεν πρέπει να βοηθούν πολύ σε αυτήν την κατεύθυνση,

  154. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    135 >>Παιχνίδια εἶναι τὰ ὄργανα. Τὰ μουσικά.

    Στη Σμύρνη, οι Μουσικοί ονομάζονταν «Παιχνιδιάτορες» ή «Παιχνιδιατόροι»

  155. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τους λέγανε παιχνιδιάτορες. Παίζανε τα παιχνίδια τους. ‘Πάμε στα παιχνίδια’ λέγανε. Παιχνίδια εννοούσαν τα όργανα, τα βιολιά και τα τραγούδια
    Σάμος – Παιχνίδια και παιχνιδιάτορες (2 CD)
    https://koumeika.blogspot.com/2008/12/2-cds.html

  156. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    123 ΓΤ >>ένας παραγωγός φάβας ονομάζεται Τραχανάς
    ε μπορεί να πουλάει τραχανάδες κανένας Φαβάκης ή Κουκάκης ή Ρεβύθης (υπαρκτά επώνυμα) 🙂
    Τραχανάδες έχουμε και προς τα μέρη μας.

    134, Α! από πιο σοβαρή πηγή. Χάος με τόσα είδη και γένη, και φαντάζομαι θα προστίθενται κι άλλα υβρίδια. Βλέπω βγαίνει και σε μωβ με ανάλογη ονομασία :

    Pisum sativum «Desiree»

  157. geobartz said

    # Εν Μακεδονία είχαμε τα «λιανά φασούλια» ή «λιανουφάσ’λα», άτινα χαμουτζιστί ονομάζονται μαυρομάτικα ή γυφτοφάσουλα, λατινιστί δε Vigna unguiculata. Τα μαγείρευε η μάννα «γιαχνί», που δεν μας πολυάρεσαν. Συχνά όμως τα μαγείρευε αλεσμένα στο φούρνο, απλωμένα σε ένα μεγάλο σινί, και τα ζεματούσε με λαδοπίπερο και άλλά «μυρουθ’κά». Αυτά τα «λιανοφάσ’λα αλεσμένα στο φούρνο» τα έλεγε ο πατέρας μου (και) φάβα.
    # Είχαμε στον σπιτικό μπαξέ και κουκιά, που η μάννα τα μαγείρευε μόνο χλωρά, με άφθονο αυγολεμόντουζο, στη γεύση μαϊχόσ(ι)κα, όπως έλεγε. Στο σχολείο (1947-53) μας έλεγαν να προσέχουμε διότι τα κουκιά προκαλούν (θανατηφόρα) κυάμωση, οι δικοί μου όμως έλεγαν ότι αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν τα κουκιά είναι «χαλασμένα», ήτοι έχουν προσβληθεί από παθογενή μικρόβια.
    # Κουκιά κτηνοτροφικά καλλιεργούσαν στη Νέα Κεσσάνη Ξάνθης. Ίσως η παράδοση να συνεχίζεται.
    # Λαθούρια, μπιζέλια, αρακάδες, δεν είχαμε. Όμως, στη βοήθεια του Σχεδίου Μάρσαλ περιλαμβάνονταν και μπιζέλια. Ο σχολικός μάγειρας τα μαγείρευε σούπα, όπως τα φασόλια, που ίτσ(ι) δε μας άριζι!
    # Από το 1968-69, υπήρχε πολιτική διάδοσης του κτηνοτροφικού βίκου και πίσου. Η προς διάδοση ποικιλία του δεύτερου λεγόταν «Πίσο-Μ10». Για να προμηθευτούν τον σπόρο οι αγρότες/ισσες, χρειάζονταν μια διατακτική από την Υπηρεσία. Και νάσου μια ωραιοτάτη Πομάκα, ντυμένη μοντέρνα -σχέτη Σοράγια- πάει στον Βλαδίμηρο (αρμόδιο για τους σπόρους) και ζητά «Πίσο Μ-12». Γυρίζει τη βλέπει καλά-καλά ο Βλαδίμηρος και λέει: Πίσο είναι, αλλά στο μέγεθος κάνεις λάθος (δείχνοντας και με τα χέρια). Δεν είναι 12 αλλά μόνο 10 !!!

  158. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Και …Λαθουράκης υπάρχει επώνυμο. ΄Εναν δάσκαλο της εποχής μου ήξερα

  159. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

  160. eran said

    22. Οι παπούλες ή ψαρές, αν κατάλαβα καλά, είναι αυτό που στη Λευκάδα αποκαλούμε ψάρα. Εξαιρετική σαλάτα αλλά δυσεύρετη.

  161. phrasaortes said

    153. Συμφωνώ απολύτως. Βέβαια για το τι προκάλεσε τον μαρασμό μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε; Μπορεί οι ρίζες της αποδυνάμωσης να εντοπίζονται τον 3ο αιώνα ή ακόμα οι κύριοι παράγοντες να ήταν εξωγενείς. Σχετικά με το ερώτημα σας, παραδοσιακά πιστεύεται ότι ο Φύσκων ήταν δημοφιλείς με τους Αιγυπτίους και αντιπαθής με τους Έλληνες. Όμως δεν είμαι σίγουρος κατά πόσο αυτή η ερμηνεία στέκει ακόμα και προσωπικά μου φαίνεται κάπως αυθαίρετη, καθώς αμφιβάλλω ότι οι διάφορες εθνότητες ήταν συμπαγείς ομάδες με κοινά συμφέροντα. Όπως σωστά επισημαίνεται, συνήθως οι απαντήσεις σε τέτοια ερωτήματα είναι πολύπλοκες και μάλλον αδύνατο να απαντηθούν με τα διαθέσιμα στοιχεία, ακόμα και για την ελληνιστική Αίγυπτο, όπου οι πηγές είναι άφθονες, σε σχέση με τα υπόλοιπα βασίλεια (τι να πουν και οι καημένοι οι Σελευκίδες).

  162. ΓΤ said

    Για πιατέλα Σαββάτου: Eστία, 07.06.2022, σελ. 1, @Μ. Κοττάκης | «Στις γραμμές μας ο εχθρός»> (πλάνο από το Β. Ιρλανδία-Κύπρος) «[…] κατά την ιερή στιγμή της ανάκρουσης του ύμνου και να επαναλαμβάνουν τους στίχους του Νικολάου Μαντζάρου σε μουσική Διονυσίου Σολωμού. […] «Εκτός συνόρων» η Κύπρος με την οποία έχουμε κοινό εθνικό ύμνο και κοινή σημαία; […] στην ηγεσία του Στρατεύματός μας βρίσκονται σήμερα άθρωποι […]»…

  163. raf said

    Καλημέρα και ευχαριστώ για το άρθρο. Έχω ιδιαίτερη σχέση με τη φάβα.

  164. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Γιά τά θέματα τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικών κάποια «Ομάδα Φιλολόγων» [ἐπαναλαμβάνω: ΟΜΑΔΑ- ὄχι ἕνας καί δύο..] ἑνός ἀθηναϊκοῦ [προφανῶς αὐτοδιαφημιζομένου] Φροντιστηρίου προβαίνει σέ ἕναν συνοπτικό σχολιασμό:

    «Τα φετινά θέματα […] και σε μετατροπή ευθέους λόγου σε πλάγιο»

    (Πληρώνεις κάτι παραπάνω, ἀλλά μαθαίνεις! 🙂 )

    Καλημέρα σας!

  165. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Νικοκύρη, τούς ἐπηρεάζεις! (..γιά τό προσφύγισσα λέω.. 🙂 )

    https://www.news247.gr/koinonia/i-proti-trans-prosfygissa-me-katagogi-apo-tin-toyrkia.9656810.html

  166. ΓΤ said

    165@

    βλ. επίσης, Popaganda, 18.11.2021

  167. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    162 Δεν μπορεί, απίστευτο!

    165-6 Ακριβώς, το λένε κι άλλοι

  168. leonicos said

    114 kostas papathanasiou

    Οι μικρόσπερμοι κύαμοι, που ήταν αυτοφυείς στην αρχαία Θεσπρωτία, είναι συγγενείς με τη σημερινή ποικιλία Vicia faba equine (κοινώς φούλια), και ήταν γνωστοί ως «αιγυπτιακοί κύαμοι»:

    ful είναι τα κουκκιά στος σημιτικές γλώσσες, εξ ου και τα φαλάφελ, κεφτέδες από τριμμένο κουκκί

  169. Νέο Kid said

    Φαλάφελ χωρίς ρεβύθι… το απαγορεύει ο Αλλάχ!

  170. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    160 >>Οι παπούλες ή ψαρές, αν κατάλαβα καλά, είναι αυτό που στη Λευκάδα αποκαλούμε ψάρα. Εξαιρετική σαλάτα αλλά δυσεύρετη.
    Lathyrus Ochrus είναι το λαθούρι της Κρήτης, (από τα 18 λέει που φύονται στην Ελλάδα)

    Για το λαθούρι της Λευκάδας, βρίσκω τα ενδιαφέροντα:
    λαθύρι (το)
    όσπριο δεύτερης κατηγορίας. Βοτανολογικά ανήκει στο γένος του βίκου. Στην Ελλάδα φυτρώνουν 18 είδη: στη Λευκάδα το λαθύρι καλλιεργείται σε ευρεία έκταση στη θέση “Λιβάδι της Καρυάς” και είναι εύγευστο. Στο νησί θεωρείται τροφή του φτωχού, ενώ σε πολλές περιοχές της Ελλάδας το σπέρνουν για τροφή των ζώων και θεωρείται περιφρονητικό όσπριο για τον άνθρωπο.
    Βαλαωρίτης, Αθανάσιος Διάκος, Β΄”θα μείνει μαύρη χήρα / η γη μας η ταλαίπωρη και τα κοιλάρφανά της, θα μάθουν να χορταίνουμε λαθύρια, βρακανίδαις“. Σχόλιο του ιδίου: “Λαθύρια = όσπριον εκ των ευτελεστέρων”.
    Τα λαθύρια τα χρησιμοποιούσαν παλιά και για θεραπευτικά σκευάσματα: σε χειρόγραφο γιατροσοφικό κώδικα διαβάζομε: “Δια να θεραπεύσεις σπασμένον (σημ.: από κατεβασμένη κήλη): Έπαρε ένα πιάσμα αλεύρι από λαθύρια, κάμε ένα τηγανίτη με ένα αυγόν και ας τρώγει ταχύ και βράδυ ημέρες δεκαπέντε.” ( Η λαϊκή ιατρική στη Λευκάδα, σελ 87/72).
    (…)
    Λαθύρια, τα: (υποκορ. του λάθυρος) = είδος οσπρίων το οποίον φύεται στο λιβάδι της Καρυάς και του Αλεξάνδρου, συγγενές με τον αρακά. Προφανώς ως «λάθυρος» ονοματοδοτείται εκ των πολλών χρωματικών στιγμάτων τα οποία φέρει. Για τον ίδιο λόγο και η όρνιθα, με τα πολύχρωμα στίγματα στο πτέρωμά της, λέγεται «λαθύρω» .

    Πηγή: λαθύρι (το) – Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος .
    https://lexikolefkadas.gr/lathyri-to

    Να σημειώσουμε ότι στη Λευκάδα καλλιεργείται η μοναδική φακή Εγκλουβής. Πραγματικά το καλύτερο/νοστιμότερο στο είδος του όσπριο (βρίσκει κανείς στην αγορά)

  171. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    170 >> η όρνιθα, με τα πολύχρωμα στίγματα στο πτέρωμά της, λέγεται «λαθύρω» .
    Κάτι δεν μου πήγαινε επειδή το λαθούρι ΔΕΝ έχει στίγματα και το έψαξα περαιτέρω. Κολλάω σε κάτι τέτοια 🙂 . Και πέφτω σ΄ενα συμοπαθητικό αφηγηματάκι από λευκαδίτη, όπου εξηγεί αλλιώς τη λαθύρω (αυτό που κοντοσκέφτηκα κι εγώ, ότι μάλλον η κιτρινοπορτοκαλιά κότα ταιριάζει να είναι).
    Λαθύρω κότα: κότα με πτέρωμα στο χρώμα του λαθουριού( κιτρινοπράσινο με πίκες άσπρες και μαύρες).
    https://www.mylefkada.gr/monimes-stiles/mpros-piso/gria-kota-11798/

  172. spyridos said

    Ανθός κουκιών κι ας κινδυνεύω από το Xτήνος.
    Φωτο κλεμμένη από @BlackDogHoney.

    Οι μπάμπουρες έχουν τρυπήσει τη βάση του λουλουδιού για να πιούν νέκταρ.

  173. dimopal said

    Εχασα ώρες από το πρωινό της τρίτης αλλά ομολογώ ότι άξιζε.
    Βιογραφικά. Ο αδελφός μου παρά λίγο να πεθάνει όταν ήταν μικρός (1954) από κουκιά . Κάναν τάμα και επειδή έζησε τον πήγανε στην Τήνο και επίσης κανένας στην οικογένεια να μη ξαναφάει κουκιά. Έτσι κι εγώ ο μικρότερος δεν έχω φαει κουκιά στη ζωή μου, χωρίς να έχω πρόβλημα. (σνίφ).
    Αρχαιολογικά. Στον νεολιθικό οικισμό του Διμηνίου βρήκαν αποθηκευμένη φάβα .Λίγο μαυρισμένη βέβαια αλλά μια χαρά, που θά ‘λεγε κι ο μπακάλης.
    Κουιζ. Γιατί οι φάβες οι τυποποιημένες των μάρκετ είναι ΠΑΝΤΑ τόοοσο βραστερές , ενώ οι Ι.Χ. μπορεί μετά από πέντε ώρες βράσιμο να μην παίρνουν χαμπάρι και να απαιτούν όρθιο μπλέντερ στην κατσαρόλα;

  174. sarant said

    173 Ωραίο σχόλιο, αλλά δεν έχω απάντηση στο κουκί. κουίζ.

  175. Nestanaios said

    107. Κάποιο λάκκο έχει η φάβα.

  176. Nestanaios said

    120. Όπως η Αριστερά είναι τσόντα της Δεξιάς έτσι και ο συνδικαλισμός είναι τσόντα δικτατορικών κυβερνήσεων.

  177. Γιώργος Κόφτης said

    Οι Πόντιοι τα κουκιά τα λένε φόβατα. Φίλος μου ποντιακής καταγωγής μου είπε ότι πιθανόν με προέρχεται η λέξη από τον φόβο της κυανωσης. Πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για παραφθορά της λέξης φαβατα.

  178. dimopal said

    174. γιατί μαζεύονται από διάφορα κτήματα (για ένα κομμάτι ψωμί ) , μπαίνουν στη γραμμή παραγωγής (χημεία και τέρατα) , βαφτίζονται βιολογικά και με τοπωνύμια νησιωτικά συνήθως .Και ημερομηνία λήξης φάτσα καρτα . Λες και ότι θα πατήσει κανενα μαμούνι ποτέ εκεί μέσα.
    Α ναι… και ευχαριστώ που είσαστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: