Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το φίλτρο και το φίλτρο

Posted by sarant στο 24 Ιουνίου, 2022


Ποιο φίλτρο, θα ρωτήσετε. Βρήκα βέβαια κάπου κι έβαλα μια εικόνα από φίλτρο καφετιέρας για να συνοδέψει το σημερινό άρθρο, αλλά φίλτρα υπάρχουν πολλά και ποικίλα: στα κλιματιστικά, στα αυτοκίνητα, στη φωτογραφία, κι άλλα αμέτρητα -πριν από λίγο καιρό, θυμάμαι, στην ελληνική τηλεόραση έπαιζαν συνεχώς διαφημίσεις για φίλτρα νερού.

Όμως εμείς σήμερα θ’ ασχοληθούμε όχι με ένα, παρά με όλα τα φίλτρα -αλλά από λεξιλογική άποψη. Δηλαδή, με τη λέξη «φίλτρο».

Ή μάλλον, με τη λέξη φίλτρο και με τη λέξη φίλτρο. Τι εννοώ; Θα το εξηγήσω, αλλά καλύτερα να πάρω τα πράγματα με τη σειρά.

Την αφορμή την πήρα από ερώτηση φίλου, που τη μεταφέρω εδώ κοπιπάστε:

Η λέξη φίλτρο

Είναι το ελιξίριο, πχ μαγικό φίλτρο του Πανοραμίξ.
Το φίλτρο της φωτογραφικής μηχανής/κάμερας και σύγχρονων εφαρμογών σε ηλεκτρονικές συσκευές
Αλλά και το πατρικό/μητρικό φίλτρο
Όπως και το φίλτρο του ερκοντισιον/καφετιέρας κλπ

Ποια η σύνδεση άραγε;

Η έννοια του ηθμου, ότι αφήνει μόνο ένα μέρος από ο,τι διέρχεται να περάσει; Ή ίσως ότι φέρνει πάντα κάποια αλλαγή (σε μαγική δύναμη/φυσική ιδιότητα/συμπεριφορά κλπ);

Η απορία του φίλου είναι εύλογη ενώ καλή είναι και η ομαδοποίηση που κάνει -δεν καλύπτει όλα τα φίλτρα, φυσικά, αλλά νομίζω ότι π.χ. το φίλτρο του νερού, που ανέφερα πιο πριν, ή του τσιγάρου, εύλογα μπορούμε να τα θεωρήσουμε συναφή με το φίλτρο του ερκοντίσιον και της καφετιέρας.

Ποια είναι όμως η σχέση ανάμεσα στο φίλτρο της καφετιέρας και στο φίλτρο του Πανοραμίξ (τον μαγικό ζωμό για όσους έμαθαν τον Αστερίξ από τη σειρά Μαμούθ);

Δεν φαινεται να υπάρχει σχέση -και καλώς δεν φαίνεται, διότι δεν υπάρχει, πέρα από την ομοηχία. Μ’ άλλα λόγια, στη γλώσσα μας έχουμε δυο διαφορετικές λέξεις «φίλτρο», ομόηχες (και ομόγραφες), που έχουν εντελώς διαφορετική ετυμολογική διαδρομή, όσο κι αν αυτό φαίνεται παράξενο.

Το φίλτρο του Πανοραμίξ, το ποτό δηλαδή που έχει μαγικές ιδιότητες και επενεργεί σε εκείνον που το πίνει, είναι αρχαίο. Η αρχική του σημασία ήταν, ακριβώς, το μαγικό ποτό που υποτίθεται ότι ξυπνούσε ερωτικά συναισθήματα σ’ εκείνον ή εκείνην που το έπινε.

Η λέξη ετυμολογείται, ακριβώς, από το ρήμα «φιλώ» (με σημασία «αγαπώ» στα αρχαία) και το παραγωγικό τέρμα -τρον (όπως πχ στο πλήκ-τρον). Το φίλτρο λοιπόν ήταν αυτό που σε κάνει ν’ αγαπήσεις κάποιον ή κάποιαν. Βλέπετε, οι αρχαίοι δεν ήταν όλοι τους τίποτα βλοσυροί τύποι με γενειάδες που περπατούσαν πάνω κάτω συζητώντας περισπούδαστα φιλοσοφικά προβλήματα. Ο πολύς κόσμος και δεισιδαιμονίες έτρεφε, και σε ξόρκια πίστευε, και είχε βασικό μέλημα, πέρα από τον βιοπορισμό, μάλλον τα ερωτικά παρά τα φιλοσοφικά μυστήρια.

Το φίλτρο συχνότατα ήταν ποτό, αλλά όχι υποχρεωτικά. Ας πούμε, στις Τραχίνιες του Σοφοκλή (στίχ. 1142), το φίλτρο είναι ο χιτώνας του Νέσσου: Νέσσος πάλαι Κένταυρος ἐξέπεισέ νιν τοιῷδε φίλτρῳ τὸν σὸν ἐκμῆναι πόθον. Η λέξη πήρε επίσης τη σημασία «ξόρκι» και «θέλγητρο, μέσο γοητείας».

Και στα βυζαντινά χρόνια ο κοσμος συνέχισε να ζητάει φίλτρα, που οι επιτήδειοι έφτιαχναν και πουλούσαν. Έτσι, σε νομικό κείμενο διαβάζουμε:

Οἱ τὰ φίλτρα ποιοῦντες δημευόμενοι τὸν βίον καὶ πᾶσαν τὴν περιουσίαν ἐξορίζονται. Φίλτρα δέ εἰσι τὰ φιλίας καὶ ἀγάπης ποιητικά, δι’ ὧν, ὡς φλυαροῦσί τινες, δύναταί τις ἕλκειν τινὰ πρὸς τὸ ἀγαπᾷν αὐτόν.

Ήδη όμως από τα αρχαία χρόνια εμφανίζεται και η σημασία «αισθήματα αγάπης/στοργής προς κάποιον», που παραμένει ως σήμερα σε εκφράσεις όπως «το μητρικό φίλτρο».

Αυτό είναι το ένα φίλτρο, το ντόπιο.

Το άλλο φίλτρο, το φίλτρο της καφετιέρας ή του νερού ή του λαδιού ή της φωτογραφίας ή του τσιγάρου ή του κλιματιστικού και πάει λέγοντας, ο ηθμός δηλαδή, αυτό το φίλτρο είναι εισαγόμενο -εννοώ ότι είναι δάνειο από το ιταλ. filtro, που ανάγεται στο μεσαιωνικό λατινικό filtrum, που ήταν όρος των αλχημιστών, το οποίο προέρχεται πιθανώς από κάποια φραγκική λέξη (πχ *filtir) που σήμαινε την τσόχα -στα σημερινά γαλλικά η τσόχα είναι feutre και felt στα αγγλικά.

Στα γαλλικά μάλιστα και τα δυο φίλτρα προφέρονται το ίδιο, αλλά γράφονται διαφορετικά: το μαγικό ποτό γράφεται philtre, που με το ph υποδηλώνει την ελληνική καταγωγή του, ενώ το μέσο διήθησης γράφεται filtre.

Με την πρόοδο της τεχνολογίας εμφανίστηκαν φίλτρα σε αμέτρητους τομείς και εφαρμογές, ανάμεσά τους και μη υλικά φίλτρα, όπως στην ψηφιακή φωτογραφία ή ως στοιχείο του λογισμικού. Μονάχα το μαγικό φίλτρο του Αστερίξ δεν έχει μπορέσει να κατασκευάσει ακόμα η επιστήμη -ίσως επειδή είναι άλλης ετυμολογίας.

 

 

119 Σχόλια προς “Το φίλτρο και το φίλτρο”

  1. Πουλ-πουλ said

    Καλημέρα, ωραίο άρθρο. Σοφον το σαφές.
    «Φίλτρα δέ εἰσι τὰ φιλίας καὶ ἀγάπης ποιητικά, δι’ ὧν, ὡς φλυαροῦσί τινες, δύναταί τις ἕλκειν τινὰ πρὸς τὸ ἀγαπᾷν αὐτόν.»
    Του έκανε μάγια, που λέμε χυδαϊστί.

  2. «…στην ελληνική τηλεόραση έπαιζαν συνεχώς διαφημίσεις για φίλτρα νερού».

    Και τώρα ακόμη! Ποτέ δεν έπαψαν!

  3. Υπάρχει και ο τύπος άφιλτρο (τσιγάρο).

  4. avno13 said

    Ενδιαφέρον! Το φίλτρο (ηθμός) φαίνεται ότι “πέρασε” (https://en.wiktionary.org/wiki/filter) στα γιαπωνέζικα και στα κορεατικά (με τις ανάλογες φωνητικές προσαρμογές/παραμορφώσεις), αλλά μάλλον όχι στα κινέζικα. Ίσως η χημεία αναπτύχθηκε πιο αργά σε Ιαπωνία και Κορέα.
    Το ελιξί/ήριο φαίνεται σήμερα να γράφεται κυρίως με “ιώτα”, ενώ παλαιότερα το είχα μάθει με “η”. Στην 2η έκδοση του “Πρωΐας” (εκδ Σταμ. Π. Δημητράκος) (εικάζω πριν μισό αιώνα περίπου), υπάρχουν και οι δύο γραφές με προτίμηση προς το “η”. Αν και η προέλευση φαίνεται αραβική, (οπότε “δικαιολογείται” το ‘ι’), υπάρχει κάποια ισχυρή σύνδεση προέλευσης από το ‘ξηρός’που να “δικαιολογεί” την πρότερη γραφή? Θα μπορούσε να είναι μία αραβική ομοηχία?

  5. atheofobos said

    Το μητρικό φίλτρο δεν επιδέχεται φίλτρο!

  6. Ατακάμα said

    Έχει ενδιαφέρον ότι στα παλερμιτανικα ιταλικά η λέξη φίλτρο με την έννοια ξόρκι υπάρχει ακόμα και αποτελεί μια από τις λέξεις τις διαλέκτου οι οποίες προέρχονται απευθείας από το αρχαιοελληνικό γλωσσικό παρελθόν της περιοχής

  7. ΓΤ said

    Στο «φίλτρο» έχουμε και την απόχρωση του κριτηρίου, ένα «κάτω όριο», μία προϋπόθεση, έναν ηθμό από τον οποίο θα περάσει μια ροή δεδομένων. Θυμίζουμε σύνθετα φίλτρα στο Excel κ.λπ., «ως στοιχείο του λογισμικού».

    Ας πάρουμε ένα παράδειγμα από τις μούρες της Βουλής.
    Επιλέγω κατηγορία Ακίνητα, βάζω φίλτρο τα 100 σπίτια.
    Σύμφωνα με την Περιουσιακή Κατάσταση 2020, το φίλτρο των 100 ακινήτων το υπερβαίνει μόλις ένα άτομο, η Γεωργία Μαρτίνου (ΝΔ), γνωστής οικογένειας εκ των πενεστέρων της χώρας, η οποία εμφανίζεται να έχει δικαιώματα επί 114 ακινήτων (και είναι ντροπή μας να λέμε πια «Παπασπιτούλη» τον μέγα σπλαχνοκάρδη με τα 32 ακίνητα)

    Πάω στα γκαφρά, βάζω φίλτρο το 1 μπαλάκι («μπαλάκι» στην εσωτερική γλώσσα του ηθικού εφοπλισμού το 1.000.000 έουρα). Το φίλτρο αυτό το περνάει η Κεραμέως και πολλοί άλλοι.
    Γιά τόλμα όμως και βάλε φίλτρο τα 5 μπαλάκια. Αυτό το ωραίο φίλτρο το περνά μόνο ο Γεραπετρίτης.

    Μετά από αυτά, πάω να κάνω πολλά άφιλτρα…

  8. Πολύ ωραίο!
    Οι νεότερες γενιές παντως έμαθαν το μαγικό ζωμό του Πανοραμίξ…

  9. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    8 Ε, κάτι θα μεταλαμπαδεύτηκε από τις παλιότερες γενιές.

  10. Κιγκέρι said

    Δεν είχα σκεφτεί ποτέ ότι φίλτρο με φίλτρο διαφέρουν! Είχα φαίνεται στο μυαλό μου μια κάπως μπερδεμένη ιδέα ότι το φίλτρο/ελιξήριο το λένε έτσι επειδή σουρώνουν τα υλικά όταν το φτιάχνουν!

    Ωστόσο, υπάρχει κι ένα ακόμη φίλτρο: έτσι λέγεται στην ανατομία η πτυχή ανάμεσα στη βάση της μύτης και το άνω χείλος – στα αγγλικά λέγεται philtrum και ετυμολογείται από το φιλώ, για προφανείς λόγους!

    https://en.wikipedia.org/wiki/Philtrum

  11. Χαρούλα said

    Έχω ακούσει και την λέξη φιλτροχοάνη κάπου στην ηλεκτρική σκούπα. Δεν προσπάθησα να καταλάβω🤭 όμως!

  12. Aghapi D said

    Στη γειτονιά μου: μαγαζί που πουλά φίλτρα, ξόρκια, κεριά διαφόρων ειδών για να… κάνουμε μάγια και άλλα.
    Ακριβώς απέναντι σήμερα σκότωσε ο σύζυγος τή γυναίκα του, πήγε ως την Ανάβυσσο να αυτοκτονήσει αλλά – όπως συνηθίζεται με τους γυναικοκτόνους – τον πρόλαβαν

  13. Avonidas said

    Καλημέρα.

    Στα γαλλικά μάλιστα και τα δυο φίλτρα προφέρονται το ίδιο, αλλά γράφονται διαφορετικά: το μαγικό ποτό γράφεται philtre, που με το ph υποδηλώνει την ελληνική καταγωγή του, ενώ το μέσο διήθησης γράφεται filtre.

    Ο μαγικός ζωμός, ή το μαγικό φίλτρο, του Πανοραμίξ πάντως στο πρωτότυπο είναι potion magique, σωστά; Και βέβαια μπορούμε να τον πούμε ζωμό, αφού τον ετοιμάζει ο Πανοραμίξ σε χύτρα· από την άλλη, «ζωμός» λέγεται συγκεκριμένα το νερό που έχει βράσει κρέας μέσα, έτσι δεν είναι;

    Στα αγγλικά, υπάρχει κι ο όρος cordial για το τονωτικό ή φαρμακευτικό σκεύασμα (όχι απαραίτητα μαγικό), που πρέπει να είναι ομόρριζος με την καρδιά.

  14. Pedis said

    Ωραίο άρθρο.

    Υπάρχουν ένα κάρο είδη από φίλτρα (θα τα βάλουν άλλοι σιγά-σιγά).

    Στα Ιταλικά το φίλτρο με την φράγκικη και την αρχαιοελληνική σημασία έχει την ίδια ορθογραφία. Λ.χ.

    filtro¹
    filtro¹ (ant. feltro) s. m. [dal fr. filtre, dal lat. mediev. filtrum, che ha la stessa origine di feltro]. – 1. a. [strumento per trattenere particelle solide sospese in un fluido: f. del caffè] ≈ ⇓ colino, passino. b. [dispositivo in grado…

    filtro²
    filtro² s. m. [dal lat. philtrum, gr. phíltron, dal tema di philéō «amare»]. – [bevanda magica destinata a suscitare o a spegnere una passione e sim.] ≈ pozione. ‖ mistura.

    https://www.treccani.it/vocabolario/filtro2/

  15. sarant said

    10 Το ανατομικό φίλτρο δεν το ήξερα!

  16. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!

    Να προσθέσω και τη συχνότατη μεζεδοειδή εκφορά «φλίτρο»

    13 Cordial είναι και στην καθομιλουμένη ο εγκάρδιος, νομίζω έμπαινε τότε που γράφανε γράμματα με το χέρι στους χαιρετισμούς στο τέλος (Cordialy yours κλπ). Νομίζω όμως πως είναι και ιατρικός όρος, το επίθετο καρδιακός, αλλά απέξω δε θυμάμαι με σιγουριά.

  17. Avonidas said

    Βλέπετε, οι αρχαίοι δεν ήταν όλοι τους τίποτα βλοσυροί τύποι με γενειάδες που περπατούσαν πάνω κάτω συζητώντας περισπούδαστα φιλοσοφικά προβλήματα. Ο πολύς κόσμος και δεισιδαιμονίες έτρεφε, και σε ξόρκια πίστευε

    Πρώτα πρώτα, ακόμα κι αυτοί που συζητούσαν περισπούδαστα φιλοσοφικά προβλήματα δεν τα συζητούσαν πάντα περπατώντας – συχνά τα συζητούσαν αραχτοί, πίνοντας το κρασάκι τους σε σπίτια αριστοκρατών 🙂

    Κι έπειτα, για τα ξόρκια και τις δεισιδαιμονίες: πέρα από τα φίλτρα, μεγάλο ενδιαφέρον έχει μια συγκεκριμένη μαγική πρακτική, ο κατάδεσμος. Ο κατάδεσμος ήταν μαγική επωδός, χαραγμένη σε ξύλο, μεταλλικό φύλλο ή γραμμένη σε όστρακο (θραύσμα αγγείου), που περιείχε επικλήσεις σε θεούς/δαίμονες. Το περιεχόμενο των επικλήσεων ποικίλλει· άλλοτε ζητούν να τους ερωτευτεί κάποιος/α, συχνότερα όμως ο κατάδεσμος περιέχει κατάρες για κάποιον εχθρό ή αντίζηλο, ή και τα δύο: να καταστραφεί/τιμωρηθεί ο αντίζηλος, και να κερδίσουν οι ίδιοι το αντικείμενο του πόθου.

    Αφού γραφόταν η σχετική επίκληση, κατόπιν έθαβαν τον κατάδεσμο ή τον έριχναν σε κάποιο πηγάδι (συχνά άλλωστε οι επικλήσεις απευθύνονταν σε χθόνιες θεότητες). Μάλιστα, έχει ενδιαφέρον ότι έχουν βρεθεί όστρακα από ψηφοφορίες εξοστρακισμού – στην αρχαία Αθήνα ή και αλλού – όπου εμφανίζονται ονόματα πολιτών που δεν τα συναντάμε αλλού (άρα μάλλον ήταν σχετικά άσημοι), μαζί με κατάρες, ή και απεικονίσεις/αναπαραστάσεις του ονομαζόμενου προσώπου. Αυτές οι «ψήφοι» μάλλον δεν απέβλεπαν στο να εξοριστεί ο ονομαζόμενος – αφού ήταν άσημος, και άρα απίθανο να ψηφιστεί και από άλλους – αλλά απλώς χρησίμευαν στο να βγάλει ο ψηφοφόρος το άχτι του πάνω σε κάποιον προσωπικό εχθρό. Πιθανότατα, δε, ο απλός δεισιδαίμονας πολίτης αντιλαμβανόταν την πολιτική πρακτική του εξοστρακισμού σαν μαγική τελετή, και συμπεριφερόταν ανάλογα.

    Φοβάμαι πως και στις μέρες μας κάπως έτσι αντιμετωπίζει μέγα μέρος του εκλογικού σώματος τις ψηφοφορίες :-/

  18. Alexis said

    Ωραίο λεξιλογικό άρθρο!
    Ιδέα δεν είχα ότι υπάρχουν δύο διαφορετικές λέξεις «φίλτρο».

    #7: Ωραίοςςςς…. 😆
    Στην παλιά αργκό της προ ευρώ εποχής το 1 εκατομμύριο δραχμές λεγόταν «χαρτί», π.χ. «αυτός βγάζει δύο χαρτιά το μήνα»

  19. Χαρούλα said

    Με αφορμή τα cordial θυμήθηκα το Ιταλικό λικέρ Strega=μάγισσα. Ο μύθος λέει πως πρωτοφτιάχτηκε από μάγισσες ως φίλτρο αγάπης!

  20. Χαρούλα said

    #13,16 Τι είναι το cordial; “Τα cordial ουσιαστικά είναι κάτι ενδιάμεσα σε λικέρ και σιρόπι. Δεν πληρούν τις προδιαγραφείς για λικέρ (να έχουν 100g ζάχαρη ανά λίτρο και τουλάχιστον 15% αλκοόλ). Οπότε ουσιαστικά είναι ένα μείγμα συμπυκνωμένο, μοιάζει με λικέρ (άλλα έχουν αλκοόλ), και δεν είναι συνήθως τόσο γλυκά όσο τα σιρόπια. Σε μερικές περιοχές της Ευρώπης cordial και λικέρ είναι το ίδιο”.
    Το Cordial προέρχεται από το λατινικό ‘cor’ που σημαίνει καρδιά, αντανακλώντας τη μεσαιωνική συνήθεια να δίνουν λικέρ σαν φάρμακα για την τόνωση της καρδιάς. Εδώ στην Ελλάδα, και όχι μόνο, έχουμε συνδέσει τα λικέρ με ποτά που έφτιαχνε η γιαγιά χρησιμοποιώντας τα φρούτα που δεν ήθελε να χαλάσουν.

  21. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Το φίλτρο (το δάνειο) χρησιμοποιείται με ευρεία σημασία όπου έχουμε κάποιο είδος διαχωρισμού. Έτσι έχουμε:
    – Φίλτρα διήθησης, για διαχωρισμό ουσιών.
    – Οπτικά φίλτρα, για διαχωρισμό ακτίνων.
    – Φίλτρα λογισμικού, για διαχωρισμό δεδομένων.
    – Ηλεκτρονικά φίλτρα, για διαχωρισμό σημάτων.
    – Μαθηματικά φίλτρα, για διαχωρισμό των στοιχείων ενός συνόλου

  22. Χαρούλα said

    Λόγω προβλημάτων με το δίκτυο, τα δύο μου σχόλια δεν ξέρω πότε, αν και σε πόσες επαναλήψεις θα φανούν…
    Την κατανόηση σας.

  23. Ωραίους καταδεσμους από τη Δωδώνη έχει το μουσείο στα Γιάννενα.

  24. Prince said

    Εξαιρετικό άρθρο, απ’αυτά που μοιράζονται πληροφορίες που μάλλον ήξεραν ελάχιστοι (if any).
    Ακόμα ένα διαμάντι για το ιστολόγιο, άφιλτρα συγχαρητήρια!

  25. […] Ποιο φίλτρο, θα ρωτήσετε. Βρήκα βέβαια κάπου κι έβαλα μια εικόνα από φίλτρο καφετιέρας για να συνοδέψει το σημερινό άρθρο, αλλά φίλτρα υπάρχουν πολλά και ποικίλα: στα κλιματιστικά, στα αυτοκίνητα, στη φωτογραφία, κι άλλα αμέτρητα -πριν από λίγο καιρό, θυμάμαι, στην ελληνική τηλεόραση έπαιζαν συνεχώς διαφημίσεις για φίλτρα νερού. Όμως εμείς σήμερα θ’ ασχοληθούμε όχι… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/06/24/filter/ […]

  26. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  27. leonicos said

    ΘΕΟΚΡΙΤΟΣ

    ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΡΙΑ

    1-3 Πᾷ μοι ταὶ δάφναι; φέρε, Θεστυλί. πᾷ δὲ τὰ φίλτρα;
    στέψον τὰν κελέβαν φοινικέῳ οἰὸς ἀώτῳ,
    ὡς τὸν ἐμὸν βαρὺν εὖντα φίλον καταδήσομαι ἄνδρα

    10- 19 νῦν δέ νιν ἐκ θυέων καταδήσομαι. ἀλλά, Σελάνα,
    φαῖνε καλόν· τὶν γὰρ ποταείσομαι ἅσυχα, δαῖμον,
    τᾷ χθονίᾳ θ᾽ Ἑκάτᾳ, τὰν καὶ σκύλακες τρομέοντι
    ἐρχομέναν νεκύων ἀνά τ᾽ ἠρία καὶ μέλαν αἷμα.
    χαῖρ᾽, Ἑκάτα δασπλῆτι, καὶ ἐς τέλος ἄμμιν ὀπάδει,
    φάρμακα ταῦτ᾽ ἔρδοισα χερείονα μήτε τι Κίρκας
    μήτε τι Μηδείας μήτε ξανθᾶς Περιμήδας.

    Ἶυγξ, ἕλκε τὺ τῆνον ἐμὸν ποτὶ δῶμα τὸν ἄνδρα.

    ἄλφιτά τοι πρᾶτον πυρὶ τάκεται. ἀλλ᾽ ἐπίπασσε,
    Θεστυλί. δειλαία, πᾷ τὰς φρένας ἐκπεπότασαι;

    23-26Δέλφις ἔμ᾽ ἀνίασεν· ἐγὼ δ᾽ ἐπὶ Δέλφιδι δάφναν
    αἴθω· χὠς αὕτα λακεῖ μέγα καππυρίσασα
    κἠξαπίνας ἅφθη κοὐδὲ σποδὸν εἴδομες αὐτᾶς,
    οὕτω τοι καὶ Δέλφις ἐνὶ φλογὶ σάρκ᾽ ἀμαθύνοι.

    Κοντολογίς: Η Φαρμακεύτρα, της οποίας δεν γνωρίζουμε το όνομα, ζητάει από τη δούλα της την Θεστυλί(δα) να της πάει τη φοινικική λεκάνη με τα φίτρα, και τη σβούρα, για να μαγέψει τον άνδρα που αγαπάει, τον Δέλφι τον Μύνδιο, ο οποίος ξαφνικά σταμάτησε να την επισκέπτεται κι έχει να τον δει δώδεκα μέρες. Επικαλείται ταυτόχρονα τη Δελήνη και την Εκάτη, και ζητάει τα μάγια της ν’ αποδειχτού πιο αποτελεσματικά από της Κίρκης, της Μήδειας και της Περιμήδης (διάβαζε Αγαμήδης, κόρης του Αυγεία της Ήλιδας, που ήξερε όλα τα βότανα).

    Για να το πετύχει καίει διάφορα, αλεύρι, πίτουρα, κλωστές από τη χλαίνη του, κάνει σπονδές, ενώ λέει ξόρκια πότε καταδικαστικά πότε απλώς ερωτικά, ενώ κάθε τόσο έχει την επωδό:

    ἶυγξ, ἕλκε τὺ τῆνον ἐμὸν ποτὶ δῶμα τὸν ἄνδρα

    Σουσουράδα, φέρε στο σπίτι μου αυτόν τον άντρα.

    Κατόπιν διηγείται πώς τον γνώρισε, το είδε και τρελάθηκε, κάηκε το μυαλό της ‘χὠς ἴδον, ὣς ἐμάνην, ὥς μοι πυρὶ θυμὸς ἰάφθη’

    κι εδώ επικαλείται πάλι τη Σελήνη, με την επωδο

    φράζεό μευ τὸν ἔρωθ᾽ ὅθεν ἵκετο, πότνα Σελάνα

    , πώς αρρώστησε και κόντεψε από τον έρωτα να πεθάνει

    ἀλλά μέ τις καπυρὰ νόσος ἐξεσάλαξεν,
    κείμαν δ᾽ ἐν κλιντῆρι δέκ᾽ ἄματα καὶ δέκα νύκτα

    μέχρι που, μετά από δέκα μέρες, εκείνος πήγε σπίτι της και τα έφτιαξαν, και όλα πήγαιναν καλά έχρι πριν από 12 μέρες, που έπαψε να έρχεται, ενώ πήγαν κάποιες καλοθελήτριες και της είπαν ότι ‘αγάπησε άλλη΄.

    Με τα πολλά, γυρίζει και τη σβούρα (Ρόμβον της Αφροδίτης) και ζητάει από τη θεά ‘όπως γυρίζει η σβούρα, έτσι να γυρίζει και ο Δέλφις στην πόρτα της’.

    Στο τέλος καίει μια σαύρα και την κάνει σκόνη, τη διαλύει σε υγρό και στέλνει τη Θαστυλί(δα) ν’ αλείψει το ανώφλι του λέγοντας ψιθυριστά (επιτρύζοισα)» τὰ Δέλφιδος ὀστία μάσσω (αλείφω)».

    Στο τέλος δηλώνει

    νῦν μὲν τοῖς φίλτροις καταδήσομαι· αἰ δ᾽ ἔτι κά με
    λυπῇ, τὰν Ἀίδαο πύλαν, ναὶ Μοίρας, ἀραξεῖ·
    τοῖά οἱ ἐν κίστᾳ κακὰ φάρμακα φαμὶ φυλάσσειν,
    Ἀσσυρίω, δέσποινα, παρὰ ξείνοιο μαθοῖσα.

    με τα φίτρα μου θα τον δέσω χειροπόδαρα. αλλά αν αυτός με στενοχωρεί, μα τις Μοίρες, θα χτυπήσει την πύλη του Άδη, με φαρμάκια που έχω φυλαγμένα, που τα έμαθα από μια ξένη, μιαν Ασσύρια.

  28. leonicos said

    Τις σουσουράδες τις δένανε στον τροχό της άμαξας, και όπως γύριζε ο τρόχος κι εκείνες παλάβωναν, έτσι θα γύριζε και το κεφάλι εκείνου που ήθελαν να γυρίσει.

  29. ΓΤ said

    @20 Haroula Radio

    εγκάρδιο πιώμα

  30. leonicos said

    Μην το κάνετε, δεν πιάνει

    Έχω βάλει πολλές φορές σουσουράδες σε τροχούς,κι έχω πει όλα τα ξόρκια των ασσυρίων μάγων

    αλλά ο Τζι παραμένει ΠΑΟΚ

    Αν είναι δυνατόν!

  31. leonicos said

    Ο Τζι ούτε στον Άδη θα ‘γυρίσει’

    Οπότε δεν οφελεί ούτε να τον σκοτώσουμε

  32. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    27 Μπράβο, θα έπρεπε να τον αναφέρω τον διάλογο

    24 Να είσαι καλά!

    17-23 Και για κατάδεσμους θα είχε γούστο ένα άρθρο

  33. ΓΤ said

    Ευτυχώς που υπάρχει και το προσωπικό φίλτρο σχετικά με τα σχόλια ετέρων των γραμμάτων πατέρων…

  34. leonicos said

    Να πούμε και κάτι ιατρικό

    Οι λέξη ‘ιός’ που όπως είναι γνωστό σημαίνει ‘δηλητήριο’, είναι συντόμευση του ‘διηθητός ιός’, διότι περνάει τους ηθμούς που κατακτατούν τα κοινά μικρόβια (βακτηρίδια, κόκκους κλπ).

    Αργότερα συνειδητοποίησαν ότι πρόκειται για μικροοργανισμούς επίσης

  35. Avonidas said

    #31. Μήπως, λέω μήπως, έχεις ξεφύγει λιγάκι;

  36. leonicos said

    32

    Η βασική μου συμβολή δεν είναι το 27

    αλλά τα 30 και 31

    Μην κάνεις ότι δεν καταλαβαίνεις!

  37. leonicos said

    35 Avonidas

    Ου φροντίς Λεωνίκω. Ο Τζι ξέρει τι διαβάζει!

    Μην ανησυχείς. Δεν χαλάω το νήμα

  38. leonicos said

    10 Κιγκέρι

    Μπράβο Κιγκερι, και κάνω τον γιατρό εδώ μέσα

    Όντως, φίτρο είναι ο χώρος μεταξύ των πτυχών του άνω χείλους μαζί με τη ρομβοειδή επέκταση προς τα κάτω.

    Ανατομικά έχει σημασία μόνο στο καρκίνο του άνω χείλους, διότι διήθησή του σημαίνει ότι μπορεί να πάσχουν και οι λεμφαδένες ης αντίθετης πλευράς. Τα λεμφαγγεία διασταυρώνονται.

  39. loukretia50 said

    Ενδιαφέρον θέμα και άρθρο!
    Σχεδόν τα πάντα φιλτράρονται – ή θα έπρεπε! – για ασφαλή και επωφελέστερη χρήση, καλύτερη επικοινωνία και βέβαια, σωστή ενημέρωση – αν υπάρχει τέτοιο πράμα!
    Ολόκληρες σχέσεις περνάνε από φίλτρα σκοπιμότητας και λοιπά μυστήρια ψιλοκοσκινίσματα, διαφορετικά για τον καθένα.

    Άλλο θέμα αν από υπερβάλλοντα ζήλο και καχυποψία, μπερδεύουμε συχνά τα αρνητικά με τα θετικά και διαλέγουμε την αποστειρωμένη απομόνωση.
    Το αφιλτράριστο είναι παιδική αρρώστεια, περνάει με τον καιρό, ενώ η ωριμότητά μας εξουδετερώνει και τα τελευταία κατάλοιπα αυθορμητισμού – left overs δεν τα λένε οι τεχνοκράτες?
    Τα πάντα λοιπόν για την προστασία μας!
    Και νομίζω πως όλοι κάποια στιγμή νοιώσαμε την ανάγκη για κάποιο μαγικό φίλτρο που θα μας την εξασφάλιζε , θα βοηθούσε στην πραγματοποίηση μιας επιθυμίας και θα έλυνε με μαγικό τρόπο τα προβλήματά μας.

    Όσο για την εξουδετέρωση εχθρών με την επίκληση σκοτεινών δυνάμεων… παλιά δημοφιλέστατη πρακτική , παραμένει μυστήριο αν ήταν αποτελεσματική – δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές.
    Το παρακάτω κατάδεσμα δεν ξέρω αν είχε καλό σκοπό – το γάμο, ή πρόθεση για εξασφάλιση εγγύτητας τέλος πάντων!- ή κάτι κακό για αντίζηλο, πιθανολογώ σφόδρα πως ούτε οι σύγχρονοι μελετητές έχουν διευκρινίσει.

    https://el.travelogues.gr/tag.php?view=5810

    Φιλτράρισα το σχόλιο και βγήκε επεξεργασμένη δηθενιά!
    Δε θα το ξανακάνω – σήμερα τουλάχιστον!

  40. geobartz said

    Εν Μακεδονία, έλεγαν για το φίλτρο- ελιξήριο, διάφορα, όπως: «Τουν πήραν τρίχις απ’ τα μαλλιά τ’ , τουν έκαναν μάια [μά-ια] κι τουν έβαλαν στου βρακί τ’ς»

  41. leonicos said

    10 Κιγκέρι

    Το ό,τι προέρχεται από το ‘φιλώ’ δεν το είχα σκεφτεί, αλλά είναι λογικό

  42. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κοκτέιλ «ερωτικό φίλτρο»
    Συνταγή
    https://www.athinorama.gr/umami/spirits/articles/kokteil_erotiko_filtro-2004745.html

  43. Divolos said

    Ωραίο άρθρο. Θυμάμαι κάποιοι παλιοί, το πρόφεραν και με ένα ιώτα παραπάνω, φίλ-ι-τρο. Μάλλον τους δυσκόλευε το -λτρ-. Άραγε εκτός από το φίλτρο και τον αλτρουισμό που μου έρχεται τώρα, υπάρχει και σε άλλες λέξεις το -λτρ- ;

  44. Θρασύμαχος said

  45. Νέο Kid said

    43. Άλτρια, ψάλτρια…

  46. sarant said

    43-45 Στο ΛΚΝ τουλάχιστον δεν έχει άλλες από αυτές τις δύο, συν τον αλτρουισμό και τα παράγωγα του φίλτρου.

  47. loukretia50 said

    Έγιανες Κίντο?
    Δεν έχουν εκεί κανένα μυστήριο ματζούνι?
    Κάποια στιγμή κι ο πιο δαιμόνιος ερευνητής οφείλει να πειραματιστεί – για χάρη της επιστήμης πάντα! – με τη μαγική επίδραση των φυσικών αποσταγμάτων.
    ( κανένα ρόδο της ερήμου ή κατάπλασμα παναπει! )

    Μόνο ένας δεν τόχει ανάγκη αλλά τόχει καημό!

    ΥΓ Μην τα μπερδέψουν όμως στη μετάφραση και σε κυνηγάνε Βεδουίνοι στα πλαίσια προγράμματος ανταλλαγής απόκρυφων – βλ. μαθηματικών – κωδικών και φίλτρων επικοινωνίας.
    Κανόνισε να έχεις plan B΄ – άλλα ξόρκια!

  48. Θρασύμαχος said

    ##43/46: https://el.wikipedia.org/wiki/Γιάλτρα_Εύβοιας

  49. sarant said

    Σωστά!

  50. ΣΠ said

    46
    Το Λεξικό Μπαμπινιώτη έχει και τις:
    ψυχοβγάλτρα
    ουλτραμαρίν (χρώμα)
    νγκουλτρούμ (νόμισμα του Μπουτάν)

  51. sarant said

    50 Μπράβο

  52. loukretia50 said

    Aν βλέπετε αυτή τη διαφήμιση, σημαίνει ότι είναι απενεργοποιημένα τα φίλτρα σας

    =========

    – λτρ : Μπαμπ. Μπουτάν νγκουλτρούμ
    Σαν ξόρκι δεν ακούγεται?

  53. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Και πού να δείτε τι παναπεί Μπουτάν στη γλώσσα των ινδιάνων Κρι…

  54. ΣΠ said

  55. Χαρούλα said

    Φίλτρα μαγικά, έρωτα, …βλακείας, χωρίς Μάρα Μεϊμαρίδη που πάμε;;;
    https://www.marameimaridi.gr/product-category/potions/

    Έχω πάθει σοκ με τις τιμές!!! Χρυσοπληρώνεται η χαζομάρα!

    #29 🍶🍹🍷🍸 Cheers!!!

  56. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    55# Δεν ξέρω πώς πάνε οι τιμές και αν αξίζουν τον κόπο τα 125 γιούργια, αλλά το πρώτο φίλτρο που πουλάει η μαντάμ, το σικίς που λέγανε λέει οι Σμυρνιές τι να σου πω βρε Χαρούλα… Sikiş στα τούρκικα παναπεί γαμήσι 😅 😂 🤣

  57. sarant said

    52 🙂

  58. loukretia50 said

    56. Δηλαδή στον «Ασίκη» το «α» είναι στερητικό, γιαυτό και τα ξόρκια?

  59. divolos said

    50. Να τελικά γιατί βάζανε το παραπανήσιο γιώτα στο φίλιτρο. Πού να πεις νγκουλτρούμ; Ενώ νιγκουλιτρούμ, πανεύκολο 🙂

  60. Γιάννης Κουβάτσος said

    Φίλιτρο στη Μεσσηνία. Εκεί το πρόσθετο -ι- το βάζουν και στα λάχανα π.χ βαθιμός, αριθιμός κλπ. Κι όχι μόνο το -ι- αλλά και το -ου- π.χ.τούβουλο αντί για τούβλο.

  61. Διάκριση γίνεται στα αγγλικά ανάμεσα στο filtering (πχ του Κάλμαν — πιθανότατα συνεισέφερε στην αυτόματη προσγείωση την τελευταία φορά που προσγειωθήκατε) και filtration (πχ για καφέ) — παρεμφερή παράγωγα και τα δύο από το filter.

    Για το ερωτικό φίλτρο θα χρησιμοποιούσα το
    filtration,
    μιας και είναι αναγραμματισμός του
    flirtation.

  62. loukretia50 said

    ΑΓΓΕΛΙΑ στο Magic Chef :

    Παρακαλείται όποια βρει
    ταμπλέτα μολυβένια

    με οθονιά : «ΤΟΡ ΣΥΝΤΑΓΗ»
    για μουσακά με τσαμπουκά,
    με υλικά εξωτικά , χωρίς καθόλου λιπαρά ,
    για τον ασίκη σένια,

    στο τριγωνάκι αριστερά
    (που μοιάζει λίγο με ουρά)
    να μην πατήσει ΕΦΑΡΜΟΓΗ
    γιατί θα βγάλει γένια

    (εκτός κι αν είν’ η πεθερά,
    η ζεβζέκω η Συρματένια)

  63. loukretia50 said

    Τί? δεν είναι αριστερά? Εσείς το βλέπετε ανάποδα!

  64. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Βρε τι μαθαίνει κανείς σ’ αυτό το ιστολόγιο! Δεν είχα συνειδητοποιήσει τη διαφορετική προέλευση του fίλτρου και του phίλτρου (δεν είχε τύχει και να το ψάξω…)

    >>…από κάποια φραγκική λέξη (πχ *filtir) που σήμαινε την τσόχα.
    Να θυμίσω ότι υπάρχει τρόπος/τεχνική κεντήματος «φιλτιρέ» (δηλ. fιλτιρέ), που δίνει σε ορισμένα (μικρά ή μεγάλα) τμήματα του κεντητού μορφή λεπτού διχτιού.

    (Το κλίνουμε κιόλας: ο φιλτιρές, του φιλτιρέ, … οι φιλτιρέδες κλπ).

    43.
    >>Θυμάμαι κάποιοι παλιοί, το πρόφεραν και με ένα ιώτα παραπάνω, φίλ-ι-τρο.
    Μόνο παλιοί; 🙂
    https://www.car.gr/parts/?tags=%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CF%84%CF%81%CE%BF
    και
    https://drososparts.gr/8085-490-fn1135-filitro-benzinis

    55.
    Άλλο πάλι τούτο! Τόοοοοση περίσσεια ανοησίας (ή ό,τι άλλο συνώνυμο…) κυκλοφορεί στην πιάτσα!

  65. ΣΠ said

    Πόσα να είναι άραγε τα ζευγάρια ομόγραφων λέξεων διαφορετικής ετυμολογίας;

  66. gpoint said

    Καλην εσπέραν άρχοντες (αρχόντισσες, πληβείοι και παραλλήλων βίοι)

    Λίβας εφύσηξεν εχθές και μέτραγα πληγές σε καμένα φυτά, οι αναρριχώμενες φασολιές επλήρωσαν βαρύ φόρο σε καμμένα φύλλα, είναι και εκτός του φίλτρου που μειώνει την ηλιοφάνεια τις τοματιές. Υπάρχει κι αυτό το φίλτρο αν και πολλοί το λένε απλά δίχτυ..

    # 54
    με πρόλαβες, ωραίο τραγουδάκι

    Κάτι σχετικό κι εδώ :

    Now the rainman gave me two cures

    Then he said, “Jump right in”

    The one was Texas medicine

    The other was just railroad gin

    An’ like a fool I mixed them

    An’ it strangled up my mind

    An’ now people just get uglier

    An’ I have no sense of time

    Ισως ο Μιχ(α)Νίκ μπορεί να μας εξηγήσει τι είναι το Texas medicine 🙂 🙂

  67. Πάνος με πεζά said

    Καλησπέρα κι από εμένα !
    Να θυμίσω μια «μούφα» που είχε βγει τη δεκαετία του 80, για όσους ακόμα δεν είχαν τις (ακριβές) έγχρωμες τηλεοράσεις. Επρόκειτο για το φίλτρο που … μετέτρεπε την ασπρόμαυρη τηλεόραση σε έγχρωμη ! Και ήταν μια τρικολόρε ζελατίνα, που έμπαινε μπροστά από την οθόνη, και απλά … έβλεπες το πάνω μέρος κόκκινο, το μεσαίο κίτρινο, και το κάτω μπλε, ξερωγω… Κάποιοι παλιοί μπορεί να το είχατε πετύχει, επαναλαμβάνω από τις μεγαλύτερρες «μούφες».
    Υπήρχαν βεβαίως και άλλα φίλτρα οθόνης, αυτά που έμπαιναν μπροστά από τις (τότε) οθόνες των PC, που μάλιστα είχαν κι ένα … καλώδιο γείωσης (!!!), αλλά και φίλτρα που έμπαναν μπροστά από ασπρόμαυρες τηλεοράσεις.

  68. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα.
    Αν ψάχνουμε και περαιτέρω φίλτρανση των ομόηχων φίλτρων, μπορούμε, πίσω απ’ το φίλτρο/ηθμό, να δούμε την Πρωτο-ΔυτικοΓερμανική ρίζα *felt (βλ. https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-West_Germanic/felt ) και πίσω απ’ αυτή την ΙΕ *pel- (με σημασία “χτυπώ, ωθώ, καθοδηγώ”), εκ της οποίας και τα ελλ “πελεμίζω, πάλλω, παλάμη, πόλεμος, πλήττω/πληγή, πλάζω/πλαγκτόν” (βλ. https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/pel- ).
    Κι αν θέλουμε να δούμε ένα φίλτρο χημικό, ερωτικό (σαν μαγισσοδουλειά του… ποδαριού αλά Σάρον, ίσως), μπορούμε να κρυφακούσουμε και τα “Ξενομιλήματα” του Παλαμά:
    “(…)—Η θάλασσα τα πόδια σου αν τα ιδεί, θα γαληνέψει. (…)
    Και λέω και ξαναλέω: /Τα πόδια σου / τα ευγενικά (για να πατάν, ανθούς και χλόη θα σπείρω)/
    κάθε φορά που δείχνονται/ παραμερίζοντας/ τον κροσσωτό που τα σκεπάζει γύρο, /
    τις επιθυμιές/ μαύρες πώς κι αυτές, /πώς τις βασανίζουν, πώς τις ερεθίζουν! /
    σα δυο μάγισσες φαντάζουν μπρος στο λογισμό/ που όλο κι αναδεύουν, όλο και γυρίζουν
    μέσα σ’ ένα αγγειό βαθύ/ ένα φίλτρο ερωτικό./ (Ποιός μακάριος θα το πιει!)”
    ..Σχετικό κι ένα παραινετικό ποίημα του πρωτεργάτη για το… αντισυλληπτικό χάπι :
    «Exhortation»
    How does a chemist
    Transmute himself into a poet?

    Synthesize a Poem?
    Distill its Essence?
    Filter the impurities?
    Evaporate it to dryness?

    Stop the Sophistry!
    Write the poem.
    (Carl Djerassi,“The Clock Runs Backward”, Story line Press, Brownsville, Oregon,p.9, 1991)
    [Πώς μεταλλάσσεται ένας/ χημικός σε ποιητή; // Φτιάχνει ένα Ποίημα συνθετικώς ; / Μην αποστάζει την Ουσία του ;/ Φιλτράρει τις ακαθαρσίες ; / Tο εξατμίζει ἄχρι ξηροῦ ; // Κόψε τις Σοφιστείες ! / Γράψε το ποίημα.]

  69. Μαρία said

    65
    Κι ένα τρίο … για σένα.
    Για (λογικά γιά) ψάξε. Ναι, για.

  70. Μαρία said

    69
    Κι ένα ακόμα https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CF%84%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CF%82&dq=

  71. Spiridione said

    64.
    fil tiré.

  72. ΦΙΛΙΤΡΟ ή ΦΙΛ’ΤΡΟ;

    Είναι σίγουρο πως είναι ένα -ι- παραπάνω και όχι διαφορετική, δηλαδή ουρανική, προφορά του -λ-;
    Σε φωνητική απόδοση οι δύο λέξεις έχουν ισάριθμους φθόγγους, έξι τον αριθμό, που είναι οι εξής: filtro (= φίλτρο) fiʎtro (= φίλ’τρο) .

  73. Nestanaios said

    18. Υπάρχουν δυο θέματα. «φιλτρ» και «φιλτρ-ον. Δυο έννοιες και αμέτρητες συνεκδοχικές σημασίες. Για λεκτικούς λόγους τα έχουμε ισοπεδώσει στας πτώσεις.

    65. Αυτό που λες δεν υφίσταται. Κατι άλλο συμβαίνει.

  74. Αγγελος said

    Το φιλτιρέ (65) είναι γαλλική λέξη (fil tiré = κλωστή τραβηγμένη) και δεν πρέπει να έχει σχέση με τα φίλτρα.

  75. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    71.
    Σωστός!

  76. Nestanaios said

    70. Η γλώσσα μεταφέρει λόγο και όχι «μελωδία».

  77. Μαρία said

    64, 71
    Και το γύρω γύρω είναι αζούρ(ι), πάλι γαλλικό ajour. Τα διδαχτήκαμε στη Β γυμνασίου απο κρητικιά καθηγήτρια, που της είχαμε κάνει τη ζωή μαρτύριο.

  78. ΣΠ said

    69, 70
    Ωραία! Θα έβγαινε ωραίο άρθρο αν τα μαζεύαμε όλα.

  79. Inari said

    Όλοι εμείς οι στοιχειωδώς γνωρίζοντες την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία ΦΡΙΚΙΟΥΜΕ με την ανήκουστη επιπολαιότητα του αγαπητού μας κ. Σαραντάκου, να πιστέψει τις αρλούμπες που αναφέρει στο «Ετυμολογικό» του ο αποδεδειγμένα ανυπόληπτος Μπαμπινιώτης και να αναρτήσει το παρόν άρθρο, επιχειρώντας να μάς πείσει πως το «φίλτρο» (= θέλγητρο, μέσο γοητείας) δεν έχει την παραμικρή σχέση με το «φίλτρο» (=υλικό διυλίσεως)

    Παρότι μάς είναι από καιρό γνωστό πόσο ανελλήνιστος τυγχάνει κατά βάθος ο πολυδιαφημισμένος από τους οπαδούς του κ. Σαραντάκος, αδυνατούμε να πιστέψουμε ότι η σημερινή ιστορική του γκάφα οφείλεται σε καθαρή άγνοια και όχι σε μπολσεβίκικη σκοπιμότητα, προκειμένου να μή πληροφορηθούν οι αδαείς αναγνώσται του το μεγαλείο της Θείας Ελληνικής Γλώσσης.

    Θα είμαι επιγραμματικός: 1) Ακόμη κι αν δεχτούμε ότι έχουν δίκιο οι αποδομιστές κι ότι το 2ο φίλτρο ΠΙΘΑΝΩΣ (όπως γράφει κι ο ίδιος ο Μπάμπι + επαναλαμβάνει ο κύριος Νίκος) προέρχεται «από κάποια φραγκική λέξη (πχ *filtir) που εσήμαινε την τσόχα -στα σημερινά γαλλικά η τσόχα είναι feutre και felt στα αγγλικά…», πόθεν η ετυμολογία αυτού του φράγκικου «filtir» και του αγγλικού «felt»; Εδώ σε θέλω κάβουρα, που περπατάς στα κάρβουνα…

    Επειδή βαρέθηκε (από τεμπελιά άραγε, ή σκοπίμως;) να το κάνει ο φίλτατος κύριος Νίκος (μάταια προσπάθησε να σώσει την κατάσταση ο γηραιός σχολιαστής Παπαθανασίου στο σχ. 68, θα το κάνουμε εμείς: Θα καταφύγουμε στο εγκυρότατο Etymology Online που σαφώς αναφέρει ότι η ετυμολογία τόσον του «filter», όσον και του «felt» (=τσόχα, κετσές) προέρχεται από το ελληνικό ρήμα «πελεμίζω» που σημαίνει « σείω, κινῶ, κάμνω τι νὰ σείηται ἢ νὰ τρέμῃ» όπως επί λέξει αναφέρει το Liddel-Scott Κωνσταντινίδη

    ΕΡΩΤΩ τον κ. Σαραντάκο: Είναι δυνατόν σε ένα άρθρο για το «φίλτρο» να αποκρύπτετε από τους ανυποψίαστους αναγνώστες σας (όσον αδαείς και αν τυγχάνουν…) όλα αυτά του ουσιώδη, κύριε Νίκο μου; Ιησούς Χριστός νικά κι όλα τα κακά σκορπά.

    Έχει και συνέχεια…

  80. # 73 β

    φως με οξεία και φως με περισσπωμένη ;

  81. Nestanaios said

    78. Σίγουρα θα βρεθεί και κάποιο «πανεπιστήμιο» να σας δώσει και το δικό του «PHD».
    Μη ξεχνάς στην Αυστραλία έχουν πάρει PHD με «θεμα» τον πουπουδισμό.

  82. Spiridione said

    Εκτός από φίλτρο, υπάρχει και μίσητρον ή μίσηθρον, ειδικό ξόρκι για να σπείρει μίσος (σε ερωτική σχέση).
    Π.χ. στον Λουκιανό, εδώ σε έναν από τους Εταιρικούς Διαλόγους:
    ἔτι δὲ καὶ τοῦτό με σφόδρα κατὰ τῆς Φοιβίδος τὸ μίσηθρον ἐδιδάξατο
    https://el.wikisource.org/wiki/%CE%95%CF%84%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF_%CE%94%CE%B9%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CE%B9/%CE%9C%CE%AD%CE%BB%CE%B9%CF%84%CF%84%CE%B1_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%92%CE%AC%CE%BA%CF%87%CE%B9%CF%82

    Υπάρχει τραγούδι που τραγουδάνε στα Γρεβενά όταν ξυρίζουν τον γαμπρό:
    Μάστε τα μαλλιά μου
    μην τα παρ’ ο ξένος
    και τα κάμει μάγια,
    και με ρίξουν μίστρο.

    Το έχει ο Κουκουλές με ερωτηματικό αν προέρχεται το μίστρο από το μίσηθρον.

    Ο Δ. Κρεκούκιας (πρώην διευθυντής του Ιστορικού Λεξικού) σε ένα άρθρο για τους αρχαϊσμούς στα μακεδονικά γλωσσικά ιδιώματα σημειώνει ότι η λέξη μίσηθρον έχει επιβιώσει κατά το βόρειο φωνηεντισμό ως μί’στρου στη Δυτική Μακεδονία (σελ. 300).
    https://digitallibrary.academyofathens.gr/archive/item/10400

  83. Nestanaios said

    80. Το «ω» δεν είναι στοιχείο. Τα διπλά και τα μακρά δεν είναι στοιχεία. Αν το φως με οξεία (άνθρωπος) και το φως με περισπωμένη εκπίπτουν του ιδίου θέματος, εγώ δεν μπορώ να το ξέρω. Αν υπάρχει μια έννοια που ενώνει τον άνθρωπο με το φως έχουμε δυο συνεκδοχικές σημασίες μιας έννοιας.
    Φως, φ(ο)τος. Το θέμα είναι «φοτ». Μπορεί από αυτό το θέμα να προκύψει το φως και ο άνθρωπος?

  84. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    65
    τέλος, λόγος, λίαν

  85. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    84 φτου, λεία

  86. Μαρία said

    84
    Με διαφορετική ετυμολογία ζητάει ο Σταύρος. Δεν αρκούν οι διαφορετικές σημασίες.

  87. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κοίταζα το βιβλίο «Η γλώσσα έχει κέφια» του Νικοκύρη για ομόγραφα.

  88. Spiridione said

    65. Τούμπα, διπλή ή τριπλή

  89. ΣΠ said

    88
    Ναι, είναι και αυτά: https://sarantakos.wordpress.com/2017/06/19/sifonios/
    ομόγραφα αλλά όχι ομόηχα

    Επίσης ο καρπός.

  90. Μαρία said

    88
    Ομόηχη η Τούμπα με το όργανο τούμπα, όπως κι οι καμπάνες κι οι βεντέτες μόνο για χαμουτζήδες. Εμείς το ένα μέλος των ζευγαριών το προφέρουμε προρρινισμένο 🙂

  91. sarant said

    60 Θέλετε καπινό; που σατιρίζει κι ο Παλαμάς

    62 Μπράβο!

    65 Καλή ερώτηση. Δεν θα είναι πολλά.

    67 Το θυμάμαι να διαφημίζεται

    78 Καταγράφω: Για (είναι κάμποσα), τόνος (τρία), φίλτρο (2)

    79 Μπαν! Επιπλέον, εδώ λέτε ό,τι νάναι

    88 Ο καρπός δεν είναι ίδιας ετυμολογίας;

  92. Μαρία said

    91 τέλος
    Όχι. Υπάρχουν 2 καρποί.

  93. άσφαλτος 🙂
    άκοπος
    μπάτσος

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    πεζό, τύπος, φορά, κόρη

  95. Πόσο πίσω να φτάνει η διαφορετική ετυμολογία;

    ακρίβεια

  96. Μαρία said

    94
    Όχι. Μόνο η φόρα.

  97. sarant said

    92 Κοίτα να δεις, και οι δύο αρχαίοι κι όμως άσχετοι μεταξύ τους!

  98. Πλούσιο θέμα και το σημερινό!
    Προσθέτω και τα παρακάτω από την ψ. β. «Περσέας» και το Liddell&Scott:

    *διεγερτικό μέσο, «φίλτρα τόλμης» («καὶ φίλτρα τόλμης τῆσδε πλειστηρίζομαι τὸν πυθόμαντιν Λοξίαν» Αισχύλου, Χοηφόροι)
    * μέσο που χρησιμοποιεί κανείς για να επιβληθεί, το χαλινάρι(«ἄγε φίλτρον τόδ᾽ ἵππειον δέκευ», Πίνδ.,Ὀλυμπιονίκαις)
    * η αγάπη, η συμπάθεια («τὰ θεῶν δὲ φίλτρα φροῦδα Τροίᾳ» Ευριπ., Τρωάδες)

    (και άλλα…)

    https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddel-scott/search.html?start=580&lq=%CE%A6
    https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fi/ltron

  99. 10, 15, 38.

    Κάτι που παρατήρησα για ανατομικό φίλτρο (δεν το γνώριζα):
    Στο Treccani εντάσσεται στην πρώτη κατηγορία (ετυμολογία από filtrum και όχι από philtrum, ίσως το σχόλιο του γιατρού βοηθάει να καταλάβουμε το γιατί…)
    https://www.treccani.it/vocabolario/filtro1/

  100. Πισμάνης said

    Νικοκύρη. Αυτήν τήν παράγραφο τού άρθρου σου

    Η έννοια του ηθμου, ότι αφήνει μόνο ένα μέρος από ο,τι διέρχεται να περάσει; Ή ίσως ότι φέρνει πάντα κάποια αλλαγή (σε μαγική δύναμη/φυσική ιδιότητα/συμπεριφορά κλπ);

    χρειάστηκε νά τήν διαβάσω 2 φορές. Τήν 2η μέ τόν σωστό επιτονισμό.

  101. sarant said

    100 Ναι. Είναι κόπι πάστε από το γράμμα του φίλου μας.

  102. Costas Papathanasiou said

    98:…Όπου το φίλτρο/χαλινάρι, μπορεί και να μας τρέξει στο αρχαίο “κημός”[πλέγμα ἢ φίμωτρον τιθέμενον περὶ τὸ στόμα ἵππου ὅπως μὴ δάκνῃ/ πλεκτὸν ἀγγεῖον, ἐν ᾧ λαμβάνουσι τὰς πορφύρας, ἔστιν δὲ ὅμοιον ἠθμῷ καὶ ἐν αὐτῷ τὸ δέλεαρ/ τὸ ἐν εἴδει χωνίου ἀνώτατον μέρος τῆς κάλπης (κάδος, καδίσκος) ἐν τοῖς Ἀθηναϊκῆς δικαστηρίοις, δι’ οὗ αἱ ψῆφοι ἐρρίπτοντο (πρβλ. κηθίς)]. Το μάλλον συνδεόμενο “με αρμεν. k’amem «πιέζω» καθώς και με λιθουαν. kāmanos «χαλινάρια», μέσ. άνω γερμ. hemmen, hamen «σταματώ, αναστέλλω, δένω». Τη λ. δανείστηκε η λατ. με τη μορφή cāmus (πρβλ. δωρ. τ. κᾱμός), όπως και η αραβ. με τη μορφή ǵem (πρβλ. γκέμι)” [βλ. https://lsj.gr/wiki/%CE%BA%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%82 ].
    …Κάνοντάς μας, κάπως έτσι, ενδεχομένως, να γυρέψουμε να βρούμε και ένα φίλτρο/φίμωτρο, κατάδεσμο τυχόν μωρολογίας αχαλίνωτης, παγίδα, λόγια του αέρα να κρατά (π.χ. Βουλής,παχιά,βουλιμικά—κλείνοντας, ίσως, μ΄ένα “Μπάν!”), ώστε να παίρνει ανάσα η μαστοράντζα και τα ωραία σύνεργά της:
    « Το σφυρί του χαρκιά συνομιλεί με το σίδερο/ κι ανασαίνει βαθιά το φυσερό του τεχνίτη/ (τρέφοντας τις γλώσσες της φωτιάς)/ πλάι σε σπίθες και σιδερόηχους./ Συνομιλεί με το σίδερο όσο να “ξεκολλήσει” η εικόνα/ από το νου του τεχνίτη/ κι ορατή να τρέξει μες στα εργαλεία/ που σμιλεύουνε τον αόρατο χρόνο του σώματός μας, τον αόρατο πόνο του πνεύματός μας// Το υνί κάνει να γελούνε τα χώματα./ Το κουπί είναι η γλώσσα του νερού./ Και το κύμα: η τρυφερή χαίτη της κίνησης./ (Ας ήταν αυτά να μας διδάξουν. Αυτό το μέτρο. Αυτό το φίλτρο).// Ά, να σωπάσουν επιτέλους οι Έλληνες για 5-10 χρόνια./ Να μην ακούς μιλιά σ’όλη την επικράτεια./ Να σωπάσει επιτέλους ο φλύαρος λαός/ που ξοδεύει αλύπητα τη γλώσσα.» (Μανόλης Πρατικάκης, “Το φυσερό του τεχνίτη”,περ.“Το Δέντρο”, τ.41, σελ.141, 1988)

  103. Spiridione said

    άρμα
    βαλβίδα
    γρύλος
    λίμα
    μασκαράς
    παραμάνα
    ράντσο
    σούμα

  104. ΣΠ said

    103
    Μπράβο, Σπύρο.
    Να τα συγκεντρώσουμε:
    άρμα
    βαλβίδα
    για
    γρύλος
    καρπός
    καφάσι
    λεία
    λίμα
    μασκαράς
    μπάτσος
    παραμάνα
    ράντσο
    σούμα
    τόνος
    φίλτρο
    φόρα

    Και τα ομόγραφα αλλά όχι ομόηχα:
    βεντέτα
    καμπάνα
    τούμπα

  105. ΓιώργοςΜ said

    67β Ξέχασες φαίνεται πως οι οθόνες τότε ήταν καθοδικοί σωλήνες, και πως στην οθόνη μπροστά υπήρχε αρκετός στατικός ηλεκτρισμός.
    Θυμάμαι τέτοιο φίλτρο όχι από κάποιο διαφανές υλικό, αλλά από λεπτό πλέγμα.

  106. loukretia50 said

    έννοια ? (και το ομόηχο ένια)
    Δεν ξέρω αν είναι αυτό που θέλετε, αλλά το είχα έννοια!

  107. 66,
    Τζι, δηλώνω παντελή άγνοια για το Texas medicine, όπως και για το railroad gin!
    Με βάση τους στίχους, κάτι για να κάνεις κεφάλι, υποθέτω.

    Εδώ λέει πως είναι αργκό για την μεσκαλίνη(?), ψυχεδελικό από κακτάκια του ΝΔ Τέξας και του Μεξικού.

  108. 104,
    Διαβήτης
    Μπαρμπούνια (το έπαθε η πεθερά μου με παραγγελία φασολάκια σε σούπερ μάρκετ — τής ήρθαν στην παράδοση ψάρια)

  109. Alexis said

    #67: Βρε τι θυμήθηκες…

    #108: Ένα ωραίο είχα δει στο ΦΒ πριν από καιρό:
    «Βρε βάζετε τόνους όταν γράφετε! Προχτές με καλέσανε για ΤΣΙΠΟΥΡΑ και αντί να τα πίνω βρέθηκα να τρώω ψάρι»

  110. Alexis said

    #104: μπρίκι

  111. Alexis said

    #104: κόλα (χαρτί) και κόλα (αναψυκτικό)

    Πιθανώς και η γόπα (;)

  112. # 107

    Ευχαριστώ, θα το ψάξω αλλού.

  113. # 83

    Ηξερα πως σου βάζω δύσκολα… φαεινός και φωτεινός ή σε βοηθάνε ή σε μπλέκουν περισσότερο !!

  114. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    106 Γεια σου Λου.
    (κι εγώ μπουρδουκλού:) )

    Λου πάρε ένα μήλο
    και φύγαμε για Μήλο
    Δε είμαστε για Βάρη
    με έννοιες και με βάρη.
    κι αν κάτσει με το νιο
    την κάνουμε για Νιο
    Μ’ αν μείνουμε στον άσσο,
    Κεφαλονιά και Άσσο

    108, 11β
    ε και γλώσσα! 🙂
    ίσως …και σωλήνες
    (μιας κ είμαστε στην …τράτα 🙂 )

    Το ζητούμενο μάλλον είναι ομόηχα ομογράμματα αλλά με διαφορετική ετυμολογία, αλλά ας παίξουμε και τη με διαφορετική σημασία. Κεφάτη γλώσσα 🙂

    Φάσα, κάσα, μόριο

  115. Spiridione said

    104. Ο γρύλος άκυρος.
    Μπορούμε να προσθέσουμε τσίχλα, πόντος, πλάνη, κόλπος, μουρμούρα.
    Και σε πολλές απ’ αυτές τις περιπτώσεις παίζει ρόλο και η παρετυμολογία, η μία λέξη επηρεάζει την άλλη.

    95. Σαν την ακρίβεια ή την έννοια κτλ., υπάρχουν πολλές περιπτώσεις, δηλ. όταν υπάρχει μεγάλη σημασιολογική διαφοροποίηση τις θεωρούν τα λεξικά ξεχωριστές λέξεις.

  116. sarant said

    104 Mπράβο Σπύρο και ΣΠ, ψιλοέτοιμο άρθρο

    114 Καλό

    115α Τώρα μπαίνουμε σε λίγο θολά νερά με την υποσημείωση αυτή, αλλά τέλος πάντων.

  117. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    ρόδα

    109 >>Προχτές με καλέσανε για ΤΣΙΠΟΥΡΑ και αντί να τα πίνω βρέθηκα να τρώω ψάρι»

    Σκέψου να σου έλεγαν σε κατέβα πλατεία για τσίπ΄ρα
    και να βρεθείς σ΄ομιλία του Τσίπρα ! 🙂

  118. Nestanaios said

    113. Δεν καταλαβαίνω. Όταν τα θέματα είναι δύο, η ετυμολογία διαφέρει. Λύκος και λύκος. Τα θέματα είναι δύο. Την διαφορά την επιφέρει το «Υ». Το ένα είναι επιτατικό ποιότητος και το άλλο (ξεχασμένο και χαμένο) είναι στερητικό μόριο.

  119. dryhammer said

    Με όλα τούτα θυμήθηκα το γειτονάκι (ήδη παππούς) που, σταλμένο από το μπαμπά του στο μπακάλικο ζητούσε «Ένα πακέτο Καρέγια φίτρο».

    ΥΓ. Υπομονή. Πόσος Αύγουστος έμεινε να δουλεύω μόνο το πρωί…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: