Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η κρίτρια, η θεάτρια και η εράστρια

Posted by sarant στο 4 Ιουλίου, 2022


Πριν από μερικές μέρες μια φίλη γλωσσολόγος αναρωτήθηκε στη σελίδα της στο Φέισμπουκ:

Ο πιθανός θηλυκός τύπος του «κριτής» με προβληματίζει κι εμένα εδώ και χρόνια, επιπλέον επειδή είμαι επιμελήτρια περιοδικού.

Στο Google «η κριτής» εμφανίζεται πρόσφατα κυρίως, στο «Η κριτής του GNTM». Κι αν είναι 2 ή 3 γυναίκες; Αν διαβάζετε ή ακούτε «οι κριτές», πόσο πιθανό είναι να σκεφτείτε ότι μπορεί να αναφέρεται σε γυναίκες;

Η ανακρίτρια μια χαρά, η κρίτρια γιατί όχι;

Κατά σύμπτωση, με το θέμα αυτό έχουμε ασχοληθεί στο ιστολόγιο, και όχι πρόσφατα αλλά το μακρινό 2011 -όπως μου θύμισε και η φίλη. Στο άρθρο εκείνο, συζητούσα ένα γλωσσικό θέμα που είχε ανακύψει σε μια εκπομπή από αυτές που έχουν κριτική επιτροπή, και έλεγα ότι διηγήθηκα το περιστατικό σε μια φιλική παρέα, όπου έγινε ο εξής διάλογος:

– Τι είναι αυτή; ρώτησα.
– Είναι μια κριτής, μου απάντησε, που ήταν παρουσιάστρια στο…

Μια κριτής, λοιπόν, αλλά και παρουσιάστρια. Το ένα έχει έμφυλο (θηλυκό) τύπο, το άλλο φοράει μουστάκια. Γιατί άραγε αυτή η διαφορά μεταχείρισης; Ίσως επειδή παρουσιαστές και παρουσιάστριες στην τηλεόραση έχουμε εδώ και πολλά χρόνια, ενώ κριτικές επιτροπές, πάνελ και τα τοιαύτα είναι καινούργια φρούτα και ο χαρακτηρισμός «κριτής» δεν είναι και τόσο στανταρισμένος.

Αυτά τα έγραφα το 2011, και από τότε έχουν παρουσιαστεί δεκάδες ακόμα τηλεοπτικές εκπομπές με κριτικές επιτροπές και διαγωνισμούς για ό,τι φανταστεί κανείς, όπου όσες και όσοι συμμετέχουν βαθμολογούνται από την κριτική επιτροπή, οπότε η ιδιότητα «κριτής» έχει εδραιωθεί (παλιότερα ήταν κυρίως στον στίβο), αλλά εδραιωμένο έμφυλο τύπο δεν έχει αποκτήσει. Συνήθως λένε «η κριτής».

Ο αναμενόμενος θηλυκός τύπος του κριτή θα ήταν «κρίτρια», όπως φαίνεται από σύνθετα όπως υποκρίτρια κτλ. Η λέξη υπάρχει σε κείμενο του 12ου αιώνα (του Θεόδ. Βαλσαμώνα, και πρέπει να εννοούσε κάποιου είδους μάντισσες διότι σε ένα απόσπασμα όπου λέει για μαντείες και τα συναφή αναφέρει «καθώς ποιούσι και αι λεγόμεναι κρίτριαι»). Ακόμα, ο Στέφανος Σαχλήκης σε ένα ποίημα που παρουσιάζει «βουλή» γυναικών λέει «έκατσαν χώρια εις την βουλήν οι κοπελιές οι κρίτρες».

Πάντως, σε σημερινά κείμενα, ο τύπος «κρίτρια» έχει ελάχιστες γκουγκλιές. λιγότερες απ’ όσες φαίνονται (διότι μερικές προκύπτουν από κακό συλλαβισμό άλλων λέξεων, όπως ανταποκρίτρια, ανακρίτρια, υποκρίτρια, ή από λάθος γραφή της λ. ‘κριτήρια’). Για παράδειγμα, σε ένα ιστολόγιο του λεσβιακού κινήματος διαβάζω για μια ταινία ότι επαινέθηκε «από τις κρίτριες». (Δεν ξέρω αν η κριτική επιτροπή είχε μόνο γυναίκες ως μέλη ή αν η συντάκτρια επιλέγει το θηλυκό ως μη σημασμένο τύπο).

Το παράδοξο είναι ότι τα σύνθετα του «κριτή», όπως υποκριτής, ανακριτής, ανταποκριτής, σχηματίζουν λίγο-πολύ απρόσκοπτα τον έμφυλο τύπο τους, υποκρίτρια, ανακρίτρια, ανταποκρίτρια. Πράγματι, οι επίκοινοι τύποι *η ανακριτής και *η ανταποκριτής είναι μειοψηφικοί, ενώ ο τύπος *η υποκριτής είναι ανύπαρκτος. Κι όμως, η απλή λέξη, ο κριτής, ίσως επειδή έχει τριφτεί λιγότερο στην καθημερινή χρήση, δεν έχει ακόμα δημιουργήσει θηλυκό τύπο.

Πώς να το εξηγήσουμε; Αναφέρθηκε σε συζητήσεις ότι μια πιθανή αιτία μπορεί να είναι τα περίεργα φωνητικά συμπλέγματα, αλλά βέβαια η υποκρίτρια και η ανακρίτρια έχουν τα ίδια ακριβώς συμπλέγματα με την κρίτρια, οπότε δεν βρίσκω πειστική την υπόθεση. Στο προηγούμενο άρθρο του 2011 κάποιοι φίλοι υπέθεσαν ότι ίσως φταίει που το αρσενικό είναι μόλις δισύλλαβο και οξύτονο (ενώ τα δισύλλαβα και παροξύτονα, όπως χρήστης, δράστης σχηματίζουν έμφυλο τύπο χρήστρια, δράστρια, όχι απόλυτα καθιερωμένο αλλά πάντως συχνότερο από την κρίτρια).

Την υπόθεση ότι παίζει ρόλο το μήκος της λέξης την διατύπωσε και μια άλλη γλωσσολόγος που πήρε μέρος στη συζήτηση. Στο «κρίτρια» (3 συλλαβές) η θηλυκή κατάληξη (2 συλλαβές) έχει πολύ πιο προεξάρχουσα παρουσία απ’ ό,τι στο πεντασύλλαβο «ανακρίτρια», είπε. Υποθέτω, ότι εννοεί πως η καινοτομία γίνεται αντιληπτή ως τέτοια και αυτό αποτελεί παράγοντα που κάνει τους ομιλητές να διστάζουν να υιοθετήσουν τον όρο, ενώ στην υποκρίτρια και την ανταποκρίτρια η θηλυκή κατάληξη έχει παρουσία αναλογικά μικρότερη.

Η υπόθεση αυτή ενισχύεται και από άλλα παραδείγματα, όπου ο απλός έμφυλος τύπος δυσκολεύεται να σχηματιστεί ενώ ο σύνθετος όχι. Για παράδειγμα, ο τύπος «θεάτρια» είναι σπάνιος, ενώ η «τηλεθεάτρια» είναι κοινότατος. Ο τύπος «εράστρια» είναι επίσης σπάνιος, ενώ η «αντεράστρια» είναι κοινότερος και πάντως λεξικογραφημένος.

Όμως, το μήκος σίγουρα δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Ένας άλλος παράγοντας είναι, ασφαλώς, η χρήση του όρου, και μάλιστα από αυτές και αυτούς που έχουν «την ιδιοκτησία» του όρου, δηλαδή που αυτοπροσδιορίζονται έτσι ή που γι’ αυτές ή γι’ αυτούς ο όρος έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ένας από τους λόγους που ακούγεται ο τύπος «πρυτάνισσα» είναι ότι τον χρησιμοποιεί συνειδητά η κ. Χρυσή Βιτσιλάκη, πρυτάνισσα του Πανεπ. Αιγαίου, που συστήνεται ως «πρυτάνισσα» κι ας ξενίζει κάποιους. Το ίδιο ισχύει με τον τύπο «κοσμητόρισσα», όπου ο έπαινος ανήκει στη Δήμητρα Κογκίδου στο Παιδαγωγικό του ΑΠΘ. Ο τύπος «βουλεύτρια» ήταν σχεδόν ανύπαρκτος το 2010, αλλά μετά τη συνειδητή χρήση του από πολλές βουλεύτριες, κυρίως του ΣΥΡΙΖΑ, έφτασε πια να καθιερωθεί (αν και όχι ακόμα να επικρατήσει -διαφέρουν αυτά τα δύο). Στις πρόσφατες κυπριακές εκλογές, τον τύπο τον χρησιμοποίησαν υποψήφιες απ’ όλα τα κόμματα πλην του ακροδεξιού.

[Να κάνω μια παρένθεση: δεν ταυτίζεται βέβαια η χρήση έμφυλων τύπων με την αριστερή πολιτική τοποθέτηση. Η Αντιγόνη Λυμπεράκη, του Ποταμιού, ήταν από τις πρώτες βουλεύτριες που αυτοπροσδιοριζόταν συνεπώς έτσι, ενώ ας πούμε η Ζωή Κωνσταντοπούλου, όσο ήταν στη Βουλή, είτε ως βουλεύτρια είτε ως ΠτΒ, ουδέποτε χρησιμοποίησε τον έμφυλο τύπο -ήταν η πρώτη αιτία που είχα να ενοχληθώ μαζί της. Αλλά και άντρες του ΣΥΡΙΖΑ έχουν δείξει ενόχληση για τον τύπο «βουλεύτρια»].

Παρομοίως, ο τύπος «τηλεθεάτρια» έχει ιδιοκτήτη -όχι τις ίδιες τις γυναίκες που βλέπουν τηλεόραση, αλλά τις διαφημιστικές εταιρείες, που έχουν πολύ σοβαρούς λόγους να ξεχωρίζουν τις γυναίκες ως μερίδα του κοινού στο οποίο απευθύνονται. Κι έτσι, ενώ «θεατής» υπάρχει πολύ πιο πριν από τον «τηλεθεατή», η διακριτή παρουσία των γυναικών ως θεατριών στο θέατρο ή τον κινηματογράφο δεν είχε κάποιον ειδικό λόγο ύπαρξης (χώρια που, εδώ που τα λέμε, τον παλιότερο καιρό οι καθώς πρέπει γυναίκες δεν πήγαιναν ασυνόδευτες στο σινεμά).

Ο τύπος «εράστρια», πάλι, δεν έχει καθιερωθεί επειδή στο πατριαρχικό μοντέλο το θηλυκό του εραστή ήταν η «ερωμένη», τύπος τελείως ακατάλληλος για σήμερα, χώρια που θα ακουστεί κωμικά στις περιπτώσεις μεταφορικής χρήσης του εραστή (π.χ. εραστής των γραμμάτων / του κινηματογράφου κτλ.). Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια που γίνεται ολοένα και περισσότερος λόγος για ομοερωτικές γυναικείες σχέσεις, ο τύπος «εράστρια/εράστριες» εμφανίζεται στα κείμενα όλο και περισσότερο, ενώ με μεταφορική χρήση τον βρίσκουμε ακόμα και σε εκκλησιαστικούς ιστότοπους (Αγία Μαρίνα, η εράστρια του τριαδικού φωτός). Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω συναντήσει (ακόμα) τον τύπο «εράστρια» για ετερόφυλη σχέση.

Οπότε, η χρήση παίζει ρόλο. Ή, όπως είπε στη συζήτηση στο Φέισμπουκ η γλωσσολόγος που σας έλεγα (δεν αναφέρω όνομα επειδή δεν έχω ζητήσει την άδεια), αν αυξηθεί, εσκεμμένα, η χρήση του τύπου «κρίτρια» σε λίγα χρόνια δεν θα μας ξενίζει.

Οπότε, κρίτρια, θεάτρια, εράστρια.

130 Σχόλια προς “Η κρίτρια, η θεάτρια και η εράστρια”

  1. Παναγιώτης Κ. said

    Βλέπω τον τίτλο και χαμογελώ… 🙂

  2. LandS said

    δεν ταυτίζεται βέβαια η χρήση έμφυλων τύπων με την αριστερή πολιτική τοποθέτηση. Η Αντιγόνη Λυμπεράκη, του Ποταμιού, ήταν από τις πρώτες βουλεύτριες που αυτοπροσδιοριζόταν συνεπώς έτσι

    Ε, κάτι έμαθε στα νεανικά της παραστρατήματα.

  3. antonislaw said

    Χρυσή Βιτσαλάκη, πρυτάνισσα του Πανεπ. Αιγαίου

    Καλημέρα σας! Βιτσιλάκη βέβαια, ο δαίμων του ιστολογίου παρεισέφρησε στημ πρυτανισσα!

  4. antonislaw said

    Για την βιτσίλα ως ιδωματική ομομασία του χρυσαετού διαβαζω στη βίκη:
    Ο Χρυσαετός απαντά στον ελλαδικό χώρο και με τις ονομασίες, Χρυσάετος, Χρυσαητός, Λαγουδέρα (Άνδρος), Καρτάλι (Θράκη), Βιτσίλα, Πνιγαροβιτσίλα (Κρήτη), Σκαροβιτσίλα , (Γ)ιτσίλλα (Έλυμπος Καρπάθου) και Χρυσογεράκα (Κύπρος).

    https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CF%85%CF%83%CE%B1%CE%B5%CF%84%CF%8C%CF%82

  5. antonislaw said

    Και βέβαια κρίτρια, εράστρια και θεάτρια! Εφόσον υπάρχει ο σύνθετος τύπος και mutatis mutandis από τη νομική επιστήμη αφού επιτρέπεται το μείζομ, επιτρέπεται και το έλασσον αφού το έλασσον εμπεριέχεται στο μείζον (a majore ad minus: από μείζονος περί ελάσσονος)

  6. Β. said

    Ε, αφού από την πολιτεία της κ. Κωνσταντοπούλου στη Βουλή το πρώτο που σε ενόχλησε ήταν ότι δεν χρησιμοποιούσε το «βουλεύτρια», μια χαρά ανεκτικό σε βρίσκω.

  7. Παναγιώτης Κ. said

    Το σημερινό άρθρο το παίρνω ως έναυσμα για να αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε αυτούς τους (έμφυλους) τύπους. Ακόμη και ως πρόκληση έχουν ενδιαφέρον.
    Λέω θεάτρια. Αντιδρά ο άλλος ή η άλλη και τον ή την… αποστομώνεις με την τηλεθεάτρια.
    Το εράστρια θεωρείται ισοδύναμο με το ερωμένη;

  8. Γιάννης Κουβάτσος said

    Οι έμφυλοι τύποι είναι γραμματικά σωστοί και πρέπει να χρησιμοποιούνται. Αν ξενίζουν πολλούς, είναι επειδή δεν έχει γενικευθεί η χρήση τους.
    Εχω κι εγώ μια απορία : Τώρα είναι της μόδας να συστήνουμε το έτερον ήμισυ ως σύντροφο. Η γυναίκα μας παρουσιάζει τον σύντροφό της, οκ. Αλλά και ο άντρας μάς παρουσιάζει τη σύντροφό του· εδώ όχι οκ. Γιατί όχι τη συντρόφισσά του; Το ίδιο συμβαίνει και στα ομοερωτικά γυναικεία ζευγάρια. Μήπως επειδή το συντρόφισσα παραπέμπει στη γνωστή κομμουνιστική προσφώνηση; Αλλά μόνο με το θηλυκό συμβαίνει αυτό;

  9. Παναγιώτης Κ. said

    5. Προκαλείς 🙂 για αντιπαράδειγμα που όμως αυτή τη στιγμή, δεν μου έρχεται στο νου.

  10. Πολυξένη Μαρκούτη said

    Προσφάτως έκανα τις τελευταίες διορθώσεις στη διδακτορική μου διατριβή. Σ’ ένα κεφάλαιο έγραφα πως στον στίχο τάδε επισημαίνεται ο ρόλος της θεάς Δήμητρας ως «πρώτης ευρέτριας» της γεωργίας. Ο επόπτης μου με ρώτησε αν ο τύπος «ευρέτρια» είναι δόκιμος–ως τώρα είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε μόνο τον τύπο «ευρετής» (πρώτος ευρετής του πολιτισμού κλπ ήταν πάντα κάποιος θεός). «Κι αν δεν είναι δόκιμος», του απάντησα, «θα τον κάνουμε εμείς! Άλλωστε σε μερικά χρόνια οι θηλυκοί τύποι θα έχουν καθιερωθεί και δεν θα ξενίζουν κανέναν».

  11. antonislaw said

    Να ευχηθώ και καλή ημέρα ανεξαρτησίας για τους φίλους μας από τις ΗΠΑ! να τους αφιερώσω αν μου επιτρέπεται το τραγούδι της Αλαγιαννη και του Ρασούλη, αλησμόνητοι να είναι
    Χαρά στον Έλληνα που ελληνοξεχνά,και στο Σικαγο μέσα νιώθει λευτεριά!

  12. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3-4 Το διόρθωσα, ευχαριστώ. Όταν δεν υπάρχει ετυμολογική διαφάνεια (για οποιον δεν ξέρει τη βιτσίλα) είναι εύκολο το λάθος

    8 Τα ουσιαστικά σε -ος μπορούν να σταθούν και στο θηλυκό αφού έχουμε στη γλώσσα θηλυκά ουσιαστικά σε -ος (μέθοδος, οδός) αν και ηχούν σαν αρσενικά. Σε σχέση με τη σύντροφο, η γλώσσα έκανε διάκριση: η σύντροφος για την ερωτική σχέση, η συντρόφισσα για τα κόμματα (και όχι μόνο -και για τη συμπαραστάτρια)

    10 Πολύ διαφωτιστικό το σχόλιο. Εκτός από τα άλλα, ο αρσενικός τύπος έχει και λιγάκι αμφίβολο τον τόνο (ευρετής, αλλά εφευρέτης)

  13. LandS said

    Κοίτα, η εργάτρια είναι άτομο κατώτερης τάξης, η χορεύτρια… ξέρεις καλέ, η καθηγήτρια σε είχε βάλει στο μάτι, η ανακρίτρια ανησυχείς μήπως και σε καλέσει στο γραφείο της κλπ κλπ
    Η βουλεύτρια και η δικάστρια δεν γίνεται, γιατί αυτά είναι ανώτερα επαγγέλματα, κεντρικά στην λειτουργία του Πολιτεύματος άρα αποκλειστικά ανδρικές ιδιότητες και μόνο στον αρσενικό τύπο υπάρχουν. Οι γυναίκες που έχουν εισχωρήσει έχουν την ιδιότητα του Βουλευτή του Δικαστή.
    Οι Ο΄ αναφέρουν την Δεββώρα ως Κρίτρια; Δεν ξέρω αλλά πιθανολογώ πως όχι.

    Φυσικά και τα λέω αυτά προβοκατόρικα και για να φέρω τη κατάσταση στο απροχώρητο… Εράστρια; Τι λέτε ρε, θέλετε να φέρετε τη γυναίκα στο ίδιο επίπεδο με τον Άνδρα στον έρωτα; Τα ύστερα του κόσμου! Πάτε ενάντια στη Φύση.

  14. Παναγιώτης K. said

    8. Το «σύντροφος» είναι τριγενές και δικατάληκτο σύμφωνα με την παλιά γραμματική (με τη νέα τι συμβαίνει;) οπότε μπορούμε να πορευόμαστε έτσι χωρίς να ενοχλούνται οι…συντρόφισσες!

  15. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ο Παλαμάς, πάντως, στο ποίημα «Τι λένε οι μόλοι» (από τους «Καημούς της λιμνοθάλασσας») θεωρεί τη θάλασσα συντρόφισσά του. Πάντα πρωτοπόροι οι ποιητές 😊:
    Μόνος με την απάτητη αμμουδιά μου
    κι εγώ·
    κανείς να με γνοιαστεί.
    Μα ω θάλασσα τετράπλατη, μπροστά μου
    παρηγοριά, συντρόφισσα, και καταλύτρα Εσύ!

  16. Λεύκιππος said

    Επειδή χρησιμοποιήθηκε ο όρος ιδιοκτήτης μήπως θα έπρεπε ιδιοκτήτρια, καθώς ανήκει σε γυναίκα; λέμε τώρα…..

  17. LandS said

    7
    Το εράστρια θεωρείται ισοδύναμο με το ερωμένη;
    Όχι η ερωμένη είναι κάποιου εραστή. Η μεγάλη εράστρια Ντόνα Τζιοβάνα είναι ανάλογο με τον μεγάλο εραστή Ντον Τζιοβάνι.

  18. Aghapi D said

    7 Το εράστρια θεωρείται ισοδύναμο με το ερωμένη;

    Εράστρια είναι ενεργητικός «ρόλος», ερωμένη είναι παθητική

  19. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Η κ. Δήμητρα Κογκίδου ήταν κοσμητόρισσα κατά το διάστημα 2008-13. Σήμερα είναι η κ. Δόμνα Κακανά.
    http://www.educ.auth.gr/educdrupal/el/diatelesantes
    Προσέξτε και το «Διατελέσαντες Κοσμήτορες/ισσες» αν και θα έπρεπε «Διατελέσαντες/σες Κοσμήτορες/ισσες».

  20. Αγγελος said

    H γιαγιά μου έλεγε συχνά «εράστρια». Είμαι σίγουρος ότι δεν το έκανε από φεμινισμό, δεν ξέρω όμως αν το έλεγε γι’ αστείο ή αν της ερχόταν φυσικό.

  21. Conspiraki Theologist said

    Η κρίτρια είναι απ’ την Κρήτη, στον προφορικό. Ο κριτής, που κατεβάζει τον τόνο στη λήγουσα, μπορεί να κατάγεται απ’ όπου θέλει.

  22. Πώς δεν είπαμε και τίποτα για το ερώμενος/ερωμένος.

  23. antonislaw said

    Σε ένα από το μακρινό ίσως πια 2004 άρθρο της καθηγήτριας της Άννας Φραγκουδάκη στη σελίδα 244, για αυτά που συζητάμε διαβάζω για τις λέξεις που υπάρχει δυσκολία κατά τη συντάκτρια να γίνουν αποδεκτές καθώς αφορά ιδιότητες που δεν είναι(το 2004) κοινωνικά αποδεκτές για τις γυναίκες και αναφέρει:
    «γιατρέσα, δικηγορέσα, μηχανική, τοπογράφισα, αεροπόρισα, χειρουργέσα, οικονομολόγισα, υδραυλική, ηλεκτρολόγισα, οδηγήτρια (αυτοκινήτου), αστυνόμισα, πυροσβέστρια, γυναικολόγισα, τραπεζίτρια, χρηματίστρια, εργολάβισα, επισημόνισα»

    (Επιστημονικό συμπόσιο: Χρήσεις της γλώσσας-3 με 5 Δεκεμβρίου 2004).

    Παρατηρώ ότι από όλες αυτές (αν εξαιρέσει κανείς τις σε -έσα που προσωπικά μου φαίνονται κακόηχες) έχουν καθιερωθεί πλήρως η πυροσβέστρια, η τραπεζίτρια, η χρηματίστρια και η επιστημόνισσα.
    Ενδιαφέρον και για την οδηγήτρια, που αν και υπάρχει ως λέξη δεν χρησιμοποιείται για τη γυναίκα οδηγό παρά μόνο ως επίθετο της Παναγίας.

    Click to access 7b_Fragoudaki_Kyriarxes_idees.pdf

  24. antonislaw said

    18 «7 Το εράστρια θεωρείται ισοδύναμο με το ερωμένη;

    Εράστρια είναι ενεργητικός «ρόλος», ερωμένη είναι παθητική»

    Στο μεσοπόλεμο κυκλοφόρησε το πολύ τολμηρό για την εποχή Η Ερωμένη της, της Ντόρας Ρωζέττη(ψευδώνυμο) που αναφερόταν σε ομοερωτικό γυναικείο έρωτα, δεν μπορώ να θυμηθώ όμως-δεν το έχω πρόχειρο- πως αναφερόταν στο έργο η ίδια η πρωταγωνίστρια, που είχε τον ενεργητικό ρόλο στη σχέση… να αναφερόταν ως εράστρια; δεν το θυμάμαι δυστυχώς

  25. ΣΠ said

    23
    Τα περισσότερα από τα προτεινόμενα δεν χρειάζονται. Όπως γράφει ο Νικοκύρης στο 17β, μια χαρά στέκουν τα θηλυκά σε -ος: γιατρός, δικηγόρος, μηχανικός κλπ.

  26. Avonidas said

    Καλημέρα.
    Όπως επισήμαναν κι άλλοι, ή «ερωμένη» είναι το θηλυκό του ερώμενου, όχι του εραστή. Δεν θα ήταν γραμματικά σωστό, εκτός από αδόκιμο, να πούμε π.χ. «ερωμένη των γραμμάτων», γιατί θα σήμαινε εκείνη που την αγαπούν τα γράμματα, όχι εκείνη που αγαπά τα γράμματα.

  27. Γιάννης Κουβάτσος said

    23:Μια χαρά δεν στέκουν, αλλά τι να κάνουμε που η γλώσσα δεν προσφέρει ευρέως αποδεκτές λύσεις. Το γνήσιο γλωσσικό αίσθημα των απλών ανθρώπων πάντως (πριν τους το καταστρέψει η πολλή τηλεόραση) δημιούργησε το γιατρίνα, το δικηγορίνα κλπ.

  28. Α. Σέρτης said

    12
    «ο αρσενικός τύπος έχει και λιγάκι αμφίβολο τον τόνο (ευρετής, αλλά εφευρέτης)»

    Μπα, καμμία αμφιβολία: «εφευρετής» είναι το σωστό

  29. […] Πριν από μερικές μέρες μια φίλη γλωσσολόγος αναρωτήθηκε στη σελίδα της στο Φέισμπουκ: Ο πιθανός θηλυκός τύπος του “κριτής” με προβληματίζει κι εμένα εδώ και χρόνια, επιπλέον επειδή είμαι επιμελήτρια περιοδικού. Στο Google “η κριτής” εμφανίζεται πρόσφατα κυρίως, στο “Η κριτής του GNTM”. Κι αν είναι 2 ή 3 γυναίκες; Αν διαβάζετε ή ακούτε “οι… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/07/04/kritria/ […]

  30. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    16 Δες σε ποιο σημείο χρησιμοποίησα τον όρο «ιδιοκτήτης»

    19 Ναι, η ΔΚ ήταν η πρώτη. Αλλά το λάθος με τη μετοχή πρέπει να διορθωθεί

    23 Χρήσιμο να ανατρέχουμε σε παλιότερα άρθρα

  31. geobartz said

    Στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ το γραμματικό γένος δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με το φύλο. Από δω και πέρα, τη γλώσσα την διαμορφώνει ο (ανώνυμος) λαός, και όχι οι βαρεμένοι, σαν και μένα, έστω κι αν δηλώνω γλωσσολόγος (μια και στο Ελλαδιστάν είμαι ότι δηλώνω). Ας κάνω μερικά …επιδερμικά σχόλια:

    (α) «Αν διαβάζετε ή ακούτε «οι κριτές», πόσο πιθανό είναι να σκεφτείτε ότι μπορεί να αναφέρεται σε γυναίκες; Η ανακρίτρια μια χαρά, η κρίτρια γιατί όχι»;
    # Μή έχοντας ουσιώδη κρίση για τους κριτές, αρπάζω οξεία συριζίτιδα!

    (β) «Μια κριτής, λοιπόν, αλλά και παρουσιάστρια. Το ένα έχει έμφυλο (θηλυκό) τύπο, το άλλο φοράει μουστάκια. Γιατί άραγε αυτή η διαφορά μεταχείρισης»;
    # Έλα ντε! Ας την προτρέψουμε να φοράει μπούργκα!

    (γ) «όσες και όσοι συμμετέχουν βαθμολογούνται από την κριτική επιτροπή».
    # Να που στη κριτική επιτροπή φοριούνται μόνο φουστάνια!

    (δ) «Ο αναμενόμενος θηλυκός τύπος του κριτή θα ήταν «κρίτρια», όπως φαίνεται από σύνθετα όπως υποκρίτρια κτλ».
    # Οι χημικοί λένε ότι αν σε μια «ένωση» αλλάξει ένα στοιχείο, τότε γίνεται πολύ διαφορετική, π.χ, από υγρό σε αέριο κλπ. Πάει λοιπόν. Εξαερώθηκε η «κρίτρια»!

    (ε) «συστήνεται ως «πρυτάνισσα» κι ας ξενίζει κάποιους».
    # Η μισή ξινίλα δικιά της και η άλλη μισή των «κάποιων».

    (ς) «συνειδητή χρήση του από πολλές βουλεύτριες, κυρίως του ΣΥΡΙΖΑ»
    # Αυτές δεν βουλεύονται αλλά «βουλευτριάζονται» (κατά το εκστασιάζονται!)

    (ζ) «δεν ταυτίζεται βέβαια η χρήση έμφυλων τύπων με την αριστερή πολιτική τοποθέτηση. Η Αντιγόνη Λυμπεράκη, του Ποταμιού…»
    # Να και μια ενδημική τροπή. Τα δυνατά μας σύντροφοι και θα πετύχουμε …πανδημία!

    (η) «η διακριτή παρουσία των γυναικών ως θεατριών στο θέατρο»
    # Θεατριούσες (κατά το θεούσες)

    (θ) «Ο τύπος «εράστρια», πάλι, δεν έχει καθιερωθεί»
    # Πού θα μας πάει? Προς το παρόν ας προσπαθήσουμε για το «φαλλάστρια»!

    (ι) «Οπότε, κρίτρια, θεάτρια, εράστρια».
    # Ας πάρουμε την κατηφόρα και όπου βγει!

  32. sarant said

    28 Ο εφευρετής είναι «το σωστό» σε εκείνη τη γλώσσα που δεν μιλιέται από σημερινούς ανθρώπους, που λέει «εχεμυθία» και «περιεργία».

  33. @ 28 Α. Σέρτης said

    >>Μπα, καμμία αμφιβολία: «εφευρετής» είναι το σωστό.

    Σύμφωνα με ποιο περιγραφή;

  34. Α. Σέρτης said

    33
    «Σύμφωνα με ποια περιγραφή;»

    Την ελληνική

  35. Έτσι, ε; 🙂

  36. Α. Σέρτης said

    32
    Οπότε, να συναγάγω ότι εσείς, που μιλάτε τη σημερινή εκείνη την άλλη γλώσσα, λέτε «ακριτομύθια»…
    Μάλιστα…

  37. @ 36

    Α… δεν ήξερα πως ΑΚΡΙΤΟΜΥΘΙΑ και ΕΧΕΜΥΘΙΑ πρέπει να έχουν το ίδιο τονισμό.

  38. ΓΤ said

    Δολοφονία Ζακ Κωστόπουλου: 2 μήνες μετά την καταδίκη του σε 10ετή κάθειρξη, ο μεσίτης αποφυλακίζεται…

  39. antonislaw said

    31 «28 Ο εφευρετής είναι «το σωστό» σε εκείνη τη γλώσσα που δεν μιλιέται από σημερινούς ανθρώπους, που λέει «εχεμυθία» και «περιεργία».»

    36 «32
    Οπότε, να συναγάγω ότι εσείς, που μιλάτε τη σημερινή εκείνη την άλλη γλώσσα, λέτε «ακριτομύθια»…
    Μάλιστα…»

    Δηλαδή όποιος λέει εχεμύθεια πρέπει κατά αναγκαία συνεπαγωγή να λέει και ακριτομύθια;

    Εχεμύθεια αλλά ακριτομυθία στη νεοελληνική κοινή.

    https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%B1%CE%BA%CF%81%CE%B9%CF%84%CE%BF%CE%BC%CF%85%CE%B8%CE%AF%CE%B1&dq=

    https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%B5%CF%87%CE%B5%CE%BC%CF%8D%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B1&dq=

  40. antonislaw said

    39
    Ο Νικοκύρης σε παλιό (2011) σχόλιο στη λεξιλογία είχε γράψει:
    «Ο Γεωργακάς λημματογραφεί και τους δυο τονισμούς, και ακριτομΥθια, και ακριτομυθΙα, και λέει ότι ο προπαροξύτονος προήλθε από τον παροξύτονο κατ’ αναλογία προς την εχεμύθεια. Ο Μπ. ίσως θέλει να κάνει τελειότερη την αναλογία και γιαυτό γράφει το εσφ. -μύθεια, που είναι εσφαλμένα εσφαλμένο διότι, όπως λες, σπάνιο. Το καλό εσφαλμένο είναι το -μύθια, που έχει ανευρέσεις σε δόκιμους συγγραφείς (ο Γεωργακάς αποδελτιώνει Ξενόπουλο). Εικάζω ότι παλιότερα θα γραφόταν πολύ το ακριτομύθια. Το θυμάμαι και στον Καραγάτση αλλά μπορεί να πέφτω έξω.

    Το αστείο είναι ότι το ΕΛΝΕΓ δεν έχει την ετυμολογία της λέξης ακριτομυθία. Αν την ξέρεις, πας στο λ. εχεμύθεια όπου αναφέρει και την ακριτομ.

    Και σε μια παλιά εφημερίδα είχα βρει και την πρωτότυπη «ακριτομήθεια».

    Άρα λημματογραφημένοι και οι δύο τύποι ακριτομύθια και ακριτομυθία

    https://www.lexilogia.gr/threads/%CE%B5%CF%87%CE%B5%CE%BC%CF%8D%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%AC-%CE%B1%CE%BA%CF%81%CE%B9%CF%84%CE%BF%CE%BC%CF%85%CE%B8%CE%AF%CE%B1-%CF%8C%CF%80%CF%89%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B9%CF%87%CE%BF%CE%BC%CF%85%CE%B8%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BC%CF%85%CE%B8%CE%AF%CE%B1.8315/

  41. ΓΤ said

    Ζαούτης: «Η Ευρώπη μπαίνει στο κόκκινο».
    https://www.iefimerida.gr/ellada/koronoios-ektakti-enimerosi-poreia-pandimias-eody

  42. sarant said

    36 Τη σημερινή γλώσσα τη βρίσκουμε αποτυπωμένη στα λεξικά.

  43. Μανώλης Σαβοριανάκης said

    Δε νομίζω ότι η πολιτική ορθότητα πρέπει να καθορίζει σε τέτοιο βαθμό τη γλώσσα. Προφανώς (και ευτυχώς) η ισοτίμηση ανδρών-γυναικών προχωράει και αυτό θα έχει επίδραση και στη γλώσσα, αλλά τύποι σαν το «πρυτάνισσα» μόνο γέλιο προκαλούν στους περισσότερους, προς το παρόν. Ομολογώ πως εν προκειμένω ανήκω στους περισσότερους. Μπορεί, βέβαια, σε δέκα χρόνια να έχει επικρατήσει ή μπορεί και όχι. Δεν επικράτησαν άλλωστε όλα τα δημοτικιστικά «ορθά» που προσπάθησε να επιβάλει ο Ψυχάρης ή και ο Τριανταφυλλίδης ακόμα. Θα έχει ενδιαφέρον να είμαστε σε αυτόν τον κόσμο σε δέκα χρόνια και να το συζητήσουμε ξανά.

  44. defterin said

    Καθώς διάβαζα το άρθρο και πριν φτάσω στην αναφορά ήδη σκεφτόμουν «μα είναι προφανές, είναι λόγω του μήκους». Ναι, ίσως να υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που συνεισφέρουν λίγο, αλλά κι εγώ βρίσκω ότι ο χαμηλός αριθμός συλλαβών είναι καθοριστικός στο γιατί χτυπάει άσχημα στο γλωσσικό ένστικτο.

    Μιας και γίνεται αναφορά και για τις κύπριες βουλεύτριες, υπάρχουν και κύπριες κοσμητόρισσες π.χ. στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ο όρος μου ακούγεται όσο κοινός όσο και ο επίκοινος «η κοσμήτορας». Μου δημιουργείται λοιπόν η εντύπωση ότι ίσως στην κυπριακή εκδοχή της Κοινής Ελληνικής να γίνονται τα θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά κάπως πιο εύκολα δεχτά; Ίσως λόγω του διαλεκτικού υποστρώματος το οποίο δεν έχει στιγματίσει *τόσο πολύ* τύπους όπως βουλευτίνα, δικαστίνα, λογιστίνα κλπ (αν και δεν θα τους χρησιμοποιήσουμε ποτέ επίσημα ή όταν επιλέγουμε να μιλήσουμε στην Κοινή). Ίσως κάνουμε την αντιστοιχία κυπρ. -ίνα -> κοιν. -τρια.

  45. BLOG_OTI_NANAI said

    Εράστρια = 1826
    Θεάτρια = 1848
    Κρίτρια = 1902

    Τα παλαιότερα νεοελληνικά που βρήκα:

  46. nikiplos said

    Καλημέρα σε όλους. Θυμάμαι την εκπομπή Κριαρά στα 80ς, που είχε σατιρίσει κι ο Χάρυ Κλυνν όχι εξαιτίας του καθηγητού, αλλά εξαιτίας των τεχνικών της ΕΡΤ. Σε μια εκπομπή του είχε μιλήσει για δόκιμους όρους: Συγγράφισσα και Γραμμάτισσα.
    Την άλλη μέρα έθεσα τα ερωτήματα στον υπερσυντηρητικό φιλόλογο των νέων ελληνικών.
    -Κι εγώ αμάρτησα παιδί μου, αλλά δεν το έκανα θέμα. (με τη γνωστή χειρονομία)
    ήταν τότε η απάντησή του.38 χρόνια έκτοτε, ακόμη το κάστρο της συγγράφισσας και της γραμμάτισσας δεν έχει εκπορθηθεί.

  47. nikiplos said

    46@ βρήκα και το σημείο που είχε σατιρίσει ο Χάρρυ Κλυνν

  48. Nestanaios said

    10. «Άλλωστε σε μερικά χρόνια οι θηλυκοί τύποι θα έχουν καθιερωθεί και δεν θα ξενίζουν κανέναν.».

    Το γένος αδυνατίζει την γλώσσα. Μειώνει το επίπεδο. Αλλά αν αυτό είναι που εμείς θέλουμε, οι άλλοι δεν έχουν λόγο.

    29. έχουμε «κριτ-ης». Το θέμα είναι «κριτ» ό,τι και αν σημαίνει αυτό. Αν προσθέσουμε αρσενική πτωτική κατάληξη έχουμε «κριτ-ης», θηλυκή «κριτ-η» (ιωνική), «κριτ-α» (δωρική) και «κριτ-ιτρια» η «κριτ-ισσα» νεοελληνική. Ενδεχομένως να υπάρχουν και πολλές άλλες. Το ζητούμενο είναι να μείνει το θέμα αναλλοίωτο.

  49. Corto said

    Χαίρετε!
    Φρονώ ότι αν κανείς πει «θεάτρια», οι 99 στους 100 θα καταλάβουν γυναίκα ηθοποιό του θεάτρου.

  50. ΓΤ said

    Μπαρτζουδιστάν
    https://www.kathimerini.gr/society/561940117/serres-goneis-kleidosan-ta-paidia-sto-aytokinito-kai-pigan-gia-soyvlakia/

  51. antonislaw said

    43
    «αλλά τύποι σαν το «πρυτάνισσα» μόνο γέλιο προκαλούν στους περισσότερους, προς το παρόν. Ομολογώ πως εν προκειμένω ανήκω στους περισσότερους. Μπορεί, βέβαια, σε δέκα χρόνια να έχει επικρατήσει ή μπορεί και όχι. Δεν επικράτησαν άλλωστε όλα τα δημοτικιστικά «ορθά» που προσπάθησε να επιβάλει ο Ψυχάρης ή και ο Τριανταφυλλίδης ακόμα. Θα έχει ενδιαφέρον να είμαστε σε αυτόν τον κόσμο σε δέκα χρόνια και να το συζητήσουμε ξανά.»

    Εντελώς ενημερωτικά η συζήτηση έχει ήδη σχεδόν 10 χρόνια, από την πρώτη καταγραφή του πρυτάνισσα στο βικιλεξικό το 2014 και βέβαια το άρθρο κλπ του Νικοκύρη.
    Προσωπικά θεωρώ τον όρο καθιερωμένο, άλλωστε μέχρι πέρυσι ήμουν και φοιτητής, δεν είμαι θέλω να πω αποκομμένος από την τρέχουσα γλώσσα και στα πανεπιστήμιά μας.
    Νομίζω ότι κάτι που μας προκαλεί το γέλιο δεν είναι ασφαλές κριτήριο καθιέρωσης. Και εμένα αυτό το καλησπέρα από τις δώδεκα το μεσημέρι, όταν ο ήλιος είναι ντάλα, ειδικά το καλοκαίρι, αστείο μου φαίνεται αλλά πρέπει να κρίνω ότι μάλλον τείνει να καθιερωθεί (προσωπικά δεν το χρησιμοποιώ και προσφωνώ γεια σας ή χαίρετε)

    https://el.wiktionary.org/wiki/%CF%80%CF%81%CF%85%CF%84%CE%AC%CE%BD%CE%B9%CF%83%CF%83%CE%B1#%CE%86%CE%BB%CE%BB%CE%B5%CF%82_%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%AD%CF%82

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/11/14/prytanis/

  52. Μαρία said

    50
    https://epiloges.tv/serres-kleidosan-ta-4-paidia-toys-sto-a/

  53. 11: Η συνθέτης Αλαγιάννη, κι η συνθέτρια Αλαγιάννη…

  54. sarant said

    43 Σωστό είναι ότι σε 10 χρόνια θα το δούμε πιο καθαρά. Βέβαια, στα 10 χρόνια που πέρασαν είδαμε ότι ο όρος βουλεύτρια, από σχεδόν ανύπαρκτος που ήταν, καθιερώθηκε αλλά αυτό δεν προδικάζει κάτι για άλλους έμφυλους τύπους.

    44 Μπορεί και να είναι σωστή η εικασία σου για την Κύπρο -η οποία επίσης πρωτοπορεί στους αναλογικούς τύπους (έχει παράξει, εισάξει, εξάξει)

    45 Μπράβο, ωραία ευρήματα

    46 Ίσως εκπορθηθεί από το «η γραμματέα» (που δεν άρεσε στον Κριαρά)

    49 Λες; Απίθανο το βρίσκω

    53 Πλουραλισμός, πού να δεις τη σκηνοθέτρια (η σκηνοθέτις, η σκηνοθέτιδα, η σκηνοθέτης, η σκηνοθέτρια)

  55. Ενδιαφέρουσα λεκτική επιλογή προς σχολιασμό. Τελικά, ίσως ο ήχος να παίζει μεγαλύτερο ρόλο στη γραμματική από όσο νομίζουμε. Από όσα διάβασα, πιο λογική μου φαίνεται η εξήγηση ότι το επίθημα -ιτρια χρησιμοποιείται στα σύνθετα (π.χ. ανταποκρίτρια, ανακρίτρια) και όχι στο απλό (π.χ. κρίτρια) επειδή στα σύνθετα «χάνεται» λόγω του μήκους της λέξης. Αντίθετα στον απλό τύπο επιδρά πολύ έντονα στο ηχητικό αποτύπωμα της λέξης και μας προκαλεί αποστροφή.

  56. Μια χαρά μπορούμε να τα χρησιμοποιούμε και να τα συνηθίζουμε.
    Συνηθίσαμε και την δράστιδα (που παλιά μόνο η δράστις γραφόταν και λεγόταν) αλλά και η δράστρια, βλέπω.
    https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%B1

  57. Κυριάκος said

    50: Βούλγαροι ήταν όμως. Οι Μπαρτζουδιστανοί είδαν τα παιδιά μέσα στο αμάξι και ειδοποίησαν την Αστυνομία.

  58. Σε κάποιες περιπτώσεις, αντί για την κατάληξη -τρια επικρατεί ή συνυπάρχει η κατάληξη -τρα:
    Κλέφτρα, ψεύτρα,… τραγουδίστρα.
    Κάποιο πάτερν ή τυχαίο;

  59. Θράκας said

    Ταξιθέτης,Ταξιθέτρια και Πωλητής και Πωλήτρια υπάρχουν απο παλιά, ούτε ξινίζουν ούτε στραβώνουν κάτι γλωσσικά.Μια χαρά ασχολίες είναι,για όλους και για όλες.Λαϊκά επαγγέλματα.

  60. sarant said

    58 To -τρα είναι λαϊκό. Πλανεύτρα, ξελογιάστρα αλλά και ζυμώτρα, μοδίστρα (από μοδίστα) ή η υπηρέτρα του Παπαδιαμάντη.

  61. Aghapi D said

    https://archive.org/details/pollucisonomasti01polluoft/page/98/mode/2up
    Μού έστειλαν αυτό στο facebook αλλά δέν ξέρω να αναρτώ εικόνες
    Αναφέρονται η θεάτρια και η συνθεάτρια

  62. BLOG_OTI_NANAI said

    H TLG-E εμφανίζει ευρήματα σε φραγκμέντα του Αριστοφάνη (5ος αι. π.Χ.) και στον Πολυδεύκη (2ος αι. μ.Χ.):

  63. Spiridione said

    45.
    Θεάτρια = 1848

    Επειδή το θεάτρια (και συνθεάτρια) υπάρχει στο Ονομαστικό του Πολυδεύκους, υπάρχει και σε διάφορα λεξικά που έχουν αρχαίες λέξεις (Άνθιμου Γαζή, Κούμα κτλ). Στον Σομαβέρα υπάρχει θεάτρια, θωρέτρα και θωρέτρια (θωρετής υπάρχει και στον Βλάχο).
    https://books.google.gr/books?id=-mxpAAAAcAAJ&pg=PA453&dq=%22%CE%B8%CE%B5%CE%AC%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjcutmhj9_4AhUgwAIHHe-9AgkQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%CE%B8%CE%B5%CE%AC%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%B1%22&f=false

  64. sarant said

    63 Θωρετής και θωρέτρ(ι)α από το θωρώ, ε; Κοίτα να δεις!

  65. BLOG_OTI_NANAI said

    Συνθεάτρια, στο Liddell – Scott έχει τη σημασία «βλέπω μαζί», αλλά στη Σούδα που αναφέρεται στη Θεοδώρα, ίσως σημαίνει τις συναδέλφισσες ηθοποιούς:

  66. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    -δότρια (ωαρίου π.χ)

    -προδότρια, προδότρα

    -Το θηλυκό του πότη, πώς; πότισσα ή πότρια.

    -κρίτρα (τα), οι αμοιβές τον κριτών 🙂 που το πέτυχα όταν το γκούγκλαρα, καθώς είχα την σιγουριά ότι λέμε και κρίτρα την κρίτρια.

    Σε -τρα θηλυκό, συνάντησα και την νυχτοπαρωρίτρα
    https://greek_greek.en-academic.com/110735/%CE%BD%CF%85%CF%87%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B1%CF%81%CF%89%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82

    61 >>θεάτρια και η συνθεάτρια
    όπως συνακροάτρια
    και συνσκηνοθέτρια 🙂

  67. Μανώλης Σαβοριανάκης said

    54 Nίκο, συγγνώμη αλλά ο τύπος «βουλεύτρια» δεν έχει καθιερωθεί προς το παρόν. Εμφανώς χρησιμοποιείται από όσους θέλουν να τον καθιερώσουν και στους κύκλους τους, προφανώς, έχει καθιερωθεί. Για να κάνω και την αυτοκριτική μου, χρησιμοποιώ τον τύπο «συναδέλφισσα», αν και δεν μου βγαίνει αβίαστα (πιέζομαι, για να είμαι πιο σαφής), αλλά έχω καλό λόγο. Όταν τον χρησιμοποιώ, δηλώνω και πολιτική-συνδικαλιστική ταυτότητα, κάτι αναγκαίο, ιδιαίτερα στον ιδιωτικό τομέα, που πολλοί έχουν ανάγκη να δηλώνεται η ταυτότητα αυτή. Με άλλα λόγια, θυσιάζω την αισθητική μου (δεν είναι ζήτημα γραμματικής ορθότητας, ούτως ή άλλως) για έναν ανώτερο σκοπό. 🙂

  68. Αγγελος said

    Σε κάποιον «ενάλιο διάλογο» του Λουκιανού, μία νύμφη λέει στην άλλη «Ἔoικας, ὦ Γαλάτεια, οὐκ ἐραστὴν ἀλλ’ ἐρώμενον ἔχειν τὸν Πολύφημον, οἷα ἐπαινεῖς αὐτόν.»

  69. Πάντως, τα μαθήτρια, πωλήτρια, καθηγήτρια αποτελούν διαδεδομένα και απόλυτα αποδεκτά πρότυπα για κρίτρια και παρόμοια.

  70. sarant said

    67 Άλλο «έχει καθιερωθεί» κι άλλο «έχει επικρατήσει». Έχει καθιερωθεί σημαίνει ότι βγάζει πολλές χιλιάδες εμφανίσεις -και, οπως γράφω και στο άρθρο, από βουλεύτριες όλου του φάσματος.

  71. Corto said

    54 (Sarant) ως προς σχ.49:

    Η συντριπτική πλειοψηφία του κόσμου δεν ασχολείται με φιλολογικά ζητήματα, οπότε νομίζω ότι το «πρόθεμα» θεατΡ- εξαιτίας του ρω παραπέμπει απευθείας σε θέατΡο, πολλώ δε μάλλον εφόσον δεν υπάρχει και διακριτός λεκτικός τύπος μεταξύ άνδρα ηθοποιού και γυναίκας ηθοποιού.
    Η θεάτρια θυμίζει και την θεατρίνα εξάλλου σε πιο κυριλέ μορφή.

  72. Α. Σέρτης said

    57/50
    Ωχ καημένε… άλλη μια τζάμπα μαγκιά επέδειξε κι άλλη μια αδέσποτη σφαίρα έριξε το παλλουκάρι στον «οχτρό»
    Σιγά μην εντρυφούσε σε τέτοιες λεπτομέρειες…

  73. Γιάννης Κουβάτσος said

    50,57: Τους άφησαν να συνεχίσουν το ταξίδι επιστροφής στη χώρα τους, λέει. Δεν τους απαγγέλθηκαν κατηγορίες; Δεν πέρασαν αυτόφωρο;

  74. alexisphotogr said

    καλησπέρα,
    να προσθέσουμε στην παραπάνω ασυμφωνία το ομαλότατο «νικήτρια», αλλά το σπάνιο «ολυμπιονικήτρια / ολυμπιονίκισσα» και το ανύπαρκτο «παραολυμπιονηκήτρια / παραολυμπιονίκισσα».
    Πρόσφατα, από δημοσιογράφο άκουσα και τον τύπο «συγγένισσα». Και ενώ αρχικά μου φάνηκε περίεργο, ο τρόπος που ενσωματώθηκε στο στη ροή του λόγου του, το εξομάλυνε χωρίς δεύτερες σκέψεις.
    Ευχαριστώ

  75. π2 said

    H θεάτρια μαρτυρείται και επιγραφικά, και μάλιστα σχετικά πρώιμα (Αθήνα, 1ος αι. π.Χ.): https://inscriptions.packhum.org/text/232286

  76. Μαρία said

    74
    Πρόσφατα … συγγένισσα.
    Μα πού ζεις!

  77. Ναι, ναι κι εγώ θυμάμαι τη συγγένισσα από το στρατό, πριν μερικές δεκαετίες…

  78. alexisphotogr said

    @76
    Δύσκολα το ακούς σε δημόσιο λόγο.
    Τουλάχιστον εγώ δεν το συναντώ συχνά.

  79. sarant said

    76-78 Είναι παμπάλαιο αλλά λαϊκό

    75 Α μπράβο! Μηνοφίλα η θεάτρια

  80. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας.
    Μετὰ ἀπὸ ἔνα δύσκολο δεκαπενθήμερο (βάψαμε τὸ σπίτι) ἐπανέχομαι Δημήτριος (μέχρι νὰ φύγουμε γιὰ τὰ Θερμιά).

    Στὰ θέματα τῆς γλώσσας προτιμῶ τὴ φυσικὴ ἐξέλιξη. Ὅπως λέγαμε παλιά, ἡ ζωὴ θὰ δείξει.

    Ἂς μὴν τὸ ζορίζουμε τὸ πράμα. Ὁ ἐμβρυουλκὸς κάνει καὶ ζημιὲς καμιὰ φορά.

  81. ΓΤ said

    @57, 73

    Μα ασφαλώς υπάρχουν καλοί Βούλγαροι, αυτοί που ειδοποίησαν για τους κακούς 🙂

  82. BLOG_OTI_NANAI said

    67: Από φίλους εκπαιδευτικούς ακούω τον χαιρετισμό «καλώς τη συναδέλφισσα», αν έρθει στην παρέα, ενώ όταν μιλάνε στο τρίτο πρόσωπο λένε πιο συχνά «ήρθε στο σχολείο μια καινούρια συνάδελφος».

  83. Γιάννης Κουβάτσος said

    82: Έτσι ακριβώς.

  84. ΓΤ said

    https://www.newsbreak.gr/ellada/348619/minysi-kata-roympati-sexoyaliki-parenochlisi/

  85. sarant said

    80 Καλώς τον Μήτσο τον φρεσκοβαμμένο

    82-83 Η γλώσσα από μέσα και απ’ έξω, που έλεγε ο ΓΧάρης

  86. Γιάννης Κουβάτσος said

    Εντάξει, να μην ξεπερνούμε τις αντοχές της γλώσσας, να μην ακτιβίζουμε, αλλά, αισθητικά τώρα, είναι ωραίο να λέμε μία κριτής, μία θεατής, μία βουλευτής, μία δικαστής; Εμένα δεν μου ακούγεται ωραία αυτό το πράγμα και είμαι και μάλλον συντηρητικός γλωσσικά (και όχι μόνο, θα πουν κάποιοι πολύ αριστεροί 😉). Δεν φτάνει που αφαιρούμε από τη γυναίκα την ανθρωπιά της, αφού δεν υπάρχει σαν έκφραση ούτε καν το «μία άνθρωπος»*, ξινίζουμε τα μούτρα και στα έμφυλα ουσιαστικά που εκφράζουν πλέον υπαρκτές καταστάσεις;

    *Μπορεί το «άνθρωπος» να περιλαμβάνει άντρες και γυναίκες, αλλά όταν λέμε π.χ. συνάντησα έναν άγνωστό μου άνθρωπο ή στο παγκάκι καθόταν ένας άνθρωπος, εννοούμε πάντα άντρα, έτσι δεν είναι;

  87. Μαρία said

    82
    Πασκίτες τη λάνσαραν στις συνελεύσεις πριν απο 40 χρόνια.

  88. sarant said

    86β Σωστά. Και δεν είναι πολύ συνηθισμένο για μια γυναίκα να λέει «τι τραβάω ο άνθρωπος», λέει «τι τραβάω η γυναίκα».

  89. Μαρία said

    86
    Η Φραγκουδάκη σε μια διάλεξή της στο παιδαγωγικό των δασκάλων πριν 30 χρόνια είχε φέρει ως παράδειγμα τον άγνωστο που χτυπάει το κουδούνι της πόρτας και το διάλογο που διαμείβεται μεταξύ αυτού που τον βλέπει απ’ το ματάκι της πόρτας και του άλλου ένοικου που ρωτάει ποιος είναι. Ένας άγνωστος άνθρωπος = άντρας ή μια άγνωστη γυναίκα.

  90. ΓΤ said

    86@ Δάσκαλος Θ13

    Το είχε τολμήσει πολύ παλιά η Ζωή Καρέλλη, αδερφή του Νίκου-Γαβριήλ Πεντζίκη, με το ποίημα «Εγώ, η άνθρωπος».

  91. geobartz said

    50, ΓΤ 50, 81, Κυριάκος 57, Α. Σέρτης 72, Γιάννης Κουβάτσος 73, said…

    # Στο Στρουθοκαμηλιστάν ανακαλύφτηκε σουβλακιστάν και … βουλγαριστάν. Και στέναξε το Τσιπροστάν. Σέρτικα πράγματα!

  92. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μπράβο που το θυμήθηκες, ρε φίλε… Ας το βάλουμε, είναι θαυμάσιο.

    Ζωής Καρέλλη, «Η Άνθρωπος»

    Εγώ γυναίκα, η άνθρωπος,
    ζητούσα το πρόσωπό Σου πάντοτε,
    ήταν ώς τώρα του ανδρός
    και δεν μπορώ αλλιώς να το γνωρίσω.

    Ποιος είναι και πώς
    πιο πολύ μονάχος,
    παράφορα, απελπισμένα μονάχος,
    τώρα, εγώ ή εκείνος;
    Πίστεψα πως υπάρχω, θα υπάρχω,
    όμως πότε υπήρχα δίχως του
    και τώρα,
    πώς στέκομαι, σε ποιο φως,
    ποιος είναι ο δικός μου ακόμα καϋμός;
    Ω, πόσο διπλά υποφέρω,
    χάνομαι διαρκώς,
    όταν Εσύ οδηγός μου δεν είσαι.

    Πώς θα δω το πρόσωπό μου,
    την ψυχή μου πώς θα παραδεχτώ,
    όταν τόσο παλεύω
    και δεν μπορώ ν’ αρμοστώ.

    «Ότι διά σου αρμόζεται
    γυνή τω ανδρί.»

    Δεν φαίνεται ακόμα το τραγικό
    του απρόσωπου, ούτε κι εγώ
    δεν μπορώ να το φανταστώ ακόμα, ακόμα.
    Τί θα γίνει που τόσο καλά,
    τόσα πολλά ξέρω και γνωρίζω καλλίτερα,
    πως απ’ το πλευρό του δεν μ’ έβγαλες.

    Και λέω πως είμαι ακέριος άνθρωπος
    και μόνος. Δίχως του δεν εγινόμουν
    και τώρα είμαι και μπορώ
    κι είμαστε ζεύγος χωρισμένο, εκείνος
    κι εγώ έχω το δικό μου φως,
    εγώ ποτε, σελήνη,
    είπα πως δεν θα βαστώ απ’ τον ήλιο
    κι έχω τόσην υπερηφάνεια
    που πάω τη δική του να φτάσω
    και να ξεπεραστώ, εγώ,
    που τώρα μαθαίνομαι και πλήρως
    μαθαίνω πως θέλω σ’ εκείνον ν’ αντισταθώ
    και δεν θέλω από κείνον τίποτα
    να δεχτώ και δε θέλω να περιμένω.

    Δεν κλαίω, ούτε τραγούδι ψάλλω.
    Μα γίνεται πιο οδυνηρό το δικό μου
    ξέσκισμα που τοιμάζω,
    για να γνωρίσω τον κόσμο δι’ εμού,
    για να πω το λόγο δικό μου,
    εγώ που ώς τώρα υπήρξα
    για να θαυμάζω, να σέβομαι και ν’ αγαπώ,

    εγώ πια δεν του ανήκω
    και πρέπει μονάχη να είμαι,
    εγώ, η άνθρωπος.

    Από τη συλλογή Αντιθέσεις (1957)

  93. Nestanaios said

    71. «θεατΡ- εξαιτίας του ρω παραπέμπει απευθείας σε θέατΡο»

    Έτσι ακριβώς είναι.

  94. Λεύκιππος said

    Και η Ερέτρια είναι εμφυλος τύπος που συνηθίσαμε από την αρχαιότητα, οπότε δεν χτυπάει άσχημα στ αυτιά μας

  95. Ολη την μέρα τα αεροπλάνα πάλευαν την φωτιά στο Σερνικάκι, κοντά στην Αμφισσα, στην άκρη του ελαιώνα, Από το παράθυρό μου φαίνεται κόκκινο το μέτωπο έχοντας σκαρφαλώσει στα ψηλά. Το πρωί θα ξαναπιάσουν την μάχη.

  96. Χρίστος said

    Ο Παλαμάς είναι μέγιστος, μεταξύ άλλων,επειδή δεν έχει τέτοια προβλήματα.
    π.χ στο

    ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΕΦΤΑ ΝΗΣΙΩΝ

    Ζάκυνθο, χαίρε, ολόανθη, Κεφαλονιά, δουλεύτρα,
    Ω Κύθηρα, ω Παξοί,
    Κ΄ εσύ του νου και της καρδιάς, ω Κέρκυρα, μαγεύτρα,
    Και Ιθάκη εσύ ακουστή!

    Χαίρε κ΄ εσύ της Ρούμελης γειτόνισσα, ω Λευκάδα,
    Του αρματωλού φωλιά,
    Ακόμα την ηρωική σου σπέρνει ανατριχάδα
    Του ψάλτη σου η λαλιά.

  97. sarant said

    95 Και σε σκέφτηκα, Τζι. Λένε ότι εκκενώθηκε οικισμός στην Ιτέα;

  98. sxoliko said

    Λιάνα Κανέλλη σε συνέντευξή της στο The Press Project (28/3/2022), μόλις ο δημοσιογράφος την αποκαλεί βουλεύτρια:
    «Καλησπέρα, θα ζητήσω μια χάρη; Διάλεξε το ο, η βουλευτής ή διάλεξε το βουλευτίνα. Εκείνο το βουλεύτρια δε μου ακούγεται καλά, καθόλου, μα το Χριστό δηλαδή, δε μ’ ακούγεται καθόλου καλά. Ή η βουλευτής του ΚΚΕ ή η βουλευτίνα άμα θέλεις οπωσδήποτε να το κάνεις θηλυκό. Γιατί αλλιώς είναι η σκηνοθέτις, της σκηνοθέτιδος, και η σκηνοθέτις με ι δεν υπάρχει στα ελληνικά, είναι μια αηδία».

    0:42 – 1:10
    https://thepressproject.gr/i-liana-kanelli-sto-tpp-eimaste-se-natoiki-epikrateia-kai-eimaste-kai-to-koroido-tis-pareas/

  99. Πέπε said

    > Πώς να το εξηγήσουμε;

    Όλες αυτές οι απόπειρες μορφολογική εξήγησης που παρατίθενται, όσες μιλάνε για αριθμό συλλαβών κλπ., μου φαίνονται να πλησιάζουν στην αλήθεια. Η κρίτρια είναι (αν εξαιρέσουμε εκείνη την εμφάνιση στον 12ο αιώνα και μερικές άλλες εξαιρέσεις) μια καινούργια λέξη, που για να γίνει άνετα κατανοητή πρέπει να μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο με το κριτής. Αν λοιπόν η κρίτρια έχει τρεις συλλαβές και από αυτές μόνο μία είναι κοινή με του κριτή, και αυτή με διαφορά ως προς τον τονισμό μεταξύ των τύπων των δύο γενών, τότε υπάρχει δυσκολία αποδοχής. Μεγαλύτερη απ’ ό,τι στην ανακρίτρια, όπου το ποσοστό κοινών συλλαβών είναι μεγαλύτερο.

    Αυτό όμως δεν ίσχυε πάντοτε. Στα αρχαία τέτοιοι σχηματισμοί (ΧΧΧτρια από το ΧΧΧτής κ.τ.ό.) ήταν αυτονόητα αποδεκτοί, αλλιώς γιατί να υπάρχουν ολωσδιόλου αυτές οι καταλήξεις; Και τη λογική αυτή των αρχαίων τη διατήρησε και η καθαρεύουσα. Όμως σ’ όλο το διάστημα κυριαρχίας των αρχαίων και της καθαρεύουσας υπήρξαν άπειρες περιπτώσεις με άντρες κριτές και ελάχιστες με γυναίκες κρίτριες. Όποτε υπήρξαν τέτοιες, με την απλή εναλλαγή των παραγωγικών καταλήξεων προέκυπτε μια λέξη αυτόματα κατανοητή. Για τα δεδομένα όμως της ΚΝΕ αυτό δεν αρκούσε: χρειαζόταν μια λέξη που να είναι από μόνη της κατανοητή, όχι εν αναφορά προς άλλην. Και αφού η κρίτρια είχε ειπωθεί ελάχιστα, δεν πληρούσε αυτή την προϋπόθεση.

    Και η παρουσιάστρια τότε; Ναι μεν έχει περισσότερες συλλαβές όμοιες με τον παρουσιαστή, σε σχέση με το προηγούμενο ζεύγος, αρκετές μάλιστα όμοιες ακόμη και ως προς τον τονισμό (πα-ρου-σι: προτονικές συλλαβές και στους δύο τύπους), αλλά επιπλέον δηλώνει και κάτι που πρέπει να υπήρχε ως σημαινόμενο τουλάχιστον από τις απαρχές της ελληνικής τηλεόρασης, και υποθέτω και επί πολλά χρόνια ραδιοφωνίας, δηλαδή από τα χρόνια της καθαρεύουσας, οπότε σχηματίστηκε μεν ως τύπος κατανοητός βάσει ετυμολογίας, αλλά κληρονομήθηκε ως λέξη αυτοτελώς οικεία αφού είχε ήδη ακουστεί και τριφτεί.

    Το γιατί δε συνέβη το ίδιο με τη θεάτρια δεν μπορώ να το εξηγήσω. Ξέρω μόνο ότι τώρα τις προάλλες χρειάστηκε να αναφερθώ σε μια γυναίκα θεατή, ξεκίνησα να λέω «θεάτρια», φρενάρισα λίγο -επειδή το αυτονοήτως σωστό μού φάνηκε κάπως εξεζητημένο- αλλά τελικά το είπα. Πάντως η μόνη διαφορά που βρίσκω ανάμεσα στη θεάτρια και την ακροάτρια είναι ο αριθμός των συλλαβών. Ούτε η παλαιότητα της χρήσης ούτε τίποτε άλλο.

    Με πιο λίγα λόγια: ευκολότερα γίνονται αποδεκτοί όσοι θηλυκοί τύποι έχουν πολλές κοινές συλλαβές με τους αρσενικούς, λαμβανομένου υπόψη και του τονισμού, από δε τους υπόλοιπους, που δεν έχουν πολλές, ευκολότερα όσοι ήταν ήδη οικείοι από την καθαρεύουσα.

  100. Μαρία said

    97
    Το Σερνικάκι.

  101. sarant said

    98 Ναι, το ξέρω ότι η ΛΚ είναι αντίθετη με τη βουλεύτρια, αλλά και τη βουλευτίνα με το ζόρι τη δέχεται.

  102. Μαρία said

    97
    Διαβάζω οτι το μόνο κανάλι που έχει έκτακτα δελτία για τις φωτιές είναι το οπεν. Για τα υπόλοιπα κανάλια δεν υπάρχουν.

    101
    Γουστάρει μόνο τις χορεύτριες 🙂

  103. Πέπε said

    99
    Να, τώρα που είδα και τα πιο πολλά σχόλια βρίσκω και το παράδειγμα της δότριας και της δράστριας. Νομίζω είναι αρκετά αποδεκτοί τύποι. Για καθαρεύουσα απολύτως κανονικοί μεν, αλλά δε θα έλεγα ότι τους έχουμε κληρονομήσει από κει κι ότι μας ήταν ανέκαθεν οικείοι. Και είναι και ολιγοσύλλαβοι. Φαίνονται λοιπόν να έχουν τις πιθανότητες εναντίον τους, αλλά τη διαφορά την κάνει ο τονισμός: Και στο αρσενικό, δότης, δράστης, και στο θηλυκό, δράστρια, δότρια, η μία και μόνη συλλαβή του θέματος είναι αυτή που φέρει τον τόνο. Επομένως χαρακτηρίζει τη λέξη σε βαθμό επαρκή ώστε το θηλυκό να γίνεται κατανοητό ως τύπος άλλου γένους της ίδιας λέξης με το αρσενικό (εν αντιθέσει προς τον κριτή με την κρίτρια) – εννοώ ότι το θηλυκό μοιάζει περισσότερο με το αρσενικό απ’ ό,τι στον κριτή.

  104. Μαρία said

    103
    Της δράστιδος είναι ο καθαρευουσιάνικος τύπος που χρησιμοποιείται.

  105. 80,
    Κι εμείς το ίδιο, μετά από αρκετές
    βαψιμαχίες

  106. # 97

    Από τα δυο μέτωπα που φαίνοντι από εδώ το ένα είναι ελάχιστο και το άλλο (προς Κολοπετεινίτσα) μεγάλο.

  107. BLOG_OTI_NANAI said

    86: Αλλά πάλι, μία από τις υψηλότερες προσωπικές και κοινωνικές αξίες, «η ανθρωπιά», είναι στο θηλυκό.

    Επίσης, για την «ανθρωπή» ο λεξικογράφος Διονύσιος Αίλιος (2ος αι. μ.Χ.) με βάση το Ηρόδ. 5,25 γράφει:

  108. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    102 αναρωτιέμαι για τις ιππεύτριες. Μα στον πληθυντικό πώς τους κάθεται των υπέρ «της βουλευτή». Οι βουλευτές, τις βουλευτές;;

    106. Αγάντα Τζη.
    Πες φωτιές παράστασης, τρελαίνεται κανείς…

  109. # 108

    Το ΒΔ τνήμα της Ιτέας στο οποίο διατάχτηκε προληπτική εκκένωση περιλαμβάνει βενζινάδικα, συνεργεία αυτοκινήτων, μαγαζιά ανθοκομίας, μετάλλων, ξυλείας, σχολείο, νεκροταφείο, δεν έχω υπ’ όψιν μου σπίτια, μάλλον για τα βενζινάδικα έγινε

    Εγώ Έφη μου, το έχω δει όλο πολλές φορές, ευχαριστώ. Ελπίζω να το δει και κανένας άλλος (πχ. ο Λάμπρος ) ανοίγει τα μάτια τουμυαλού και της ψυχής

  110. sarant said

    103 Πρέπει να παίζει ένα ρόλο και ο τονισμός

    108 Ναι, τις βουλευτές λένε -το έλεγε και η Ζωή Κ.

  111. Κιγκέρι said

    Στο σάιτ της Λυρικής πάντως, αποφάσισαν επιτέλους, γιατί στο παρελθόν είχα δει κι άλλους συνδυασμούς, ενώ το γκουγκλ ακόμα ρωτάει «Did you mean Συνεργάτιδα σκηνοθέτρια»:

    >>…Δραματουργία – Συνεργάτρια σκηνοθέτρια
    Αγγέλα-Κλεοπάτρα Σαρόγλου

    https://www.nationalopera.gr/aithousa-stavros-niarxos/kentrikis-skini-opera/item/3583-oi-gamoi-tou-figkaro

  112. Γιάννης Κουβάτσος said

    Τις βουλευτές! 😂 Κι είναι ελληνικά τώρα αυτό το πράγμα… Τις βουλεύτριες τούς ξινίζει.

  113. sarant said

    111 Μπράβο στη Λυρική

  114. Nestanaios said

    99. «ευκολότερα γίνονται αποδεκτοί όσοι θηλυκοί τύποι έχουν πολλές κοινές συλλαβές με τους αρσενικούς, λαμβανομένου υπόψη και του τονισμού, από δε τους υπόλοιπους, που δεν έχουν πολλές, ευκολότερα όσοι ήταν ήδη οικείοι από την καθαρεύουσα.».

    Ένας φιλόλογος δεν επιτρέπεται να σκέπτεται κατ’ αυτό τον τρόπον.

    Τα ονόματα γίνονται αν προσθέσουμε μια πτωτική κατάληξη στο θέμα.
    Τα ρήματα γίνονται αν προσθέσουμε μια ρηματική κατάληξη στο θέμα.

    Το θέμα δεν αλλοιώνεται επειδή η έννοια θα διαφοροποιηθεί και σε λίγα χρόνια δεν θα μπορούμε να συνεννοηθούμε. Σε πολλές περιπτώσεις δεν χρειάζεται να περάσουν λίγα χρόνια. Αρκεί να πας λίγα μετρά ποιο πέρα.

  115. ΚΩΣΤΗΣ ΣΙΜΙΤΣΗΣ said

    Ταξιθέτης – Ταξιθέτρια. Γιατί τότε Σκηνοθέτης – Σκηνοθέτιδα;

  116. sarant said

    115 Σωστό το ερώτημα. Ίσως επειδή οι σκηνοθέτριες θέλουν να ξεχωρίσουν.

  117. π2 said

    Σας έχω κι ένα πιο δύσκολο. Το μύστης είναι στα αρχαία αρσενικό μόνο, όχι επίκοινο, και το θηλυκό του είναι το τριτόκλιτο μύστις. Στα νέα ελληνικά το μύστης είναι επίσης μόνο αρσενικό. Σήμερα που μου χρειάστηκε το θηλυκό, και μάλιστα στον πληθυντικό, δεν ήξερα τι να πω. Μύστιδες θα ήταν γελοίο.

  118. Μαρία said

    117
    Σαν τον δράστη. Θηλ. δράστις και τώρα δράστρια.

  119. π2 said

    118: Ναι, αλλά ενώ το δράστρια χρειάστηκε στη γλώσσα και έτσι πλάστηκε, το μύστρια χτυπάει εξίσου άσχημα με το μύστις.

  120. Κιγκέρι said

    Π2, δεν μπορείς να ντριμπλάρεις χρησιμοποιώντας το «μυημένες»;

  121. π2 said

    120: Το έκανα «μέλη του θιάσου», δηλαδή έβαλα ένα ουδέτερο αντί για ένα άβολο θηλυκό, για να μη βάλω το αρσενικό υπονοώντας ότι είναι επίκοινο…

  122. Μαρία said

    119
    Το χτυπάει άσχημα είναι καθαρά υποκειμενικό.
    Μύστιδες εδώ https://diastixo.gr/arthra/12457-orfikes-mystides-maro

  123. Κιγκέρι said

    Μόλις διάβασα ότι η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν δέχθηκε επίσημη επίπληξη από το κοινοβούλιο σήμερα για την απόφαση της κυβέρνησής της να σφαγιαστούν εκατομμύρια μινκ πριν δύο χρόνια,
    επειδή θεωρήθηκε, αδικαιολόγητα καθώς φαίνεται, ότι μπορούσαν να μεταδώσουν
    μεταλλαγμένα στελέχη του κορονοϊού στους ανθρώπους.

    Τότε λοιπόν, τον Νοέμβριο του 2020, είχα προσέξει σε διάφορους ιστότοπους που μετέδιδαν την είδηση για τις διαδηλώσεις των οργισμένων αγροτών στην Κοπεγχάγη, πχ εδώ: https://www.pronews.gr/amyna-asfaleia/936803_orgi-apo-ekatontades-agrotes-stin-dania-gia-tin-anaitia/
    να αναφέρεται ότι τα πανό των διαδηλωτών έγραφαν:

    «Μέτε, απολυταρχικέ και ξεροκέφαλε τύραννε»

    και είχα σκεφτεί να το στείλω στον Νικοκύρη για να το σχολιάσουμε, αλλά λίγο δίστασα, περισσότερο το αμέλησα, δεν το έκανα και μετά πέρασε ο καιρός του, οπότε το λέω τώρα που ξαναέγινε επίκαιρο!

  124. sarant said

    117κε Μάλλον θα έβαζα μύστιδες. Χωρις να μου αρέσει.

  125. Nestanaios said

    117. Στα αρχαιά υπάρχει μόνο μια κλίση. Δεν υπάρχουν τριτόκλιτα, δευτερόκλιτα και πρωτόκλιτα. Αυτά υπάρχουν στα νέα ελληνικά.

    Ο Μυστις έχει θέμα και κλίνεται. Το θέμα είναι «Μιστ-ιδ».

    Μυστιδ-ς (αποβάλλεται το «δ» και μένουμε με το «μύστις». Θα μπορούσε να είναι «μύστιζ»)
    Μυστιδ-ος
    Μυστιδ-ι
    Μυστιδ-α

    Στα αρχαία δεν υπάρχει αρσενικό και θηλυκό. Το γένος είναι υπόθεση νέων ελληνικών.

  126. 54στ: Πλουραλισμός το 1:1000;

  127. sarant said

    126 Ειρωνικό είναι μπρε

  128. Άλλο: Γιατί τόση αρνητίλα το κοινό σου στο φβ; 🙂

  129. sarant said

    128 Αρνητίλα σε τι; Στην κρίτρια; Στο ΦΒ πολύ περισσότερο σχολιάζουν όσοι έχουν να διαφωνήσουν -αυτό ως γενική παρατήρηση

  130. Ναι, αυτοί που διαφωνούν. Που τους αντικρούεις το επιχείρημα και συνεχίζουν ή εξαφανίζονται.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: