Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα ψωμάκια, διήγημα του Νίκου Παπαπερικλή

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2022


Φέτος έχουμε τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή, οπότε σκέφτηκα να βάλω σήμερα ένα διήγημα με θέμα ακριβώς τη Μικρασιατική εκστρατεία.

Συγγραφέας του είναι ο Νίκος Παπαπερικλής (1908-1988), κομμουνιστής δημοσιογράφος και λογοτέχνης, που κρατούσε από το 1974 έως τον θάνατό του τη στήλη του χρονογραφήματος στον Ριζοσπάστη με το ψευδώνυμο Νίκος Φιλικός. Γεννήθηκε στην Προποντίδα το 1908 και μετά τη μικρασιατική καταστροφή ήρθε πρόσφυγας στην Ελλάδα, πρώτα στην Έδεσσα και μετά στη Θεσσαλονίκη.

To διήγημα δημοσιεύτηκε στον (Νέο) Ριζοσπάστη στις 8 Μαΐου 1932. Το διήγημα έχει τη μορφή της αφήγησης ενός παλιού πολεμιστή προς τον συγγραφέα, καθώς κι οι δυο βρίσκονται κρατούμενοι στο Γεντί Κουλέ στη Θεσσαλονίκη για πολιτικούς λόγους. Πέρα από την καταγγελία της φρίκης του πολέμου, το διήγημα διαπνέεται από την κομμουνιστική αισιοδοξία, αφέλεια πες, της εποχής που γράφτηκε.

Ευχαριστώ τη φίλη Ζωή Γ. για την πληκτρολόγηση. Το κείμενο έχει μονοτονιστεί κι έχει εκσυγχρονιστεί η ορθογραφία.

 

«ΑΠ’ ΤΟ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΜΑΚΕΛΕΙΟ»

Τα ψωμάκια

Η κολεχτίβα ανασαίνει…. ήσυχα, ήσυχα!

Η κολεχτίβα κοιμάται. Ο ύπνος χύνει την ανάπαυση στα βασανισμένα κορμιά των συντρόφων μου και τους φέρνει το γλυκόνειρο, ατόφιο κι΄ ωραίο και λαχταριστό…. Είνε κάτι ευχάριστες απασχολήσεις, συντροφάκο μου, στη φυλακή τη νύχτα, όταν η κολεχτίβα κοιμάται…. Ας σειούνται κι ας αντιλαλούν τα κάστρα του Γεντί -Κουλέ απ’ τις άγριες κραξιές του σκοπού:

– Φύλακεεεες…. γρηγορείτεεεε!!!

Εσύ θα ξετρυπώσεις από κάπου κάποιον «Μπουχάριν». Θα ξεφυλλίσεις κανένα παλιό «Ρίζο» ή θ’ ακούσεις κανένα μεγαλύτερό σου σύντροφο να σου μιλάει για το κίνημα.

Η κολεχτίβα ανασαίνει…. ήσυχα, ήσυχα!

Η κολεχτίβα κοιμάται κι ο ύπνος τής φέρνει την ανάπαυση.

Κι΄ έξω ακούς ν΄ αντιλαλούν οι άγριες κραξιές του φύλακα σκοπού από κάστρο σε κάστρο, από πύργο σε πύργο, από ντάπια σε ντάπια….

– Φύλακεεεες…. γρηγορείτεεεε!!!

Ο σύντροφος Γούναρης σιγομιλάει:

– ….Στο Μπίλετζικ, σε κάποιο ύψωμα, που το λέγαμε Οσμάν τεπέ…. ο λόχος μας κατάντησε διμοιρία…. Μέσα σε μια ρεματιά τους μισούς τους φάγανε οι τσέτες…. Βγήκαμε στο ύψωμα. Βγήκαμε στο ύψωμα κι άρχισε να μας θερίζει κάποιο πολυβόλο, κι ακόμα χαμπάρι…. ο λοχαγός….

Κάπου κάπου φώναζε μονάχα:

– Λοχία Γιαννιό…. Συμμάζεψε τη διμοιρία σου αριστερά.

Ποια διμοιρία; Τέσσερες μονάχα μείναμε στον Γιαννιό. Οι άλλοι μείνανε στο δρόμο. Ξαπλωθήκανε για καλά. Ο φίλος μου Αγουρίτσας απ΄ τα Χάσια τη στιγμή π΄ αναπαυόμαστε στη ρεματιά προτού γίνει ο αιφνιδιασμός μού χασκογελούσε τρώγοντας και μιλώντας για το κοπελάκι του, την Παναγιωτούλαν του δα….

– Η Παναγιωτούλαμ…. τώρα παγέν σκουλ….

– Ζιγκ….Ζιγκ….

Πάρτον κάτω. Έπεσε κάτω μ΄ ένα πνιχτό «ααααα….».

Παραπέρα ο Παμείνος ο φοιτητής τραγουδούσε σιγανά-σιγανά: «Θέλω να δω τον Πάπα….» κι ύστερα τινάχτηκε.

– Μανούλα μου…

Εμείς οι άλλοι συναγερμό…. Ρίχναμε στα τυφλά….

Μα άντε και τώρα να ξετρυπώσεις, πού είναι φωλιασμένο το πολυβόλο….

Αυτό ουρλιάζει. Εμείς ξαπλωμένοι.

Ο λοχαγός διέταξε:

– Σκοπευτής πρώτος, πάρε τας διόπτρας και ανίχνευσε….

Σηκώθηκε. «Τάκα-τάκα-τάκα….» πάρτον κάτω.

– Σκοπευτής δεύτερος….

Σηκώθηκε. «Τάκα-τάκα-τάκα….» πάρτον κάτω.

– Τρουμπλονιστής Γούναρης…. Πάρε τας….

– Πάρτες συ, κυρ λοχαγέ…. φτάνει πια…. Άι σιχτίρ! Πανάθεμα και σένα και τη φάρα που σ΄ έστελνε…. Γιατί μας σκοτώνετε, ε; Γιατί;

Ύστερα απ΄ αυτό οι φαντάροι μουρμουρίσανε κάτι. Εγώ βρίζοντας άρχισα να σέρνομαι με την κοιλιά πίσω απ΄ το προπέτασμα. Οι φαντάροι μ΄ ακολούθησαν. Ο λοχαγός λεμόνι….

****

– Κι΄ ύστερα, σύντροφε Γούναρη;!

…. Ύστερα; Μα τελειώνουν, αυτά, παιδί μου; Τότε πρωτοκατάλαβα μονάχα, πως δεν ήμουν ένα χαζοπρόβατο και στη Μυτιλήνη σκάζοντας δυο χαστούκια στο λοχαγό θυμήθηκα τον Αγουρίτσα από τα Χάσια….

-…. Η Παναγιωτούλαμ…. τώρα παγέν…. σκουλειό….. χα, χα!

Ας σειούνται και ας αντιλαλούν τα κάστρα του Γεντί-Κουλέ από τις άγριες κραξιές του σκοπού….

Ο σκοπός είναι φαντάρος, συντροφάκο μου…. Είναι αδελφός σου. Είναι αίμα από το αίμα σου κι αυτός!….

Πού ξέρεις αν δεν είνε κανένα βλασταράκι κανενός αδικοσκοτωμένου Αγουρίτσα από τα Χάσια;

Η κολεχτίβα ανασαίνει…. ήσυχα, ήσυχα.

Η κολεχτίβα κοιμάται κι΄ όξω αντιλαλούν οι ντάπιες.

Ο σύντροφος Παντελής μιλάει πολύ όμορφα.

– ….Απ΄ το Σταυρό στη Σμύρνη για να λευτερώσουμε τ΄ αδέρφια μας…. για να πάρουμε την Πόλη και την Άγια-Σοφιά…. Οι φαντάροι στο βαπόρι τραγουδούσαν:

–   ….Άιντε τούτοι οι μπάτσοι….
πούρθαν τώρα

….Άιντε τι γυρεύουν
τέτοιαν ώρα….

– * –

Μωρέ, μπλόκο ήρτανε να μας κάνουν
Μωρέ το λουλά για να μας πάρουν

Γκούρνε, Γκούρνε, Γκούρνενε
Πες το, κορίτσι μου, το ναι….

Οι φαντάροι πίνουν ούζο, ρουφάνε χασίς απ΄ τους λουλάδες και τις τσίκες και φτύνουνε στη θάλασσα….

Η θάλασσα η γαλάζια…. κι ο ουρανός όπου της γνέφει χαδιάρικα και ερωτιάρικα…. το πέλαγο, τ’ όμορφο πέλαγο κοιτάζουν οι φαντάροι και πάνε να πολεμήσουνε.

Γκούρνενε, Γκούρνε, Γκούρνενε
πες το, κορίτσι μου, το ναι….

Ο Βάλσαμος απ΄  την Κόρινθο συλλογίζεται κοιτώντας προς τα πίσω. Άφησε τη σταφίδα του απλωμένη στον ήλιο και τη γυναίκα του έτοιμη να γεννήσει….

Μου ‘πε πως το παιδί θα το βαφτίσει ο ξάδερφός του και θα το βγάλει Αντρέα αν είναι αρσενικό, τ΄ όνομα τ΄ αδερφού του, που σκοτώθηκε στους Βαλκανικούς, μα με ρωτάει με κάποια ανησυχία:

– Μα πού μας πηγαίνουν, Παντελή μου…. Πού;!

Η θάλασσα η γαλάζια …. κι η Σμύρνη με τους γλυκομίλητους ανθρώπους της κι ο Μπουρνόβας με τα κορίτσια του και τους ανθούς του…. κι ύστερα η ανατολή, η λαγγεμένη, η νωχελική….

Ο Βάλσαμος συλλογίζεται, συλλογίζεται…. Ποιος θα μαζέψει τη σταφίδα του απ΄ τ΄ αλώνι; Ποιος θα κλαδέψει τα κλήματα; Ποιος θα φροντίσει για τη λεχώνα….;

…. Κι αν δεν…. καμαρώσαμε κορδωμένοι μέσα στους δρόμους της Σμύρνης….; Κι αν δεν μας ραντίσανε με λουλούδια….; Κι αν δεν ακούσαμε λόγους από στρατηγούς και δεσποτάδες;

Μα γιατί υστερνά που μας λαμπαδίζανε τα τούρκικα «σράπνελ» μάς λησμόνησε όλος ο κόσμος; Στ’ Αφιόν-Καρά-Χισάρ ο Βάλσαμος πέθανε τρελός στο νοσοκομείο φωνάζοντας: «Αντρέααα: Ανντρέααα: τη σταφίδα για θα…. την πάρει το νερόοοο!»

Τα κανόνια μουγκρίζουν….. μουγκρίζουν…. Κι η ανατολή καίγεται. Βέβαια…. που η θάλασσα θ΄ απαλογνέφει στον γαλανόν ουρανό ερωτιάρα και η γυναίκα του Βάλσαμου θα καρτερεί στην ακρογιαλιά κάποιο καράβι…. Εμείς δεκαπέντε άντρες του δοξασμένου ελληνικού στρατού χαθήκαμε μέσα στα βουνά και στα λαγγάδια της Ανατολής. Είμαστε κουρελιασμένοι. Τρώμε χορτάρια και ρουφάμε τη λάσπη να βγάλουμε νεράκι…. Σ΄ ένα χωριαδάκι τούρκικο με φόβο και με τρόμο κονέψαμε γιατί οι τσέτες κόβουν αυτιά και βγάζουν μάτια. Βρήκαμε μια γριούλα. Παρακαλέσαμε τη γριούλα τη χανούμισσα να μας δώσει ψωμάκι. Της είπαμε:

– Είσαι η μάνα μας…. η μανούλα μας και λυπήσου μας. Είμαστε τα παιδάκια σου…. τα παιδάκια σου…. Κι΄ εκείνη έστησε ένα ταψί πάνω σε μια πυροστιά κι΄ άρχισε να πλάθει και να ψήνει πιτούλες…. ψωμάκια…. Μπήκαμε στη γραμμή με τάξη και με πειθαρχία και περιμέναμε. Η γριούλα έκλαιγε:

– Αχ! γιαβρουτζούμ…. αχ! Μας κοιτούσε με συμπόνια. Τα ψωμάκια πήρανε να κοκκινίζουνε κι εμείς τα κοιτούσαμε με λαιμαργία.

Ακόμα δεν πήρε ο πρώτος να σου και μας παρουσιάζεται ένας καβαλάρης. Ήταν έλληνας αξιωματικός.

– Αλτ! τι κάνετε εδώ βρε προδότες; ε;

Εμείς τον κοιτάξαμε…. μ΄ ορθάνοιχτο το στόμα.

– Αφήσατε τις γραμμές σας και φεύγετε; ε; Θα σας δείξω εγώ…. Και μια κλοτσιά στο τεψί, σκορπίσαν τα ψωμάκια.

Ύστερα γύρισε στη γριούλα, έβγαλε ένα μαχαίρι και δώστου…. την τσιμπούσε στο στήθος φωνάζοντας:

– …. Τσαμπούκ…. γρήγορα…. Παλιότουρκα…. καριλάρ…. κιζλάρ…. τα κορίτσια θα μου φέρεις…. τα κορίτσια….

Εμείς κοιταχτήκαμε. Η γριούλα άρχισε να κλαίει λυπητερά…. Ήταν η μάνα μας αυτή…. η μανούλα μας. Μας έψηνε πίτες να φάμε. Τα μάτια μας θολώσανε. Δεκαπέντε μάλιγχερ προτάθηκαν. Δεκαπέντε άγριες φωνές ουρλιάξανε:

– Είναι η μανούλα μας αυτή…. κακούργε! Η μανούλα μας….

.…… ……. ……. .…… ……. ……. .…… ……. ……. .…… ……. ……. .…… ……. ……. .…… ……. ……. .…… ……. ……. .…… …….

…..Μέσα στους ανατολίτικους κάμπους συναντάς κανένα ξεμοναχιασμένο δεντράκι βαδίζοντας πεινασμένος. Στηρίζεσαι και ξαποσταίνεις….

Ένα μαύρο αυτοκίνητο τρέχει, δαιμονισμένα στο δρόμο Ιμβαλάρ-Σαλιχλή και δεκαπέντε μάλιγχερ το σταματάνε:

– Αλτ! ποιος είνε μέσα….; ρωτάει ο ένας μας.

– Α! τα καημένα τα παιδιά…. καλέ μας πήραν για τούρκους…. όχι παιδιά…. όχι…. είμεθα προμηθευταί του στρατού.

– Κατεβάτε κάτω!

– Καλέ πώς; Γιατί;

– Κατεβάτε κάτω! Το γιατί θα το μάθετε αργότερα ακόμα. Γιατί! ακούς Γιατί; Σωφέρ πάρε αυτούς τους συντρόφους μας να τους πας στη Σμύρνη…. μπρος…. είναι άρρωστοι….

Τα ψωμάκια της γριούλας της χανούμισσας, της μανούλας μας…. μας ανοίξανε τα μάτια….

Στη Ραιδεστό τραγουδάμε παράξενα τραγούδια.

Βρήκαμε εκείνον τον αξιωματικό και τον κυλίσαμε στη λάσπη. Δε χαιρετάμε κανένανε πια…. Δεν προσκυνάμε κανένα πια….

Οι φαντάροι κάνουνε διαδήλωση.

Πάνω σ΄ ένα κοντάρι κρεμάσανε ένα κόκκινο πανί. Παραπολύ ταιριάζει….

Η θάλασσα η γαλάζια καρτερά να κινήσουν τα καράβια και τα καράβια φεύγουνε…. φεύγουνε….

Ο Βάλσαμος έμεινε στο Αφιόν…. έμειναν κι΄ άλλοι δα…. δεν είνε μονάχος του. Το παιδάκι του αν γεννήθηκε αρσενικό θα το λένε Αντρέα και θα λέει «μπα-μπα»….

Ας σειούνται κι΄ ας αντιλαλούν τα κάστρα του Γεντί-Κουλέ από τις άγριες κραξιές του σκοπού. Ο σκοπός είναι φαντάρος συντροφάκο μου…. Είναι αδερφός σου. Είναι αίμα από το αίμα σου κι αυτός…. Είναι κάποιος Αντρέας απ΄ την Κόρινθο…. είναι το παιδί του Βάλσαμου που ο καημένος πέθανε τρελός στ΄ Αφιόν-Καρα-Χισάρ… χωρίς να ξέρει το «Γιατί;»

Σαλονίκη

Νίκος Παπαπερικλής

 

 

 

Advertisement

104 Σχόλια προς “Τα ψωμάκια, διήγημα του Νίκου Παπαπερικλή”

  1. GeoKar said

    Καλημερα, όλη μέρα!

  2. Πολλαπλά ενδιαφέρον κείμενο! Εντυπωσιακή πχ η μαρτυρία (αν δεν πρόκειται για καραμπινάτο αναχρονισμό) για τη διάδοση του ρεμπέτικου πριν το ’22.

    Έχω ξαναγράψει για ένα καταπληκτικό χρονικό ενός φουκαρά που πολέμησε διαδοχικά στο μακεδονικό μέτωπο, στην Κριμαϊκό εκστρατεία και στη Μικρασίας. Θυμάμαι αμυδρά ένα περιστατικό συλλογικής ανυπακοής. Δυστυχώς η δακτυλόγραφη έκδοση του ’76 έχει χαθεί μυστηριωδώς από την πατρική βιβλιοθήκη, και η επανέκδοση που έκανε ο Δρακονταειδής έχει αλλάξει τα φώτα στο αρχικό κείμενο…
    https://tvxs.gr/news/biblio/o-eggonos-toy-karagianni-kataggellei-parapoiisi-toy-imerologioy-stin-ekdosi-toy-kedroy-t

  3. Καλημέρα

    Ωραία και δυνατή γραφή.

    Το σίγουρο είναι πως τα πολιτικά πάθη της εποχής άφησαν τον στρατό χωρίς ηγέτες αφύ το κριτήριο δεν ήταν οι ικανότητες αλλά η πολιτική τοποθέτηση.
    Από την άλλη η μκρασιατική καταστροφή έφερε τους πρόσφυγες στην Ελλάδα που βελτιώθηκε πολύ από τις τέχνες που ξέρανε.

  4. 2# Τυχαίνει να ήταν κοντινό μου πρόσωπο ο εκδότης εκείνης της πρώτης δημοσίευσης. Υπάρχει και μια πιθανότητα να έχω δυο αντίτυπα (ένα έχω σίγουρα). Τελοσπάντων θα προσπαθήσω να σου αντικαταστήσω το απολεσθέν.

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Κι εγώ σκέφτηκα μήπως είναι αναχρονισμός το ρεμπέτικο. Πάντως έχει ενδιαφέρον.

    2-4 Υπάρχει και σκανάρισμα, ξέρετε. Μπορεί να ενδιαφέρονται και άλλοι 🙂

  6. sarant said

    Επίσης δεν θα εκπλαγείτε αν σας πω ότι θα λείψω για μερικές ωρες!

  7. 4 Ρε, είσαι φίλος. Σκεφτόμουν να ζητήσω από τον Κωστόπουλο να μου το σκανάρει (το αναφέρει εδώ: https://www.efsyn.gr/arheio/fantasma-tis-istorias/191245_o-stratos-mas-poy-pige-stin-krimaia?amp)

  8. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Μέ ἤρεμο βλέμμα ἀετοῦ

    (Στίχος ἀπό ἕνα ποίημα: Ποιός τό ἔγραψε; Ποιόν περιέγραφε; Καί ὕστερα τί; 🙂 )

  9. Α. Σέρτης said

    Όντως εξαιρετικό το ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ, και το είχα πετύχει σε άκοπο αντίτυπο!
    Ο Δρακονταειδής με αυτό που έκανε είναι για πολλές φάπες…

  10. 7# Θα κάνω άμεσα μια απόπειρα να μου βρουν ένα αντίτυπο γτ όπως έχω πει πρόσφατα το σπίτι μου είναι άνω-κάτω λόγω μαστόρων και τα βιβλία είναι σε ντάνες στο πάτωμα.

  11. 9 Όταν είχα πετύχει το αντίτυπο στην Πολιτεία (μετά από καιρό άκαρπης αναζήτησης του πατρικού) χάρηκα, έπιασα να το ξεφυλλίζω αλλά τίποτα δεν ήταν όπως το θυμόμουν. Δεν το αγόρασα, και μου είχε μείνει η απορία μέχρι που είδα τα σχετικά δημοσιεύματα…

  12. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @5. Νῖκο, δέν εἶναι ἀναχρονισμός. Τό ρεμπέτικο δέν γεννήθηκε τό ΄22 καί οἱ ρίζες του πᾶνε κάμποσες δεκαετίες πίσω..

  13. Αφιόν-Καρα-Χισάρ = Οπίου Μαύρου Κάστρο.

    Ακ Χισάρ = Άσπρο Κάστρο, Ακ-χισαρ-λή(ς) = Αξαρλής = Ασπροκαστρίτης.

  14. 12 Για την διάδοση του ρεμπέτικου λέμε. Δεν είχα την αίσθηση ότι θα το τραγουδούσαν φαντάροι (επαρχιωτόπουλα ως επί το πλείστον) στο καράβι.

  15. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    «Βρήκαμε εκείνον τον αξιωματικό και τον κυλίσαμε στη λάσπη. Δε χαιρετάμε κανένανε πια…. Δεν προσκυνάμε κανένα πια…. Οι φαντάροι κάνουνε διαδήλωση»

    Τί ἔτι χρείαν ἔχομεν ἄλλων μαρτυριῶν;

  16. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πώς να μην τον κυλήσουν στη λάσπη, τέτοιο γομάρι που ήτανε…
    Πολύ δυνατή η γραφή και να μη λέμε τώρα κοινοτοπίες για το πόσους φαντάρους πήραν στον λαιμό τους οι άχρηστοι των Αθηνών· γνωστά και χιλιοειπωμένα.

  17. Λάμπας said

    Σύμφωνα με τον Τάσο Κωστόπουλο, που έχει ερευνήσει εξαντλητικά το θέμα (βλ. Εφ. Συν, 03/07/2021), ο Ν.Παπαπερικλής είναι ο συντάκτης μιας σειράς ρεπορτάζ από μειονοτικές περιοχές, που δημοσίευσε ο Ριζοσπάστης στα 1933-1934. Το πιο σημαντικό από αυτά ( » Η Μακεδονία κάτω από το ζυγό της ελληνικής κεφαλαιοκρατίας» ) το έχει παρουσιάσει αναλυτικά ο Κωστόπουλος στο τεύχος 11 του «Αρχειοτάξιου».

    Τρουμπλονιστής;

  18. Α. Σέρτης said

    17
    tromblon: τρομπλόνι, κοντόκαννο πυροβόλο όπλο

  19. 17# Ο Χαριτόπουλος λέει για τον Νάκο Μπελή που είχε συστηθεί σε κάποιον ως «τρομπλονιστής του ελλ. στρατού», με την όχι και πολύ λεπτομερή εξήγηση πως ήταν ο έσχατος της ομάδας μάχης.
    Και ο Μυριβήλης στη Ζωή λέει για κάποιον που του άνοιξαν το καύκαλο με το τρομπλόνι.

  20. Και επειδή στον ΑΠΠ δεν μπορούμε να μιλάμε για το παλιό εμπροσθογεμές, το τρομπλόνι μάλλον ήταν το εξάρτημα που προσαρμοζόταν στην κάννη ενός τουφεκιού για την εκτόξευση οπλοβομβίδων.
    Φωτό στο λυγξ.
    https://fr.wikipedia.org/wiki/Tromblon_(arme)

  21. Αγγελος said

    (17) Tromblone λέγεται σε διάφορες γλώσσες ένα είδος τουφέκι με στόμιο σαν χωνί που εκτόξευε χειροβομβίδες, αλλά μου φαίνεται περίεργο να λεγόταν έτσι στον ελληνικό στρατό. Οπλοβομβιστής νόμιζα πως λέγεται ο χειριστής του — αλλά δεν πολυνιώθω από τέτοια.

  22. Ωραίο διήγημα!
    2.
    Προϋπήρχε, αλλά μάλλον δεν προσδιοριζόταν ως «ρεμπέτικο»:

    Με βάση τις πληροφορίες που διαθέτουμε μέχρι στιγμής, ο όρος «ρεμπέτικο» πρωτοεμφανίζεται το 1906, στην ετικέτα του δίσκου «Τικ τακ». Οι στίχοι αυτού του τραγουδιού δεν παρουσιάζουν καμία αναφορά στον «υπόκοσμο». Θυμίζουν κάποια τραγούδια τα οποία ο Σωκράτης Προκοπίου αναφέρει ως «ρεμπέτικα» στο έργο που αφιέρωσε στην παλιά Σμύρνη.8 Η πρώτη έκδοση του έργου αυτού όμως χρονολογείται από το 1945. Καμία άλλη πηγή και προπαντός κανένας μουσικός δεν αναφέρει το «ρεμπέτικο» πριν από το 1906. Ο ίδιος ο τραγουδιστής Στέλιος Περπινιάδης ομολογεί ότι συνάντησε για πρώτη φορά τη λέξη το 1918, όταν διάβασε ένα άρθρο του μουσικολόγου Φαλτάιτς. Επομένως, καθόλου δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο οι δισκογραφικές εταιρίες να έχουν επιβάλει τον όρο «εκ των άνω».

    http://asiaminor.ehw.gr/Forms/fLemmaBody.aspx?lemmaid=5979

  23. Α. Σέρτης said

    τρομπλόν: η χοάνη των οπλοβομβιδοβόλων (ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΣ, Λεξικόν της Νέας Ελληνικής Γλώσσης)

  24. freierdenker said

    Αν ο συγγραφέας γεννήθηκε το 1908, δεν πολέμησε στην Μικρασιατική εκστρατεία. Αυτό νομίζω φαίνεται στο διήγημα.

    Στην λογοτεχνία, σε κάποιες διαδεδομένες μορφές της τουλάχιστον, γράφεις κάτι πολύ περιορισμένο τοπικά και χρονικά, ακόμα και εντελώς προσωπικό, το οποίο όμως με κάποιο τρόπο αγγίζει αναγνώστες με εντελώς διαφορετικές εμπειρίες. Αυτό είναι μέρος της μαγείας της τέχνης.

    Εδώ ο συγγραφέας νομίζω ότι πάει ανάποδα. Ξεκινά από κάτι πολύ γενικό, διαχρονικό και υπερτοπικό, δηλαδή μια ιδεολογία με αναφορές στην «ιστορία όλων των ως τώρα κοινωνιών» και κατασκευάζει ένα τοπικό της παράδειγμα. Καλλιτεχνικά είναι ο εύκολος αλλά και ολισθηρός δρόμος.

    Ακόμα και έτσι, αν ο συγγραφέας είχε περισσότερα σχετικά βιώματα (δεν είναι απαραίτητα αλλά βοηθάνε), και μεγαλύτερη λογοτεχνική επιδεξιότητα, ίσως να έγραφε κάτι καλύτερο. Υπάρχουν σχετικά παραδείγματα. Αλλά εδώ έχουμε νομίζω μια τυπική περίπτωση αποτυχίας του εύκολου και ολισθηρού δρόμου.

    Αυτό βέβαια από λογοτεχνική άποψη. Ως ένα κείμενο για τον Ριζοσπάστη, που απευθύνεται σε ομοϊδεάτες, ίσως και να δούλεψε.

  25. geobartz said

    # Πολύ καλό το διήγημα, και πράγματι αντιπολεμικό.
    # Δεν γίνεται «επαρκής νύξη» στην αφήγηση, αλλά είναι γνωστό στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, ότι το ΚΚΕ όχι μόνο αντιτάχθηκε στη συνέχιση της Μικρασιατικής Εκστρατείας αλλά επιδόθηκε σε συστηματική αντιπολεμική προπαγάνδα στις γραμμές του Μετώπου (όπερ εσήμαινε προδοσία και συνεπαγόταν επιτόπου τουφεκισμό)! Ως υπεύθυνος για την αντιπολεμική προπαγάνδα στάλθηκε το 1921 ο τότε εύελπις «του κόμματος» Λευτέρης Σταυρίδης. Αργότερα χρημάτισε για ένα διάστημα Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ, όμως …πιο αργότερα τα βρόντηξε και έγινε στέλεχος των Προοδευτικών του Καφαντάρη. Έκτοτε και μέχρι σήμερα, η αείποτε στρατευμένη ηγεσία «του κόμματος» δεν αναφέρει καν [στα «βιβλία ιστορίας που εκδίδει] ότι κάποτε, για 6-7 χρόνια, υπήρξε σημαίνον στέλεχός του. [Ειρήνη υμίν! Οι κουκουέδες, όταν εκ των πραγμάτων αναγκάζονται να αναφερθούν στον Σταυρίδη, τον βαφτίζουν απλώς …φασίστα].

  26. geobartz said

    17, Λάμπας said: «Σύμφωνα με τον …. που έχει ερευνήσει εξαντλητικά το θέμα …».
    # Ο συγκεκριμένος είναι αναξιόπιστος, παραπληροφορώντας τους αναγνώστες του με ψευδείς παραπομπές. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείς να δεις σχετικά σχόλια σε μια παλιά ανάρτηση του Νοικοκύρη, με τίτλο «Γενοκτονίες και Ποινικοποίηση».

  27. Corto said

    Χαίρετε!

    22 (Eva Matenoglou):
    «…ο όρος «ρεμπέτικο» πρωτοεμφανίζεται το 1906, στην ετικέτα του δίσκου «Τικ τακ»…»

    Το 1906; Υπάρχουν στοιχεία για αυτήν την χρονολόγηση; Ευχαριστώ εκ των προτέρων.

  28. Δύτα μου: Τον βρήκα τον Καραγιάννη εύκολα, ήταν σε προσβάσιμη ντάνα. Οπότε αν δεν μου βρουν αντίτυπο βλέπουμε για σκανάρισμα.

  29. Παναγιώτης Κ. said

    13. Οι διαταγές των ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων που βρίσκονταν στην περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ ως τόπο έκδοσης έγραφαν: Εν Δορυλαίω.

    Βρέθηκε στην Μικρασιατική εκστρατεία ο πατέρας της μάνας μου και ο αδελφός της γιαγιάς μου. Αμφότεροι γεννηθέντες το 1900.
    Θυμάμαι περιστατικά αφηγήσεων από τον αδελφό ο οποίος ήταν ανθυπολοχαγός πυροβολικού. Παιδί τότε που τα πρωτοάκουσα, δεν ήμουν σε θέση να τα αξιολογήσω. Δεν τα ξέχασα όμως. Εκ των υστέρων κατάλαβα ότι περιγράφανε μια δύσκολη κατάσταση.
    Επίσης από τις αφηγήσεις προέκυπτε ότι υπήρξε απόηχος της Οκτωβριανής Επανάστασης τουλάχιστον σε ένα τμήμα του στρατεύματος και σε επίπεδο φαντάρων.

  30. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα.

    Μοῦ ἄρεσε ἡ γραφή, ἀλλὰ ὄχι τὸ περιεχόμενο, κρίνοντάς το μὲ σημερινὰ κριτήρια.

    @29. Παναγιώτη, Δορύλαιο εἶναι τὸ Ἐσκὶ Σεχίρ. Τὂ Ἀφιὸν Καραχισάρ, ἀρκετὰ πιὸ νότια, ὀνομαζόταν Νικόπολις στὰ ἑλληνικά.

    Στὴν Μικρασιατικὴ Ἐκστρατεία οἱ δυὸ πόλεις ἀποτελοῦσαν τὰ ἄκρα τῆς γραμμῆς ἄμυνας Ἐσκί Σεχίρ – Ἀφιὸν Καραχισάρ.

  31. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @30. Ἐσκὶ Σεχὶρ καὶ Ἀφιὸν Καραχισάρ.

  32. Φοβερή σύμπτωση το σημερινό
    https://www.efsyn.gr/themata/kryfa-hartia/351544_pragmatiko-prosopo-enos-apothimenoy-polemoy

  33. 17: Του Κωστόπουλου

  34. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΑΠΑΠΕΡΙΚΛΗ

    1908: Γεννιέται στην Προποντίδα. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, δουλεύοντας σαν εργάτης έβγαλε το Γυμνάσιο και σπούδασε Νομικά. 1928: Εντάσσεται στην ΟΚΝΕ και δημοσιογραφεί στο «Ριζοσπάστη». 1930: Εντάσσεται στο ΚΚΕ. 1943: Καθοδηγεί μεγάλη φοιτητική απεργία στη Θεσσαλονίκη. 1935: Λόγω δράσης, αποβάλλεται από το πανεπιστήμιο. Γίνεται μόνιμος συντάκτης του «Ρ». 1936: Εξορίζεται στον Αη-Στράτη, στην Ακροναυπλία και έπειτα στο στρατόπεδο Λάρισας. 1943: Αποφυλακίζεται και βγαίνει στο Βουνό. 1944: Δουλεύει στη «Λαϊκή Φωνή» της Θεσσαλονίκης. Στον Εμφύλιο εξορίζεται (Γυάρος, Μακρόνησος). Δεκαετία 1950: Δημοσιογραφεί στην «Αυγή» και «Προοδευτική Αλλαγή» και ξαναεξορίζεται στον Αη-Στράτη. Στα χρόνια της χούντας δούλεψε στη «Φωνή της Αλήθειας». Μετά τη μεταπολίτευση, μέχρι το θάνατό του (22/1/1988), υπέγραφε το χρονογράφημα του «Ριζοσπάστη», ως «Νίκος Φιλικός». Στο ενεργητικό του είχε αρκετά πεζογραφικά βιβλία.

    https://www.rizospastis.gr/story.do?id=3830789

  35. 2, 5: Πού λέει για ρεμπέτικα;

  36. aerosol said

    Δεν αναφέρεται συχνά και η πολύ κοντινή χρονικά συμμετοχή της Ελλάδας στον εμφύλιο της Ρωσίας εναντίον των μπολσεβίκων, από τον Δεκέμβριο του ’18 έως τον Απρίλιο του ’19. Εκτός του Λευκού Στρατού (των Ρώσων αντεπαναστατών) συμμετείχαν δυνάμεις από 11 χώρες, με σκοπό να ανατρέψουν την έξοδο της Ρωσίας από τον Α’ ΠΠ -και ενδεχομένως σε κάποιο βαθμό να αποτρέψουν μια κομμουνιστική εξάπλωση. Ο Βενιζέλος έστειλε μια εντυπωσιακή σε αριθμό στρατιωτική δύναμη, με πηγές να την αναφέρουν από 23.000 έως και 30.000 στρατιώτες, υπό την διοίκηση του μεσολογγίτη Κωνσταντίνου Νίδερ, με προφανή σκοπό να ενισχύσει την παρουσία της Ελλάδας στις συνεχιζόμενες συνομιλίες για την ειρήνευση.
    Οι εμπειρίες των στρατιωτών τους έφεραν σε μια άμεση επαφή με την Οκτωβριανή Επανάσταση. Παρότι δεν γνώρισαν πολλές μάχες, η συνολική εμπλοκή των ξένων δυνάμεων ήταν μάλλον χαοτική, συνοδεύτηκε από ήττες και υποχωρήσεις, υπέφερε από έντονα διοικητικά προβλήματα και ενίοτε έκανε τους μαχόμενους να ταυτίζονται περισσότερο με τους αντίπαλους παρά με τις στρατιωτικές διοικήσεις που τους έστειλαν εκεί -υπήρξαν και εξεγέρσεις, τουλάχιστον στα Γαλλικά στρατεύματα.
    Σίγουρα οι περισσότεροι από τους Έλληνες φαντάρους βρέθηκαν πολύ σύντομα να πολεμούν στο Ελληνο-Τουρκικό μέτωπο, μεταφέροντας τις εμπειρίες και την απογοήτευσή τους από τις αδιάκοπες πολεμικές συρράξεις που διενεργούνταν συχνά με τη λογική πως ο απλός στρατιώτης ήταν σκέτο κρέας προς θυσία.

  37. 27
    Στο λινκ που έδωσα στο σχόλιό μου υπάρχει η συγκεκριμένη πρόταση με αναφορά (8) στο βιβλίο «Σεργιάνι στην παλιά Σμύρνη».

  38. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    1. «Ο Εθνικός Διχασμός και τα αντιτιθέμενα γεωπολιτικά συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων στην περιοχή συγκαθόρισαν, δυστυχώς, την αρνητική έκβαση του εγχειρήματος που στιγματίστηκε από συνεχείς επιστρατεύσεις, κλίμα αδράνειας και στασιμότητας. Το αρνητικό εσωτερικό πολιτικό κλίμα στην Ελλάδα, η εχθρότητα με την οποία αντιμετώπιζε η βρετανική κοινή γνώμη και οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί της Αυτοκρατορίας έναν ενδεχόμενο νέο πόλεμο με την Τουρκία, η εμμονή των Βρετανών στη συνέχιση της παραμονής της ελληνικής στρατιάς ως εγγυητή της Συνθήκης των Σεβρών σε αντίθεση με τις συνεννοήσεις Γάλλων, Ιταλών αλλά και των Μπολσεβίκων με τον Κεμάλ, και η εγκατάλειψη εν τέλει της Ελλάδας σε ένα πολυδάπανο και αιματηρό πόλεμο, οδήγησαν σε αντεπίθεση των Τούρκων, σε άτακτη υποχώρηση και συντριβή της ελληνικής στρατιάς τον Αύγουστο του 1922 και στην καταστροφή της Σμύρνης και του ελληνισμού της Μικράς Ασίας
    Η υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης και η ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923 σηματοδότησαν το τέλος της Μεγάλης Ιδέας, του αλυτρωτισμού, των μεγάλων εθνικών διεκδικήσεων, των μακροχρόνιων πολέμων αλλά και τον αφελληνισμό ιστορικά ελληνικών περιοχών. Την ίδια περίοδο ωστόσο, με την άφιξη των προσφύγων, τέθηκαν οι βάσεις για την ανοικοδόμηση και το μετασχηματισμό του ελληνικού κράτους και έγινε η αρχή για μια νέα πολιτική εκσυγχρονισμού παρόλο που τα πάθη και οι αντεκδικήσεις της περιόδου του Διχασμού εξακολούθησαν να υφίστανται αποτελώντας τροχοπέδη στην ομαλή πολιτική και κοινωνική λειτουργία.»

    https://dspace.lib.uom.gr/handle/2159/22668

    2. Μόνον η έγκαιρη και μυστική δημιουργία ένοπλης πολιτοφυλακής στην περιοχή της Σμύρνης θα ήταν δυνατόν να καθυστερήσει την είσοδο των Τούρκων στην πόλη και την καταστροφή που ακολούθησε….
    Αλλά οι κάτοικοι της Σμύρνης δεν έκαναν αυτην την επιλογή. (Αυτά μας είπε ο φωτισμένος μας φιλόλογος στην 6η Γυμνασιου).

    ΥΓ Μικρασιατική Άμυνα
    Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

    Η Μικρασιατική Άμυνα (ή και Ελληνική Μικρασιατική Άμυνα)[1] ήταν ένα σχέδιο αυτονομιστικού κινήματος της διετίας 1921 – 1922 που προτάθηκε για την περιοχή της κατεχόμενης από τον Ελληνικό στρατό Μικράς Ασίας, κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Στην ανάπτυξη και τη διάδοση του κινήματος πρωτοστάτησαν βενιζελικοί αξιωματικοί του στρατού Μικράς Ασίας, οι οποίοι δραστηριοποιούνταν στηνΚωνσταντινούπολη μετά την Πολιτειακή αλλαγή του Νοεμβρίου 1920, οι λεγόμενοι «Αμυνίται». Εκ των υστέρων, το κίνημα κατηγορήθηκε ότι επεδίωκε τη διάσπαση των Μικρασιατών και προκάλεσε την πτώση ηθικού στο στράτευμα, η οποία είχε σαν αποτέλεσμα την ελληνική ήττα και την επακολουθήσασα, Μικρασιατική Καταστροφή. Οι κινηματίες είχαν την υποστήριξη του τότε Οικουμενικού πατριάρχη Κ/Πολης, του Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου και του αρχιστράτηγου Αναστασίου Παπούλα, όχι όμως της Κυβέρνησης του Λαϊκού Κόμματος, ούτε του Υπάτου Αρμοστή Σμύρνης Αριστείδη Στεργιάδη, που θεωρούσαν την προσπάθεια αυτονόμησης των μη μουσουλμανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, ως ανεφάρμοστη και επικίνδυνη. Στον αντίποδα, ο Στεργιάδης πίστευε ότι η μόνη βιώσιμη λύση για την αποφυγή της καταστροφής θα ήταν η δημιουργία μίας αυτόνομης περιοχής (“Κράτους”) που θα τελούσε υπό τον αυστηρό έλεγχο των Συμμαχικών Δυνάμεων και που θα διοικούνταν με πολύ-εθνικό σχήμα (Έλληνες, Τούρκοι κ.α.) Στις 31 Ιουλίου ο Ύπατος Αρμοστής Σμύρνης παρουσίασε το σχέδιό του αυτό στους Συμμάχους, χωρίς οι τελευταίοι να δείξουν το παραμικρό ενδιαφέρον για την υλοποίησή του, οπότε και εγκαταλείφτηκε έκτοτε. Αντιθέτως, τόσο οι χριστιανοί όσο και οι μουσουλμάνοι της Ιωνίας το έβλεπαν θετικά[2].

    ΥΓ2 Επίσης υπήρχε ο Έλληνας καπετάνιος Σιδερής (Ισίδωρος) Πανταζόπουλος, που επί πολλά έτη πολεμούσε με το ασκέρι του Τσέτες ληστές στα γύρω βουνά.

  39. Χαρούλα said

    Κάτι μαρμαγκώθηκε. Όταν με το καλό επιστρέψεις Νικοκύρη, ρίξε μια ματιά. Μπορεί να έγραψα και λάθος στοιχεία μου… ιασύν

  40. Χαρούλα said

    Ωραίος λόγος. Ρέει… Ποιητικός. Δύσκολο, βαρύ θέμα που όμως δεν με πόνεσε, δεν με κούρασε. Δίπλα στην μάχη και η κάθε ζωή τους. Τόσο αρμονικά δεμένα…!

    Έχω ξαναπεί πως διαβάζοντας λογοτεχνία(πλην αστυνομικής) δεν ασχολούμαι με την ακρίβεια τόπου και χρόνου, οπότε πολλά από τα σχόλια δεν με προβληματίζουν.
    Επίσης δεν μου αρέσει, και γίνεται σχεδόν πάντα: Το κείμενο έχει μονοτονιστεί κι έχει εκσυγχρονιστεί η ορθογραφία. Προσωπικά θέματα…

    Εξόριστοι στη Μακρόνησο το 1950. Διακρίνονται από αριστερά: Ο ηθοποιός Γ. Γιολδάσης, ο λογοτέχνης Μενέλαος Λουντέμης, ο ιστορικός Δημήτρης Φωτιάδης, ο ηθοποιός Μάνος Κατράκης, ο ηθοποιός Τζαβαλάς Καρούσος, ο Νίκος Παπαπερικλής, ο Γιάννης Ιμβριώτης και ο ηθοποιός Κώστας Ματσακάς
    https://i.postimg.cc/vBKqqtcn/B5-C71-CF1-830-C-4977-AC56-A3-CA7-C03-E283.webp

  41. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    13 Δεν είχα σκεφτεί πως ο Αξαρλής βγαίνει απο εκεί

    17-18 Με πρόλαβε

    25 Νομίζω ότι σε ιστορικές αναδρομές αναφέρεται το όνομα του Σταυρίδη

    28 Ωραία, αν γίνει σκανάρισμα θυμηθείτε μας 🙂

    32 Ε, τα 100 χρόνια που λέγαμε

    35 Στο διήγημα, τραγουδάνε

    36 Το ημερολόγιο του Νίδερ έχει εκδοθεί

    39 –> 40 Το απελευθέρωσα.

  42. 35, 41: Ναι, την στραβομάρα μου…

  43. Corto said

    37 (Eva Matenoglou):

    Ευχαριστώ για την απόκριση!
    Όμως η συγκεκριμένη πρόταση και παραπομπή σε έργο του Σωκράτη Προκοπίου (του 1941) αφορά τραγούδια/ στιχουργήματα ύφους παρεμφερούς με τα ρεμπέτικα τραγούδια, και όχι στην πρώτη έκδοση δίσκου με ετικέτα «ρεμπέτικο» (όπως είναι επιβεβαιωμένα η «απονιά» και το «τίκι τίκι τακ» στη εκδοχή με τον Ψαμαθιανό, τα οποία είναι μάλλον του 1913). Το ερώτημα είναι αν γνωρίζετε ετικέτα δίσκου με τον όρο «ρεμπέτικο» ήδη από το 1906.

  44. sarant said

    43 Κι εγώ αυτά ξέρω για τα πρώτα χαρακτηρισμένα «ρεμπέτικα».

  45. Corto said

    44 (Sarant): Όσον αφορά την δισκογραφία, παρομοίως αυτά γνωρίζω και εγώ. Η «απονιά» είναι του 1912 μάλλον. Όσον αφορά την λόγια στιχουργική, η μέχρι στιγμής παλαιότερη καταγραφή στιχουργήματος με τίτλο «ρεμπέτικο» απαντάται στο σατιρικό έντυπο «Κόπανος» της Σμύρνης στις 12.8.1912 υπογεγραμμένο από τον Ο.Σ. Η ανακάλυψη έγινε από τον Κώστα Βλησίδη (βλ.»Ρεμπετολογικά ποικίλα», εκδόσεις του εικοστού πρώτου, 2021, σελ.34). Σε κάθε περίπτωση απέχουμε αρκετά από το 1906.
    Αναμένω με πολύ ενδιαφέρον μήπως έχει βρεθεί κάποιο καινούργιο στοιχείο…

  46. Aghapi D said

    Παρ’ όλες τις επί μέρους αμφιβολίες μου, το απόλαυσα.

    Κατά τύχη ξαναδιάβαζα το Middlesex αυτές τις μέρες. Αν και το βασικό θέμα είναι η προσπάθεια να συμφιλιωθεί η βασική ηρωίδα / ήρωας με τον ερμαφροδιτισμό της/του, οι σελίδες που αναφέρονται στη Μικρασιατκή καταστροφή – πρώτο μέρος τού βιβλίου – είναι ασύγκριτες.

  47. 45
    Αν κατάλαβα το ερώτημα, λοιπόν είναι αν όντως το 1906 ο όρος «ρεμπέτικο» χρησιμοποιήθηκε σε ετικέτα – άσχετα με το είδος τραγουδιού που χαρακτήριζε έτσι. Πράγματι στο κείμενο η αναφορά 8 δεν το αποδεικνύει, αλλά ίσως βοηθάει το παρακάτω pdf στη σελίδα 6.
    https://kaliviotis.files.wordpress.com/2014/11/ceb5cebdcebdceb5ceb1-cebbceb1ceb9cebaceb1-cf84cf81ceb1ceb3cebfcf85ceb4ceb9ceb1-cf84ceb7cf83-cebcceb9cebacf81ceb1cf83ceb9ceb1

  48. 47
    Πώς να βοηθήσει… Να και ο σωστός:

    Click to access ceb5cebdcebdceb5ceb1-cebbceb1ceb9cebaceb1-cf84cf81ceb1ceb3cebfcf85ceb4ceb9ceb1-cf84ceb7cf83-cebcceb9cebacf81ceb1cf83ceb9ceb1cf83-cf83-11.pdf

  49. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ακόμη ένα φρικάρισμα. Στα τελευαία λογοτεχνήματα για την εποχή, ήταν το «Γκιακ» που μάς σωτάρισε επίσης καλά τα σωθικά.
    Όταν ζούσε ο παππούς μου (γεν. 1890) που ήταν και στους Βαλκανικούς (για Κάτω Πορόγια θυμάμαι να λέει) και στη Μικρασία (για Εσκι Σεχίρ μνημόνευε), πού μυαλό να καταγράψουμε… Ήταν βλέπεις η νεότερη ιστορία, η γερμανική κατοχή, με το πιο πρόσφατο θανατικό, που «καπάκιασε» τα παλιότερα.

  50. 49.
    Σωστά το περιγράφεις το Γκιακ – τι βιβλίο!

    45, 48.
    Στο pdf φαίνεται να αναφέρεται ως πρώτη καταγραφή της λέξης «ρεμπέτικο» στον δίσκο του 1913 του Ψαμαθιανού. Ωστόσο, η προγενέστερη εκτέλεση του Ζουναράκη είναι του 1906 (αν και, μάλλον, δεν αναφέρεται σε αυτήν τίτλος «ρεμπέτικο»).

  51. antonislaw said

    Γεια σας! πραγματικά ενδιαφέρον και διαφωτιστικό το σημερινό διήγημα, δεν γνώριζα κάτι για τον Παπαπερικλή, θα ήθελα να διαβάσω κι άλλα χρονογραφήματα/διηγήματά του.

    Ισχύει αυτό που λέει η Έφη (@49) ότι η γερμανοκλπκατοχή επισκίασε το Μικρασιατικό. επρόκειτο και για τρανταχτή ήττα μετά ξεριζωμού, τι να θυμόταν κανείς… Εμάς ο δάσκαλός μας-καλή του ώρα- στο δημοτικό μας είχε μιλήσει για τη Μικρασία, γιατί ο πατέρας του είχε πολεμήσει εκεί. Δυστυχώς θυμόταν τους ακρωτηριασμούς των μαστών των μουσουλμανίδων από κάποιους φαντάρους και δεν ήθελε καθόλου να μιλάει για τα άλλα. Κι ο προπάππους μου που ήταν φυγόστρατος και δεν πήγε στη Μικρασία γιατί ήταν βενιζελικός, όταν ερχόταν τα αποσπάσματα στο χωριό του από παλιολαδίτες-όπως τους έλεγε- κρυβόταν στα χωράφια.

  52. Konstantinos said

    Φοβερό αφήγημα για την κατάρρευση του μετώπου και την υποχώρηση, γραμμένο σε ζωντανή καθαρεύουσα είναι και η «ανεξάρτητος μεραρχία» του Αμπελα.

  53. sarant said

    50 Mάλλον αυτό θα συμβαίνει

    Όπως καταλαβαίνω από το άρθρο, στην εκτέλεση του 1906 δεν θα υπήρχε ο χαρακτηρισμός ρεμπέτικο.

  54. 28, 41δ

    Δύτα μου ζητώ συγγνώμη για τη χαρακτηριστική αργοπορία στην εύρεση του δεύτερου αντιτύπου, η οποία εν τούτοις είναι πλέον γεγονός. Πάρε το μέιλ μου από τον Νικοκύρη να συνεννοηθούμε γιατί δεν ξέρω πού να σου το στείλω ο μαύρος.
    Νικοκύρη θες να το πάω για σκανάρισμα ή θα σου δώσω το άλλο αντίτυπο να το κανονίσεις εσύ?

  55. Corto said

    47, 48, 50 (Eva Matenoglou):

    Ευχαριστώ και πάλι! Οι εκτελέσεις που αναφέρετε είναι πράγματι πολύ ενδιαφέρουσες και τις έχει καταγράψει όλες ο Κουνάδης με τους ίδιους αριθμούς μητρώου, αλλά ειδικά την εκτέλεση της εστουδιαντίνας Ζουναράκη δεν την χρονολογεί. Ούτε δίνει χρονολογία για την εκτέλεση του Αγιασματζή. Αντιθέτως την εκτέλεση με τον ίδιο τον Πέτρο Ζουναράκη (χωρίς εστουδιαντίνα) και την ανατύπωσή της στην Αμερική τις χρονολογεί στο 1913. Για την εκτέλεση της εστουδιαντίνας Τσανάκα επίσης η αναφερόμενη χρονολόγηση είναι 1911.
    Εν πάση περιπτώσει, εάν όντως υπάρχει ηχογράφηση του 1906 (προσωπικά δεν την έχω βρει πουθενά, αλλά αυτό δεν σημαίνει κάτι) και εάν δηλαδή δεν γίνεται σύγχυση με αυτήν του 1913, μάλλον όπως λέει ο Sarant στο σχ.50, δεν φαντάζομαι να φέρει στην ετικέτα τον χαρακτηρισμό ρεμπέτικο.
    Δεν ξέρω από πού άντλησε την χρονολογική πληροφορία η Αριστομένη Καλυβιώτη. Πρέπει επίσης να διερευνηθεί αν τόσο στον δίσκο της εστουδιαντίνας Ζουναράκη, όσο και στου Αγιασματζή, βρίσκεται το ίδιο τραγούδι με αυτό που ηχογράφησε ο Ψαμαθιανός. Θυμηθείτε ότι και το μεταγενέστερο γνωστό τραγούδι από τον «βαπτιστικό» του Σακελλαρίδη (η καρδιά μου πονεί για σας) ως «τικ τακ» έχει καταγραφεί.

  56. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Ωραίο! Ανθρώπινο και αληθινό, με αντιπολεμική πνοή…

    «Είμαστε κουρελιασμένοι. Τρώμε χορτάρια και ρουφάμε τη λάσπη να βγάλουμε νεράκι…»

    Ο πατέρας μου (γεν. 1900) είχε πολεμήσει στη Μικρασιατική εκστρατεία, πολυβολητής. Πέθανε σχετικά νέος, όταν εγώ ήμουν στο Γυμνάσιο και δεν θυμάμαι πολλές αναφορές του στα τότε γεγονότα ή εμπειρίες. Μου έχει μείνει όμως το πώς περιέγραφε, με αγωνία και τρόμο, την έλλειψη νερού: ’’Πίναμε νερό από νερόλακκους και όταν βρίσκαμε κάποια βρύση σε χωριό τη ρουφούσαμε για να κατεβεί νερό, μαζί με βδέλλες…’’

  57. 56# Κι ο Τάκης Κόντος περιγράφει τα ίδια για τον Σαγγάριο, τη δίψα ελλήνων και τούρκων, και πώς κάποιοι πίνανε το κάτουρό τους.

  58. Χτήνος μου, δεν ξέρω πώς να σ’ ευχαριστήσω. Πήγα να γράψω το μέιλ μου, μετά θυμήθηκα ότι κάπως έτσι βρίσκει και κάνει πλαστοπροσωπίες ο πολυώνυμος. Θα πάρω το δικό σου από το Νικοκύρη, ή από τον εδώ κουμπάρο σου 😉

  59. Alexis said

    Πολύ μου άρεσε το σημερινό!
    Παλιομοδίτικο θα πουν ίσως κάποιοι, ναι, αλλά εντούτοις ωραίο…

  60. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    51 >>ο προπάππους μου που ήταν φυγόστρατος και δεν πήγε στη Μικρασία γιατί ήταν βενιζελικός,
    ΣΟΣ: το βιβλίο για την περίσταση, που σύστησε προχθές η Μαρία, το πήρες χαμπάρι;
    Από τον Λιποτάκτη στον Αντάρτη
    Η «στάσις των ανυποτάκτων» στη δυτική Κρήτη (1921-1922)/Νικος Βαφέας/εκδ. Αλεξάνδρεια
    …ιστορικο-κοινωνιολογική ανάλυση της «στάσεως των ανυποτάκτων», ενός ένοπλου κινήματος που εκδηλώθηκε στην ενδοχώρα της δυτικής Κρήτης από το φθινόπωρο του 1921 μέχρι το τέλος του χειμώνα που ακολούθησε και είχε ως αφετηρία, αλλά και πρώτη ύλη, το κύμα των μαζικών λιποταξιών και ανυποταξιών που έλαβαν χώρα στο νησί μετά την ήττα των βενιζελικών στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, μεσούσης της Μικρασιατικής εκστρατείας.
    https://sarantakos.wordpress.com/2022/07/02/meze-539/#comment-821979

  61. 58# Ε, αφού δεν ξέρεις, μη με ευχαριστείς 🙂

  62. Α. Σέρτης said

    2/5/14
    Χασικλίδικα στιχάκια ήταν γνωστά στους ενδιαφερόμενους και κυκλοφορούσαν εντός και εκτός τεκέδων ήδη από τις αρχές του 1900.
    Οι δε φαντάροι στη Μ. Ασία του δίναν και καταλάβαινε του χασισίου.

  63. 62 Αυτό καταλαβαίνω κι εγώ. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει κάποια σχετική μελέτη (για το χασίσι, έχω υπόψη μου αλλά δεν έχω διαβάσει το βιβλίο του Γκοτσίνα https://www.cup.gr/book/epi-tis-oysias/ ).

  64. sarant said

    54-58 Στέλνω μέιλ στον Δύτη

  65. sarant said

    58 Xτήνος, να μη σου το στερήσω, διαβάζω και σκαναρισμένα, αν δεν είναι κόπος το σκανάρισμα.

    Σου έστειλα και μέιλ

  66. 65# Μπορεί να βρεθεί και τρίτο, οπότε θα το πάρεις εσύ. Αλλιώς σκαν.

  67. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα.
    Καίρια η (αντιπολεμική) επετειακή αναφορά— πλήρης, πολύσπορη, σαν ένα απ‘ τα παράξενα τραγούδια που τραγουδούν στη Ραιδεστό (ή όπου γης-πατρίς μοσχοβολά ψωμί από μάνα ζυμωμένο:), έστω φαλτσάροντας και λίγο κάπως έτσι:
    Πού μας πηγαίνουν αδελφούλη; / Ρουφάμε λάσπη ώς το μεδούλι
    Η διμοιρία πρόσω τύφλα/ Μοίρας γραφτό, με αίμα για τζίφρα
    ‘Κει που μας πάνε συντροφάκο/ Η φαγωμάρα έχει ίδιο λάκκο.
    Θάψε το αξίωμά της γιε μου:/ Τις μαύρες διόπτρες του πολέμου.
    Φως απ’ αλώνι Μάνας ζώσου/ για το άγιο σταφιδόψωμό σου
    Και κράτει η κομπανία καληώρα/ πανί λιαστό, κόκκινη κόρα,
    σε κολεχτίβα οπίσω ηρέμα/ για οικτρής ειρκτής ονείρου θρέμμα
    με “εφ’όπλου” λευτεριάς ψωμάκι/ να πάει σκουλειό το κοπελάκι
    ΥΓ:”Μακάριοι οι πεινώντες / γιατί αυτοί/ όλο και κάποιο ξεροκόμματο θα βρουν/ μια χούφτα ψίχουλα/ να μπουκωθούν/ να θρέψουν/ μέχρι τελικής/ την άσπονδη/ ένδεια.
    Ενώ οι άλλοι/ με στρωμένο εμπρός τους το τραπέζι/ αδύναμοι/ να πιάσουνε πιρούνι/ ανόρεχτοι—/
    Πεινώντας/ ακατάσχετα/ για πείνα.”~-ΑΝΤΩΝΗΣ ΦΩΣΤΙΕΡΗΣ-Οι Πεινώντες, “Τοπία του Τίποτα”, 2013

  68. sarant said

    67 Δεν το ηξερα!

  69. Α. Σέρτης said

    63
    Το βιβλίο του Κωστή αποτελεί έργο αναφοράς που δεν ξέρω αν και σε πόσα χρόνια θα ξεπεραστεί…
    Μόχθησε και τα κατάφερε.

  70. Κοίτα να δεις που ξεκινήσαμε με αντιπάθεια και θα καταλήξουμε κοντοχωριανοί. 🙂

  71. Χτήνος, σου έγραψα.

  72. 71# Μουά οσί.

  73. Παναγιώτης Κ. said

    @30. Με πρόδωσε η μνήμη μου!
    Πέρασαν ακριβώς εξήντα χρόνια από τότε που τα άκουσα.

  74. Σωτήρς said

    Μιας και λέμε για Μικρασιατική Εκστρατεία το καλύτερο των τελευταίων χρόνων ήταν αυτό που δεν ήταν γραπτό αλλά φωτογραφικό λεύκωμα.

    Δημοσθένης Κυρμιζάκης – Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922 Φωτογραφικό Οδοιπορικό. Ιστορίες Αληθινές Σαν Ψεύτικες. Εκδόσεις Κουκκίδα 2018.

    Χανιώτης αξιωματικός και φωτογράφος που συμμετείχε σε όλη την Μικρασιατική εκστρατεία και τράβηξε φωτογραφίες καθόλη τη διάρκεια. Νομίζω είναι η μεγαλύτερη συλλογή με φωτογραφίες από την Μικρασιατική εκστρατεία.

  75. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @8. Τό διήγημα τοῦ Νίκου Παπαπερικλή (ὁ ὁποῖος διάβαζε Μπουχάριν στό Γεντί Κουλέ) σίγουρα γράφηκε πρίν ἀπό τό 1938, ἔτος κατά τό ὁποῖο ἐκτελέστηκε ὁ κορυφαῖος ..ἀντισοβιετικός πράκτορας Μπουχάριν, ἄρα μαύρη μοῖρα θά εἶχαν ἔκτοτε οἱ ἐδῶ ἀναγνῶστες του. Ὁ στίχος εἶναι ἀπό ἕνα δημοσιευμένο ποίημα τοῦ Μπουχάριν γιά τόν Στάλιν!!!!! (..ἀλλά οὐδόλως τόν ὀφέλησε…)
    Καλημέρα σας!

  76. 75 Αυτό πάντως κυκλοφόρησε μεταπολεμικά από τον Αναγνωστίδη, τον εκδοτικό οίκο που στέγασε τις φιλοσοφικές αναζητήσεις των κουκουέδων της παρανομίας: http://www.orizontesbooks.gr/catalog/product_info.php?products_id=25992

  77. Επίσης δύσκολα θα γραφόταν μετά το ’38, αφού δημοσιεύτηκε το ’32 🙂

  78. sarant said

    74 Ενδιαφέρον!

    77 🙂

  79. Σωτήρς said

    Ας βάλω μια φωτογραφία του Αφιόν Καραχισάρ από το άρθρο-παρουσίαση του φωτογραφικού λευκώματος που έγραψα πιο πάνω, σαν συνέχεια της τελευταίας πρότασης του διηγήματος.

    Πυρκαγιά στο Αφιόν Καραχισάρ το καλοκαίρι του 1921

  80. Βασίλης Φίλιππας said

    Καλησπέρα
    πολύ ωραίο το σημερινό…
    Τους στίχους και τη μουσική του ζεϊμπέκικου «Τούτοι οι μπάτσοι που ‘ρθαν τώρα» τους έγραψε, όμως, ο Γιαννάκης Ιωαννίδης το 1928 (κάποια χρόνια δηλαδή μετά τη Μικρασιατική εκστρατεία). Το ηχογράφησε την ίδια χρονιά στη Νέα Υόρκη τραγουδώντας το με τη χαρακτηριστική του φωνή .

  81. Βασίλης Φίλιππας said

    Το παραπάνω το δημοσίευσα κατά λάθος πριν συμπληρώσω: Κατ’ άλλους, βέβαια, ο συνθέτης και ο στιχουργός του τραγουδιού είναι είναι άγνωστος και έτσι αυτό θα μπορούσε να είναι και παλαιότερο… οπότε ο συγγραφέας μας δε λαθεύει στο κείμενό του…

  82. Σωτήρς said

    Ωχ φαίνεται ότι το δεν δουλεύει στα σχόλια;

    Ας την βάλω σε σύνδεσμο γιατί είναι μεγάλη και είναι κρίμα να γεμίσουν τα σχόλια.

    Πυρκαγιά στο Αφιόν Καραχισάρ το καλοκαίρι του 1921

  83. Σωτήρς said

    * το » δεν δουλεύει στα σχόλια; (Μάλλον κάπως δουλεύει αφού μου το εξαφανίζει.)

  84. sarant said

    80-81 Συχνά όμως έπαιρναν αδέσποτα στιχάκια και έβαζαν το όνομά τους, ενδεχομένως προσθέτοντας.

  85. sarant said

    79-83 Πολύ ωραίες φωτογραφίες.

  86. Corto said

    84: Φίλε Νίκο η εκτέλεση με τους Καραπιπέρη – Ιωαννίδη είναι επιθεωρησιακή και όντως οι στίχοι δεν είναι στο όνομα του Ιωαννίδη. Από την άλλη το επιφώνημα «άιντε» στην αφήγηση του συγγραφέα προδίδει ότι πρόκειται για άλλη (παρεμφερή έστω) μουσική από την γνωστή ηχογραφημένη. Θυμηθείτε την πολύ μεταγενέστερη ιστορία του τραγουδιού «καράβι του Μπουρνόβα» (που δήθεν έλεγαν οι λιποτάκτες από το μικρασιατικό) και τον καυγά Μάνου Λοΐζου και Νταλάρα, ως παράδειγμα αδιάλειπτης χρησιμοποίησης/ κλοπής παλαιών στιχουργημάτων σε διάφορες μελωδίες, ακόμα και πολύ νεώτερες.

    (Λάζαρος Ανδρέου: Εγώ δεν είμαι ποιητής…
    Μάρκος: Κι εγώ δεν είμαι ποιητής…)

  87. Spiridione said

    80, 86. Ο δεύτερος στίχος ‘μπλόκο ήρτανε να μας κάνουν’ είναι από άλλη παραλλαγή, που ηχογραφήθηκε βλέπω το 1934

  88. Corto said

    87: Ναι είναι γνωστό στιχάκι σε διάφορες παραλλαγές. Στα μπελεντέρια ή μπιλεντέρια πρέπει να έχει στιχουργικώς βάλει το χέρι του ο Μάτσας, αλλά πιστεύω διαισθητικά ότι η αρχική έμπνευση ήταν του ίδιου του Περιστέρη, διότι ο τελευταίος ως μικρασιάτης ήταν πιο πιθανόν να γνώριζε αυτήν την σπάνια εμφανιζόμενη τούρκικη λέξη. Από την άλλη το ενδιαφέρον της εκτέλεσης του Γιαννάκη Ιωαννίδη είναι η έκφραση «ήρθανε να μας ρεστάρουν/ και τα ζάρια να μας πάρουν», όπου «ρεστάρουν» από το arrest = να μας συλλάβουν, όχι να μας αφήσουν ρέστους. (Τα έχουμε ξαναπεί όλα αυτά, αλλά επανάληψις…)

  89. sarant said

    88 Το «να μας ρεστάρουν» συμφωνώ ότι είναι αυτό που λες αλλά πρέπει να προέρχεται από το arrestare, βλ. και «αρεστάδος» σε κείμενα του 21 ή στη Βαβυλωνία.

  90. Corto said

    89: Από εκεί προέρχεται ετυμολογικώς/ ιστορικώς (θα σε πάω αρρέστο κανάγια! περίπου έτσι λέει ο ενωματάρχης στην Βαβυλωνία), αλλά εν προκειμένω έρχεται άμεσα από τα εγγλέζικα, διότι είναι αμερικάνικη ηχογράφηση.

  91. Corto said

    86 (συνέχεια):

    Ένεκα η κούραση μού ‘ρχονται τα ακούσματα στην μνήμη με διαφορά φάσης. Εν πάση περιπτώσει στην απίθανη περίπτωση που ενδιαφέρεται κάποιος φίλος αναγνώστης, το στιχούργημα με το «άιντε» μπροστά πρέπει να είναι στον ΔΕΥΤΕΡΟ χαβά του «όλη μέρα παίζει ζάρια» του Γιώργου Κατσαρού (1928), περίπου στο 3.33:

    «άντε όλη μέρα παίζει ζάρια (τρις)
    άντε και το βράδυ θέλει χάδια

    άντε τα κουνά κι έρχουνται ντόρτια (τρις)
    άντε να κι οι μπάτσοι εις την πόρτα

    άντε και τους πιάσανε για ζάρια (τρις)
    άντε και τους βρίσκουν δυο ζευγάρια»

    Τώρα ο αναφερόμενος στίχος «Γκούρνενε, Γκούρνε, Γκούρνενε/ πες το, κορίτσι μου, το ναι….» δηλαδή το παρεφθαρμένο «Τούρνε και τούρνε», μάλλον δεν κολλάει με το υπόλοιπο. Για να λέμε και την αλήθεια ο συγγραφέας ως κομμουνιστής της εποχής δεν θα είχε και πολύ καλή εικόνα για τα ρεμπέτικα, ώστε να μπει στην διαδικασία να τα αποδώσει με κάποια πιστότητα. Βεβαίως για να μην τον αδικώ, μπορεί να το άκουσε και έτσι, σε μία παρεμφερή συρραφή δίστιχων.

  92. Corto said

    91 (διόρθωση):
    «τους ψάξανε για ζάρια» βεβαίως, όχι «τους πιάσανε»

  93. antonislaw said

    60
    «ΣΟΣ: το βιβλίο για την περίσταση, που σύστησε προχθές η Μαρία, το πήρες χαμπάρι;
    Από τον Λιποτάκτη στον Αντάρτη
    Η «στάσις των ανυποτάκτων» στη δυτική Κρήτη (1921-1922)/Νικος Βαφέας/εκδ. Αλεξάνδρεια»

    Σε ευχαριστώ πολύ Έφη! το βιβλίο το ξέρω γιατί μάλιστα ο Βαφέας μου έκανε μάθημα στο ΠιΤσιΚέι (Πανεπιστήμιο Τση Κρήτης) μέχρι πέρυσι και μου έστειλε το λικνο του βιβλίου του αλλά δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι αφορούσε και τον προπάππου μου, τώρα που το λες όμως θα το πάρω γιατί εντάσσεται σε μια προβληματική χρόνων του Βαφέα για το φαινόμενο-δίπολο αντάρτης-ληστής, με αφόρμηση βέβαια τον Χομπσμπάουμ και την κοινωνική ληστεία , και τους Ληστές (bandits). Έχει γράψει ένα εξαιρετικό βιβλίο ο Βαφέας επίσης το «Από το ληστή στον αντάρτη. Τα ένοπλα κινήματα των Γιαγάδων στη Σάμο (1914-1925)»

  94. Από τη συζήτηση για το ρεμπέτικο, πήγε ο νους μου σε ένα ρεπορτάζ της ΕΡΤ για τους Έλληνες του Γκέρλιτς (τι ιστορία κι αυτή, μαζί με τη συνέχεια της με τους πολιτικούς πρόσφυγες…), που θυμόμουν ότι παίζανε και ρεμπέτικα, κι ότι ήταν η πρώτη αναφορά -έλεγε ο συγγραφέας του ομώνυμου βιβλίου που είχε προκαλέσει το ενδιαφέρουν του ελληνικού κράτους τότε, κι είχαν γίνει διάφορα.
    Σήμερα το θυμήθηκα και το βρήκα (από το 3:49). Αν μη τι άλλο, δείχνει ότι μεταξύ των φαντάρων το ρεμπέτικο (όπως το εννοεί ο Αλεξάτος -δεν ξέρω περισσότερα) δεν ήταν άγνωστο ή απαγορευμένο στους φαντάρους:

    Κι η συνέχεια με το Ζγκορζέλετς:

  95. sarant said

    94 Θέλω κάποτε να πάω στο Γκέρλιτς.

  96. Κι εγώ, πολύ.

  97. Το άρθρο του ελληνικού τμήματος της DW Φωνές Ελλήνων στο Γκέρλιτς του Α´ Π. Πολέμου αναφέρει και τα σχετικά με την πρώτη στην ιστορία ηχογράφηση μπουζουκιού στο Γκέρλιτς, με περισσότερες λεπτομέρειες για το πού βρίσκεται.
    Η ηχητική του μορφή είναι πολύ ενδιαφέρουσα αφού περιλαμβάνει (στο 2:24) μερικά δευτερόλεπτα ομιλίας Έλληνα του Γκέρλιτς που περιγράφει το γαλλικό μπιλιάρδο που αντίκριζε πρώτη φορά:
    https://www.dw.com/overlay/media/el/0/17724677/17723580

  98. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    95,96 κι άδικο δεν έχετε 🙂
    H γερμανική πόλη που έχει λατρέψει το Hollywood
    Η πόλη του Γκέρλιτς που αγαπούν ο Wes Anderson, ο Quentin Tarantino και πολλοί ακόμα μεγάλοι σκηνοθέτες.
    Το κέντρο της, με 4.000 διατηρητέα κτίρια, θεωρείται το καλύτερα διατηρημένο ιστορικό κέντρο πόλης στην Γερμανία.
    https://www.pharmacy295.gr/blog/h-germaniki-poli-pou-echi-latrepsi-to-hollywood/

  99. 98: Καλά εγώ για το νεκροταφείο ενδιαφέρομαι, μάλιστα, της πολωνικής όχθης. Το συνωμοσιολογικά με τον άγνωστο Βαυαρό χρηματοδότη τα αφήνω στην άκρη.

  100. Πάντα έχω την εντύπωση ότι έχουμε συζητήσει δια μακρών περί Γκέρλιτς αλλά ποτέ δεν μπορώ να βρω τη σχετική συζήτηση. Αυτό είναι αρκετά παλιό: https://sarantakos.wordpress.com/2009/11/25/makedometopo/
    Υποτίθεται ότι οι ηχογραφήσεις ή μια επιλογή τους είναι υπό έκδοση από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Όπως λέει και το άρθρο της DW στο #97, το μπουζούκι το παίζει ο ανιψιός του Παπαδιαμάντη.

  101. 101: Ίσως περισσότερο να έχουμε μιλήσει εκτός μπλογκ. Πάντως για τις ΠΕΚ, ουδέν μονιμότερον του προσωρινού…

  102. Σε έναν κατάλογο που βρήκα ονλάιν, υπάρχει ο τίτλος ως «υπό δημοσίευση».

  103. Η συνέντευξη είναι από τον Φεβρουάριο του 2019.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: