Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ιστολογικά κεσάτια 2022

Posted by sarant στο 12 Αυγούστου, 2022


Παραδοσιακά, οι πέντε-δέκα μέρες γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο είναι από τις περιόδους με τη μικρότερη κίνηση στα ιστολόγια, και η τάση αυτή ισχύει και φέτος.

Οπότε, θα συνεχίσω με μια παράδοση του ιστολογίου, δηλαδή θα ανεβάσω και πάλι σήμερα, ξανακοιταγμένο και ελαφρώς τροποποιημένο, ένα άρθρο που πρώτη φορά το ανέβασα τέτοιες μέρες το 2009 και που έκτοτε το ανεβάζω σχεδόν κάθε χρόνο, τις περισσότερες χρονιές που υπάρχει το ιστολόγιο (πλάκα-πλάκα, τούτος είναι ο δέκατος τέταρτος ιστολογημένος μου Αύγουστος).

Η ανάπαυλα αυτή δίνει και στον ιστολόγο μία μέρα ημιρεπό, μια και το σερί των αναρτήσεων, ένα άρθρο τη μέρα, συνεχίζεται αδιάλειπτο από τα τέλη Ιανουαρίου του 2014. Θα μου πεις, συμβιβάζεται αδιάλειπτο σερί με επαναλήψεις; Ιστορικός συμβιβασμός, θα απαντήσω.

Στη φωτογραφία, που είναι παρμένη το 2009 ή νωρίτερα από την οδόν Αιόλου, βλέπουμε δυο μαγαζάτορες που, επειδή έχουν κεσάτια, παίζουν τάβλι.

Τα κεσάτια βέβαια είναι οι αναδουλειές, στερεότυπη εμπορική απάντηση που την ακούμε ταχτικά στην αγορά, πολύ πριν από την κρίση. Η λέξη είναι τουρκικό δάνειο (kesat), αραβοπερσικής αρχής, και φαίνεται ότι οι έμποροι από πολύ παλιά τη χρησιμοποιούσαν, αν θυμηθούμε ένα γουστόζικο ανέκδοτο με τον βασιλιά Όθωνα, όπως το καταγράφει στην Ιστορική ανθολογία του ο Γ. Βλαχογιάννης:

Τρεις πραματευτάδες Χιώτες παρουσιαστήκανε στον Όθωνα το Βασιλέα.
     Αφού είπανε το ’να και τ’ άλλο, […] ο Βασιλέας, που μόνη γλώσσα του είχε να μιλεί τις ελληνικούρες που είχε πρωτομάθει από τον Φίλιππο Ιωάννου […], γυρίζει στον έναν από τους τρεις Χιώτες μ’ εκείνο το συνηθισμένο σοβαρό του και ρωτάει:
     ― Πώς προχωρεί το εμπόριον;
     ― Κεσάτια, Μεγαλειότατε! λέει ο Χιώτης.
     Ο Όθωνας απορεί· πρώτη φορά ακούει αυτή τη λέξη. Κοιτάζει αυτόν που μίλησε στα μάτια και ξαναρωτάει:
     ― Τι σημαίνει η λέξις κεσάτια;
     Ο Χιώτης απορεί κι αυτός, μα ο άλλος Χιώτης, πιο έξυπνος, πετιέται κι απαντάει:
     ― Δεν έχει νταραβέρι, Μεγαλειότατε!
     Ο Βασιλέας, με την ίδια πάντα σοβαρότη του, γυρίζει και σ’ αυτόν:
     ― Και η λέξις νταραβέρι, τι σημαίνει;
     Μα ώσπου ν’ απαντήσει ο δεύτερος, ο τρίτος Χιώτης δεν αργεί και λέει:
     ― Αλισιβερίσι, Μεγαλειότατε!
     Ο Βασιλέας δεν έκαμε άλλο ρώτημα. Και φύγαν οι τρεις φίλοι χαρούμενοι που φωτίσανε το Βασιλέα.

Προσθέτω ότι η πρώτη εμφάνιση της λέξης στη γραμματεία μας φαίνεται να είναι στον πάπα-Συναδινό, τον 17ο αιώνα, ο οποίος μας λέει ότι ύστερα από μια νομισματική μεταρρύθμιση που αποφάσισε ο βεζιρης Μουσταφά πασάς «και έτζι εγίνην μεγάλο κεσάτι εις τα πάντα εις όλον τον κόσμον και μεγάλην στενοχωρίαν είχαν πάντες άνθρωποι και εζημιώθηκαν όλοι τους, μικροί τε και μεγάλοι».

Κεσάτια λοιπόν αυτή την περίοδο στα ιστολόγια και με αυτή την ευκαιρία είχαμε θυμηθεί ένα αστείο κειμενάκι που κυκλοφορεί εδώ και καιρό στο Διαδίκτυο, με τις απαντήσεις που υποτίθεται ότι δίνουν διάφοροι επαγγελματίες που έχουν κεσάτια. Στο κείμενο αυτό πρόσθεσα μερικές νέες απαντήσεις που είχαν προταθεί όταν αναρτήθηκε το ίδιο κείμενο στο φόρουμ Λεξιλογία, και μερικές από αυτές που προτείνατε με σχόλιά σας τις προηγούμενες φορές που το συζητήσαμε εδώ, οπότε τώρα παρουσιάζω τον συμπληρωμένο και επικαιροποιημένο κατάλογο. Συμπληρώσεις γίνονται ευχαρίστως δεκτές στα σχόλια.

Ωστόσο, ενώ έχω εμπλουτίσει τον κατάλογο, ενσωματώνοντας και κάποιες απαντήσεις που αφορούσαν την πανδημική πραγματικότητα, δεν έχω προσθέσει απαντήσεις σχετικές με την τρέχουσα επικαιρότητα. Αλλά μπορώ να το κάνω εδώ, στον πρόλογο, για να αναδείξω και αυτή την πτυχή.

Ωτακουστής νόμιμης επισύνδεσης στην ΕΥΠ: Ούτε φωνή ούτε ακρόαση!

«Επαγγελματικές» απαντήσεις στην ερώτηση «Πώς πάει η δουλειά;»

Φούρναρης: ψίχουλα
Μανάβης: κολοκύθια
Αγρότης: ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι
Ανθοπώλης: μαρασμός
Υφασματέμπορος: πανί με πανί
Ψαράς: ούτε λέπι
Φαρμακοποιός: με το σταγονόμετρο
Ηλεκτρολόγος: δεν βλέπω φως
Υδραυλικός: μούφα η δουλειά
Mηχανικός αυτοκινήτων: στο ρελαντί
Έμπορος χαλιών: χάλια
Κομμωτής: τρίχες
Ψιλικατζής: ψιλοπράματα
Νεκροθάφτης: ψόφια πράματα
Ο απέναντι νεκροθάφτης: μεγάλη νέκρα
Οφθαλμίατρος : θολά τα βλέπω…
Μακιγιέρ : χλομά τα πράγματα..
Ορθοπ*δικός : κούτσα-κούτσα…
Βοθρατζής: σκ**
Ο απέναντι βοθρατζής: Χέσε μέσα
Δύτης: πιάσαμε πάτο
Υποδηματοπώλης: άνθρωπος δεν πατάει
Πιλότος: Χαμηλές πτήσεις
Χρηματιστής: Λίμιτ ντάουν
Μάγειρας: βράσε όρυζα
Οδική βοήθεια: μείναμε
Γραφείο συνοικεσίων: ξεμείναμε
Γεωπόνος: χαιρέτα μου τον πλάτανο
Θεατρώνης: Χ… θέατρο
Ηθοποιός: δράμα
Μετεωρολόγος: Βαρομετρικό χαμηλό
Ποδοσφαιριστής: Χάσαμε τη μπάλα
Συγγραφέας: Ούτε λέξη!
Παπάς: Πάμε κατά διαόλου
Εργοστασιάρχης: πάγωσε η τσιμινιέρα
Κηπουρός: δεν κουνιέται φύλλο
Κλειδαράς: λουκέτο θα βάλουμε
Μαθηματικός: μηδέν εις το πηλίκο
Έμπορος λευκών ειδών: μαυρίλα
Αστρονόμος: μαύρη τρύπα
Εφοπλιστής: βουλιάξαμε!
Χρωματοπώλης: τη βάψαμε
Ελαιοχρωματιστής: μαυρίλα
Κηπουρός: Ξεραΐλα
Χαρτοπαίκτης: Ταπί και ψύχραιμος
Άλλος χαρτοπαίχτης: Μείναμε στον άσο!
Ποκαδόρος: Ανέπαφος!
Οπτικός: Σκούρα τα πράγματα
Ζαχαροπλάστης: πίκρα
Αρωματοπώλης: βρώμα η δουλειά…
Καρεκλοποιός: Δεν έχει κάτσει τίποτα
Εταιρεία απεντομώσεων: βαράμε μύγες
Σκακιστής: Νούλα
Σκακιστής (επαγγελματίας):Zugzwang
Συλλέκτης νομισμάτων: πενταροδεκάρες
Σεναριογράφος : Δεν έχω ιδέα
Συντηρητής έργων τέχνης: τα ξύνουμε
Κουφωματάς: κατεβάσαμε ρολά
Βοτανοσυλλέκτης: βάλ’του ρίγανη!
Βουλκανιζατέρ: μείναμε από λάστιχο!
Άλλο βουλκανιζατέρ: Φούιτ
Εστιατόριο: Πείνα!
Οινοποιός: καλά κρασιά!
Αμπελουργός: έπεσε περονόσπορος!
Ψάλτης: άλαλα τα χείλη!
Εκφωνητής: δεν έχω λόγια
Λοιμωξιολόγος: φλάταρε η καμπύλη
Υπεύθυνος κέντρου εμβολιασμού: ούτε τσίμπημα!
Ηλεκτρολόγος: μπλακάουτ
Μουσικός: παύση διαρκείας
Webmaster: 404
Στρατιωτικός: ούτε με σφαίρες
Πωλητής εμφιαλωμένου νερού: στερέψαμε!

 

και βέβαια….

Υπεύθυνος ιστολογίου: Ουδέν σχόλιον!

Advertisement

89 Σχόλια προς “Ιστολογικά κεσάτια 2022”

  1. nikiplos said

    Ερπετολόγος: Σέρνεται…
    Καλημέρα.

  2. Reblogged στις anastasiakalantzi59.

  3. Πολεογράφος: χωριό… εντελώς χωριό…
    🙂

  4. …φύγαν στα χωριά τους…

  5. Costas X said

    Καλημέρα !

    Επειδή δεν βλέπω και πολλά σχόλια, κάτι άσχετο, αλλά λεξιλογικό :
    Προχθές, σε δική μου δημοσίευση στο φέισμπουκ ως Costas Hand, σχετική με τις κορφιάτικες ονομασίες οπωρολαχανικών, είχα γράψει το καρπούζι «χειμωνικό».
    Ένας πατριώτης μου με επέπληξε, «Όχι χειμωνικό αλλά χυμωνικό!». Όποιος μου ερμηνεύσει την τελική του απάντηση, «συμφωνώ αλλά…», κερδίζει ένα «χυμωνικό» τον χειμώνα! 🙂

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    5 Χαχαχά! Συμφωνεί, λέει!
    Για το χειμωνικό έχουμε γράψει κι εδώ.

  7. ελαιοπαραγωγός : έπεσε δάκος

  8. ΓΤ said

    @5

    βλ. Σαραντάκος 18.07.2018

  9. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα! […Και ως παιγνίου συνέχεια: ]
    Χημικός: -καμία αντίδραση
    ΕΥΠ:-ούτε φωνή, ούτε ακρόαση

  10. Τα πάντα είναι θέμα παιδείας, γαλαξίδι, σήμερα !

  11. Α. Σέρτης said

    5
    «Όποιος μου ερμηνεύσει την τελική του απάντηση, «συμφωνώ αλλά…», κερδίζει ένα «χυμωνικό» τον χειμώνα!»

    Σαν καλά σου τα είπε:
    «[…] ομοιάζει προς υδροπέπονα όστις λέγεται κοινώς χυμονικό»
    [Η. Τσιτσέλης, «Ονόματα θέσεων εν Κεφαλληνία», ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ 1 (1877)]

  12. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Δημόσιος υπάλληλος: σε διαθεσιμότητα.
    Ποιητής : Πρέβεζα.

  13. ΓΤ said

    @5

    Στη γλώσσα νόμιζε ότι είναι αστεράτος
    ο κύριος Γιώργος Γαστεράτος
    συμφωνεί διαφωνών
    γιατί, λέει, ότι είναι χυμούς γιομάτο
    αλλά τέτοιες εξηγήσεις
    ασφαλώς πιάνουνε πάτο

    Κάτι τέτοια στο ψωμί μας
    βούτυρο είναι Κερκύρας
    τούτα όλα σας τα γράφω
    με το μυαλό μου της μιας λίρας

    Kαι όποιος διψάει για μερτικό
    από το λήμμα το «χειμωνικό»
    ν’ αφήσει τις βόλτες στη Σπιανάδα
    και να μελετάει Σαραντάκο μια βδομάδα!

  14. ΓΤ said

    Σταματάκος: χειμωνικό

  15. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα.

    Κρεοπώλης: ἀρχ ἀμελέτητα.

    Ψαράς: λούτσους

    Ψαρὰς2: ἀρμίδια

  16. antonislaw said

    Καλημέρα σας!
    Άλλη εταιρία απεντομόσεων: πιάσαμε αράχνες

    ΝΑΣΑ-Αποστολή στον Άρη: δεν πατάει άνθρωπος

    Κτηνίατρος: δεν πατάει γάτα

    Εντομολόγος: έπεσε ακρίδα

    Ψυκτικός: παγωμένα πράγματα
    Άλλος ψυκτικός: ούτε κρύο ούτε ζέστη

    οπλουργός: θα βαρέσουμε κανόνι

    Ράφτης κρητικός: δεν βάλαμε κεδιά
    [Βελονιά: (Διήγ. παιδ. 390). <κεντώ + κατάλ. ‑έα. Τ. ‑ιά στο Somav. και σήμ. Λεξικό Μεσαιωνικής Κριαρά]
    Πραματευτής κρητικός: πράμα
    Ψυχίατρος κρητικός: μπουνταλές

  17. sarant said

    7 Ναι

    8 Α γεια σου

    9α Καλό!
    9β Το έγραψα κι εγώ, αλλά όχι σε περίοπτο σημείο

    11 Δεν καταλαβαίνω αυτή τη λογική. Επειδή κάποιος, κάπου, το 1877 έγραψε «χυμονικό» αυτό σημαίνει ότι η γραφή «χυμωνικό» ή η ετυμολόγηση από τους χυμούς ειναι δικαιολογημένη;

  18. antonislaw said

    16 απεντομώσεων βέβαια

  19. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ἀμπελουργὸς 2: φυλλοξήρα

  20. Costas X said

    -> 6. & 8.
    Ναι, θυμάμαι ότι το χειμωνικό είχε αναφερθεί σε κάποια άρθρα, κάποτε μάλιστα είχα σχολιάσει κι εγώ :
    https://sarantakos.wordpress.com/2019/07/29/nikolaou-10/#comment-596700

    -> 11. & 13.
    «Χυμωνικό» μάλλον το γράφουν μόνο οι Κεφαλλονίτες, Γαστεράτος και ο δικός μου! 🙂

  21. ΓΤ said

    @Βυζάντιος, «Βαβυλωνία»: χειμωνικό

  22. Α. Σέρτης said

    χυμονικό

    https://www.google.com/search?q=%22%CF%87%CF%85%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%22&sxsrf=ALiCzsaw-FnJwVqBbnHle-PTAAcpJJB8qw:1660292731236&ei=ew72YoDXDcLy6AO_pJeYDQ&start=0&sa=N&ved=2ahUKEwjAgN-z8MD5AhVCOXoKHT_SBdM4HhDy0wN6BAgBED8&biw=1366&bih=625&dpr=1

  23. Το πώς γράφουν το χ*μ*νικό διάφοροι, ερασιτέχνες ή μη, είναι ένα θέμα, αρκετά αδιάφορο μια και μιλάμε για διαλεκτική ονομασία. Ετυμολογικά μπορεί να ερμηνευτεί το -ν- στη λέξη, αν αυτή βγαίνει από το χυμό; Δύσκολο μου φαίνεται.

  24. ΓΤ said

    Η Ζαν ντ’ Αρκ σε non-binary εκδόχα…
    https://news.24happenings.com/opinion/51622.html

  25. Πέπε said

    Πόρνη: πούτσες

    (με το συμπάθιο)

  26. Costas Papathanasiou said

    19: (Όντως, κοίταξα μόνο τον κατάλογο* κι όχι αμέσως πάνω απ’αυτόν)…οπότε αναπληρώνω:
    Δικηγόρος: -Άδικα περιμένουμε.

    (*θα βοήθαγε ίσως -για τυχόν προσθήκες- μια αλφαβητική σειρά)

  27. Πέπε said

    23
    Στις διαλέκτους σαφώς και μπορεί να υπάρχει ορθογραφία, αυτό είναι αυτονόητο όσο και εκτός διαλέκτων (άλλο αν είναι καμιά φορά δύσκολο να συμφωνήσουμε στη σωστή – κι αυτό επίσης γίνεται και εκτός διαλέκτων).

    Το άλλο με το -ν- είναι και δική μου απορία. Ιδίως που προφορικά το χ*μ*νικό παραπέμπει τόσο άμεσα στον χειμώνα, που θα ήταν παράδοξη επιλογή ν’ αρχίσει κάποιος να λέει αυτή τη λέξη εννοώντας όχι τον χειμώνα αλλά κάτι άλλο που δεν προκύπτει από τους συνήθεις και ευνόητους κανόνες.

    Γενικότερα, μαρτυρείται ο χυμός ως λαϊκή λέξη;

  28. Costas X said

    Μαρμάγκα το προηγούμενο σχόλιο !!!

    -> 23. Αν και δεν είμαι γλωσσολόγος, συμφωνώ απόλυτα. Από τον «χυμό», αντί του λόγιου «χυμώδες», ίσως υποθετικά θα μπορούσε να βγει μόνο το λαϊκό «χυμικό». Από τον «χειμώνα» όμως, αντί του λόγιου «χειμερινό», ακόμα κι αν δεν επρόκειτο για το καρπούζι, θα μπορούσε να βγει το λαϊκό επίθετο «χειμωνινό», κατά το «καλοκαιρινό» και το «φθινοπωρινό», και μετά να γίνει αντικατάσταση του δεύτερου «ν» με «κ» για ευφωνία, μια και προϋπήρχε η κατάληξη «ικός».

    Επίσης, από σχόλιο προηγούμενου άρθρου :

    Αναστάσιος Γόρδιος, περ. 1700 :
    «Σαρακηνικῶν πεπόνων, ἤτοι χειμωνικῶν κοινότερον ἢ καρπουζίων…»

  29. Πέπε said

    Ένας από τους πολλούς στο λινκ του #23, Κερκυραίος νομίζω, γράφει:

    > Το καρπούζι ονομάζεται από τους ιθαγενείς ‘χυμονικό’. Οι περισσότεροι το γράφουν με ‘ει’, γιατί το συνδέουν με την προσφορά του καρπού αυτού κατά την εορτή του Αγίου Βλασίου (11 Φεβρουαρίου). Ωστόσο, το γράφω με ‘υ’ διότι το ετυμολογώ από το χυμός, δεδομένου του ότι πρόκειται για ένα φρούτο με τεράστια ποσότητα χυμού.

    Χωρίς να υπαινίσσομαι ότι αυτό βοηθάει να γείρει η παλάντζα είτε προς τη μία μεριά είτε προς την άλλη, μου κίνησε το ενδιαφέρον αυτό με τη γιορτή του αγίου Βλασίου. Είναι κάτι πιο συγκεκριμένο από το «γενικώς συντηρείται μέχρι τον χειμώνα».

  30. Έχουμε και άλλη σχετική διαμάχη: https://www.lexilogia.gr/threads/%CE%A7%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%AE-%CF%87%CF%85%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%B1.12619/

  31. Αλεκος81 said

    ΠαΣοΚ: Πιασαμε κοριούς

  32. @ 12 Γιώργος Λυκοτραφίτης

    >>Ποιητής : Πρέβεζα

    …(διάβαζε: επαρχία).

  33. nikiplos said

    10@ Μήπως την άφησε ρε συ ο Χριστιανός για να γίνει … θαλάμι για τίποτε χταπόδια…

  34. @ 23 Δύτης Των Νιπτήρων

    >>Το πώς γράφουν το χ*μ*νικό διάφοροι, ερασιτέχνες ή μη, είναι ένα θέμα, αρκετά αδιάφορο μια και μιλάμε για διαλεκτική ονομασία. Ετυμολογικά μπορεί να ερμηνευτεί το -ν- στη λέξη, αν αυτή βγαίνει από το χυμό; Δύσκολο μου φαίνεται.

    Χυμωζικό, χυμωδικό, χυμωτικό και με παρετυμολογία (χειμώνα) χυμωνικό. Γνώμη μου.

  35. Karpuz kaç kalori?
    (Το καρπούζι πόσες θερμίδες;)

  36. […] Παραδοσιακά, οι πέντε-δέκα μέρες γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο είναι από τις περιόδους με τη μικρότερη κίνηση στα ιστολόγια, και η τάση αυτή ισχύει και φέτος. Οπότε, θα συνεχίσω με μια παράδοση του ιστολογίου, δηλαδή θα ανεβάσω και πάλι σήμερα, ξανακοιταγμένο και ελαφρώς τροποποιημένο, ένα άρθρο που πρώτη φορά το ανέβασα τέτοιες μέρες το 2009 και… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/08/12/kesatia-9/ […]

  37. Costas X said

    Ανέκαθεν υπήρχαν πεισματάρηδες…

    Τα Μυαλά said 29 Ιουλίου, 2019 στις 13:35

    Είμαι πολύ πεισματάρης, αλλά τους Κερκυραίους δεν φτάνω. δεν μπορώ να φανταστώ ένα καρπούζι να μπορείς να συντηρείς για τόσο μεγάλο διάστημα. Τα υγρά του θα παγώσουν στο ψυγείο, στο κελάρι θα το σαπίσουν το φρούτο. Το κάθε φρούτο στο καιρό του, το χειμώνα τα μήλα και τα πορτοκάλια, το καλοκαίρι τα καρπούζια και πεπόνια. Ποιος ο λόγος να κρατάς καρπούζια στο κελάρι να πιάνουν χώρο. Είναι άρχοντες οι Κερκυραίοι και έχουν τεράστια κελάρια, αλλά τόσο πια. Ας βάλουν κρασί και την 11η Φεβρουαρίου να μοιράζουν μουσταλευριά. Μήπως τελικά πρόκειται για ορθογραφικό λάθος και θέλουν να πουν «χυμονικό», το πιο χυμώδες φρούτο του καλοκαιριού. Το ξαδέρφι το πεπόνι δεν είναι τόσο χυμώδες. Θα έβγαζε νόημα και θα ησύχαζα εγώ. Έψαξα και βρήκα στη Λευκάδα έτσι το λένε.

    https://sarantakos.wordpress.com/2019/07/29/nikolaou-10/#comment-596714

  38. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    37 Αυτός είναι ο Δίκωλος, ένας πρήχτης που τελικά μπαναρίστηκε διότι έβριζε. Και είναι τοσο βλάκας που δεν ξέρει ότι η ονομασία χειμωνικό είναι σχεδόν πανελλήνια, άρα η αναφορά στα κελάρια των Κερκυραίων είναι άστοχη, ούτε ξέρει τον τρόπο συντήρησης που είχαν για τα οπωρικά.

    30 Αυτή είναι πιο βάσιμη.

    29 Πιο πάνω λέει ότι αλλού το προσφέρουν σε άλλη χειμωνιάτικη γιορτή, της ΑγΘεοδώρας. Και αλλού το προσφέρουν (εντάξει, το πρόσφεραν) τα Χριστούγεννα.

    27 Δεν έχω δει τον χυμό σε λαϊκό κείμενο, παροιμία ή δημοτικό τραγούδι. Μπορεί να υπάρχει, αλλά θα είναι εξαίρεση.

  39. sarant said

    28 Ο Γόρδιος το γράφει το 1717

    Ο Μυρεψός είναι βυζαντινός και έχει το εξής γιατροσόφι:
    Δροσάτον, πρὸς συνεχεῖς πυρετοὺς καὶ καυσώδης· ἔχει:·
    Ζωμὸν ἀνδράχνης καὶ χειμωνικοῦ πέπονος, τοῦ ζωμοῦ ὁλοκλήρου…

  40. Georgios Bartzoudis said

    (α) «η πρώτη εμφάνιση της λέξης στη γραμματεία μας φαίνεται να είναι στον πάπα -Συναδινό, τον 17ο αιώνα, ο οποίος μας λέει ότι ύστερα από μια νομισματική μεταρρύθμιση που αποφάσισε ο βεζιρης Μουσταφά πασάς ‘και έτζι εγίνην μεγάλο κεσάτι εις τα πάντα εις όλον τον κόσμον και μεγάλην στενοχωρίαν είχαν πάντες άνθρωποι και εζημιώθηκαν όλοι τους, μικροί τε και μεγάλοι’».
    # Να πούμε, ότι ο παπα-Συναδινός [και όχι πάπα-Συναδινός], έγραψε σε καθιαυτού Μακεδονικά με ίχνη λόγιων «επισυνδέσεων» [το πέτυχα!].
    # Να πούμε επίσης ότι, ως έφη κάποτε ο Νοικοκύρης, «χρωστάμε άρθρο» για τον Παπασυναδινό.

    (β) Για το «Χειμωνικό» ή «Χυμωνικό» καρπούζι, και σε σχέση με αρκετές αναφορές: [5-20-28-37- Costas X, 11- Α. Σέρτης, 13-14-21- ΓΤ, 17-38-39- sarant, 27-29- Πέπε, 34-dimosioshoros ]:
    # Νομίζω ότι η λύση δίνεται από τη Μακεδονική ονομασία μιας ποικιλίας καρπουζιού, που ήταν κατάλληλη για μακροχρόνια διατήρηση: Πρόκειται για το «Χειμωνιάτικο» [Μακεδονιστί Χειμωνιάτ’κο] καρπούζι. Ήταν όψιμη ποικιλία, στρογγυλή και μεγάλου μεγέθους, χοντρόφλουδη, με σχεδόν άσπρη καρδιά (ήτις «κουκουρίκος» ελέγετο Μακεδονιστί). Την τοποθετούσαν μέσα σε σωρούς αχύρων (τα Μακεδονιστί λεγόμενα «τσέτια»), και διατηρούνταν σε καλή κατάσταση μέχρι και τον Φεβρουάριο, οπότε γινόταν κατακόκκινη και η καρδιά του, και συνολικά είχε πολύ καλή γεύση.
    Προφανώς, η ονομασία «χειμωνικό» (στην Κέρκυρα κλπ) οφείλεται σε παρόμοια ποικιλία, που χρησιμοποιούνταν κατά παρόμοιο τρόπο, με επέκταση και σε όλα τα καρπούζια. Η ονομασία «χυμονικό», φαίνεται ότι είναι λάθος …διαχρονικό!

  41. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Οδοντίατρος: δεν υπάρχει σάλιο
    Σεξολόγος: γάμησέ τα
    Ορειβάτης: χέσε ψηλά κι αγνάντευε
    Ιστιοπλόος: χεστήκαμε κι η βάρκα γέρνει

  42. Πέπε said

    Οπωσδήποτε το επίθετο χειμωνικός=χειμωνιάτικος είναι υπαρκτό. Το έχω ακούσει κυρίως για αγροτικά προϊόντα, π.χ. λάχανα και τέτοια που βγαίνουν τον χειμώνα.

  43. ΣΠ said

    22
    Εμφανίσεις στο google: χειμωνικό/χυμονικό 40/1

  44. Καλά που βγήκε η διαμάχη για το χειμωνικό γιατί δεκατόσα χρόνια κάθε δεκαπενταύγουστο τα ίδια γράφουμε 🙂

  45. sarant said

    40β Ακριβώς, υπάρχει σε όλη σχεδόν την Ελλάδα η συνήθεια διατήρησης του καρπουζιού.

    42 Από πολύ παλιά υπάρχει (για διάφορα οπωρολαχανικά).

    44 Του χρονου λέω να βάλω, στα κεσάτια: Ορθοπαιδικός: …. (πείτε καμιά ιδέα), να έχω γκαραντί 200 σχόλια 🙂

  46. Γιάννης Κουβάτσος said

    45: Βάλε «της εισαγγελέας», Νικοκύρη, θα πάει καλά. 😊

  47. ΣΠ said

    Ψαράς: σαν τον κάβουρα

    44
    Μα έχεις: Ορθοπ*δικός : κούτσα-κούτσα…
    Απλώς άλλαξε το * σε αι.

  48. ΣΠ said

    Κολυμβητής: πατώσαμε

  49. Πέπε said

    Εντωμεταξύ, να πούμε ότι ένα άλλο φρούτο που υποτίθεται ότι διατηρείται επί μακρόν είναι το ρόδι. Επειδή έχει εκείνες τις πολύτιμες αντιοξειδωτικές ιδιότητες που χαρίζουν υγεία και αιώνια ζωή σε όποιον το τρώει, γι’ αυτό δε χαλάει και το ίδιο.

    Μόνο που δεν ισχύει! Άμα ξεχάσεις τα ρόδια είτε στο ψυγείο είτε εκτός, σαπίζουν κανονικότατα σε ένα εύλογο διάστημα.

    Οπότε, μήπως τελικά εξίσου χαλάει και το καρπούζι, και όλα τα υπόλοιπα είναι διαδόσεις του Αγίου Βλάση, της Αγίας Θεοδώρας και λοιπών σκοτεινών δακτύλων;

  50. Γιάννης Κουβάτσος said

    Το μήλο αντέχει για καιρό.

  51. Prince said

    Ο άλλος οινοποιός: Τον ήπιαμε.

  52. # 49

    Αν το ρόδι είναι υγειές και καθαρό, στο ψυγείο συρρικνούται, σκληραίνει η φλούδα του και διατηρείται για μήνες με λιγότερο χυμό φυσικά. Κάθε χρόνο βάζω 5-6 τον Σεπτέμβρη στο ψυγείο από την ροδιά μου και την πρωτοχρονιά 3-4 είναι σκληρά, ένα για το σπάσιμο στο καλσόρισμα του χρόνου και τα υπόλοιπα για κατανάλωση.

  53. Prince said

    Ο νεκρόφιλος: Το γαμήσαμε και ψόφησε. (γιατί το αντίθετο θα’ταν φυσιολογικό).

  54. ΓιώργοςΜ said

    Πολλά φρούτα, όταν είναι άθικτα και κάπως αγίνωτα, αντέχουν για μήνες. Πριν από πολλλλά χρόνια, παίρναμε 1-2 κλούβες αχλάδια (κρυστάλια) το καλοκαίρι, τέτοιες μέρες, και τα αφήναμε στο υπόγειο για μήνες. Βέβαια φρεσκοκομμένα (τα μαζεύαμε εμείς), διαλεγμένα να είναι τελείως άθικτα και κάπως αγουρωπά, και με το κοτσάνι τους ακέραιο, «ξεμασκαλισμένο», όχι κομμένο. Πώς άλλωστε πουλάνε τα σουπερμάρκετ αχλάδια το χειμώνα και την άνοιξη;
    Για το καρπούζι δεν ξέρω, αλλά η κολοκύθα που είναι συγγενικό είδος αντέχει, αν δεν έχει χτυπηθεί, για πολλούς μήνες, μέχρι την άνοιξη, χωρίς ψυγείο.

  55. Α. Σέρτης said

    Ας βάλω μερικά ακόμα ενδεικτικά «χυμονικά», τα οποία, μαζί με όσα άλλα παρέθεσα, συν τα σύγχρονα ιδιωματικά γλωσσάρια, θα έπειθαν π.χ. τον Χαραλαμπάκη σε μια νέα έκδοση του Χρηστικού να συμπεριλάβει και λήμμα χειμωνικό/χυμωνικό/χυμονικό ως ισοδύναμα ορθογραφικά (ένεκα η χρήσις να ’ούμε…)

    «καρπούς, καθως πεπόνια, χυμονικά, κολοκύθια, αγγούρια , κ . τ . λ» (Carl Traugott THIEME, Πρώτη τροφή του υγιούς ανθρωπίνου νοός, 1833)

    «εις τα ύδατα βυθισμένον, πλήρες πρασίνων χυμονικών, μέσα κοκκίνων ως το αίμα, με τους παμμέλανας σπόρους των» (Ε. Σύη, Τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, 1850)

    «die wassermelonen-τα καρπούζια, auch τα χυμονικά» (Theodor von Heldreich, Die Nutzpflanzen Griechenlands, 1862)

    «Τα χυμονικά die wassermelonen» (Adalbert Kuhn, Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung 1863)

    Κοντόπουλος, Γαλλοελληνικόν Λεξικόν (1875) (υδροπέπων κοιν. Χυμονικόν, καρπούζι)

    «Χυμονικοπέπονα» (Γ. Ν. Τσερέπη, Τα σύνθετα της Ελληνικής γλώσσης,1880)

    «Watermelon: χυμονικόν , νul . καρπούζι» (Κοντόπουλος, Λεξικόν Αγγλοελληνικόν, 1882)

    «τα καρπούζια und τα χυμονικά» (Victor Hehn, «Kulturpflanzen und Hausthiere in Ihrem Übergang Aus Asien Nach Griechenland und Italien Sowie in Das Übrige Europa; Historisch-linguistische Skizzen», 1902)

  56. antonislaw said

    Αλλεργιολόγος: ξυνόμαστε

    Κρητική εταιρεία απεντομώσεων:κυνηγούμε μύγες με τον τσιφτέ[δικανο]

    Για το χειμωνικό:η πεθερά μου από Δωρίδα μου έλεγε ότι κρατούσαν καρπούζια μεσα στα άχυρα και πολλές φορές ήταν ακόμα βρώσιμα εως το Δεκέμβρη.

  57. nikiplos said

    45@ επιλογές για τον ορθοπεδικό
    -ολική ρήξη
    -δεν ισιώνει
    -στον γύψο

  58. Prince said

    (και να συνδέσουμε τα 2 θέματα)
    Ο τρώγων καρπούζι: Τα’φτυσα.

  59. sarant said

    47 Σωστά, το είχα ξεχάσει!

    47-48 Εύστοχα.

  60. sarant said

    55 Ο Χαραλαμπάκης κοιτάζει τη σημερινή χρήση, όχι τη χρήση στην περίοδο 1850 με 1902. Μπορείτε καλύτερα.

  61. sarant said

    Και μια συμβολή από φίλο οδοντίατρο

    Οδοντίατρος: έλλειμμα ισοζυγίου εξαγωγών

  62. ΓιώργοςΜ said

    61β το οποίο μου θύμισε τη γνωστή εξυπνάδα των οδοντιάτρων προς τους προμηθευτές τους: «Δεν έχω να σου δώσω 300€ που σου χρωστάω, έλα να σου βγάλω ένα δόντι να πατσίσουμε» 🙂

  63. @ 49 Πέπε

    >>[τα ρόδια] χαρίζουν υγεία και αιώνια ζωή…

    Κόψε κάτι καλέ…

  64. 10,
    Eau de toilette,
    Μια τρύπα στο νερό

  65. 61β,
    😀
    Όπως πάμε θα το σφραγίσουμε

  66. Πέπε said

    Σεισμούλης Ηράκλειο τώρα μόλις

    (Σεισμολόγος: ακινησία…)

  67. # 54, 56 και αλλαχού…

    Οντως τα αχλάδια αν ωριμάσουν στο δέντρο μόνο 1 στα 10 θα τρώγεται τα άλλα θα είναι ή σκουλικιασμένα ή υγροποιημένα. Είχα μια αχλαδιά που έσπαγε κάθε τόσο από το βάρος των καρπών μέχρι που την ξέκανα γιατί έκλεινε τον δρόμο πέφτοντας. Λίγες φορές πρόλαβα να τα κόψω πριν ωριμάσουν , όταν αρχίζουν να μαυρίζουν τα κουκούτσια είναι το κριιτήριο που μου είπανε. μετά στο ψυγείο, τυλιγμέννα σε χαρτί χωριστά ένα-ένα ώστε αν χαλάσει ένα να μην κολλήσουν και τα άλλα. Ωρίμαζαν μόνα τους σιγά-σιγά ή βάζοντας τα σε άχυρο ή και φλούδες από μήλα.
    Μια συμβουλή για όσους αγοράζουν αχλάδια να αποφεύγουν την φλούδα γιατί τα φάρμακα της αχλαδιάς είναι πολύ ισχυρά

  68. Costas Papathanasiou said

    Και ένα γιαλαντζί κεσάτι, ενδεικτικό της ανθρώπινης πλεονεξίας:
    “― Ποιὸς ξέρει ἂν εἶναι κι ἀσήμι; εἶπε· χρειάζεται νὰ εἶναι κανεὶς κουϊμτζὴς γιὰ νὰ ξέρῃ…(…)Σ᾽ αὐτὴ τὴν ἐποχὴ ποὺ βρεθήκαμε, νὰ σὲ χαρῶ… Μεγάλο κεσάτι, μεγάλη δυστυχία στὸν κόσμο!… Ὁ παράς, δὲν ξέρω ποῦ πάει καὶ χώνεται, καὶ δὲ βγαίνει στὸ μεϊντάνι… (…) Ὅταν τὰ ἔχῃς τὰ λεπτά, δὲν τὰ στιμάρεις… Δὲν μοῦ βρίσκονται παράδες, ἔτσι νά ᾽χω καλὰ ὑστερνά… Νὰ ἰδῶ, ἂν ἔχω εἴκοσι δραχμὲς νὰ σοῦ δώσω, ἔτσι νὰ ἰδοῦμε Θεοῦ πρόσωπο…” [ Τροπάριον κὺρ Ἀργυροῦ τοῦ Συρματένιου —ἑξηκοντούτη γέροντος τοκογλύφου, ἐμπόρου που “κατὰ τὸ φαινόμενον, δὲν ἐπώλει τίποτε“— ψαλλόμενο στο παπαδιαμαντικό « Ὁ Πολιτισμὸς εἰς τὸ χωρίον (1891)»].
    …Ενώ, τα αληθινά (πολλά) κεσάτια μπορούν πλέον να ενταχθούν, μαζί με τις λοιμώδεις νόσους, στους κλασικούς ανυρωπογενείς κινδύνους όπως η άνοδος της θερμοκρασίας, το λιώσιμο των πάγων, οι ακραίοι υετοί, οι πλημμύρες, η ερημοποίηση εδαφών, η ξηρασία, η λειψυδρία (βλ. https://www.nature.com/articles/s41558-022-01426-1 ), ως άριστα δείγματα αποκαλυπτικής κλιματικής αλλαγής. Συνελόντι ειπείν, εμμέτρως και λογοπαικτικώς:
    Επτά και σ’ άτια…
    -Δεκατέσσερα μάτια:
    Γαίας κεσάτια…
    Εξ ου μπορούμε να προσθέσουμε σαν απάντηση Συλλόγου Αλιέων:- “Να μας κλαίν’ κι οι ρέγγες”…ή “Την κάτσαμε τη βάρκα”…
    ΥΓ- (Ιδού άλλη μια κλιματική αλλαγή):Το “χυμωνικό”, είναι ένα “στυμμένο” καρπούδι που Πορτοκαλίζει κι έτσι γίνεται υβρίδιο καλαμποκιού.

  69. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  70. BLOG_OTI_NANAI said

    Σε πλαστό έγγραφο του 14ου-15ου αι. αναφέρεται ο όρος «χυμονικόν» που αναφέρεται προφανώς σε οπωροφόρα και καρπούς:

  71. BLOG_OTI_NANAI said

    Σε βιβλίο γεωπόνου είναι σαφές ότι το «χυμονικό» είναι άλλο όνομα για το καρπούζι. Σε άλλη αναφορά όμως, το καρπούζι, το πεπόνι και το χυμονικό αναφέρονται σαν τρία διαφορετικά πράγματα. Σε δύο άλλα τεκμήρια, το «χυμονικό» χρησιμοποιείται αντί για υδρόγειος σφαίρα, άρα, σίγουρα έχει ένα σχήμα σαν της Γης:

  72. BLOG_OTI_NANAI said

    Και αυτά:

  73. Χαρούλα said

    Και ο Νικοκύρης που …έχει κεσάτια🤩

    Πανί με πανί.
    Δεν υπάρχει σάλιο.
    Ταπί και ψύχραιμος.
    Κρυώνει σαν γύφτος.
    Ζει με το φακόσπυρο.
    Επί ξύλου κρεμάμενος.
    Βρακί δεν είχε να φορέσει.
    Έμεινε στην ψάθα.
    Περίοδος ισχνών αγελάδων.
    Έμεινε στους πέντε δρόμους.

  74. sarant said

    73 Κρυώνει σαν γύφτος, χρόνια είχα να το ακούσω

    72 Μπράβο, ήθελα να αναφέρω την πρώτη παροιμία.

  75. Costas Papathanasiou said

    Παλαιστής: Δεν την παλεύω
    Αρσιβαρίστας: Γονατίσαμε
    Ταυρομάχος:Πληρώνω τα κερατιάτικα

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Νεκροθάφτης, τον κλαίγανε
    Ρετσινοσυλλέκτης, της πυρκαγιάς
    Μελισσοκόμος, κυψέλη Παγκράτι

    Περί χειμωνικού, προσωπική εμπειρία
    Πεπόνι που ξεχάστηκε στο κατώι (στο θόλο* συγκεκριμένα) από τον Αύγουστο, το βρήκαμε τα Χριστούγεννα, ακέραιο και μοσχομυρωδάτο.
    *θόλο λένε στην Κυνουρία, το θολωτό πράγματι μέρος του κατωγιού πάντα δροσερό και ξερό, ιδανικό για φύλαξη τροφίμων εκτός ψυγείου, και του κρασιού βέβαια τον καιρό που κάνανε οι παππούδες. Εκεί θα πάω σε λίγο και θα στερηθείτε τις σοφίες μου 🙂 .

  77. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αστρονόμος, συννεφιές

    Γαθτρεντερολόγοθ, θκατά

    Ασφαλτάς, την πατήσαμε

    Μπετατζής, πήξαμε

    Δάσκαλος, σκολάσαμε

    45 >> Ορθοπαιδικός, σπασμένα πράματα 🙂

    10, 64
    ο ντε κωλόνι

  78. Alexis said

    #74α: Συνήθιζε να το λέει ο πατέρας μου.

  79. sarant said

    Καλημέρα από εδώ

    75-76-77 Μετά από τόσα χρόνια και σχολια, πάντα υπάρχουν καλές προσθήκες!

  80. ΓιώργοςΜ said

    76 Ρετσινοσυλλέκτης, της πυρκαγιάς
    Της οποίας πυρκαγιάς θα είναι για καιρό οι ρητινοσυλλεκτες εδώ στη Β Εύβοια 😥
    Να θυμίσω πως πέρασε ήδη χρόνος, αλλά οι πληγές είναι ανοιχτές, κάποια χωριά ζούσαν από το δάσος.

  81. Alexis said

    Το «δεν κουνιέται φύλλο» πάει καλύτερα στον ιστιοπλόο παρά στον κηπουρό.
    Επίσης:
    Αγρότης: ξεραΐλα
    Πιτσαδορος: πίτσες μπλε

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αστροναύτης, χάος

  83. ΓΤ said

    @82

    Ο αστροναύτης έχει μάθει να προσανατολίζεται στο «χάος», δεν είναι «χαμένος» στο Διάστημα.

    Εάν κεσάτια λοιπόν, μπορεί σαν μετα_Εστραγκόν να πει: περιμένω την κάψουλα 😉

  84. loukretia50 said

    -Τιμολέων, είναι μπούζι!
    – Ποιο, ζαργάνα μ΄?
    – Το καρπούζι!
    και δεν ήταν στο ψυγείο. Μήπως είν’ χειμωνικό?
    – Μπα, για μάπα δεν το κόβω, τόχεις πάρει από φόβο,
    είναι βιολογικό.
    Κι η γρουσούζα η συμπεθέρα, για του Βλάση τη βεγγέρα,
    το φυλάει μυστικό.

    – Αν το βρήκες στο κατώι, μάλλον δε θα είναι σόι.
    Ούτε τόσο ζουμερό..

    – Α! χυμώδες εννοούσες! Πόσα ξέρεις, πονηρό!
    για κοκτέηλ θεϊκό!

    – Αχ γλυκέ μου τεχνοκράτη! σαν το μπάρμπα το Σωκράτη!
    Στούρνος γλωσσικά! Ζερό!
    Έτυμο σαφές για κρύο…

    – Πας καλά αμόρε μίο?
    Γίνεσαι εμμονικό, φρούτο είν κανονικό!
    ΛΟΥ
    Εις το ύδωρ παγωμένον της πηγής εμβαπτισμένον
    φρούτον ηγεμονικόν,
    το χειμώνα περιμένει , την καρδιά μας να ευφραίνει
    άρωμα μεθυστικόν,
    θέρους γεύση ξεχασμένη ,
    σε χυμόν ηδονικόν.
    Τι κι αν λεν οι πικραμένοι ότι μάπα παραμένει
    το μεγάλο σκηνικόν
    Εσαεί χειμωνικόν…

  85. sarant said

    84 Υπερπαραγωγή!

  86. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    83 >>Ο αστροναύτης έχει μάθει να προσανατολίζεται στο «χάος»,
    είναι στα χάι του
    με τα χάη του 🙂

    Ο παππούς μας ο Αρκάδας
    το χτισε τότε, το εικοσιδυό
    πάνε τώρα εκατό χρόνια,
    είναι κατώι μαγικό
    (φύλαξε το χειμωνικό)

    84 Υψηλής γεύσης και γούστου
    το χειμωνικό τ΄Αυγούστου

    Φιλιά σας , αφήνω μια νοτισμένη Αθήνα.
    Et in aradia ego

  87. loukretia50 said

    ΕΦΗ – ΕΦΗ
    Σου εύχομαι να χαρείς τη γιορτή του φεγγαριού!
    Τόσο ταιριαστή με την Αυγουστιάτικη νύχτα!
    Ακόμα κι αν κρύβει μια μελαγχολία για τ΄αστέρια που χάθηκαν

    Κι επειδή εσύ επιμένεις κυρίως ελληνικά, μικρή αφιέρωση για το δρόμο

    Καλή αντάμωση!

  88. sarant said

    86 Kαλά να περάσεις!

  89. Στυλιανός said

    Σκέπτομαι μήπως μπορούν να συμπεριληφθεί για τους Ναυτικούς η κατάρα και ευχή:
    «Ώρα καλή στην πρύμνη σας κι αέρα στα πανιά σας, ούτε πουλί πετούμενο να μην βρεθεί μπροστά σας».

    και ίσως και για τους Κυνηγούς: “ούτε πουλί πετούμενο να μην βρεθεί μπροστά σας”.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: