Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Παράδες και γρόσια

Posted by sarant στο 12 Σεπτεμβρίου, 2022


Στο άρθρο για τα άσπρα, τα νομίσματα, της περασμένης εβδομάδας, έγινε όπως ήταν φυσικό λόγος και για δυο άλλα βασικά νομίσματα της εποχής της τουρκοκρατίας, που έχουν περάσει και στη γλώσσα μας, αν και δεν έχουν δείξει την ίδια αντοχή στο χρόνο. Πρόκειται για το γρόσι, για να ξεκινήσουμε από το νόμισμα μεγαλύτερης αξίας, και για τον παρά -θα τους αφιερώσουμε λοιπόν το σημερινό μας άρθρο.

Το γρόσι ήταν ασημένιο τουρκικό νόμισμα, που κόπηκε από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν Β΄ το 1688 στο πρότυπο του ολλανδικού τάλιρου. Στα τουρκικά είναι kuruş και guruş, ωστόσο η ελληνική λέξη δεν προέρχεται από την τουρκική, αφού προϋπήρχε.

Νόμισμα των 5 kurus (1808)

Στην αρχή της ετυμολογικής αλυσίδας βρίσκουμε το λατινικό grossus, χοντρός. Διάφορα ασημένια νομίσματα λοιπόν, μάλλον μεγάλου πάχους, ονομάστηκαν στον Μεσαίωνα denarius grossus, απ’ οπου η λέξη πέρασε στις νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, grosso στα ιταλικά, gros στα γαλλικά, Groschen στα γερμανικά, guruş/kuruş στα τουρκικά και, από τον ενετικό πληθυντικό grossi, γρόσι στα ελληνικά.

Πότε μπήκε η λέξη γρόσι στην ελληνική γλώσσα; Οι ανευρέσεις είναι σε πηγές που δεν έχουν ασφαλή χρονολόγηση, η παλιότερη όμως που βρίσκω στο TLG είναι απο μια διήγηση των θαυμάτων του Αγίου Νικολάου, που χρονολογείται 7ο με 11ο αιώνα, και εκεί βρίσκουμε:

καὶ ὑπῆγεν εἰς τοὺς καταλλάκτας, νομίζων πουλῆσαι αὐτὸ διὰ πέντε, ἕξι γρόσια, νὰ ἀγοράσῃ ψωμί

(Κάπως μοντέρνα μου φαίνεται η γλώσσα, αλλά ας είναι). Σε μοναστηριακά έγγραφα των επόμενων αιώνων οι αναφορές σε γρόσια είναι πάρα πολλές, όπως και π.χ. στον παπαΣυναδινό.

Στα χρόνια του Εικοσιένα, το γρόσι χρησίμευε όχι μόνο ως νόμισμα αλλά και ως λογιστική μονάδα αφού σε αυτό ανάγονταν όλα τα νομίσματα, ευρωπαϊκά ή τουρκικά, σωστή πανσπερμία, που υπήρχαν σε κυκλοφορία και που είχε στο κεμέρι του ο καθένας. Το γρόσι είχε 40 παράδες.

Τα καταστιχα του Εικοσιένα έχουν συνεχείς αναφορές σε γρόσια. Το 1823 η Διοίκηση αγοράζει ένα μίστικο (είδος τρικάταρτου ιστιοφόρου) και συμφωνεί να πληρώσει «την συμφωνηθείσαν τιμήν των γροσίων 13.500 εις τρεχούμενην και καλήν μονέδαν λογαριάζοντας τα κολονάτα προς γρ. 8 και 10 παράδες, τα της ρεγγίνας προς 8, τους μαχμουτιέδες προς 26, τα βενέτικα φλωρία προς 18 και 20 παράδες και κατ’ αναλογίαν τες άλλες μονέδες» -ο αγοραστής θα δεχόταν δηλαδή κάθε είδους νόμισμα, στην προσδιορισμένη ισοτιμία.

Βάσει του υπ’ αρ. 8 Νόμου της 1ης Απριλίου 1822 (Οργανισμός του Στρατού), ο στρατιώτης είχε μισθό 20 γρόσια το μήνα και ο στρατηγός 800 γρόσια το μήνα. Ο Κασομούλης σημειώνει ότι κάθε παλιός στρατιώτης «βαστούσεν διά τον τάφον του (διά θυμίαμα και κηρί, έλεγον) από 50, 100 ή 200 ή και 500 γρόσια».

Πεθαίνοντας ο Καραϊσκάκης πάντρεψε τη Μαριώ, που τον ακολουθούσε συνεχώς, με ένα από τα παλικάρια του και της άφησε 4.000 γρόσια, που ο καθηγητής Αριστείδης Χατζής υπολόγισε ότι έχουν αγοραστική δύναμη γύρω στα σημερινά 50.000 ευρώ.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, το kurus συνέχισε να είναι νόμισμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έως το 1844 όπου εισήχθη η οθωμανική λίρα. Από τότε το γρόσι έγινε υποδιαίρεση της λίρας, το 1/100. Και σήμερα η τουρκικη λίρα έχει 100 γρόσια.

Το γρόσι μάς άφησε πολλές παροιμίες, που όμως οι περισσότερες έχουν αρχίσει να ξεχνιούνται. Σε πολλές από αυτές, η λέξη «γρόσι» χρησιμοποιείται, όπως συχνά συμβαινει με τα νομισματα, κατά συνεκδοχή, με τη γενική σημασία «χρήματα». «Έχεις γρόσι; Έχεις γνώση», ας πούμε, διότι ο πλούσιος φαίνεται και νουνεχής. «Έχεις γρόσια, έχεις γλώσσα», διότι ο πλούσιος μπορεί να λέει τη γνώμη του. Ή, «Που’χει γρόσια στο κεμέρι, έχει δυνατό το χέρι», ή «Γρόσια στο πουγκί, ψάρια στο βουνί», διότι ο πλούτος και τα αδύνατα καταφέρνει. Αλλά προσοχή διότι: «Όταν έρχεται η γνώση, λείπει το γρόσι».

Μια παροιμία που την είδαμε και με τα άσπρα υπάρχει και με τα γρόσια: «Τούρκον είδες; Γρόσια θέλει. Κι άλλον είδες; Κι άλλα θέλει». Κι επειδή το γρόσι είχε 40 παράδες, μια παροιμιακή φράση για τον ολιγοφρενή ήταν «Θέλει 39 για να τα κάνει γρόσι».

Κι ένα γνωμικό δίστιχο:
Έχει γυναίκες δυο γροσώ, έχει και τρεις στο γρόσι
έχει και τρεις και τέσσερις οπού δεν έχουν γνώση.

Να κλείσουμε τη φρασεολογική περιδιάβαση με την ψαριανή παροιμία «Του Καλάρη είν’ τα γρόσα, του Κανάρη όμως η δόξα».

Ξαναλέω πάντως πως όλη αυτή η παρουσία στη φρασεολογία μας είναι παρωχημένη. Σήμερα τα γρόσια πολύ λίγο ακούγονται.

Δεν ισχύει το ίδιο για την υποδιαίρεσή τους, εννοώ τον παρά. Ο παράς ζει και βασιλεύει στη γλώσσα μας, αλλά καλύτερα είναι να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Η λέξη στα ελληνικά είναι δάνειο από το τουρκικό para, δάνειο από τα περσικά, parah, τεμάχιο. Ο παράς ήταν αργυρό νόμισμα που εμφανίστηκε στα μέσα του 17ου αιώνα, υποκατέστησε σταδιακά το άσπρο και αποτέλεσε τη βάση του νομισματικού συστήματος. Υπήρχε πριν από το γρόσι και όταν εμφανίστηκε το γρόσι καθορίστηκε η ισοτιμία 1 γρόσι = 40 παράδες ( = 3 ακτσέδες ή άσπρα).

Στα ελληνικά η λέξη μπήκε ασφαλώς επί τουρκοκρατίας. Δεν τη βρισκω νωρίτερα από τον 17ο-18ο αιώνα, όπως είναι και λογικό. Μάλιστα, σε μια επιστολή του ο Αναστάσιος Γόρδιος (1654-1729), ο οποίος από πέρυσι ανήκει στους αγίους της εκκλησίας μας, αφήνει να εννοηθεί ότι ο όρος, που τον αποδοκιμάζει, ήταν σχετικά πρόσφατος τότε:

νομίσματα τὰ πλεῖστα χρυσᾶ καὶ μέρος τι τούτων λεπτὰ ἀργυρᾶ, τὰ ἀντὶ τριῶν μονάδων λογιζόμενα—παράδες ταῦτα ἡ βάρβαρος γλῶττα οἶδε καλεῖν

Λεπτά αργυρά νομίσματα οι παράδες, που ισοδυναμούν το καθένα με τρεις μονάδες (τρία άσπρα, δηλαδή).

Σαν παιδί ο Μακρυγιάννης θυμάται: «Εγώ έγινα ως εφτά χρονών. Με βάλαν να εργάζομαι σε έναν εκατό παράδες τον χρόνον, τον άλλον χρόνον πέντε γρόσια». Πήρε αύξηση δηλαδή, απο 100 παράδες σε 5×40 = 200.

Ο παράς λόγω της χαμηλής αξίας του εμφανίζεται στα κατάστιχα ως λογιστική υποδιαίρεση του γροσιού, αν και σποραδικά τον βρίσκουμε να αναφέρεται και αυτοτελώς, π.χ. ο γιατρός στο Μεσολόγγι πέρα από τον μισθό του, 200 γρόσια τον μήνα, έπαιρνε «εξήντα παράδες διά σιτηρέσιον και τέσσερα ταΐνια ψωμί την καθ’ ημέραν».

Η διάδοση του παρά φαίνεται και από το ότι έφτασε να σημαίνει τα χρήματα γενικώς ήδη από την εποχή του Μακρυγιάννη «παράδες όποιος έχει κι άλλα ασήμια να μην τους πειράζει κανένας», κάτι που συνεχίζεται δυο αιώνες μετά παρόλο που νόμισμα παράς ουδέποτε υπήρξε στο νεοελληνικό κράτος. Το ίδιο άλλωστε συνέβη και στα τουρκικά αλλά και σε όλες τις βαλκανικές γλώσσες. Να πούμε με την ευκαιρία ότι para είναι υποδιαίρεση, 1/100, του σερβικού και παλιότερα του γιουγκοσλαβικού δηναρίου.

Και με τον παρά υπάρχουν πάρα πολλές εκφράσεις που μάλιστα, το πιο σημαντικό, είναι ολοζώντανες. Λέμε ας πούμε, για κάποιον πλούσιο: έχει παρά με ουρά ή τον φυσάει τον παρά.

Λέμε ακόμα τον έκανε από δυο παράδες / από πέντε παράδες, δηλαδή τον εξευτέλισε, τον ταπείνωσε. Καμιά φορά και με περίεργο πληθυντικό: τον έκανε πέντε παραδιών. Συναφές και το: τον έριξε έναν παρά, του φέρθηκε περιφρονητικά, ταπεινωτικά. Ακόμα, λέμε δεν κάνει παράδες, δηλ δεν χρησιμεύει, δεν ωφελεί σε τίποτα, είναι άχρηστο.

Πολύ ζωντανή είναι και η τουρκότροπη έκφραση μπιρ παρά, κατά λέξη «έναν παρά», που χρησιμοποιείται ιδίως για να δηλώσουμε ότι κάτι πουλιέται ή αγοράζεται πολύ φτηνά, κοψοχρονιά, αντί πινακίου φακής. Επειδή όμως σήμερα οι τουρκομαθείς δεν είναι τόσο πολλοί, συχνά το «μπιρ» το αντικαθιστούν κάποιοι με το επίσης τουρκοφερμένο «μπιτ» και λένε «μπιτ παρά» (δεν θα το πιστέψετε, αλλά έχουμε σχετικό άρθρο).

Και βέβαια η σημασία του νομίσματος μικρής αξίας διατηρείται στη φρασεολογία μας. Για κάποιον άχρηστο ή για πράγμα μηδαμινής αξίας λέμε δεν αξίζει έναν παρά, ή μπορούμε να πούμε είναι δέκα στον παρά. Όταν δηλώνουμε περιφρονητική αδιαφορία για κάτι ή για κάποιον, λέμε δεν δίνω έναν παρά, όπως για παράδειγμα δεν δίνει για άντρες έναν παρά (ή τουλάχιστον έτσι λέει) η μοντέρνα γυναίκα που θα καπνίζει και θα ψηφίζει.

Ο ένας παράς λοιπόν είναι αμελητέος, αλλά αν χάσει το αριθμητικό και γίνει σκέτος παράς, τότε μεγαλώνει απροσμέτρητα η αξία του και γίνεται κυρίαρχος του κόσμου: ο παράς, το χρήμα: με τον παρά μου και την κυρά μου, όλα γίνονται αν έχεις χρήματα, ή αλλιώς: έχεις παράδες, σου κάνουν τεμενάδες.

Το πιο αξιοσημείωτο με τον παρά είναι ότι με τον υποκορισμό δεν μικραίνει, αλλά μάλλον αβγατίζει. Όποιος «έχει παραδάκι» είναι για να τον ζηλεύουνε, όχι να τον λυπούνται. Προσοχή όμως γιατί «η φτήνια τρώει τον παρά».

Έχω την αίσθηση ότι στη Βόρεια Ελλάδα ακούγεται περισσότερο ο παράς και οι παράδες και όχι μόνο σε στερεότυπες εκφράσεις. Θα επιβεβαιωθεί από τα σχόλιά σας.

Και πέρα από το παραδάκι έχουμε και τον παραλή, αυτόν που έχει λεφτά δηλαδή, ενώ έχουμε και τον παραδόπιστο, δηλαδή τον φιλοχρήματο, που θεωρεί υπέρτατη αξία το χρήμα.

Αντίστοιχο του παραλή βρίσκω στο Ιστορικό Λεξικό τη λέξη γροσιάτης και γροσάς, αυτός που έχει πολλά γρόσια. Οι λέξεις αυτές έχουν πια σβήσει, όπως έχει σχεδόν σβήσει και ο ταλαράς, που έχει πολλά τάλαρα. Ο λεφτάς βέβαια καλά κρατεί, παρέα με τον παραλή.

Γιατί έσβησε η μια λέξη και διατηρήθηκε η άλλη; Ποιος ξέρει, αυτή είναι η μαγεία της γλώσσας, που κάνει πολλές φορές απρόβλεπτες τρίπλες. Ας πούμε, γιατί παραδόπιστος και δραχμοφονιάς/φραγκοφονιάς και όχι δραχμόπιστος και παραδοφονιάς; Κανείς δεν ξέρει, το μόνο βέβαιο είναι ότι τα μεν λέγονται και τα δε δεν λέγονται.

Αλλά αυτά είναι μάλλον σκέψεις για άλλο άρθρο. Οι παράδες τελειώνουν εδώ.

Advertisement

98 Σχόλια προς “Παράδες και γρόσια”

  1. Παναγιώτης Κ. said

    Καλή επιλογή θέματος!
    Καλημέρα και καλή εβδομάδα.

  2. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα.
    >> Λέμε ακόμα τον έκανε από δυο παράδες / από πέντε παράδες, δηλαδή τον εξευτέλισε, τον ταπείνωσε. Καμιά φορά και με περίεργο πληθυντικό: τον έκανε πέντε παραδιών.

    Στα τρκ λένε beş para etmez = δεν κάνει πέντε παράδες, τιποτένιος, άχρηστος.

    Και μια φλασιά από Μαυρόλυκους:
    – Μας εκορόιδεψε η πανούκλα η γριά! Σκατοχώρι είναι! Ενούς παρά τόπος!

  3. Fremder said

    https://www.imdb.com/title/tt0220688/
    Ο παράς και ο φουκαράς
    Καλημέρα

  4. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Παράδες…Φάτε μάτια ψάρια, το σημερινό θέμα, με άλλα λόγια 🙂

    Θυμάμαι τη σκηνή από το Εξπρές του Μεσονυκτίου, όπου οι φυλακισμένοι κλέβουν τα λεφτά του ρουφιάνου των φυλάκων, κι αυτός παραπαίει δεξιά-αριστερά φωνάζοντας «Παρά ‘μ! Παρά ‘μ!»

  5. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    4# Εγώ πάλι θυμάμαι την άλλη που φώναζε παντάμ-παντάμ αλλά δεν ξέρω αν παρέπαιε.

  6. Χαρούλα said

    Καλημέρα
    Τι λες Χτήνος;;;! Το παραδιών ειναι από τον παρά!!! Μέχρι τώρα νόμιζα έλεγε παρα2! Βρε τι μαθαίνει κανείς!

    Υπάρχει και το γνωστό παραμύθι «ο φτωχός και τα γρόσια»
    http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2228/Keimena-Neoellinikis-Logotechnias_A-Gymnasiou_html-
    empl/index11_01.html

  7. Αντώνης said

    Ξέρει κανείς πότε εμφανίστηκε η λέξη «παραδόπιστος» (με «λαϊκό» πρώτο συνθετικό και «λόγιο» δεύτερο);

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3 Α μπράβο, αυτο ηθελα να το αναφερω και το ξέχασα.

  9. sarant said

    6α Πολλά ξεμαθαίνει κανείς εδώ!

    7 Καλή ερώτηση. Δεν το έχω ψάξει.

  10. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Χαρούλα, το παραδιών δεν το λέω εγώ, το άρθρο το λέει 🙂

  11. gbaloglou said

    7-9 Στο … TLG πάντως ΔΕΝ εμφανίζεται 🙂 [Μη γελάτε, οι «παράδες» εμφανίζονται 34 φορές!]

  12. Alexis said

    #6: Κι εγώ αυτό νόμιζα Χαρούλα, «τον έκανε πέντε παρά δυο» και δεν έβγαζα νόημα.:smile:

  13. Alexis said


    (Δεν πουλιούνται αυτά με γρόσια
    μ’ εκατό και με διακόσια)

    #7: Στη ντοπιολαλιά του Ξηρομέρου, επειδή απεχθάνονται τις λόγιες προσμείξεις, 🙂 τον παραδόπιστο τον λένε παραδομάχο.

  14. Ενδιαφέρον έχει και το επώνυμο Παραλίκας αλλά ενώ paralı είναι ο παραλής, paralık είναι η παραλυσία.

  15. Κιγκέρι said

    Και γρόσι και παράς στο ποίημα του Σουρή για τον έρωτα:

    Από τα μάτια λένε καμπόσοι
    πιάνετ’ ο έρως… εγώ θαρρώ,
    πως αν δεν έχεις στην τσέπη γρόσι,
    δεν τον τσακώνεις τον πονηρό.

    Ο έρως, είπαν και λένε άλλοι,
    πως τριγυρίζει παντού στραβός,
    δεν τον ξιππάζουν νιάτα και κάλλη,
    και σ’ όλα τ’ άλλα είναι βουβός.

    Εγώ πιστεύω πως τούτος έχει
    τέσσερα μάτια γλαρά γλαρά,
    κ’ εκεί χτυπάει, εκείθε τρέχει,
    όπου ξανοίγει λάμψη παρά.

    Το τρελοπαίδι της Αφροδίτης
    εξεβουβάθη με τον καιρό,
    κ’ είναι στις προίκες πρώτος μεσίτης,
    λέγω αλήθεια, να σας χαρώ.

  16. Alexis said

    Δεν ξέρω αν αναφέρθηκε και η έκφραση «έχει παρά με ουρά»

  17. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα.
    Γνωστότατη στις μέρες μας και η αναπαραδιά (απενταρία, αφραγκία,αδεκαρία, αψιλία),παρέα, και το ξεπαράδιασμα :
    “Επί σκοπόν”- Πωλ Νορ
    «Αντί να παντρευτούν, να κάνουν παιδιά,/να τους τρώει η αναπαραδιά,/
    γίνονται δεσποτάδες/να παιδεύουν παπάδες»,/έτσι έλεγε μια παπαδιά.
    Καθώς και η εξύμνηση του κάλπικου παρά:
    «Επιτύμβιον»- ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ
    Πέθανες — κι έγινες και συ: ο καλός,/Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης./ Τριάντα έξι στέφανα σε συνοδέψανε, τρεις λόγοι αντιπροέδρων,/ Εφτά ψηφίσματα για τις υπέροχες υπηρεσίες που προσέφερες. //
    Α, ρε Λαυρέντη, εγώ που μόνο το ’ξερα τί κάθαρμα ήσουν,/ Τί κάλπικος παράς, μια ολόκληρη ζωή μέσα στο ψέμα/ Κοιμού εν ειρήνη, δεν θα ’ρθώ την ησυχία σου να ταράξω./ (Εγώ, μια ολόκληρη ζωή μες στη σιωπή θα την εξαγοράσω/ Πολύ ακριβά κι όχι με τίμημα το θλιβερό σου το σαρκίο). / Κοιμού εν ειρήνη. Ως ήσουν πάντα στη ζωή: ο καλός,/ Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης. //
    Δε θα ’σαι ο πρώτος ούτε δα κι ο τελευταίος.

  18. sarant said

    15 Α μπράβο

    16 Στο άρθρο

    17 Και η αναπαραδιά είναι… σύνθεση τριών προθέσεων!

  19. Κιγκέρι said

    Μπερδεύτηκα εκεί που λέει «…κάτι που συνεχίζεται δυο αιώνες μετά παρόλο που νόμισμα παράς ουδέποτε υπήρξε», ενώ πιο πάνω «…παράς ήταν αργυρό νόμισμα που εμφανίστηκε στα μέσα του 17ου αιώνα, υποκατέστησε σταδιακά το άσπρο και αποτέλεσε τη βάση του νομισματικού συστήματος. Υπήρχε πριν από το γρόσι..»
    Τελικά υπήρξε ή δεν υπήρξε ο παράς;

  20. Λοζετσινός said

    Καλημέρα σας

    είπες πως θα ρίξεις μαύρη πέτρα στη μιζέρια
    είπες πως θα βγάζεις τον παρά με την ουρά
    έβαλες στις τσέπες μοναχά τα δυο σου χέρια
    πας να τα πουλήσεις φουκαρά..

    https://www.greeklyrics.gr/stixoi/metanasths-3/

  21. Avonidas said

    Καλημέρα.

    Ας θυμηθούμε και τον καουμπόη, στα Μικροαστικα:

    Οικονομία κάνε και σφίξε τα λουριά
    τώρα που είσαι νέος να ’χεις στα γηρατειά.
    Οικονομία κάνε, τι θες τα περιττά,
    τώρα που είσαι νέος σώρευε τον παρά.
    [… ]
    Ομολογίες πάρε, παράς φέρνει παρά
    να ’χεις σαν θα γεράσεις όλα σου τα καλά.
    Τι θες τώρα να ζήσεις, ζωή είναι και περνά,
    όμως σαν θα γεράσεις θα ’χεις παρά με ουρά.

  22. sarant said

    19 Εννοούσα, και το συμπλήρωσα, νόμισμα παράς ουδέποτε υπήρξε στο νεοελληνικό κράτος

  23. Spiridione said

    Από τα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη
    Εις τον καιρό μου, το εμπόριο ήτον πολλά μικρό, τα χρήματα ήσαν σπάνια, το τάλληρο το επρόφθασα τρία γρόσια, και όποιος είχε χίλια γρόσια, ήτον πράγμα μεγάλο, και έκαμνε κανείς δουλειές, όσες τώρα δεν έκαμνε με χίλια βενέτικα. Η κοινωνία των ανθρώπων ήτον μικρή. Δεν είναι παρά η επανάστασίς μας, οπού εσχέτισε όλους τους Έλληνας..

  24. gbaloglou said

    7-9-11 Εμφανίζεται στην «Μακεδονία» στις 18-3-1932 (και ξανά στις 13-2-1969 κλπ). Επίσης στην «Παραδόπιστη» του Τσιτσάνη το 1947 (στίχοι Ιωάννας Γεωργακοπούλου).

  25. Κιγκέρι said

    20: Λοζετσινέ,

    περίμενα ότι εσύ θα μας έλεγες για τα Γιάννενα, που είναι πρώτα στ’ άρματα, στα γρόσια και στα γράμματα! 🙂

  26. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    7-9-11-24
    ‘Παραδόπιστοι’ υπάρχουν στο περιοδικό ΕΣΠΕΡΟΣ, τ. ΣΤ. του 1886, σελ. 251.
    «… και ευπροσήγοροι είναι και εύθυμοι και όχι τόσον παραδόπιστοι…»
    (βρίσκεται εύκολα γκουγκλικώς 🙂 )

  27. Alexis said

    Με αφορμή το #22 ήθελα να ρωτήσω αν η ονομασία «φράγκο» υπήρξε ποτέ παράλληλη ονομασία για τη δραχμή.
    Σίγουρα θα έχει αναφερθεί κάποια στιγμή στο ιστολόγιο. Δεν θυμάμαι αν έχει γραφτεί και άρθρο για το φράγκο.

  28. Κιγκέρι said

    >>…που κάνει πολλές φορές απρόβλεπτες τρίπλες

    Τρίπλες τις λέμε; Όχι ντρίμπλες;

  29. Βασίλης Ορφανός said

    Να προσθέσουμε το παραδοσάκουλο = πουγγί.
    Και από την κτηνοτροφική ορολογία της Κρήτης: «παραδάτη αίγα»= «Η λευκή αιξ η έχουσα μαύρα μπαλώματα, κηλίδας, τα οποία φαίνονται ως παράδες, κέρματα νομισμάτων». Ομοίως: «παραδομούρικο (και παραδομούρι) πρόβατο» = «Το έχον εις το μέσον της μούρης, του προσώπου, της παρειάς, μίαν κηλίδα, στίγμα, ως το μέγεθος του παρά, μεταλλίνου νομίσματος» (Γεώργιος Πάγκαλος, Περί του γλωσσικού ιδιώματος της Κρήτης, Β΄έκδ., Αθήνα 1999, σελ. 455-456).

  30. sarant said

    26 Καλό εύρημα

    27 Αν εννοείς επίσημα, νομίζω όχι. Και χρωστάω άρθρο.

    28 https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CF%84%CF%81%CE%AF%CF%80%CE%BB%CE%B1&dq=

  31. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἀπό ἐκείνους τούς (ὀλίγιστους) «ακτσέδες», Νῖκο, μήπως τό συριζαϊκό Ἀχ(κ)τσίογλου;

  32. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Πρίν πολλές δεκαετίες, εἶχα συμμαθητή Παρᾶ.

  33. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Και ο Α. Γιάνναρης, στο Γερμανο-ελληνικό λεξικό του (1888), έχει τον «παραδόπιστο» και ενδιαφέροντα συνώνυμά του: φιλοχρήματος, ερασιχρήματος, χρηματομανής (!).

  34. Αντώνης said

    # 26 Ευχαριστώ.
    Άσχετη παρωνυχίς:
    Νικοκύρη, αν μπορείς διόρθωσε τη φόρμα του ιστολογίου: όταν γράφουμε σχόλιο, γράφει «Δημοσίευση σχολίου» (παροξύτονο) αλλά, όταν το αναρτούμε, γράφει «Γίνεται ανάρτηση του σχόλιου» (προπαροξύτονο).

  35. Theo said

    @27:
    Από τότε που εντάχθηκε στη ζώνη του γαλλικού φράγκου.

    Τον Απρίλιο του 1867 η Ελλάδα υπογράφει τη συμφωνία ένταξής της στη Λατινική Νομισματική Ένωση, που είναι ζώνη του γαλλικού φράγκου. […] Όμως, η υπογραφή της συμφωνίας ένταξης της Ελλάδας στη Λατινική Νομισματική Ένωση δεν θα οδηγήσει στην ταύτιση της δραχμής με το χρυσό γαλλικό φράγκο, όπως προβλεπόταν σ’ αυτήν. Αυτό θα γίνει πολύ αργότερα, το 1882, λόγω των έντονων δημοσιονομικών προβλημάτων της χώρας.
    Με τη νομισματική μεταρρύθμιση του 1882 θεσπίζεται η νέα δραχμή. Η κυβέρνηση επιδιώκει να εφαρμόσει τους όρους και τους κανόνες της Λατινικής Νομισματικής Ένωσης και να προσδέσει τη δραχμή στο χρυσό γαλλικό φράγκο με ισοτιμία 1 προς
    1. Για τον σκοπό αυτό, η νέα δραχμή περιείχε 0,29 γραμμάρια χρυσού, όσο και το γαλλικό φράγκο, ενώ η ισοτιμία της νέας προς την παλαιά δραχμή ήταν 1 προς 0,8954185. Είναι η εποχή που οι μεγάλες χώρες παγκοσμίως στρέφονται προς τον κανόνα του χρυσού, στον οποίο θα μετεξελιχθεί σταδιακά και η Λατινική
    Νομισματική Ένωση. Από την πλευρά της, η Ελλάδα υιοθέτησε τον κανόνα του χρυσού στο τέλος του 1884. Όμως, αυτό δεν κράτησε για πολύ. Ύστερα από διάστημα περίπου ενός μήνα και υπό το βάρος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και της καταβολής υψηλών δαπανών για την αποπληρωμή του δημόσιου χρέους, άρχισε η συνεχής διολίσθηση του εθνικού νομίσματος έναντι του γαλλικού φράγκου.

  36. Theo said

    Δεν έβαλα το λίκνο: https://www.tanea.gr/2002/01/02/economy/draxmi-o-epilogos-mias-istorias-me-afetiria-to-1833/

  37. Georgios Bartzoudis said

    «έχουμε και τον παραλή, αυτόν που έχει λεφτά δηλαδή»
    # Έχουμε και επώνυμο Παραλής, και επίσης Παραλίκας
    # «Μπιρ παρά μπιρ πατλιτζιάν(ι)» = καθαροί λογαριασμοί: Εν έτει 1953 (ως έγγιστα) είχαν συγκεντρωθεί οι ταξιτζήδες και συζητούσαν να κάνουν κάποια σύμπραξη, όπως κάναν οι λεωφορειούχοι το ΚΤΕΛ. Ο Μίμης βρήκε καλή την ιδέα και αναφώνησε: «Να παίρν’ς 5-6 χουριάτις, να τ’ς πααίν’ς στου χουριό τ΄ς. Μπιρ παρά μπιρ πατλιτζιάν(ι) [δίνεις 1 παρά, παίρνεις 1 μελιτζάνα!].
    # Ήρθαν από το γειτονικό χωριό να παίξουν μπάλα με την τοπική ομάδα αλλά …νικήθηκαν κατά κράτος. Και, φεύγοντας, έλεγαν: Να έρτιτι τώρα κι σεις να παίξουμι στου χουριό μας, για να δγείτι «πόσις παράδις κάν(ει) του γρόσ(ι)»!

  38. ΓΤ said

    @37
    «Ήρθαν από το γειτονικό χωριό να παίξουν μπάλα με την τοπική ομάδα […]»

    Σάβ 17.09.2022, 17:00 Σκοτούσσα-Λιθότοπος
    (ρεπό το Μεγαλοχώρι)

  39. ΓΤ said

    Γνωστός από το XFactor o Γιάννης Γρόσης

  40. Αγγελος said

    Γιατί άραγε το γρόσι λέγεται/λεγόταν στα γαλλικά piastre;
    Πάντως και σήμερα grosz λεγεται το εκατοστό του πολωνικού ζλότι.

  41. Costas Papathanasiou said

    «Μπρος στ’ ασήμι,.γρόσια κι άσπρα, γίδια-πρόβατα:άστα-βράστα»,μοιάζει να αποφαίνεται και ο (φιλάργυρος) Καπετάν-Νάννος(Γιάννης) στο κλέφτικο που φέρει τ’ όνομά του:
    Ανέβ’ ο Νάννος στα βουνά, ψηλά στα κορφοβούνια,/και παλικάρια μάζευε, Βουλγάρους κι Αρβανίτες,/και τα Μοραϊτόπουλα με τα πολλά τ’ ασήμια,/κι ολημερίς τους δίδαχνε κι ολονυχτίς τους λέγει·/«Βάλτε τ’ ατσάλι εμπροστά, τα σίδερα στα πόδια·/δεν θέλω κλέφτες νά ’μαστε για γίδες, για κριάρια,/μόν’ θέλω κλέφτες νά ’μαστε γι’ ασήμι, για λογάρι/Πέντε μερών προβάτημα μ’ ολημερνά να πάμε,/να πάμε να πατήσομε της Νικολούς το σπίτι,/πού ’χει τα άσπρα της Βλαχιάς, της Βουλγαριάς τα γρόσια.»/[…]«Γειά-σου, χαρά-σου, Νικολού». —«Καλώς-τονε τον Νάννο». /—«Ψωμί θέλουνε τα παιδιά, κρασί τα παλικάρια,/κι ατός-μου θέλω πέντε αρνιά και δυο παλιοκριάρια»./—«Με τες χαρές-σου, Νάννο-μου, να στείλω να τα φέρω»./—«Μηδέ κι ατός-μου πέντε αρνιά, τα δυο παλιοκριάρια·/ μόν’ θέλομ’ τ’ άσπρα της Βλαχιάς, της Βουλγαριάς τα γρόσια»/Πέντε καμήλες φόρτωσε και τέσσερα μουλάρια,/και στο βουνό ανέβηκε να πάει να τα μοιράσουν.
    [Werner von Haxthausen, Neugriechiesche Volkslieder, Μύνστερ 1935, αρ.XLIIa, σ.86]
    Αντίθετα ως…Ανάργυρος, χρημάτων υπεράνω, μοστράρει ο Τυφλοχέρης (ίσως γιατί τον μπούχτισαν οι Αρχαίοι με τα χαρώνεια)
    Χάρε μου δεν πληρώνεσαι, Χάρε μ΄ δε παίρνεις γρόσια,
    να΄ρθουν μανάδες με φλουριά και αδελφές με γρόσια.
    –Μήγαρις είμαι βόιβοντας, μήγαρις χαρατσιάρης
    να παρ΄του πλούσιου φλουριά και του φτωχού τα γρόσια;(…)
    (G.Saunier, Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια, Μοιρολόγια, Αθηνα 1999/ σ.204)

  42. sarant said

    40 Το οποίο πιάστρο είναι ελληνικής ετυμολογίας

    34 Κι εγώ το έχω προσέξει αλλά δεν εξαρτάται από μένα

    31 Μάλλον από το αχτσής = μάγειρας.

  43. ΓΤ said

    @42γ

    Με μαγειρέματα και κουτάλα, παίζουν πολλοί αχτσήδες στη Βουλή λοιπόν…

  44. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    42τέλος# Μαρτυρείται ο τύπος αχτσής? Στα τρκ aşçı, με παχύ -σ-, όχι με -χ-.

  45. Alexis said

    #35: Ευχαριστώ Theo. Εκεί θα έχει τις ρίζες της η φρασεολογική ταύτιση (στη λαϊκή γλώσσα) της δραχμής με το φράγκο, που κρατάει μέχρι τις μέρες μας.

  46. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    Παράς έχει ετυμολογία και οι ετυμολογία συνάδει μια την αποδοθείσα σημασία. Παρα-αδ είναι η ετυμολογία και το θέμα παρααδ ή παραδ με το α μακρό.

  47. Λ said

    Το γρόσι είναι μπακίρα έτσι;

  48. Παναγιώτης Κ. said

    0. «Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, το kurus συνέχισε να είναι νόμισμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έως το 1844 όπου εισήχθη η οθωμανική λίρα».

    Τι ακριβώς θέλεις να πεις σε αυτή την πρόταση;

  49. Καλησπέρα σας,
    Αχτσέδες έχουμε στο χωριό ποικιλία αχλαδιών. Έλεγα τι να σημαίνει και και με Ακ – άσπρο είπα μπας κι είν’ απ’ αυτό. Αλλά έχουμε κι ασπράπδα (απίδια λέγονται τ’ αχλάδια στο χωριό).

  50. Λεύκιππος said

    Καλή βδομάδα.

  51. Παναγιώτης Κ. said

    @35. Theo ή όποιος άλλος γνωρίζει, η μετάβαση από το τουρκικό νόμισμα (γρόσι) στο ελληνικό πως έγινε;
    Οι Έλληνες είχαν γρόσια στα χέρια τους. Καθώς έγινε ελληνικό κράτος τι τα έκαναν;
    Εικάζω ότι έκαναν εμπόριο με τις τουρκοκρατούμενες περιοχές έως ότου εξαντληθούν.
    Κάτι ανάλογο δηλαδή που γινόταν με τις χρυσές λίρες στην Κατοχή. Ή μήπως όχι…

  52. Λοζετσινός said

    25 Κιγκέρι said
    20: Λοζετσινέ,

    περίμενα ότι εσύ θα μας έλεγες για τα Γιάννενα, που είναι πρώτα στ’ άρματα, στα γρόσια και στα γράμματα! 🙂

    Δίκιο έχεις αλλά αρκετοί από τους σχολιαστές του ιστολογίου πήραν τα φώτα των επιστημών και των γραμμάτων στα Γιάννινα οπότε το θεώρησα περιττό. Εμείς απελευθερωθήκαμε το 1912-13 και οι λέξεις παράς και γρόσια έχουν ακόμη την τιμητική τους π.χ.
    παραδοδλειές… όταν παίρνεις δουλειά και δεν βγάζεις μεγάλο κέρδος
    τρεις παράδες κάν΄αυτά, αλλά εσύ τα βανς το ένα άλλο ένα…
    μια χούφτα παράδες έδωκα και δεν πήρα τίποτα, μεγάλη ακρίβγεια…
    σε παλιούς τοίχους (ξερολιθιές) βρίσκαμε χάλκινα Οθωμανικά νομίσματα και μέχρι το 1974-75 περίπου παίζαμε με αυτά (παράδες) μούκα-τα λεφτά πάνω στο σπιρτόκουτο από καπλαμά με το απαραίτητο έμβλημα της Εθνοσωτηρίου-.Κάπου έχω κρατήσει μερικά!

  53. Παναγιώτης Κ. said

    Πορτοφόλι, χρήμα, παράς,…
    Τιμή στον Μάρκο!

  54. sarant said

    44 Μαρτυρούνται και αχτσής και αστσής, περισσότερο το πρώτο.
    Σημείωσε ότι και ο Ταχτσής είναι ταστσής, λιθοξόος.

  55. spyridos said

    51
    «Καθώς έγινε ελληνικό κράτος τι τα έκαναν;»
    Τα κράτησαν γιατί το Ελληνικό Κράτος δεν είχε χρουσάφια κι ασήμια για να κόβει. Εκλεβε στο ζύγι.
    Εμειναν σε χρήση 1-2 δεκαετίες ακόμα, παράλληλα με Ευρωπαικά νομίσματα.

  56. spyridos said

    Θυμάμαι και το αυστριακό σελίνι είχε 100 γρόσια. Μετά έκαμαν κι αυτοί ευρά.

  57. 54# Α μάλιστα.

  58. Πάνος με πεζά said

    «Παραδάκι» λέγεται συχνά και το κλεμμένο ή το εύκολα αποκτηθέν χρήμα : «τσίμπησαν το παραδάκι», «έπεσε το παραδάκι».

  59. Πέπε said

    > Στην αρχή της ετυμολογικής αλυσίδας βρίσκουμε το λατινικό grossus, χοντρός.

    Γρόσα / γκρόσα (η) είναι και οι 12 δωδεκάδες, μονάδα που πρέπει να απηχεί κάποιο παμπάλαιο δωδεκαδικό αριθμητικό σύστημα (μεσοποταμιακό;). Και μια ιστορία στον Αστερίξ όπου στα δώδεκα αγριογούρουνα δίνουν άλλα δύο δώρο και μετά από λίγο έρχεται μια πελάτισσα και λέει «εσείς είστε που δίνετε δεκατέσσερις δεκατετράδες αγριογούρουνα στη γρόσα;»

    #40
    > Γιατί άραγε το γρόσι λέγεται/λεγόταν στα γαλλικά piastre;

    Για να παραμείνουμε στον Γκοσινί, πιάστρο πάντως είναι, στις ελληνικές μεταφράσεις του Ιζνογκούντ, το νομισμα του κράτους της Βαγδάτης. Υποδιαιρείται σε (100;) μαραβέδια/μαραβέντια.

    #54
    > Σημείωσε ότι και ο Ταχτσής είναι ταστσής, λιθοξόος.

    Ταστσής ήταν αρχικά και το επώνυμο της οικογένειας του σημερινού Λιθοξόοου (ο Λιθοξόου), και τους το άλλαξε με το ζόρι κάποιος διοικ. υπάλληλος πριν μερικές γενιές, όπως περίπου θυμάμαι να αφηγείται ο ίδιος.

  60. Πέπε said

    Να πω ότι απ’ όλες τις λέξεις (παραλής, παραδάκι…) και τις εκφράσεις σχετικά με τον παρά, μόνο τον παραδόπιστο και το «η φτήνεια τρώει τον παρά» βρίσκω κάπως εύχρηστα σήμερα, με βάση τις προσωπικές μου εμπειρίες. Όλα τα άλλα από πεπαλαιωμένα και εντόνως ντεμοντέ μέχρι τελείως άγνωστα.

  61. sarant said

    60 Ίσως στα βόρεια είναι άλλη η εντύπωση.

  62. Γιάννης Κουβάτσος said

    Αυτό θα το αποκαλούσατε χαιρετισμό της υπουργού παιδείας προς τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς για τη νέα σχολική χρονιά ή προεκλογικό τηλεοπτικό σποτ;
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://protipress.gr/2022/09/12/minyma-tis-ypoyrgoy-paideias-kai-thriskeymaton-nikis-kerameos-gia-ti-nea-scholiki-chronia-2022-2023/&ved=2ahUKEwjP1o2gwY_6AhU8hP0HHVIxBKYQFnoECBMQAQ&usg=AOvVaw0WP–DcjOye-RTgwdeh7m6

  63. Κιγκέρι said

    60, 61:

    Το «η φτήνια τρώει τον παρά» έχει και συμπλήρωμα «κι ο κόσμος αγοράζει» – ο πατέρας μου έτσι το έλεγε.

    Ο οποίος πατέρας μου, όταν πήγε κάποτε με τους φίλους του σε κάποιο μάλλον νεανικό στέκι κι εγώ με τον αδερφό μου του είπαμε, κάπως άκομψα ομολογώ:
    – Μα μπαμπά, αυτό το μαγαζί δεν είναι για την ηλικία σας!
    (ααχ, όλα εδώ πληρώνονται!),
    απάντησε:
    – Γιατί ρε παιδιά, δεν περνάει εκεί ο παράς μας;

    Εγώ τώρα, σαν Λαρισαία, άρα πιο Βόρεια, τη χρησιμοποιώ τη λέξη παράδες για το χρήμα, ιδίως όταν υπάρχει η έννοια της σπατάλης, πχ χαλάει παράδες, σκορπάει παράδες, τρώει παράδες, ξοδεύει παράδες, ζητάει παράδες κλπ.

  64. BLOG_OTI_NANAI said

    51: Προς το παρόν έχω αυτό το χρονικό:

  65. BLOG_OTI_NANAI said

    Και κάποια εδώ:

  66. BLOG_OTI_NANAI said

    Βακαλόπουλος:

  67. freierdenker said

    Υπάρχει και επίθετο Παραδιάς. Γνωστός είναι ο Στράτος Παραδιάς, ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιδιοκτητών Ακινήτων (Π.ΟΜ.ΙΔ.Α).

  68. BLOG_OTI_NANAI said

    Νομίσματα και προϊόντα 1821:

  69. BLOG_OTI_NANAI said

    Όλες οι λεπτομέρειες και για τα νομίσματα στην Τουκοκρατία εδώ:
    https://helios-eie.ekt.gr/EIE/handle/10442/7696Φλωρία δεκατέσσερα στενούν γρόσια σαράντα-Η κυκλοφορία των νομισμάτων στον ελληνικό χώρο, 15ος-19ος αι.«)

    και PDF εδώ: https://helios-eie.ekt.gr/EIE/bitstream/10442/7696/1/N01.058.0.pdf

  70. Κιγκέρι said

    68: Αυτή η λίστα μού θύμισε μια θεία μου, Αιγυπτιώτισσα, που παραπονιόταν ότι δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει το τετράδιο με τις συνταγές της μητέρας της, επειδή πολλά από τα υλικά δίνονταν σε γρόσια: 30 γρόσια βούτυρο, 10 γρόσια ζάχαρη, 20 γρόσια αλεύρι, κοκ.

    Εχω δει κι εγώ σε συνταγές της μαμάς μου «5 δραχμές μαγιά της μπύρας», αλλά ευτυχώς με έστελνε στο φούρνο να την αγοράσω κι έτσι έχω εικόνα της ποσότητας!

  71. gbaloglou said

    26 Εύκολα γκουγκλάρεται (εκ των υστέρων, ως πρόταση), δύσκολα εντοπίζεται — ευχαριστούμε!

  72. Spiridione said

    Επί Καποδίστρια κάποια στιγμή είχαν απαγορευτεί τα τούρκικα νομίσματα εκδοθέντα μετά το 1826. Προφανώς τα πιο παλιά κυκλοφορούσαν κανονικά.
    Επί Όθωνα, όταν καθιερώθηκε το 1833 ως αποκλειστικό νόμισμα η δραχμή, βάσει του ίδιου διατάγματος γίνονταν κατ’ εξαίρεση δεκτά στα εθνικά ταμεία (και πρακτικά σε όλες τις συναλλαγές) διάφορα ξένα νομίσματα, χρυσά και αργυρά, όπως τα γαλλικά φράγκα, τα γερμανικά τάλιρα κλπ. Η εξαίρεση αυτή οριζόταν προσωρινή, αλλά όμως διάρκεσε μερικές δεκαετίες (νομίζω το 1875 καταργήθηκε η κυκλοφορία ξένων νομισμάτων).
    Άρα, η λέξη φράγκο θα ήταν δημοφιλής και πριν από τη λατινική νομισματική ένωση.

    Όπως διαβάζω σε ένα βιβλίο του 1875: Αλλ’ εκτός τούτων, ενώ διά του ειρημένου νόμου του 1833 ανεγείρετο, ούτως ειπείν, το οικοδόμημα του ημετέρου νομισματικού συστήματος, λεληθότως πως υπεσκάπτοντο συνάμα και τα θεμέλια αυτού διά τινος εν τω αυτώ Νόμω παρεισφρησάσης διατάξεως καθ ‘ ήν επετρέπετο προσωρινώς και η κυκλοφορία των αλλοδαπών χρυσών και αργυρών νομισμάτων επί τη βάσει πλημμελούς αυτών διατιμήσεως, ένεκα δ’ αυτής εφυγαδεύθη ολόκληρον σχεδόν το ποσόν του εκ του δανείου του 1833 εκκοπέντος εθνικού νομίσματος, αντικατασταθέν υπό των νυν παρ ‘ ημίν κυκλοφορούντων ξένων νομισμάτων, του ημετέρου νομίσματος αναχωνευθέντος εις τα νομισματοκοπεία της Ευρώπης. Ούτω δε ή νομισματική ημών μονάς, η δραχμή, δεν υφίσταται πλέον πράγματι αλλά κατέστη νόμισμα ιδανικόν, χρησιμεύουν απλώς ως μέσον λογιστικής αναγωγής των τε ξένων νομισμάτων και της των πραγμάτων αξίας. Το νέον νομισματικόν σύστημα, υπό Ευθ. Κεχαγιά, 1875

    Τα τούρκικα νομίσματα απ’ την άλλη απαγορεύτηκαν αυστηρά με άλλο διάταγμα του 1833 (προφανώς γιατί ήταν χαμηλότερης αξίας και γίνονταν κερδοσκοπία με τη δραχμή).
    Αργότερα, το 1856 επιτράπηκε η κυκλοφορία κάποιων νεότερων τουρκικών νομισμάτων (τάλιρο αργυρό των 20 γροσίων κτλ).
    Εδώ όλα τα νομοθετήματα
    https://books.google.gr/books?id=Fv8EAAAAYAAJ&pg=PA932&dq=1833+%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AF+%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%81%CF%81%CF%85%CE%B8%CE%BC%CE%AF%CF%83%CE%B5%CF%89%CF%82+%CF%84%CE%BF%CF%85+%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D+%CF%83%CF%85%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjjhPXZ24_6AhUthf0HHd98ARIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=1833%20%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AF%20%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%81%CF%81%CF%85%CE%B8%CE%BC%CE%AF%CF%83%CE%B5%CF%89%CF%82%20%CF%84%CE%BF%CF%85%20%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D%20%CF%83%CF%85%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82&f=false

  73. sarant said

    69 και πριν: Πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά

    72 Κι αυτά πολύ ενδιαφέροντα

  74. Διάλεξα κι εγώ μερικές ακόμη παροιμίες για τα γρόσια από τον Ν. Πολίτη:

    Έχεις γρόσια/ κάνεις Πάσχα
    (Quannu cc e re Carru ‘ntra li manu si fa Pasqua, Natali e Sammartino) (Σικελ.)

    Μήτε γρόσια θέλω να ‘χω
    μήτε λόγια με τον άρχο

    Ούτε γρόσια ‘ς το πουγκί/ ούτε λύπη ‘ς το κορμί

    Τα γρόσα/
    και το Χριστό προδώσα

    Τώρα, παπά, τί φτειάνουμε, που κιώσαμε τα γρόσια;

    Γίν’κε το γρόσι ζολότα
    (νόμισμα 30 παράδων 3/4 του γροσίου)

    Φεσ’ και φούντα/ και γρόσια που ‘ν’ τα;

    Τί να τα κάμω τα φλωριά και τα πολλά τα γρόσα
    κοντά ‘ς τη γνώση την καλή και ‘ς τη γλυκειά τη γλώσσα;

    https://books.google.gr/books?id=t5TkBgAAQBAJ&pg=PA165&lpg=PA165&dq=γροσια+πολιτης+παροιμιαι&source=bl&ots=9plq50KqzI&sig=ACfU3U1hsrUa62tyb22ai7VV_AQawI27sA&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjQtLLw0o_6AhUBX_EDHT0EAwMQ6AF6BAgiEAI#v=onepage&q=γροσια%20&f=false

  75. Παναγή Σκουζέ, «Στα βρόχια της βιοπάλης» (Από το «Χρονικό της σκλαβωμένης Αθήνας…»)

     Έτζι, με έβγαλεν από το σχολείο, ηξεύροντας να γράφω μόνον, καθώς και βλέπετε τα παρόντα γράμματα, και με συμφώνησε το χρόνο διά γρόσια πέντε και να με ταγίζει ο πατέρας μου. Αυτοί ήτον τρεις σύντροφοι, Αντρέας Πεφάνης, Iωάννης Ζωγράφος, Σπύρος Λιμπέριος Παναγιωτάκης, αδελφός της μητρός μου από έναν πατέρα όμως.
     Είχαν αργαστήριον πραγματευτάδικο: Ο καθείς είχε διά σερμαγήν του από γρόσια εκατό μόνο. Ήμουν εις χρέος να παγαίνω εις τα τρία σπίτια, να υπηρετώ το μαΐστρο μου, έτσι τότε έλεγον τους μαστόρους τα παιδιά, μαΐστρο, και τη γυναίκα μαΐστρα. Έως το μεσημέρι υπηρετούσα εις τα οσπίτια τας μαΐστρας μου, — νερό από τη βρύση, σκούπισμα και άλλας υπηρεσίας κ.λ.π.
     Ερχόμενος εις το εργαστήριον, να με βάλουν να πλέκω γαϊτάνια, σιρίτια και τα λοιπά. Τότε, όσοι επωλούσαν τη μανιφατούρα, οπού λέγομεν σήμερον, έκαμνον και τον καζάση. Εις όλα αυτά με μεταχειρίζονταν· και με την αράδα, μ’ έστελναν και εμάζευα και ελιές από τα ελιόδενδρα, διά πληρωμή το χρόνο γρόσια πέντε.
    Το εσπέρας, επήγαινα εις το οσπίτιον του πατρός μου, να τρώγω. Την αυγήν, έπαιρνα το καρτάλιον με το ψωμί μου, αυτοί δεν με έδιδαν ειμή τα γρόσια πέντε το χρόνο, παπούτζια όσα εκαταλούσα, και ένα άσπρο, τρίτον του παρά, κάθε δεκαπέντε ημέρες, διά να ξυριστώ, και ξύλο όταν αυθαδίαζα, ή όταν δεν έκαμνα το χρέος μου μερικές βολές με τον φάλαγγα εις τους πόδας.
    http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9975

  76. Χαρούλα said

    Με τον παρά μας, και τα κρας(ι)ά μας…

    “Τρείς Παράδες”
    Τύπος: Λευκός Ξηρός
    Προέλευση: Αμπελώνες του Κτήμα Γ. Κοκοτού στην Σταμάτα
    Ποικιλιακή Σύνθεση: Gewürztraminer 100%

  77. sarant said

    74 Tην παροιμία με τη φούντα νομίζω πως τη λέει και η παπαδιαμαντική Αποσώστρα, αλλά με άσπρα αντί για γρόσια.

  78. Και οι «καπνουλούδες» στα  («απαγορευμένα») Χασικλίδικα ρεμπέτικα:

    Τους μάγκες καταπροτιμάς
    κι όλους τους παραλήδες
    μαστούρα, πάντα κυνηγάς
    τους έμορφους νταήδες

    https://books.google.gr/books?id=ZKODDfNVMmsC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=παραληδες+καπνουλου&source=bl&ots=CidOKkv0Uu&sig=ACfU3U29BNi1_kwtGlBL5SXyviqOEFCUCg&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwig1cbh3o_6AhW4VPEDHcblC7cQ6AF6BAgXEAI#v=onepage&q=παραληδες%20καπνουλου&f=false

    (Πράγματι χρησιμοποιούμε τη λέξη «παράς» και όλα τα παράγωγα στη Β. Ελλάδα. Και στην οικογένεια ακουγόταν συχνά το «μπιρ παρά» -κάποιες φορές και το μπιτ παζάρ)

  79. Κουτρούφι said

    O μακαρίτης Γ. Ε. Παπαδάκης, τον Μάρτη του 2010, δημοσίευσε στην Ελευθεροτυπία, κριτική σε ένα δίσκο που είχε βγάλει τότε η Αρετή Κετιμέ. Η κριτική είναι γενικά αρνητική αλλά απομονώνω ένα απόσπασμα:

    «….όπως το «Μενεξέδες και ζουμπούλια» που φέρει τον «παραδοσιακό» στίχο
    «Αν έχεις αμπέλια, χωράφια κι ελιές
    πούλα τα μικρούλα μου και κάν’ τα δραχμές;».
    Δεν βρέθηκε κανείς να τους πει ότι τα δημοτικά τραγούδια δεν έχουν δραχμές; Εχουν άσπρα, γρόσια, τσεκίνια, μαρμουντουέδες κ.λπ., αλλά δραχμές ου.»

    Η δραχμή καθιερώθηκε τα πρώτα χρόνια του Όθωνα. ‘Οπως το διατυπώνει εδώ ο Γ. Ε. Παπαδάκης, είναι σαν να αρνείται ότι «παραδοσιακά» δημοτικά τραγούδια (στίχοι, εδώ) δημιουργήθηκαν (ή δημιουργούνται) και σε νεότερα χρόνια. Μεγάλη αστοχία του μακαρίτη.

    ——————————————
    Τώρα που χεις παραδάκια από την κληρονομιά
    Κ. Καρίπη, 1937 (πρώτη εκτέλεση τραγουδ. Γ. Κάβουρας). Εδώ σύγχρονη εκτέλεση:

  80. Theo said

    @74, 77:
    Ἂν ἔβλεπε κανένα μαραγκὸν τοῦ ταρσανᾶ στολισμένον, μὲ γαλάζια γυαλιστερὴ βράκα, μὲ τὸ φέσι κατακόκκινο, καὶ μακριὰ φούντα, ἔλεγε: «Κόρδα* καὶ φούντα, καὶ τ᾿ ἄσπρα*, ποῦ ᾽ν᾿ τα;»

  81. sarant said

    80 Α μπράβο

    79β Κοίτα να δεις που δεν το ήξερα!

  82. gbaloglou said

    72 Θα ήταν ενδιαφέρον αν η λέξη «παραδόπιστος» χρησιμοποιήθηκε αρχικά για όσους επιθυμούσαν ακόμη να χρησιμοποιούν Τουρκικά νομίσματα!

  83. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Νόμιζα ότι το παραδόπιστος ήταν από το παραδίδω και πίστη, κάποιος που παραδίδει την πίστη του έναντι ανταλλάγματος δηλαδή. Τελικά ήταν από τον παρά(πιο λογικό).

  84. Παναγιώτης Κ. said

    68,64,65,66. Όλα αξιόλογα με κορυφαίο το 68!
    Ευχαριστίες.

  85. Παναγιώτης Κ. said

    79γ. Συμφωνούμε!
    Σε κάθε περίπτωση πάντως ο Γ.Ε. Παπαδάκης παραμένει αγαπημένος. Κρίμα που έφυγε νέος!

  86. sarant said

    83 Ωραία παρετυμολογία!

  87. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>παράς, μαμουντιές
    Δεν είμαι ψεύτικος παράς
    να με πετάξες πέρα
    είμαι χρυσός μαμουντϊές
    και βάστα με στη χέρα

    Να γράψω θέλει γράμματα
    εις το μαμουντϊέ σου
    πως μεροξημερώνομαι
    στ΄ς αγκάλες τσι δικές σου

  88. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Γροσομανίδη ξέρω έναν γιατρό κι ελπίζω να μην δικαιώνει το όνομά του 🙂

    86 και παραδόσπιτος, αυτός που του πήρε η τράπεζα το σπίτι 😦

  89. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    εκεί απου κράζουν πετεινοί
    αργεί να ξημερώσει
    γι΄αυτό όσους είχα τσι ΄σφαξα
    και δε με γνοιάζει γρόσι

  90. sarant said

    89 Δεν με νοιάζει γρόσι = δεν δίνω δεκάρα, δηλαδή.

  91. … Οι παράδες τελειώνουν εδώ. …

    Τέρμα τα δίφραγκα

  92. Πέπε said

    91
    > Τέρμα τα δίφραγκα.

    Επ’ αυτού έχω διαβάσει (εδώ άραγε;;) την εξής ερμηνεία:
    Στο παλιό τραμ της Αθήνας, το τραμ το τελευταίο, υπήρχαν κάτι σαν ζώνες. Εντός ζώνης ταξίδευες με εισιτήριο μιας άλφα τιμής, από ζώνη σε ζώνη με άλλο ακριβότερο. Στη στάση λοιπόν όπου άλλαζε ζώνη ο εισπράκτορας φώναζε «τέρμα τα δίφραγκα», δηλαδή «τα εισιτήρια των δύο δραχμών ισχύουν μέχρι εδώ, όσοι τα έχετε είναι το τέρμα σας, κατεβείτε».

  93. Πέπε said

    92
    Πρόχειρο γκουγκλάρισμα:
    α) δεν το διάβασα κατ’ ανάγκην εδώ, κυκλοφορεί ευρέως
    β) αλλά όχι με τραμ, με λεωφορεία, όπου έλεγαν αντίστοιχα και «τέρμα τα μία και τριάντα» κλπ.

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλημέρα!

    90, Ναι, (και) όπως δε δίνω μία, δε δίνω φράγκο, δε δίνω έναν παρά*

    *και την κοινωνία τώρα τηνε παίζω έναν παρά…
    …και τα βλέπω όλα σα μπέης και τα νιώθω σαν πασάς…

  95. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Νίκος Ξυλούρης – Πάνω στ’αργυρό σκαμνί
    (Γιάννης Κακουλίδης/Χριστοδ.Χάλαρης

    Δος μου τα για χίλια γρόσα
    κι άμα θέλεις κι άλλα τόσα
    δος μου τα να σε θυμάμαι
    τις βραδιές που δεν κοιμάμαι

    Δε μου τα δωκες με γρόσα
    μ’ εκατό και με διακόσα
    μα τα δίνεις σαν ορίσω
    πιο σιμά και σε φιλήσω

  96. Αγγελος said

    Πέπε, τώρα θα το διαβάσεις κι εδώ.
    Ναι, βέβαια, έτσι ήτανε.
    Η φράση πρέπει να είναι προπολεμική. Όταν ήμουνα μικρός, π.χ. το 1958, το τρόλεϊ είχε 1,20 «Ομόνοια» (από την οποία αφετηρία ως την Ομόνοια δηλαδή) και 2,40 «συνέχεια» (για μακρύτερες διαδρομές). Κάποια στιγμή ανέβηκε 1,30/2,50, μετά 1,50/3, και θυμάμαι φίλο συνομίληκοι μου να λέει «άμα ακριβύνει κι άλλο, θα λένε ‘τέρμα τα δίφραγκα’!» Η φράση λοιπον σαφώς προϋπήρχε, έχοντας μείνει από εποχή όπου κάποια μικρότερη διαδρομή έκανε 2 δραχμές.
    Όταν τελείωνα το σχολείο, το 1971, είχε πάει 2/3. Όταν ξαναγύρισα στην Αθήνα το επόμενο καλοκαίρι, η πρώτη μου διαδρομή ήταν «συνέχεια»• έδωσα 3 δραχμές στον εισπράκτορα (υπήρχαν ακόμα) και προς μεγάλη μου έκπληξη πήρα ρέστα! Η τιμή είχε ενοποιηθεί στις 2,50 για όλη τη διαδρομή!
    Ανάλογες διαβαθμίσεις υπήρχαν σε όλες τις γραμμές. Θυμάμαι στον Ηλεκτρικό έναν μεγάλο πίνακα αναρτημένο με τις τιμές όλων των δυνατών διαδρομών. Αν θυμάμαι καλά, η πλήρης διαδρομή Κηφισιά-Πειραιά κόστιζε 7,20 ! Και φυσικά, ενιαία εισιτήρια δεν υπήρχαν. Για να πάμε από την Κολιάτσου στο Κολωνάκι, παίρναμε το τρόλεϊ με εισιτήριο «Ομόνοια» ως την Κάνιγγος (κι ακόμα παλιότερα τα Χαυτεία) και από κει το λεωφορείο Μαράσλειο με άλλο εισιτήριο, νομίζω μάλιστα λίγο φτηνότερο (1 ή 1,10).

  97. ΤΑ said

    Στην Ξάνθη μου έλεγαν «τσοκ παρα γιοκ»

  98. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Ξεκίνησε η νέα σχολική χρονιά κι ούτε ένα σχόλιο!

    «Αληθινή δύναμη δεν είναι η δύναμη πάνω στα πράγματα, αλλά πάνω στους ανθρώπους. Δύναμη είναι το να κομματιάζεις το ανθρώπινο μυαλό και να το ξανασυναρμολογείς δίνοντάς του το σχήμα που επιθυμείς». Τζορτζ Όργουελ, 1984

    Ακριβώς αυτό που κάνει παγκοσμίως η υποχρεωτική εκπαίδευση, δεν είναι τυχαία η ομογενοποιημένη σκέψη και συμπεριφορά των ανθρώπων!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: