Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το καρύδι από τον Πόντο

Posted by sarant στο 3 Οκτωβρίου, 2022


Tις προάλλες, στο άρθρο μας για το μνημειώδες λεξικό του Σαντρέν που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών του ΑΠΘ είχα διαλέξει, λίγο πολύ τυχαία, να βάλω, ως δείγμα, το λήμμα «πόντος», τόσο στο καθαυτό λεξικό όσο και στο Παράρτημα του Γιώργου Παπαναστασίου, που δείχνει την επιβίωση της αρχαίας λέξης στη νεότερη γλώσσα.

Κι έτσι θυμήθηκα και το καρύδι από τον Πόντο, έγιναν άλλωστε και σχετικά σχολια, τόσο εδώ όσο και στο Φέισμπουκ. Κι ενώ για όλα τα οπωρικά και τους καρπούς έχουμε βάλει άρθρο στο ιστολόγιο (εννοώ εκείνα που βρίσκει κανείς στα μέρη μας, μη μου πείτε για το ραμπουτάν, αν υπάρχει τέτοιο φρούτο) περιέργως για το φουντούκι δεν έχω δημοσιεύσει τίποτα εδώ. Αλλά και στο βιβλίο μου «Οπωροφόρες λέξεις«, του 2013, το κεφάλαιο για το φουντούκι είναι πολύ μικρό.

Η αλήθεια είναι πως τα φουντούκια δεν μου αρέσουν πολύ, τουλάχιστον σκέτα, σε αντίθεση με τα καρύδια, που ιδίως όταν είναι φρέσκα, νέας εσοδείας, τα καταναλώνω σε τεράστιες ποσότητες -ακριβώς τώρα είναι η εποχή τους. Τα φουντούκια έχουν έντονη τη γεύση του λαδιού τους, κι αυτή η λαδίλα ακόμα κι αν δεν έχουν ταγκιάσει δεν μου αρέσει πολύ. Αλλά αυτά είναι γούστα, εμείς εδώ λεξιλογούμε και πρέπει να επανορθώσω την παράλειψη του ιστολογίου με το σημερινό άρθρο, στο οποίο βασίζομαι στο άρθρο του βιβλίου αλλά το έχω υπερδιπλασιάσει σε έκταση προσθέτοντας πολλά ακόμα.

Στους ξηρούς καρπούς, το φουντούκι είναι κάπως φτωχός συγγενής σε σύγκριση με το πολύ μεγαλύτερο και πολύ σκληρότερο καρύδι – άλλωστε μια από τις αρχαίες ονομασίες του, που διατηρείται και σήμερα ενμέρει, είναι «λεπτοκάρυον», λεπτό καρύδι. Όπως και οι περισσότεροι ξηροί καρποί, το φουντούκι έρχεται από τη Μικρασία και ειδικότερα από τα νότια παράλια του Εύξεινου πόντου.

Ο Θεόφραστος τη φουντουκιά την αποκαλεί «ηρακλεωτική καρύα», τοποθετώντας την καταγωγή της στην Ηράκλεια Ποντική, στις ακτές της Βιθυνίας. Ο Αθήναιος μιλάει για «ηρακλεωτικόν κάρυον» και «ποντικόν κάρυον», ο Διοσκουρίδης αναφέρει ότι τα ποντικά κάρυα μερικοί τα αποκαλούν λεπτοκάρυα, ενώ ο Γαληνός δίνει και τα δύο ονόματα. Οπότε, ο τίτλος «καρύδι από τον Πόντο» είναι ιστορικά τεκμηριωμένος.

Να κάνουμε εδώ μια παρένθεση. Σήμερα, λέμε «ποντιακός» για κάποιον που αναφέρεται στον Πόντο ή κατάγεται απ’ αυτόν. Οι αρχαίοι, έλεγαν «ποντικός», κι έτσι είπαν «ποντικός μυς» για το τρωκτικό που ερχόταν από τη Μαύρη Θάλασσα ή γενικά από τη θάλασσα, μέσα στα αμπάρια των φορτηγών πλοίων. Ακολουθώντας έναν πολύ συνηθισμένο μηχανισμό, το ουσιαστικό μαράθηκε κι έπεσε και το επίθετο έγινε ουσιαστικό, κι έτσι στα μεσαιωνικά χρόνια προέκυψε ο τύπος «ποντικός» και «ποντίκι» για το τρωκτικό -στο οποίο δεν έχουμε αφιερώσει άρθρο διότι από πού ν’ αρχίσουμε και πού να τελειώσουμε.

Οπότε, από προφύλαξη, στα νέα ελληνικά δεν λέμε πια «ποντικός» αλλά «ποντιακός» για την καταγωγή από τον Πόντο. Ο Ηρακλείδης ο Ποντικός ήταν αρχαίος φιλόσοφος του 4ου αιώνα π.Χ. και όχι διαρρήκτης όπως θα σκεφτόμασταν για κάποιον σύγχρονο με το ίδιο όνομα.

Να γυρίσουμε όμως στο φουντούκι, που όπως είπαμε οι αρχαίοι το έλεγαν «ποντικόν κάρυον» και «λεπτοκάρυον». Στα βυζαντινά χρόνια τα δυο ονόματα συνυπάρχουν, και σε πολλά συγγράμματα αναφέρονται και οι δύο ονομασίες η μια μετά την άλλη, ας πούμε ο Συμεών Σηθής λέει: Λεπτοκάρυα, ἃ καὶ κάρυα ποντικὰ ὀνομάζονται, θερμά εἰσι καὶ ὑγρά. Στον Πωρικολόγο ο Λεφτοκάρυος έχει, μαζί με τους άλλους ξηρούς καρπούς, τον δευτερεύοντα ρόλο του σωματοφύλακα.

Το ποντικόν κάρυον σιγά-σιγά ουσιαστικοποιήθηκε· σε αρκετές πηγές απαντά σκέτο ποντικόν και έτσι το δανείστηκαν οι Άραβες ως bunduq. Αυτό το bunduq στα τούρκικα έγινε fındık, και από εκεί το δανειστήκαμε ως φουντούκι· δηλαδή το φουντούκι είναι αντιδάνειο, και μάλιστα μια από τις γνωστότερες περιπτώσεις αντιδανείων. Το φουντούκι εκτόπισε σε γενικές γραμμές το λεπτοκάρυο ή λεφτόκαρο στον ελληνόφωνο χώρο: η Λεπτοκαρυά Πιερίας είναι νεότερη μετονομασία, παλιότερα λεγόταν Φιντίκκιοϊ (φουντουκοχώρι). Πάντως, σε διαλέκτους ακούγεται το λεφτόκαρο.

Ο φίλος Νίκος Λούντος, που ζει στην Ανδαλουσία, με ενημέρωσε προχτές ότι από την αραβική λέξη bunduq πρέπει να προέρχεται η σημερινή ισπανική λέξη albóndigas (στα καστιλιάνικα, almóndigas στα ανδαλουσιανά), που όμως δεν σημαίνει τα φουντούκια αλλά… τα κεφτεδάκια/γιουβαρλάκια, μια λέξη πολύ κοινή στα σημερινά ισπανικά. Φαίνεται ότι από το σχήμα του φουντουκιού στα αραβικά του Μαγκρέμπ ονομάστηκαν έτσι τα μικρά μπαλάκια από κιμά, και η λέξη πέρασε στα ισπανικά. Το δε φουντούκι λέγεται avellana στα ισπανικά, ενώ το αράπικο φιστίκι είναι cacahuete, αλλά στην Ανδαλουσία ο πιο πολύς κόσμος λέει avellanas τα φιστίκια, και τα φουντούκια (που θεωρούνται πιο εξωτικά) αν χρειαστεί να τα ξεχωρισει τα λέει avellanas americanas.

Το avellanas παραπέμπει στην επίσημη βοτανική ονομασία της φουντουκιάς, που είναι Corylus Avellana στα επιστημονικά λατινικά, από την πόλη Avella της Ιταλίας. Το corylus κατά την ελληνική βικιπαίδεια προέρχεται από το αρχ.ελληνικό κόρυς, που είναι η περικεφαλαία, πάντως corulus είναι η φουντουκιά στα λατινικά. Από την ίδια πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα προέρχεται και το hazel των αγγλικών. Οι Γάλλοι τα φουντούκια τα λένε noisettes, δηλαδή καρυδάκια (noix το καρύδι).

Ετυμολογικά λοιπόν έχουν μεγάλο ενδιαφέρον τα φουντούκια, αλλά στη φρασεολογία μας δεν έχουν παρουσία. Τη μόνη φράση που βρήκα, σε μια παλιά συλλογή, είναι «σαν φουντούκια έτρεχαν τα δάκρυά του», που λέγεται ή λεγόταν όταν κάποιος έκλαιγε πολύ· αλλά βέβαια τώρα λέμε για την περίπτωση αυτή «κορόμηλο το δάκρυ», ίσως λόγω του γενικότερου πληθωρισμού. Πρέπει όμως να πούμε ότι στην αντρική αργκό «φουντούκι» λέγεται το βάρος στην καρδιά μετά από ερωτική απογοήτευση – συχνό, π.χ., στον Τσιφόρο. Επίσης, υπάρχει η στερεότυπη παρομοίωση «σαν φουντούκι» για το μέγεθος – λόγου χάρη, διαμάντι σαν φουντούκι.

Στον Κατάλογο των εξαίρετων πραγμάτων, ο Καισάριος Δαπόντες μνημονεύει «τ’ Αγιορείτικα λεφτόκαρα» και τον συναντάει ο Οδυσσέας Ελύτης, ο οποίος στο Άξιον Εστί δοξάζει τα καράβια «τα γεμάτα βοριάδες και φουντούκι του Όρους / τα μυρίζοντας μούργα και χαρούπι αρχαίο».

Σήμερα, πρώτη στην παραγωγή φουντουκιών παγκοσμίως είναι η Τουρκία, με μεγάλη διαφορά, αφού έχει πάνω από το 60% της παγκόσμιας παραγωγής· ένα μεγάλο μερίδιο της παραγωγής της το αγοράζει η εταιρεία Ferrero, που παράγει τη Nutella, η οποία έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε αλεσμένα φουντούκια. Η ακριβής συνταγή είναι φυσικά εφτασφράγιστο μυστικό, αλλά πριν από δυο-τρία χρόνια είχαν έρθει στο φως τεκμηριωμένες καταγγελίες, ότι στα μεγάλα αγροκτήματα με φουντουκιές της Τουρκίας δουλεύουν κάτω από σκληρές συνθήκες ανήλικα παιδιά, προσφυγάκια από τη Συρία.

Οπότε, ξέρουμε ότι ένα συστατικό είναι το παιδικό δάκρυ.

 

Advertisement

193 Σχόλια προς “Το καρύδι από τον Πόντο”

  1. Reblogged στις anastasiakalantzi59.

  2. atheofobos said

    Η αλήθεια είναι πως τα φουντούκια δεν μου αρέσουν πολύ, τουλάχιστον σκέτα,

    Συμφωνώ απόλυτα, γι αυτό κατά τις 11 το πρωί καταβροχθίζω μια χούφτα ψίχα ψημένα φουντούκια μαζί με ψίχα ψημένα και αλατισμένα αμύγδαλα!

  3. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Ο αγαπημένος μου ξηρός καρπός, που οι τρέχουσες οικονομικές συνθήκες μου έχουν στερήσει, πανάκριβο το άτιμο…

  4. Κιγκέρι said

    Τα φουντούκια πάντως θεωρούνται και αφροδισιακά, γι’ αυτό η μάνα τού Βουτσά τού έδωσε μπόλικα για την Νύχτα Γάμου – στο 0:50:

  5. Β. said

    Α, ίσως επειδή είναι ποντιακής καταγωγής ο καρπός εμφανίζεται στο κλασικό ποντιακό τραγούδι «Κορτσόπον λαλ’ με» το ρεφρέν «Μώσε θεία μώσε / μώσε παλαλός εν / με μια βούραν λεφτοκάρυα λέει με έλα ας φιλώ σε»

  6. Παναγιώτης Κ. said

    Καλημέρα.
    Επειδή εδώ λεξιλογούμε,… την φουντουκιά, τουλάχιστον στα χωριά της ΒΔ Πίνδου, την λέμε «τσοκαλιά» οπότε τα φουντούκια λέγονται «τσόκαλα».

  7. LandS said

    Καλημέρα.
    Για σένα, φουντουκάκι μου,
    πονάει το δοντάκι μου
    Τραγούδησε η Άννα Φόνσου

  8. Capybara said

    Στα αραβικά το ντουφέκι λέγεται bunduqiya, ίσως επειδή πετάει βόλια, που μοιάζουνε με φουντούκια 🙂

  9. Καλημέρα

    Το φουντούκι έχει σκληρό περίβλημα, πολύς κόσμος νομίζει πως όχι. Σαν γεύση το θεωρώ καλύτερο από το μέσο καρύδι γιατί υπάρχουν και εξαιρετικά καρύδια, ενώ από την άλλη το φουνούκι δεν ταγγίζει τόσο εύκολα όσο το καρύδι. Το φουντούκι πάει καλύτερα από το καρύδι με το ουίσκυ, είναι όμως και πιο ακριβό

  10. LandS said

    Σε μένα αρέσουν και τα φουντούκια και τα καρύδια. Βρίσκω τα καρύδια τουλάχιστον το ίδιο λιπαρά με τα φουντούκια.

  11. Κιγκέρι said

    5: «..δως μας ούβας και λεφτοκάρια», στα ποντιακά κάλαντα Χριστουγέννων.

  12. LandS said

    Μετά τις παρεμβάσεις με τα σχόλια 3,4,5,9 και 10. Αναμένεται να αναθεωρήσει ο Νικοκύρης.

  13. LandS said

    12 συνέχεια.
    Αν μη τι άλλο, δεν πρέπει να στεναχωρούμε σήμερα τον Τζι. Αρκετά πέρασε με το 1-2

  14. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πολύ δυναμωτικά τα ξηροκάρπια, αλλά τίποτα δεν συγκρίνεται σε γεύση με τα φιστίκια Αιγίνης. Τα (παν)αθηναϊκά καρύδια είναι σκληρά, ιδίως όταν προσπαθείς να τα σπάσεις στην Τούμπα μη έχοντας τα απαραίτητα «καρύδια». 😜

  15. Corto said

    Καλημέρα!
    Σχετικά με την αργκό:

    «ίσα μ’ ένα φουντουκάκι, έχω στην καρδιά φαρμάκι» κλπ (Τούτο το καλοκαιράκι, του Μπέζου, 1931 ; )

  16. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Η Τουρκία είναι πρώτη στην παραγωγή πολλών ξηρών καρπών. Ακόμη και το φυστίκι Αιγίνης από εκεί, σε μεγάλο βαθμό, εισάγεται. Περιοχή Γκαζίαντεπ ή, απλά, Αντέπ. Άλλος έχει τ’ όνομα κι άλλος τη χάρη, δηλαδή.

    Δεν ήξερα, βέβαια, για τα παιδάκια της Συρίας και τη συμβολή τους στη Νουτέλλα, που ίσως να μην δοκιμάσουνε ποτέ. Άλλη μια εικόνα του θαυμαστού μας νέου κόσμου.

  17. Corto said

    15 (συνέχεια): Παρομοίως στο τραγούδι «καλέ μάνα δεν μπορώ» του Μανέτα (; ) με τον Σπαχάνη, μάλλον το 1931 και αυτό:

    Αχ σαν ένα φουντουκάκι/ έχω στην καρδιά φαρμάκι
    κι όσο πάει μεγαλώνει/ την καρδιά μου φαρμακώνει» κλπ

  18. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Fındıkçı kız, φουντούκω ξερωγώ, η ναζιάρα και τσαχπινογαργαλιάρα κοπέλα στα τρκ.

  19. Α. Σέρτης said

    14
    «Τα (παν)αθηναϊκά καρύδια είναι σκληρά, ιδίως όταν προσπαθείς να τα σπάσεις στην Τούμπα μη έχοντας τα απαραίτητα «καρύδια»»

    Κι έτσι ξεκινάει και σήμερα νωρίς νωρίς η μόλυνση ενός νήματος με κλοτσοσκουφοκαλαμπούρια επιπέδου διδασκαλικής ομοσπονδίας…

  20. Corto said

    18: Χτήνος μπον ζουρ!
    Φουντούκω δεν έλεγαν στην αργκό και το πιστόλι;

  21. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    20# Μπονζούρ μεσιέ Κόρτο! Δεν το θυμάμαι αυτό με το πιστόλι.

  22. Ανδρέας Τ said

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα. Δεν θα ξεχάσω ποτέ ένα φίλο τουρκοπόντιο που μου είπε μια μέρα ενώ τρώγαμε φουντούκια και πίναμε ούζο ότι στο χωριό του τα λένε λεπτοκάρυα κι όχι φουντούκια. Μιλαγε ποντιακά και μου το είχε κρύψει. Δυστυχώς ο Νικοκύρης «άργησε» να μας ενημερώσει ότι το φουντούκι είναι αντιδάνειο.

  23. Α. Σέρτης said

    20
    Σωστός

    Έτσι και ο Μαλακάσης:

    Δο μου τη δίκοπη, μωρέ
    και τη φουντούκω τη διπλή
    κι α δε τη στρώσω σα γαλί
    κι α δε στην κάμω με πουρέ
    να μη με λένε Γιαρερέ

  24. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα φουντουκοσχόλια!

    (Δεν μνημόνεψα και τον Βαγγέλη Φουντουκίδη)
    10 και πριν: Πράγματι είναι εξίσου λιπαρά τα καρύδια, αλλά έχει διαφορετική γεύση το λάδι τους. Και μου αρέσουν κυρίως φρέσκα, όπως αυτά που βρίσκω τώρα στα εδώ μαγαζιά, που είναι ακόμα βρεμένα

  25. Corto said

    21: Επειδή είσαι αργκο-ναύτης, είπα μήπως σου θύμιζε κάτι (από Πετρόπουλο ίσως- αλλά τότε δεν θα έχει και μεγάλη αξιοπιστία η πληροφορία, εδώ που τα λέμε).

  26. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    20, 21
    Πάρε όμως αυτό το συνειρμικό:

    Το 1917 ο περιβόητος λήσταρχος Φώτης Γιαγκούλας (τέλη 19ου αιώνα-1925) απέκτησε ένα ξεχωριστό, όπως επρόκειτο να αποδειχθεί, φονικό όπλο, τη μαχαίρα του, την οποία ο ίδιος αποκαλούσε «Παρδάλα». Στη λεπίδα της ο λήσταρχος είχε χαράξει το εξής κείμενο:

    «Προς τους πάντας. Μη δηνάμενος να εύρο ίδινος δικαίου παρά της δυκαιοσήνης των Ελλήνων, ηναγγάσθην να τονίσο το δίκαιον της Παρδάλας ή Μαχαίρας. Όθεον η ύψηστος αυτή λειτουργός της ανάνδρου Δικαιοσύνης ονόματι Παρδάλα έχη τον λόγον από σήμερον εις πάντας τους αιωθούντας και απίστους. Η λειτουργία αυτής έσετε πάντοτε ειλικρινής και ουδέποτε θέλη λησμονήση τα Ιερά καθήκοντά της προς αναμονή του δικαίου.
    Μαρτίου 1917»

    https://kleftronia.wordpress.com/2017/12/17/pardala/

  27. sarant said

    20-23 Α μπράβο. Και να το δούμε σε συνδυασμό με το σχόλιο 8

  28. Corto said

    23 (Α. Σέρτης):

    Μπράβο! Από το ιφ του Μαλακάση το είχα μάθει!

  29. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Κι εμένα δεν μ’ αρέσουν τα φουντούκια. Δεν μ’ αρέσει καθόλου η μυρωδιά τους. Έτσι και μυρίσω φουντούκι σε κάποιο γλυκό δεν μπορώ να το φάω.

  30. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τα φουντούκια εμφανίζονταν περί τα Χριστούγεννα και ήταν εκλεκτό φίλεμα σ΄εμάς τα παιδιά. Ίσως επειδή ήταν σπανιότερο ήταν και πιο αγαπημένο από τα καρυδαμύγδαλα που μαζεύαμε κι απ τα δέντρα μας. Κι όμως εμείς, όλως ιδιαιτέρως είχαμε στα ορεινά και μια φουντουκιά σε χωραφάκι μέσα σε ρεματιά, σε παλιό θερινό περιβολάκι/μπαξεδάκι μια σταλιά (ο φονεμένος από τους Γερμανούς παππούς είχε πολλά μοναδικά δέντρα στις καλλιέργειές του), τότε που από το γιαλό, ανέβαιναν στα βουνά να ξεκαλοκαιριάσουν. Τώρα πια πνίγηκε όλο στα βάτα, ενώθηκε/σκεπάστηκε με τις άγριες πρασινάδες του ρυακιού η μικρή πεζούλα.
    Αυτό το δέντρο όμως μ΄έμαθε να αναγνωρίζω τις φουντουκιές σε άλλα μέρη προς έκπληξη, κάτι φορές, των συνοδοιπόρων. Τα στρογγυλούτσικα, σε σχήμα καρδιάς περίπου, με πριονωτό τελείωμα φύλλα της είναι χαρακτηριστικά για μένα και μην κοιτάτε τώρα που με το γκούγκλιν έχεις στο κινητο την εικόνα άμεσα…

  31. Σωτήρς said

    Καλημέρα,

    βλέπω πως οι κύριες τούρκικες ποικιλίες φουντουκιού που έχουμε στην Ελλάδα ονομάζονται «Γιαγλί». Άρα η λαδίλα ξεκινάει από το όνομα ακόμη.

  32. Πουλ-πουλ said

    «Επίσης, υπάρχει η στερεότυπη παρομοίωση «σαν φουντούκι» για το μέγεθος – λόγου χάρη, διαμάντι σαν φουντούκι.»
    Και για το χαλάζι, βεβαίως, βεβαίως.
    Και μια παρατήρηση, Νικοκύρη, με όλο το θάρρος. Ωραία όσα γράφεις για το φουντούκι, αλλά θα ήταν σκόπιμη και μια μικρή έστω αναφορά στο δέντρο.

  33. Corto said

    26: Σε αυτό το μουσείο δεν έχω καταφέρει να πάω. Να οργανώσουμε σχολική εκδρομή.

  34. sarant said

    31 Μπράβο, γιαγλίδικος = λιπαρός

    32 Ναι, παράλειψη. Έγραψε ευτυχώς η Έφη στο 30.

  35. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Η φουντουκιά»… Ένα διήγημα της Ελένης Χωρεάνθη, επίκαιρο και λόγω της εκατονταετηρίδας της μικρασιατικής καταστροφής.

    «-Είναι φουντουκιά, μου εξήγησε ο πατέρας μια μέρα που τον ρώτησα, τη λένε και λεπτοκαρυά. Έχει μεγάλη ιστορία, παιδί μου. Μην το βλέπεις έτσι δεντράκι φουντωτό, όταν ήρθε εδώ ήταν ένα τόσο δα καρπουδάκι, ήταν ένας σπόρος, κάπως έτσι, είπε κι έδειξε δύο κόμπους στο δείχτη του αριστερού χεριού του. Αν μιλούσε θα μας ιστορούσε τη μεγάλη περιπέτεια της ζωής του από κει που ξεκίνησε ίσαμε να φτάσει εδώ. Και μη θαρρείς πως ήταν εύκολο το μακρύ ταξίδι μας. Μαζί τα ζήσαμε όλα τα βάσανα. Ένας Θεός ξέρει, αν ξέρει, αν μπορούσε ο Θεός να περπατήσει μαζί μας…

    Αν μιλούσε η φουντουκιά…»
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.fractalart.gr/i-foyntoykia/&ved=2ahUKEwj0z6mz0cP6AhU6gv0HHabrAN0QFnoECAkQAQ&usg=AOvVaw2Asnb7niXoPOPDFm94QMWv

  36. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το φουντούκι χλωρό.

    Τα φουντούκια (λεπτοκάρυα), κλασικό Χριστουγεννιάτικο τρατάρισμα, αναφέρεται και στα κάλαντα
    (…)
    Είπαμε δα για την κερά να πούμε και τση βάγιας
    άψε βαγίτσα το κερί, άψε και το διπλέρι
    και κάτσε και ντουχιούντισε ίντα θα μασε φέρεις.
    (…)
    Φέρε πανιέρι κάστανα, πανιέρι λεπτοκάρυα
    και βάλε και γλυκό κρασί να πιουν τα παλικάρια

  37. BLOG_OTI_NANAI said

    Διάφορα από «Αρχείο Πόντου»:

  38. BLOG_OTI_NANAI said

    «Αρχείο Πόντου» και «Χρονικά Πόντου»:

  39. Aghapi D said

    Βρίσκω ότι «Κατά καιρούς, πολλές έρευνες έχουν δείξει τη συμβολή των ξηρών καρπών στη ρύθμιση του Σακχαρώδους Διαβήτη τύπου 2 και στη μείωση της γλυκόζης στο αίμα μας. »

    Ως διαβητική δέν πείθομαι όμως
    Μπορεί κάποια,-ος να με ελεήσει με μερικά κιλά φυστίκια Αγίνης;
    Εντάξει, ας μήν είμαι υπερβολική: και μισό κιλό ευπρόσδεκτο

  40. sarant said

    37-38 Ωραίος!

  41. Alexis said

    #24: (Δεν μνημόνεψα και τον Βαγγέλη Φουντουκίδη)

    Ο οποίος, όπως μόλις τώρα είδα στη Βίκι, ζει και βασιλεύει και είναι 93!
    Εμβληματική φιγούρα των αθλητικών μεταδόσεων στα παιδικά μας χρόνια.

    Επίσης η πρώην βουλευτίνα της ΝΔ Παρθένα Φουντουκίδου.

  42. α. Πριν απο χρόνια είχα επισκεφθεί κτήμα, στην Πιερία, με φουντουκιές, λεπτοκάρυα όπως τα λένε εκεί, Εντύπωση μου είχε κάνει το χαμηλό ύψος των δέντρων.

    β. Υπάρχει και ο Φουντουκίδης, ο παλιος δημοσιογράφος.

    γ. Φουντούκος, θυμάμαι αχνά, ήταν το όνομα του σκύλου, που φύλαγε τις κότες, σε παραμύθι με την αλεπού, στο παλιό αναγνωστικό του δημοτικού.

  43. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    37 Μπλογκ , εξαιρετικά! Ευχαριστούμε, όλοι φαντάζομαι!

    32, με πρόλαβες, θα έλεγα το φουντούκι και μονάδα μέτρησης βουτύρου στις συνταγές (όπως και το ρεβίθι για λιγότερο) 🙂

    Φουντούνια ένα σνακ (είναι ακόμη;) .Μου έμειναν από τον Χάρρυ Κλυν

  44. BLOG_OTI_NANAI said

    40, 43: Με παππού μικρασιάτη που έφτασε πρόσφυγας στη Μακεδονία και δούλεψε τη γη, τέτοιες ιστορίες-διηγήσεις μου θυμίζουν πολλά και τις ευχαριστιέμαι σαν μικρό παιδί.

  45. Εγώ για αγιορείτικα ξέρω τα κάστανα. Όποιος της γενιάς μου έχει τον ίδιο συνειρμό, είμαι βέβαιος ότι θα έχει διαβάσει τον «Παντεχνή», τον βυζαντινό Αστερίξ!

  46. divolos said

    «Οι Γάλλοι τα φουντούκια τα λένε noisettes, δηλαδή καρυδάκια (noix το καρύδι).»
    Από εκεί προφανώς και τα σοκολατάκια ΙΟΝ noisettes που είχαν στην μέση ολόκληρο φουντούκι. Αγαπημένα για την γεύση της σοκολάτας, αλλά επειδή κι εγώ τα απεχθάνομαι τα φουντούκια, έτρωγα την σοκολάτα κι έφτυνα το φουντούκι (και δεν ήμουν ο μόνος). Έχω παρατηρήσει, ότι πάρα πολλοί άνθρωποι αντιπαθούν τα φουντούκια. Ίσως είναι πιό πολύπλοκο το θέμα, γιατί πολλοί έχουν και αλλεργία σε αυτά.

  47. Γιάννης Κουβάτσος said

    Και ο αείμνηστος Αρίσταρχος «ή η μπάλα ή ο παίκτης» Φουντουκίδης, ο επιβλητικός κεντρικός αμυντικός του ΠΑΟΚ.

  48. Λεύκιππος said

    41 Ο Αρίσταρχος Φουντουκίδης όμως, ο σέντερ μπακ, έφυγε δυστυχώς στα 65 του.

  49. sarant said

    46 Α, δεν είμαι μόνος 🙂

  50. Αλέξανδρος Βαμβούκος said

    Πολύ είχα απολαύσει νέος τη «Φιλενάδα φουντουκιά μου» της Αγγελικής Βαρελλά.
    Και μην ξεχνάμε το «Φοντάν θα πάρετε;» όταν επισκεπτόσουν φιλικά σπίτια και σου προσέφεραν τις γνωστές πράσινες «Noisettes»…

  51. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μ΄αρέσει πολύ, εκτός από τη νοστιμάδα, και το άρωμα του φουντουκιού.
    Κάνω (το λέω με περηφάνια) υπέροχη βασιλόπιτα με φουντούκια (πολλά), αλεσμένα εννοείται και ξερά σύκα. Ταιριάζει η ευωδιά και με το κονιάκ που μέσα μουλιάζω τα λιωμένα σύκα και γίνεται ένα στ΄αλήθεια ωραίο κέικ. Το πιο δύσκολο είναι που τη στολίζω (γράφω τη χρονιά) με ολόκληρα φουντουκάκια που για ομορφότερα, τα ξεφλουδίζω (μου βγαίνει η πίστη) και λίγο τα ροδίζω στο φούρνο.
    Σα να μου φαίνεται ότι είχα γράψει εδώ στις γιορτές , πέρσι, πρόπερσι 🙂

    Εδώ λέει ότι ξεκίνησε η πρώτη σοδιά (κάπου στην Ξάνθη) του «συμβολαιακού» φουντουκιού
    (πριν πέντε μέρες κιόλας! – σε σωστό χρόνο το άρθρο μας 🙂 )
    Τί είναι «συμβολαιακή» ; Προαγορά; Προσυμφωνημένη πώληση;
    https://www.ypaithros.gr/ksekinise-proti-sodeia-symbolaiakou-fountoukiou/

  52. sarant said

    50 Καλώς ήρθατε! Επειδή ήταν το πρώτο σας σχόλιο, κρατηθηκε αυτόματα προς έγκριση, αλλά αυτό δεν θα γίνει στα επόμενα.

  53. freierdenker said

    Στην μαγειρική – ζαχαροπλαστική, η λέξη νουαζέτα είναι από αυτές που θέλουν προσοχή.

    Μπορεί να σημαίνει κάτι, συνήθως γλυκό, που φτιάχτηκε με φουντούκια, ή έχει γεύση φουντουκιού. Μπορεί όμως να σημαίνει και στρογγυλό, μικρό, ψαχνό κομμάτι κρέατος, συνήθως αρνιού. Αν ψάξει κανείς στο Google για «νουαζέτα αρνιού» θα βρει αρκετές συνταγές.

  54. 53 Νουά δεν το λένε οι χασάπηδες;

  55. Αγγελος said

    Νουά νομίζω είναι ένα συγκεκριμένο κομμάτι του σφαγίου. Νουαζέτα (δεν το ´χω ακούσει στα ελληνικά) πρέπει να είναι απλώς ένα μικρό κομμάτι κρέας. Noix de beurre λένε στις γαλλικές συνταγές εινα μικρό κομμάτι βούτυρο.

  56. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    45 >>Εγώ για αγιορείτικα ξέρω τα κάστανα.
    Εγώ τους βασιλικούς (τα φυτά 🙂 ) !

    46, 49, Δε σας δίνω βασιλόπιτα φουντουκιού 🙂 . Καμιά σχέση όμως εκεί τα τριμένα και ανάμιχτα μ΄άλλα υλικά, φουντούκια, με τα ολόκληρα του σοκολατακιού 🙂 , άσε που τα διαλέγω ένα ένα μην τριφτεί μαζί και κανένα στραβοθρεμμένο, πικρό. Το πικρό φουντούκι (σιρκωμένο το λέμε κάτω, όταν δεν ωριμάσει σωστά), όπως και το ταγκισμένο (πολυκαιρισμένο) άμα σου τύχει στο στόμα είναι απαισιότατο.

    Κι ένα περσινό άρθρο για την έλλειψη νουτέλας και τη σχέση του Ερντογάν μ΄αυτό.
    https://www.mixanitouxronou.gr/pos-eythynetai-o-erntogan-gia-tin-pithani-elleipsi-tis-nutella-apo-ta-rafia-ton-soyper-market/

  57. Alexis said

    #51: Τί είναι «συμβολαιακή» ; Προαγορά; Προσυμφωνημένη πώληση;
    Όχι μόνο.
    Υπογράφει ο αγρότης ένα συμβόλαιο με βάση το οποίο η εταιρεία αναλαμβάνει να του αγοράσει όλη την παραγωγή, δυστυχώς σε όχι προκαθορισμένη τιμή γιατί αυτή εξαρτάται από «τις συνθήκες της αγοράς».
    Σε αντάλλαγμα ο αγρότης υποχρεούται συνήθως να τζιράρει σε συγκεκριμένα προϊόντα της εταιρείας όπως σπόρους, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, εξοπλισμό κλπ.

  58. BLOG_OTI_NANAI said

    Τα φουντούκια μου αρέσουν, αλλά πρέπει να περιοριστώ σε 4-5 αλλιώς μου χαλάνε κάπως το στομάχι.

  59. ΓΤ said

    @41

    Σε έναν πολύ ωραίο αγώνα μπάσκετ, τώρα που μπαίνουμε στο 4ο δεκάλεπτο:
    Φουντουκίδης-Διακογιάννης 93-91

  60. Georgios Bartzoudis said

    «Τα φουντούκια έχουν έντονη τη γεύση του λαδιού τους, κι αυτή η λαδίλα ακόμα κι αν δεν έχουν ταγκιάσει δεν μου αρέσει πολύ…. πρώτη στην παραγωγή φουντουκιών παγκοσμίως είναι η Τουρκία».

    # Εν Ελλάδι, παραδοσιακώς καλλιεργούσαν φουντουκιές οι πρόσφυγες Πόντιοι, π.χ. στην γενέτειρα της Προέδρου της Δημοκρατίας.
    # Δεν ξέρω αν έφεραν πολλαπλασιαστικό υλικό από τον Πόντο ή αν η φουντουκιά ήταν αυτοφυής στην περιοχή, όπου υπάρχουν αυτοφυή και άλλα σπάνια φυτά, όπως το μπυρόχορτο, ή αν θέλετε Humulus lupulus. (Στα Θρακικά Τέμπη, από τους Τοξότες μέχρι τα Κομνηνά και συνέχεια στην κοιλάδα μέχρι Παρανέστι, υπάρχει άφθονη ανεξερεύνητη χλωρίδα- βεβαίως και πανίδα).
    # Είχαν στην περιοχή δυο κύριες ποικιλίες: Τομπούλ Γιαγλί (στρογγυλό ελαιούχο) και Σιβρί Γιαγλί (μυτερό ελαιούχο). Η πρώτη έχει μεγαλύτερο καρπό και είναι πιο παραγωγική. Η δεύτερη είναι λιγότερο παραγωγική, διότι έχει μικρότερο καρπό, καλλίτερης όμως ποιότητας που δεν ταγγίζει εύκολα.
    # Αρκετά μεγάλη διάδοση είχε η καλλιέργεια της φουντουκιάς στον Καλαμώνα Δράμας, όπου προέκυψε με φυσική επιλογή μια νέα πολύ παραγωγική ποικιλία, η Έξτρα Γιαγλί.
    # Και όπως ξανάπαμε, εν Μακεδονία λέμε λεφτόκαρα και όχι φουντούκια.

  61. Με τη Nutella της εταιρείας Ferrero, που λέμε παραπάνω, μου ήρθε στο νου η ταινία «Το τρίγωνο της θλίψης» όπου βλέπουμε πολλή νουτέλα στη θαλαμηγό της κρουαζιέρας που περιγράφεται στην ταινία. Η ταινία μου ήρθε πάλι στο νου προχθές στην ανάρτηση Στο Ιράν καίνε τις μαντίλες σχετικά με το θλιβερό ζήτημα του ελέγχου της αμφίεσης.

    Στην ταινία, ένας Έλληνας ναυτικός απολύεται και εξαναγκάζεται σε άμεσο ξεμπαρκάρισμα επειδή εργαζόταν χωρίς αθλητική φανέλα επιδεικνύοντας έτσι το δέρμα του (αναφορά στη «δερματοφάνεια» και τον έλεγχό της). Φυσικά οι πλούσιοι επιβάτες είχαν δικαίωμα σε ανεξέλεγκτη επίδειξη δέρματος, όπως βλέπουμε στην εικόνα. (Όπως μάθαμε, η καημένη η πρωταγωνίστρια Charlbi Dean έχασε τη ζωή της πριν ένα μήνα).

  62. Α… ξέχασα να πως πως τα φουντούκια μου αρέσουν πάρα πολύ, πιο πολύ από όλους τους ξηρούς καρπούς. Μακάρι να κάναμε μια δημοσκόπηση…

  63. Α. Σέρτης said

    15-17
    Το δίστιχο «Ίσα μ’ ένα φουντουκάκι/έχω στην καρδιά φαρμάκι» καταγράφεται ήδη στα 1896 από τον Καμπούρογλου («Ιστορία των Αθηναίων» γ )

  64. ΓΤ said

    Φουντουκάκης
    Φουντουκάς
    Φουντούκης
    Φουντουκόπουλος

  65. ΓΤ said

    06.10.2022, 14:00 Νόμπελ Λογοτεχνίας

    Σήμερα https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/paabo/facts/

  66. Corto said

    63: Ακριβώς, είναι αδέσποτο στιχάκι, γιαυτό και καταγράφεται σε διάφορες εκδοχές.

  67. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    – Πρόφτασα να ακούσω «φυντίκι» εδώ στα κεντροανατολικά της Κρήτης, στα παιδικάτα μου…
    Εξ ου και επίθετα Φυ(ι)ντίκης – Φυ(ι)ντικάκης. Σήμερα μάλλον έχει επικρατήσει ολοκληρωτικά το «φουντούκι».

    – Κατά τον Ηλ. Πετρόπουλο (1972): Φουντούκι, το ψέμα.

    42γ
    Εκτός από σκύλος, και ληστής … Β’ κατηγορίας! 🙂

  68. Μαρία said

    55
    Ακριβώς. https://bbq.gr/blog/kopes-moscharisiou-kreatos-ke-pos-magirevonte/
    και στα γαλλικά gîte à la noix δίπλα στο στρογγυλό (rond de gîte).

  69. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μιχάλης Φουντούκος, ο φιλόδοξος και μεγαλομανής λογοτεχνικός ήρωας του Καραγάτση στο «10».

  70. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα.
    Υπέρ αναδείξεως του λιτού, λεπτού, ποντικού καρύου, μπορούμε να προσθέσουμε στο σχόλιο 35 και το παιδικό βιβλίο της Θεσσαλονικιάς Αγγελικής Βαρελλά «Φιλενάδα Φουντουκιά μου», όπως και την σοκολατική ανησυχία για το φέσωμα των φουντουκιών (βλ. https://www.tanea.gr/1999/02/26/greece/trwme-foyntoykia-me-fesi/ , https://www.mixanitouxronou.gr/pos-eythynetai-o-erntogan-gia-tin-pithani-elleipsi-tis-nutella-apo-ta-rafia-ton-soyper-market/ ).
    Ανησυχία την οποία φαίνεται πως δεν την συμμερίζονται οι ποιητές:
    ●“…Μὴ σφίγγεις ἄδικα τὰ παπούτσια σου σὰ νὰ φυτεύεις πλατάνια/Μὴ γίνεσαι ΠEΠPΩMENON/Γιατί δὲν εἶναι ὁ σταυραητὸς ἕνα κλεισμένο συρτάρι/Δὲν εἶναι δάκρυ κορομηλιᾶς οὔτε χαμόγελο νούφαρου(…)Εἶναι λημέρι τῶν Οὔγγρων/Ποὺ τὸ χινόπωρο οἱ φουντουκιὲς πᾶνε κρυφὰ κι ἀνταμώνουνται/(…), λέει ο Γκάτσος.
    ●“Σειρὲς μακριές μὲ βράχια ἔχουνε φτειάξει χάσμα/καὶ μές στὸ χάσμα ἀφρὸς καὶ κίτρινη ἄμμος/στὸ βάθος στέγες κόκκινες σὲ στενή ἀποβάθρα/πλάι-πλάι· παραπέρα, ἕνα ἐκκλησάκι· πιό πάνω/δρόμος μακρύς πρὸς ἕναν ψηλό, σὰν πύργο, μύλο/παραπίσω στὸν ὁρίζοντα σταχτὴς ἀμμόλοφος/μὲ τάφους Δανικούς· ἐκεῖ δασάκι ἀπὸ φουντουκιὲς/ποὺ στοιχειώνεται ἀπὸ φθινοπωρινοὺς συλλέκτες/καὶ καταπράσινο, ἀνθίζει στὴν κατηφοριά…/”, αφηγείται ο Άλφρεντ Τέννυσον στο ποίημα «Ἐνὼχ Ἄρντεν» μεαφραστή του τον Θεοδόση Αγγ. Παπαδημητρόπουλο.
    ●“(…)Στο μονοπάτι των πετρών γυρνώ και σε ρουμάνι αγκαθιών βαθύ/Έκεί κάποιος δεμάτιασε έχθρα, ελπίδα, φόβο, πόθους μυστικούς/Κάτω απ’ τα πόδια μου και τρέχουνε ξωπίσω σου βράδυ- πρωί./Ραβδί κρατούσε από λεπτοκαρυά κι ήρθε στην άκρα την σιωπή./Κι αίφνης με μεταμόρφωσε. Γίνηκα κάποιος άλλος./(…)”, άδει ο Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς για όποιον “Θρηνεί για την φθορά που πλημμύρισε Αυτόν και την Αγαπημένη. Λαχταρά το τέλος του κόσμου”, σημειώνοντας επιπλέον ως “Το κρίμα της αγάπης” ότι:
    “Ο φόβος πέρα από τα λόγια/κρύβεται στην καρδιά της αγάπης:/Ο κόσμος του δούναι και λαβείν, ο κάλπης/σύννεφα στο ταξίδι τους ψηλά, ρολόγια/ενός ανέμου υγρού και παγωμένου που φυσά/των φουντουκιών το σκοτεινό –στο σύσκιο– δάσος/το γκρίζο το ποτάμι όπως λυσσά–/Το πρόσωπό σου που το αγάπησα τρελά/Aχ, το θολώνει μιας απειλής το θράσος.” (Μεταφρασμένος από Δημήτρη Κοσμόπουλο στο https://www.hartismag.gr/hartis-21/metafrash/eikosi-poihmata ).
    ●Φουντούκια ως νότα σαλεπιού -ίσως και ως αίσθηση στερνή, εξωτική- γεύτηκε η Κύπρια λογοτέχνης και ζωγράφος Νίκη Μαραγκού (θανούσα σε τροχαίο, στις 7 Φεβρουαρίου 2013 κοντά στο Φαγιούμ της Αιγύπτου):
    “Πήγαμε με την Αν στα εγκαίνια/μετά το βράδυ στο παζάρι στο Φιασιάουι/κόσμος παντού, γυναίκες να καπνίζουν ναργιλέ,/ήπια σαλέπι με καβουρδισμένα αμύγδαλα/φουντούκια, σταφίδες./Εκείνη ήπιε χυμό από ρόδι και μάγκο/με τους κόκκους του ροδιού να επιπλέουν./— Ο κροκόδειλος που κρεμόταν στο ταβάνι,/
    είπε η Αν είναι ο ίδιος με αυτόν που κρεμόταν παλιά/στο τζαμί Μπαρκούκ./Γυρνώντας στο ξενοδοχείο μεσάνυχτα, αγόρασα/μια ζακέτα με λουλούδια./Αδύνατον να κοιμηθώ.”(Ραμαζάνι στο Κάιρο- “Προς Αμυδράν ιδέα”, 2013)
    ● Ως έλασσον, καρποφόρο συστατικό της γης, Δώρο Μητρός Θεού, “σε μικρό κομπόδεμα, για τ’ αγγονού τα νιάτα”, βλέπει κι ο Σικελιανός το φουντούκι: “(…)Eδώ είν’ της μυρμηκοφωλιάς το καστανό το χώμα,/ λαγαρισμένο σαν αφρός, κι ωστόσο στέριο ακόμα…(…)/K’ είν’ η ευωδιά του έτσι βαθιά, σαν το βιβλίο που μέσα/στα φύλλα του έκλεισεν ανθών χιλιάδων την ανέσα (…)/K’ είναι σαν πέπλος που ‘μεινε σε σπιτικό σεντούκι/που ‘ταν γιομάτο μύγδαλο, καρύδι και φουντούκι,(..)” (Μήτηρ Θεού, Άσμα Πρώτο)
    ●Και ο θεσσαλός Ηλίας Κεφαλάς, θαρρείς πως συνοψίζει ιαπωνικώς, την κάθε ξέχωρη δεντρίσια, φουντουκίσια φύση που κοσμεί άνθρωπους σαν τους παραπάνω, σε αυτό το τρίστιχο ερώτημα:
    “Από ποιόν παπά
    δανείστηκες τα ράσα
    μικρή φουντουκιά;”
    (Φθινόπωρο. Χάικού, αρ.3— ΗΛΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΣ,«τα χάικου των αιώνιων εποχών»,Εικονογράφηση:Φωτεινή Χαμιδιελή/ Εκδόσεις λογείον/2020 )

  71. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    57, Ευχαριστώ πολύ Αλέξη.Ίσως είναι κάποιες φορές αναγκαία αυτή η περίπτωση της συμβολαιακής καλλιέργειας.Είναι μια κάποια εξασφάλιση, ειδικά σε προϊόντα κάπως καινοφανή, παρά το ότι ξέρουμε καλά ότι οι μόνοι που δεν χάνουν ποτέ είναι οι έμποροι και οι ενδιάμεσοι. Πικρή εμπειρία, μου έλεγαν οι δικοί μου, η αλόη εκεί κάτω, στα ανατολικά. Έμαθαν τον τρόπο καλλιέργειας , συγκομιδής κλπ , ξεχέρσωσαν μέρη ή και ξερίζωσαν προηγούμενα δέντρα για να βάλουν αλόη κι έπειτα που άρχισε η παραγωγή, δεν είχαν επαρκές δίκτυο διοχέτευσης στην αγορά. Υπολόγιζαν στα μελλοντικά έσοδα και κάποια από τα φυτά-παραφυάδες που θα πουλιόντουσαν στα φυτώρια για τους νέους καλλιεργητές. Τίποτα απ αυτά δεν έγινε, μείνανε στα όνειρα, ίσα που σκλάβωσαν τα χωράφια. Καίτοι η κρητική αλόη διαφημίζεται ως η καλύτερη, εντούτοις λίγοι φαίνεται μπόρεσαν να ολοκληρώσουν με επιτυχία τη σειρά από την παραγωγή ως τη μεταποίηση και την κατανάλωση.

  72. ΣοφίαΟ said

    Το φουντούκι σκέτο, ώμο δεν μου αρέσει ούτε εμένα, αλλά η πραλίνα φουντουκιού είναι φυσικά άλλο πράγμα και γενικά κι οι σοκολάτες με φουντούκι. Να’ χα μια τώρα…

  73. Costas Papathanasiou said

    70:Διορθωτέο-Ηλίας Κεφάλας (αντέγραψα από κείμενο χαμηλών τόνων)

  74. aerosol said

    Ο Ναπολέοντας απαγόρεψε τις εισαγωγές από την Αγγλία το 1806. Αυτό έφερε προβλήματα στην προμήθεια σοκολάτας και το προϊόν ακρίβυνε. Ένας ζαχαροπλάστης από το Τορίνο δημιούργησε ένα μείγμα σοκολάτας με 30% πάστα φουντουκιού -ήθελε να φτουρήσει η σοκολάτα του περισσότερο. Αυτό το σοκολατοειδές μείγμα λέγεται τζιαντούια (Gianduja). Το 1951 ο ζαχαροπλάστης Φερέρο, που είχε πρόσβαση σε καλά φουντούκια, έφτιαχνε μια κρεμώδη εκδοχή της τζιαντούια και πούλαγε καλά. Το 1963 ο γιος του αποφάσισε να γιγαντώσει την παραγωγή για να ανοιχτεί στην πανευρωπαϊκή αγορά. Άλλαξε την συνταγή (τα… κουσούρια του μαζικού!) και έφτιαξε τη Νουτέλα. Περιέχει πάνω από 50% ζάχαρη και φοινικέλαιο, και μόλις 13% κακάο, αν και δεν χρησιμοποιείται η ίδια συνταγή σε όλες τις χώρες!
    Αν κάποιος έχει μεράκι -και μπορεί να βρει συμπαθητικά φουντούκια- κυκλοφορούν συνταγές στο youtube για πολύ πιο υγιεινές, και πιθανότατα νοστιμότερες, σπιτικές εκδοχές. Πάντως στην Ελλάδα πρώτα κυκλοφόρησε η Μερέντα του Παυλίδη. Όταν πρωτοήρθε η Νουτέλα την θεωρήσαμε απομίμηση.

  75. # 13

    Ο Τζη είναι στεναχωρημένος και πολύ από την Παρασκευή γιά άλλον λόγο, για το ποδόφαιρο ήταν περίπου αναμενόμενο, το έχω γράψει από πέρσι πως τον ΠΑΟ θα τον σπρώχνουν μέχρι και τον Φεβρουάριο ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ, το γιατί το καταλαβαίνουνε οι έχοντες μυαλό περισσότερο του Κουβάτσου που θυμήθηκε τα σκληρά αθηναϊκά καρύδια μετά τόσα χρόνια…μαλάκυνσης (θα τάχε απλωμένα στον ήλιο να σκληρύνουνε…

  76. Παναγιώτης Κ. said

    Σε περιπτώσεις που απορρίπτουμε κάποιο τρόφιμο ίσως να οφείλεται σε αλλεργία η οποία προκαλείται από αυτό. Ο οργανισμός λοιπόν αντιδρά προκαταβολικώς, για λόγους αυτοπροστασίας.
    π.χ εγώ δεν τρώω τα κουκιά (ίσως το μοναδικό από όλα τα φαγητά που υπάρχουν). Πιθανόν το ένζυμο G6PD να είναι σε ανεπάρκεια στον οργανισμό μου.
    Δικός μου άνθρωπος είναι απολύτως αλλεργικός στα φουντούκια (και σε μερικά άλλα π.χ τα αβγά).

  77. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα! Πολλά ωραία σχόλια!

    74 Κοίτα να δεις!

    64 Και μέσω τουρκικών, Φιντικλής

  78. ΓιώργοςΜ said

    71 Εγώ θεωρούσα μέχρι τώρα συμβολαιακή γεωργία και την εκδοχή που μου περιέγραψαν γνωστοί για τη Γαλλία, όπου συχνά γίνεται συμφωνία αγρότη-πελάτη για αγορά συγκεκριμένων προϊόντων. Αγοράζει κάποιος πχ ένα τελάρο ντομάτες την εβδομάδα από τον αγρότη για όσο υπάρχουν ντομάτες και αντίστοιχα για άλλα προϊόντα. Ο μεν πελάτης είναι υποχρεωμένος να αγοράσει την ποσότητα, ο δε αγρότης να την παράξει. Έτσι, ανάλογα με τις παραγγελίες γίνονται και οι καλλιέργειες, κι ο αγρότης δεσμεύει την αντίστοιχη έκταση, δηλαδή δεν σπέρνει 10 στρέμματα ντομάτα κι ό,τι πουληθεί πουλήθηκε και σε ό,τι τιμή τύχει, αλλά όσα θα του δώσουν την παραγωγή που ξέρει σίγουρα πως θα απορροφηθεί.

  79. Χαρούλα said

    #53,54,55,68. Στην μαγειρική κυρίως λέμε νουά. Το νουαζέτ για το κρέας χρησιμοποιείται σχετικά σπάνια.
    Πολύ γνωστό όμως είναι το μπερ νουαζέτ(beurre noisette)
    https://caruso.gr/beurre-clarifie-noisette/

    Τα τελευταία χρόνια έχουμε αύξηση στην κυκλοφορία προϊόντων γάλακτος φουντουκιού, όπως και λάδι.
    https://postimg.cc/gallery/Mjq4nTw

    Και νομίζω πως υπάρχει και μύθος του Αισώπου. Το αγόρι και τα φουντούκια.

  80. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Κι εμένα μου αρέσουν τα φουντούκια.

  81. spyridos said

    Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι έχω ακούσει και διαβάσει για το καρύδι από τον Πόντο, το κάστανο.

    Υπάρχει ένα αλλεργικό σύμπλεγμα, η αλλεργία της σημύδας.
    Πολλοί μεσογειακοί έχουν τάση για να αναπτύξουν αυτή την αλλεργία.
    Οταν βρίσκονται σε περιοχή με πολλά ερεθίσματα δηλαδή μεγάλες συγκεντρώσεις αλλεργιογόνας γύρης, αυξάνει και η πιθανότητα να εκδηλώσουν την αλλεργία. Φαντάζομαι ότι θα είναι πιο κοινή αλλεργία στην Ήπειρο απότι στις Κυκλάδες.
    Δεν είναι βέβαια μόνο η γύρη της σημύδας που τους προκαλεί αλλεργία. Αλλά και άλλες γύρες με παρόμοιο συνδυασμό πρωτεϊνών.
    Φουντουκιά, ιτιά, λεύκα και συχνά επεκτείνεται σε Ελιά, Μουριά και πολλά άλλα. Αν η ευαισθησία συνεχίσει να γίνεται μεγαλύτερη επεκτείνεται και σε ωμές τροφές. Φρούτα κυρίως αχλάδια, μήλα, κεράσια, βανίλιες και άλλα. Και σε καρπούς. Καρύδια, Αμύγδαλα αλλά κυρίως φουντούκια. Αυτή η αλλεργία είναι εκ συμπαθείας μου είπε ο αλλεργιολόγος μου. Δηλαδή ο οργανισμός αντιδρά γιατί στις τροφές αυτές υπάρχουν πρωτεΐνες που η δομή τους μοιάζει με αυτές της γύρης της σημύδας.
    Η δυσανεξία στα φουντούκια είναι ένδειξη ότι κάποιος είναι ευαίσθητος σε αυτή την αλλεργία.
    Απότι θυμάμαι τα ωμά φουντούκια είναι πολύ πιο νόστιμα από τα ψημένα. Το λάδι τους είναι αρωματικό.
    Πέρασα ένα Σεπτέμβρη στο Πήλιο όταν ήμουν 10 χρονών, μέχρι να ανοίξουν τα σχολεία, τρώγοντας καθημερινά φουντούκια.
    Πριν 2 χρόνια έκοψα δυό φουντούκια από μια φουντουκιά, λιγότερο από 100 μέτρα από το σπίτι μου και από λαιμαργία τα έφαγα αμέσως, χωρίς να σκεφτώ. Παραλίγο να μην προλάβω να φτάσω σπίτι. Μου έκοψαν την αναπνοή.
    Ψημένα μπορώ να τα φάω αλλά δεν μου αρέσουν.

    Οι παλιές μάντρες εδώ στα δυτικά της Ευρώπης ήταν φυσικές. Βάτα και φουντουκιές. Αυτά τα δύό μπλέκονται, μέσα και γύρω από τις πόλεις. Τα φορτηγάκια του δήμου κουβαλούν κομμένες φουντουκιές όλο το φθινόπωρο γιατί μεγαλώνουν πολύ γρήγορα. Τα κλαριά τους είναι ολόισια και από αυτά φτιάχνονται τα μαντριά των προβάτων. Η φουντουκιά δεν είναι δέντρο αλλά θάμνος με πολλές παραφυάδες.
    Οπου τις καλλιεργούν τις κλαδεύουν σε σχήμα δέντρου.

    Η ανθοφορία άρχιζε στα μισά του Γενάρη. Τα τελευταία χρόνια αρχίζει συνήθως τις πρώτες μέρες του Γενάρη. Δυο χρονιές την τελευταία δεκαετία άνθισαν πριν τα Χριστούγεννα. Τις ημερομηνίες τις ξέρω ακριβώς γιατί αρχίζω τα αντισταμινικά αλλά και χωρίς αλλεργία είναι εύκολο να το καταλάβεις. Τα αυτοκίνητα καλύπτονται από μια κίτρινη σκόνη, τη γύρη της φουντουκιάς.

    Φωτογραφίες 17 Γενάρη του 2021. Στη μια φαίνεται η φουντουκιά που δεν έχει ένα αλλά πολλούς κορμούς – παραφυάδες.
    Στην άλλη, κάτω από τις ανθισμένες φουντουκιές, τα βάτα.

  82. Πέπε said

    Τα φουντούκια δεν είναι καθόλου ο φτωχός συγγενής στην οικογένεια των ξηρών καρπών. Άλλο σε ποιον αρέσουν και σε ποιον όχι – η γεύση τους είναι τόσο έντονη ώστε υποχρεούσαι να πάρεις θέση. Είναι όμως από τα ακριβά και πολυτελή.

    > ο Οδυσσέας Ελύτης, ο οποίος στο Άξιον Εστί δοξάζει τα καράβια «τα γεμάτα βοριάδες και φουντούκι του Όρους / τα μυρίζοντας μούργα και χαρούπι αρχαίο».

    Α, τα μυρίζοντας, ε; Ίσως θα πρέπει να ξανακοιτάξουμε τα όσα έχουμε σχολιάσει για τον νικήσαντα(ς;;;) τον Άδη και για τις εκσυγχρονισμένες μετοχές…

  83. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η σκοτεινή πλευρά των φουντουκιών: Η «μεγάλη φυγή» των πουλιών και των εντόμων
    Η ζήτηση της βιομηχανίας για μονοκαλλιέργειες «τέλειων» φουντουκιών προκαλεί τεράστια προβλήματα στο έδαφος, το νερό και τον αέρα
    28.11.2020
    Το φουντούκι αποτελεί για εμάς σημαντικό πόρο αλλά καλλιεργείται με μη βιώσιμο τρόπο» αναφέρει ο Φαμιάνο Κρουτσιαρέλλι, πρόεδρος της περιβαλλοντικής οργάνωσης Biodistretto della Via Amerina e delle Forre.
    https://www.lifo.gr/now/perivallon/i-skoteini-pleyra-ton-foyntoykion-i-megali-fygi-ton-poylion-kai-ton-entomon

  84. sarant said

    80 🙂

    82 τα μυρίζοντας = αυτά που μυριζαν, έτσι το καταλαβαίνω

  85. Spiridione said

    60. Α, ευχαριστώ. Μόλις μου λύσατε και την απορία μου για την ετυμολογία του Τομπούλογλου.

  86. Αγγελος said

    Όλοι έτσι το καταλαβαίνουμε, αλλά με όλο το σεβασμό στη μνήμη του ποιητή, είναι ελληνικά αυτά;»τα όζοντα», ναι, έστω και με αιτιατική, «τα μυρίζοντ» πάει στα κομμάτια, αλλά «τα μυρίζοντας»;

  87. Πέπε said

    84
    Κι εγώ. Γραμματικά όμως, βλέπω την άκλιτη επιρρηματική ν/ελλ μετοχή να έχει πάρει ένα άρθρο, άρα να γίνεται επιθετική αλλά διατηρώντας την άκλιτη μορφή της.

    Ο νικήσαντας συνηθίζουμε να θεωρούμε ότι είναι η (κλιτή, φυσικά) αρχαία μετοχή αορίστου, νικήσας-νικήσαντος, με εκδημοτικισμένη την κλιτική κατάληξη όπως ξερωγώ ο παράγοντας, ο άρχοντας. Αλλά τώρα «τα μυρίζοντας» (και όχι τα μυρίζοντα) με κάνουν να σκέφτομαι μήπως και ο νικήσαντας είναι άκλιτος, πράγμα που δε θα το καταλάβουμε βέβαια από μια ονομαστική, θα το καταλάβουμε όμως αν το ίδιο ή κάτι ανάλογο εμφανίζεται σε άλλες πτώσεις. Γι’ αυτό και έγραψα «τον νικήσαντα(ς;;;)».

  88. Πέπε said

    85
    Ο Αγάπιος Τομπούλης ήταν ο ορισμός, θα έλεγα, του στρογγυλού ανθρώπου:

    (Βέβαια ήταν Αρμένης και το κανονικό του ήταν Σταμπουλιάν…)

  89. Κιγκέρι said

    77β: Φιντικλής είπατε και θυμήθηκα ότι οι Φιντικλής και Σεμιτέλος ήταν οι καθηγητές που απέρριψαν τον Σουρή – στη μετρική κιόλας! – όταν έδωσε εξετάσεις στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
    Το πάθημα του αυτό το ανακοίνωσε, εμμέτρως βεβαίως:

    «Μετά μεγάλης μου χαράς τοις φίλοις αναγγέλλω,
    πως εξητάσθην, των θυρών ερμητικώς κλεισμένων,
    στον πολυγένη Φιντικλή και τον σπανό Σεμτέλο,
    και απερρίφθην μυστικά, μετά πολλών επαίνων.
    Λοιπόν και πάλιν Ελληνες, αρχίζουμε σαν πρώτα,
    πάλι “Ρωμηός” και ξάπλωμα, πάλι ζωή και κότα»

  90. Καλησπέρα
    Είπα πως σήμερα δεν θάγραφα τίποτα μιας και τα φουντούκια δεν τα έχουμε στα μέρη μας. Πέρα πως δεν μ’ αρέσουν να τα τρώω ούτε η μυρωδιά τους (κι έχω μια φίλη που έχει καφέ φίλτρου με άρωμα φουντούκι, οπότε τόχω μάθει και της λέω να φτιάξει ό,τι άλλο είδος έχει. Και πάω μια φορά και στο εσπρέσο μου βάζει απ’ αυτό. Τον άφησα στην άκρη με την πρώτη ρουφηξιά κι αυτή να διαμαρτύρεται πως εσπρέσο είναι. Μέχρι που ξανακοίταξε και με δικαίωσε 🙂 ).
    Αλλά ήρθε η Έφη^2 και μου ξεδιάλυνε τα κάλαντα. Μου τάχε τραγουδήσει κάποτε ο πατέρας μου κι ακούγοντας έκανα καταγραφή κι άκουγα (ή και μπορεί κι εκείνος έτσι να τόπε) «πανέρια μοσκοκάρφια» που δεν μου κόλλαγε, αλλά τι να κάνω (μοσκοκάρφι ή μοσχοκάρφι είναι το μπαχαρικό γαρύφαλλο). Ενώ το «πανέρια λεπτοκάρυα» σαφώς και δένουν.
    Μιας και λύθηκε αυτό, να ρωτήσω και κάτι ακόμα: στα παινέματα για την κόρη (που τ’ ανέφερα και τις προάλλες για τ’ αμπέλι’ ατρύγητα) λέει
    γυρεύει και τον κυρ-Βοριά
    μ’ όλα του τα καράβια
    στη μικροτέρα( ; ) να τα πας
    φλωριά να τ’ αρματώσεις
    Προφανώς δεν είναι μικροτέρα, Αλλά τι είναι; Μπας και ξέρει κανείς;
    https://gevseis.blogspot.com/2014/01/kalanta.html

  91. Γιάννης said

    Στη Σαλονίκη υπάρχει ομώνυμη ποντιακή μπάντα με νέους μουσικούς. Με λάφτα και κεμεντζέ.
    Εδώ μια παρουσίαση τους από την εκπομπή «Σύγχρονη Παραδοσιακή Μουσική»:

  92. 50 Φοντάν νουαζέτα; Α, παπαπα. Μαργαρίτες και μόνο 🙂

    76 Έχω κάμποσες στην οικογένεια που δεν τρώνε σκόρδο. Είναι όλες υποτασικές. Ακόμα και πριν δυο μέρες νάχεις φάει σκόρδο θα το μυρίσουν!

  93. Α. Σέρτης said

    82, 84, 86, 87
    Είναι γνωστό ότι ο Ελύτης (για τους δικούς του ποιητικούς λόγους) κάνει έναρθρη χρήση άκλιτης ενεργητικής μετοχής, π.χ. «η χρυσίζοντας, η δαμάζοντας, η τέμνοντας, η καίγοντας, τα πηγαίνοντας, τα ορτσάροντας , τ ‘ αρμενίζοντας , τα κομπάζοντας»

  94. Γιάννης Κουβάτσος said

    Τι θα πει «είναι ελληνικά αυτά»; Προφανώς δεν είναι τα ελληνικά που μιλάμε στην καθημερινότητά μας, προφανώς είναι τα ελληνικά της ποίησης, που χρησιμοποιεί τις λέξεις ως υλικό με τα δικά της κριτήρια. Είναι λάθος να πούμε «επέστρεψέ μου το βιβλίο που σου δάνεισα», αλλά θα ήταν ποιητικό ανοσιούργημα το γραμματικά σωστό «επίστρεφε», γι’ αυτό και ο Καβάφης προτίμησε το λανθασμένο «επέστρεφε». Όπως λάθος είναι και το «διηγώντας» του Σολωμού, αλλά χάρη σ’ αυτό το λάθος εμπλουτίστηκε ο καθημερινός μας λόγος με το «και διηγώντας τα να κλαις».

  95. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    Καλό θα ήταν να αφαιρεθεί από τα συστατικά του φουντουκιού το παιδικό δάκρυ και να προστεθεί το χαμόγελο του παιδιού. Τα παιδιά πρέπει να εργάζονται περιστασιακά με πρόγραμμα μέσα από τα σχολεία με χαμόγελο και όχι με δάκρυα.

  96. Theo said

    Στον Κατάλογο των εξαίρετων πραγμάτων, ο Καισάριος Δαπόντες μνημονεύει «τ’ Αγιορείτικα λεφτόκαρα»
    στον Κανόνα περιεκτικὸν πολλῶν ἐξαιρέτων πραγμάτων για την ακρίβεια:

    Οἱ πολίτικαις ἀγγινάραις, τ᾿ ἁγιορείτικα Λεφτόκαρα, ταμιατιοῦ τὸ ῥύζι, τὰ τοῦ Μπρασοβοῦ παξιμάδια, καὶ τῆς Βλαχιᾶς τὰ καϊμάκια καὶ τ᾿ ἀγγούρια, τὰ τῆς βλάγγας δέ, ὄντως ἐξαίρετα πράγματα.
    (ψάλλεται κατά το «Ὁ καθήμενος έν δόξῃ»)

    Στην Τουρκοκρατία τα φουντούκια ήταν το μόνο εξαγώγιμο προϊόν του Αγίου Όρους (ο κερεστές, δηλαδή η οικοδομήσιμη ξυλεία, μάλλον άρχισε να εξάγεται απ’ αυτό κάπου στις αρχές του περασμένου αιώνα). Για να αποφύγουν τα δεινά που υπέστησαν η Χαλκιδική τότε κι η Νάουσα αργότερα από τον Αμπού Λουμπούτ πασά, το 1821 οι Αγιορείτες συμφώνησαν να του πληρώσουν ένα υπέρογκο ποσό. Εκτός, όμως, από το πάντα εύπορο Βατοπέδι, τα άλλα μοναστήρια, παρ’ ότι ένεχυρίασαν ό,τι πολύτιμο είχαν, δεν μπόρεσαν να συγκεντρώσουν το ποσό που τους αναλογούσε (στο οποίο συμπεριλήφθηκαν και τα σιτηρέσια του τουρκικού στρατού που είχε εγκατασταθεί σ’ αυτά, συν τα μπαξίσια στους επικεφαλής τους), με αποτέλεσμα δυο περίπου εκατοντάδες μοναχοί να κρατούνται από τον πασά στις φυλακές της Θεσσαλονίκης να βασανίζονται καθημερινά μέχρι να ξεχρεώσουν, κι οι περισσότεροι ν’ αφήσουν τα κόκαλά τους εκεί. Έτσι, οι Τούρκοι τους υποχρέωσαν να ξηλώσουν τα μολύβια των στεγών των ναών τους και να τους τα παραδώσουν, μαζί με όλη την ετήσια σοδειά του Όρους σε φουντούκια. (Οι πληροφορίες από τα βιβλία του Ιω. Μαμαλάκη για την Επανάσταση του ’21 και το Άγιον Όρος, δύο από τα οποία μπορεί κανείς να τα βρει στο http://athoslibrary.blogspot.com/.)

  97. Theo said

    @92β:
    Κι εγώ, υποτασικός και δεν τρώω σκόρδο.

  98. 77 Ο Φιντικλής θα μπορούσε να είναι και απλοποίηση του Φιντικλιλή, από το Φιντικλή της Πόλης (κοντά στο Μπεσίκτας). Όπως αυτός ο σημαντικός οθωμανός ιστορικός: https://en.wikipedia.org/wiki/Silahdar_Findiklili_Mehmed_Agha

  99. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Λεπτοκαρυά. Ποντιακό χωριό τῶν Γιαννιτσῶν.

  100. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἐνίοτε ὁ Μπουκάλας ἔχει ἐνδιαφέρον.. https://www.kathimerini.gr/opinion/562072093/i-aytopyrpolisi-stin-praga-sti-genova-sti-riazan/

  101. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @100 (συνέχεια..) Κανείς δεν τους θυμάται. Δικαιοσύνη.

  102. Γιάννης Κουβάτσος said

    100,101:Όχι και κανείς, γιατρέ μου· κάποιοι τους θυμούνται κι αυτούς τους ωραίους. Και καλύτερα, ξέρεις, που δεν τους θυμούνται κόμματα, οργανώσεις και πολιτικές ηγεσίες. Θα είχαν καταντήσει φθαρμένα είδωλα πάνω σε κομματικές παντιέρες, όπως τόσοι και τόσοι άξιοι που πέσανε στα νύχια τους.
    Ο δε Μπουκάλας πάντα έχει ενδιαφέρον, γιατί η πένα του είναι έντιμη και η σκέψη του ελεύθερη και ανεξάρτητη. Τον διαβάζω από τα χρόνια του «Πολίτη» ανελλιπώς και ποτέ δεν ένιωσα απογοητευμένος.

  103. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    90, >>στη μικροτέρα( ; ) να τα πας
    φλωριά να τ’ αρματώσεις
    στην Αγγλετέρα, μήπως;

    Παρεμπιφτού, κι ας είν΄ Οχτώβρης (από Αύγουστο χειμώνα, και τον Οχτώβρη κάλαντα 🙂 ) μια άλλη εκδοχή (μ΄αρέσουνε αυτά με τα ατέλειωτα …προικιά!)
    Γυρεύει αμπέλι ατρύητο, χωράφια με τα στάχυα.
    Γυρεύει και τη Βενετιά, μ όλα της τα καράβια
    Γυρεύει και τον κυρ Βοριά να τα καλαρμενίζει.
    http://ellinwnparadosi.blogspot.com/2013/01/blog-post_1.html

  104. Αγγελος said

    (94) Νομίζω, Γιάννη, ότι και η ποιητική άδεια έχει όρια. Το «επέστρεφε» του Καβάφη είναι λάθος που το κάνουμε όλοι, είναι φυσική τάση της γλώσσας, παρόμοια με την τάση που ενσωμάτωσε την αύξηση στα «ανεβαίνω», «πεθαίνω» κλπ. Το «διηγώντας τα να κλαις» είναι κι αυτό μια εύλογη παράβαση των γραμματικών κανόνων: θυμάμαι που κι εγώ είπα κάποτε αυθόρμητα, μικρός, «σκέφτοντας»,, και ένιωσα από μόνος μου πως δεν έστεκε. «Ο Νικήσαντας τον Άδη» είναι ένας βίαιος εκδημοτικισμός, αλλά εντάσσεται κι αυτός στην προέκταση των τάσεων της γλώσσας. Η χρήση της αμιγώς επιρρηματικής μετοχής «μυρίζοντας» ως επιθετικής, και μάλιστα με ουδέτερο άρθρο, μου φαίνεται τερατώδης. Και μην εχοντας διαβάσει Ελύτη, δεν ήξερα ότι δεν είναι καν άπαξ.λεγόμενον.

  105. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @102. α) Γιάννη, ἀναφέρθηκα μέ πόνο σ’αὐτούς τούς δύο ἐπειδή ὑπῆρξαν πρωιμοεφηβικά μου ἰνδάλματα
    β) (Περί ὀρέξεως.. 🙂 ) Τό ὅτι εἶναι ὑψηλῆς καλλιέργειας δημοσιογράφος, δέν τόν καθιστᾶ αὐτόματα ἐνδιαφέροντα. Εἶναι ὁ τυπικός ἐχωδίκαιος ἀριστερός πού πάντα ἔχει ἕναν κακό λόγο νά πῇ γιά ὅ,τι δέν εἶναι τῆς «μεριᾶς του» (Δέν τό συνεχίζω γιά νά μήν θίξω τόν Νικοκύρη, πού νομίζω πώς εἶναι φίλος του..)

  106. Peter G said

    90. «Αγγλιτέρα,» μήπως;

  107. Peter G said

    90., 103. Με πρόλαβε, βλέπω, η ΕΦΗ-ΕΦΗ.

  108. Γιάννης Κουβάτσος said

    105:Κι εμένα εφηβικά μου πρότυπα. Για χάρη του Γιαν Πάλακ (Πάλατς τον λέγαμε τότε) διαφώνησα επικίνδυνα με μια καλή καθηγήτριά μου. 😊
    Τον αδικείς τον Μπουκάλα. Μόνο ο κλασικός τύπος του φανατικού αριστερού δεν είναι, σε διαβεβαιώ. Αν ήταν, δεν θα τον ξεχώριζα, ούτε θα τον διάβαζα. Αν τον διάβαζες συστηματικά, θα το είχες διαπιστώσει κι εσύ.

  109. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @108. Τόν διαβάζω συστηματικά. Γι αὐτό ἔχω αὐτήν τήν γνώμη 🙂 🙂
    (Γιά τό πνευματικό του δυναμικό, πάντως, τόν ἐκτιμῶ..)

  110. Χαίρετε χαίρετε!

    Είδα το άρθρο και θυμήθηκα ότι έχουμε μια τεράστια σακούλα φουντούκια (από Τουρκία) οπότε γέμισα ένα πιατάκι και τσιμπολογάω ενώ κάθομαι στον υπολογιστή, αλλά βέβαια μετά σκέφτηκα ότι δεν γίνεται να τρώω ξηροκάρπια ξεροσφύρι, οπότε μου έφτιαξα και ένα μοχίτο. 🙂

    Τώρα θα γυρίσουν σπίτι η γυναίκα μου με το παιδί και θα με βρουν μεθυσμένο και θα φταίτε εσείς! 🙂

    Θυμάμαι το σακουλάκι φουντούκια που προσφέρει η THY (τουρκικές αερογραμμές) στις πτήσεις της, που έγραφε επάνω «Hazelnut, the miracle nut from Turkey», και έλεγε πόσο καλό κάνει στην υγεία μας και ότι η Τουρκία ήταν ο Νο. 1 παραγωγός, κτλ, κτλ, και απ’ ό,τι βλέπω υπάρχει και Οργανισμός Προώθησης Φουντουκιού που φαίνεται να έχει λανσάρει το σλόγκαν «miracle nut»: http://www.ftg.org.tr/en/ftg-about-ftg.html

  111. Michail said

    Πλάκα είχε που ο χοροδιδάσκαλος μάς ανήγγειλε ότι θα χορεύαμε θαλασσινούς χορούς κι εμείς περιμέναμε νησιώτικα. Τελικά ήταν ποντιακά. Πόντος ίσον θάλασσα γαρ. Δε θυμήθηκα να του πω ότι τους Πόντιους εκτός από θαλασσινούς μπορείς να τους πεις και ποντικούς.

  112. 103 – 106 Σας ευχαριστώ αμφότερους. Μάλλον δίκιο έχετε, το άλλαξα κι αυτό με τη σχετική σημείωση – αναφορά 🙂

  113. 110 Πρόσεχε γιατί τα ξηροκάρπια εκτός από νόστιμα είναι και παχυντικά. Κι ειδικά σε συνδυασμό με μοχίτο και άλλα ευγενή αέρια – εεεε, ποτά ήθελα να πω!

  114. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @47. Τώρα τό εἶδα..

    Γιάννη, ὁ Ἀρίσταρχος δέν ἔφταιγε σέ τίποτε. Ἔφταιγε ὁ ἀντίπαλος παίκτης πού εἶχε τό θράσος νά θέλῃ νά τόν περάσῃ.. (Γιατί κύριε; Τί δουλειά ἔχεις στήν περιοχή μου; 🙂 )

  115. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἔχω ἀκούσει παλαιότερα τό «φουντουκί» χρῶμα.

  116. Γιάννης Κουβάτσος said

    104: Στις συνεντεύξεις του και στα δοκίμιά του, Άγγελε, ο Ελύτης τηρεί τις συμβάσεις του προφορικού και γραπτού λόγου. Στην τέχνη του, στην ποίησή του, διαρρηγνύει τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες, αφού, όπως λέει και ο Μπαμπινιώτης, είναι μεταγλωσσικος ποιητής. Ο Μπαμπινιώτης αναλύει το θέμα πολύ ωραία:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.tovima.gr/2008/11/24/opinions/o-metaglwssikos-odysseas-elytis/amp/&ved=2ahUKEwia493Fw8T6AhXAgP0HHaYPAMIQFnoECA4QAQ&usg=AOvVaw21nSQckIizoUzQLGBLCSB2

  117. Γιάννης Κουβάτσος said

    Νικοκύρη, μαρμάγκα.

  118. Γιάννης Κουβάτσος said

    104,116:Και εδώ:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.hartismag.gr/hartis-35/afierwma/odysseas-elyths-o-poihths-ths-glwssas&ved=2ahUKEwia493Fw8T6AhXAgP0HHaYPAMIQFnoECAQQAQ&usg=AOvVaw0b7odN_NS4hHOfrGt-cK_j

  119. Πέπε said

    104
    > «Ο Νικήσαντας τον Άδη» είναι ένας βίαιος εκδημοτικισμός, αλλά εντάσσεται κι αυτός στην προέκταση των τάσεων της γλώσσας.

    Μάλλον τελικά όχι, Άγγελε. Μετά από «τα μυρίζοντας» και απ’ όλα τα παραδείγματα του #94, τείνω να πιστέψω ότι δεν είναι η μετοχή νικήσας με εκδημοτικισμένη κλιτική κατάληξη αλλά άκλιτη επιρρηματική μετοχή, έναρθρη.

    Με την επιφύλαξη ότι τα ως άνω παραδείγματα είναι όλα μετοχές ενεστώτα. Όλοι οι υπόλοιποι ομιλητές δεν τα χρησιμοποιούμε έτσι, αλλά πάντως τα χρησιμοποιούμε. Στον αόριστο δεν υπάρχει ολωσδιόλου μετοχή στα νέα ελληνικά, ούτε κλιτή ούτε άκλιτη ούτε τίποτα. Το να υποθέσουμε (εμένα αυτή είναι η υπόθεσή μου) ότι, όπως από το αρχαίο κλιτό λύων βγήκε το άκλιτο λύνοντας, έτσι ο Ελύτης από το αρχαίο κλιτό λύσας (νικήσας) έβγαλε μόνος του ένα άκλιτο επιρρηματικό λύσαντας (νικήσαντας) και μετά, από πάνω, του έβαλε και άρθρο όπως «τα μυρίζοντας», προϋποθέτει διπλό άλμα. Το ‘κανε όντως όλο αυτό; Δεν ξέρω, μόνο περαιτέρω παραδείγματα θα μας το πουν.

    110 (φουντούκια με μοχίτο)
    Σε κάποιο παραμύθι ο ήρωας φυλάει τρεις θαυμαστούς ξηρούς καρπούς, ένα καρύδι, ένα φουντούκι κι ένα μύγδαλο. Μέσα στο καθένα βρίσκεται κι από μία θαυμαστή (και πάλι) φορεσιά γυναικεία, δίχως ράμμα και ραφή, που λέει κι ο Βιζυηνός: μία με τον ουρανό με τ’ άστρα (από κει, πιστεύω, και η έκφραση), μία με τη θάλασσα με τα ψάρια και μία με τη γης με τα λουλούδια. Η αγαπημένη του, που του τα χάρισε και που την κρατάνε μακριά του, έχει παραγγείλει ακριβώς αυτά τα τρία φορέματα. Η παραγγελία φτάνει σ’ έναν ράφτη, και ο ήρωάς μας έχει μπει, ινκόγκνιτο, παραγιός σ’ αυτόν ακριβώς τον ράφτη. Ο ράφτης είναι συλλογισμένος γιατί αν δεν εκτελέσει την παραγγελία θα χάσει το κεφάλι του. Ο ήρωας τού λέει: μη σε μέλει μάστορα, εγώ θα σου κάνω τη φορεσιά (μία μία έρχονταν οι παραγγελίες), μόνο φέρε μου ένα τσουβάλι καρύδια και μια νταμιτζάνα ρακή – τότε δεν πίναν μοχίτο.

    Κλειδώνεται σε μια κάμαρα κι όλη νύχτα τρώει καρύδια και πίνει ρακή. Ο μάστορας κρυφοκοιτάει να δει πώς τα πάει με το ράψιμο, και τραβάει τα μαλλιά του. Την αυγή ο ήρωας σπάει το μαγικό καρύδι, απλώνει τη φορεσιά να τη βρει ο μάστορας και πάει για ύπνο.

    Το άλλο βράδυ το ίδιο με τα φουντούκια, και το τρίτο με τα αμύγδαλα.

    Μεσολαβούν μερικά ακόμη επεισόδια και μετά Αυτός παντρεύεται Αυτήν και ζουν καλά κι εμείς καλύτερα.

  120. sarant said

    89 Ναι μπράβο. Και περιέργως, ενώ τον έκοψαν και οι δύο, τα περισσότερα βέλη του τα φύλαγε για τον Σεμ(ι)τέλο.

    94 Υπάρχει μια διαφορά. Το επέστρεφε και το διηγώντας είναι υπαρκτοί (και πολύ συχνοί στην πρώτη περίπτωση) λαϊκοί τύποι που δεν συμμορφώνονται με κάποιους κανόνες της γραμματικής της πρότυπης γλώσσας. Αυτό του Ελύτη είναι τύπος που τον έφτιαξε ο ποιητής.

  121. sarant said

    117 –> 118

    110 Καλώς τον Στέλιο τον εξολοθρευτή των φουντουκιών!

  122. Γιάννης Κουβάτσος said

    120:Ο Μπαμπινιώτης στα δύο λινκ αναλύει τη χρήση της γλώσσας στην ποίηση του Ελύτη.

  123. Costas Papathanasiou said

    Και κάποια φουντούκια ποιητικά που τα χαλάνε οι κακές παρέες ΄[(μ)πλεγμένες, κόκκινες, του πάθους, παραβατικές ψυχές]:
    “ Όμορφα αγόρια θαλασσογεννημένα, στους πέτρινους δρόμους,/ κατάντικρυ στη σπιθόβολη θάλασσα, πουλάνε στους τουρίστες / φουντούκια, φιστίκια, καρύδια, λεμόνια και μεγάλες πλεξούδες/ κόκκινες πιπεριές. / Αυτό το κόκκινο πιότερο απ’ όλα ταιριάζει / στην πονηριά τους και στα μαύρα τους μαλλιά. Τις πιπεριές τις τυλίξαμε / σε δυο πρωινές εφημερίδες όπου αναγράφονταν με τίτλους μεγάλους / τα πέντε άγρια φονικά κι οι τρεις ανεξήγητες αυτοκτονίες. -Σορέντο, 17. IX. [19]78” (Γιάννης Ρίτσος. “Συναντήσεις”-συλλογή «Ο κόσμος είναι ένας», 1978)

  124. gbaloglou said

    Λεπτοκάρυα, ἃ καὶ κάρυα ποντικὰ ὀνομάζονται, θερμά εἰσι καὶ ὑγρά. εἰσὶ δὲ τῶν καρύων
    τροφιμώτερα καὶ δυσπεπτότερα καὶ ἧττον θερμότερα. ἐμποιοῦσι δὲ ἐμπνευματώσεις καὶ βλάπτουσιν, ὥς φασί τινες, τὸ λεγόμενον ἔντερον νῆστιν. εὐπεπτότερα δὲ γίνεται αὐτῶν καὶ ἔλαττον γαστρὸς ἐφεκτικά, τὸν ἔνδον φλοιὸν ἀποβάλλοντα. λέγεται δὲ ὡς εἴ τις σὺν πηγάνῳ πρὸ τροφῆς τούτων μεταλήψεται, ὑπὸ δήγματος ἰοβόλου ἢ δηλητηρίου τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ οὐ βλαβήσεται, καὶ ὡς οἱ σκορπίοι φεύξονται ἀπ’ αὐτοῦ, καὶ ὡς μετὰ ἰσχάδων μεταλαμβανόμενα τοὺς ἤδη δηχθέντας ὑπὸ σκορπίων ὀνίνησι, καὶ ὅτι πρὸς τὴν διὰ μέλανα χυμὸν ἐν τῇ γαστρὶ ὀξύτητα πάνυ λυσιτελεῖ.

  125. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Χαίρε Στέλιο!

    «Ο Νικήσαντας τον Άδη»
    Η Αννα Φραγκουδάκη στο βιβλίο της «Γλώσσα και ιδεολογία» (1987) σχολιάζει το στίχο: «Οταν ο Οδυσσέας Ελύτης αλλοιώνει τη μορφή των μετοχών σ’ ένα στίχο του «Αξιον Εστί», κατασκευάζει συνέμφαση με την παράδοση. «Ο νικήσαντας τον Αδη και τον Ερωτα σώσαντας, αυτός ο πρίγκηπας των κρίνων είναι». Με την αλλοίωση των μετοχών παραπέμπει συνηχητικά στη γλώσσα της εκκλησίας και στο δημοτικό τραγούδι και προσθέτοντας τη μινωική τοιχογραφία κατασκευάζει έμμεσα την ενότητα του ελληνισμού με τρία στάδια, κλείνοντας σε μερικές λέξεις ολόκληρη ιδεολογία» (σ. 24).
    https://www.sarantakos.com/language/nikhsantas.html

    115 «φουντουκί» χρῶμα.
    Ναι! Για χρώμα ματιών!

  126. Αγγελος said

    Πέπε (119), το παραμύθι που λες το διάβασα μικρός στη συλλογή παραμυθιών του Γ. Α. Μέγα, μόνο που ο Νίκος ζητούσε ρακί «και δυο-τρεις οκάδες λεφτόκαρα». Από κει έμαθα τη λέξη, την οποία ξανάκουσα (ως «λεφτοκάρκα») είκοσι χρόνια μετά, στο πρώτο και μόνο ταξίδι μου στην Κύπρο.

  127. Αγγελος said

    Τον νιό μου τον έκανε Νίκο ο ορθογραφικός διορθωτικής προηγουμένως!!!

  128. Αγγελος said

    Και συνεχίζει τα καμώματά του…

  129. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μάτια φουντουκί αλλά και μάτια φουντουκιά, παραγουγλίζονται βλέπω !

  130. Costas Papathanasiou said

    …Σαν το κλαδί λεπτοκαρυάς, λαμπάδα, βεργολυγερή, μα και γλυκιά και καστανή σαν τα φουντούκια, είναι και η Κέιτ, στα μάτια του Πετρούκιου— και διόλου δε χωλαίνει σαν βαδίζει, ας λέει ο κόσμος ο κακός (μα έτσι κι αλλιώς ο που αγαπά όλα τα ισιώνει):
    [Pet.]  Why does the world report that Kate doth limp?
    O sland’rous world! Kate like the hazel-twig
    Is straight and slender, and as brown in hue
    As hazel-nuts, and sweeter than the kernels.
    O, let me see thee walk. Thou dost not halt.
    [W. Shakespeare “The Taming of the Shrew”: Act 2, Scene 1 ,252-56]
    βλ.και https://wilson.fas.harvard.edu/stigma-in-shakespeare/katherine%E2%80%99s-limp

  131. gbaloglou said

    87 Ο συλληφθέντας

  132. BLOG_OTI_NANAI said

    «τα μυρίζοντας»

    Ένα γλωσσολογικό που αναφέρει και το συγκεκριμένο παράδειγμα:

  133. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    131 και
    Ο προσληφθέντας θα υπόκειται στην ασφάλιση του Ταμείου Νομικών και Ταμείου Πρόνοιας Δικηγόρων,

    Click to access proslipsi_dikigoroy_syndesmos_dimoy_peiraia.pdf

  134. Α. Σέρτης said

    119
    Κατ’ αρχάς να πούμε ότι τα παραδείγματα ήταν του σχολίου 93 και όχι 94 που γράφεις.

    Ως προς το αν «το έκανε όλο αυτό» (το «διπλό άλμα»), το «Ο νικήσαντας τον Άδη και τον Έρωτα σώσαντας» δεν μας φτάνει;

  135. Πέπε said

    134
    Δε μας φτάνει, γιατί είναι ονομαστική. Αν έγραφε (που μπορεί και να το έχει γράψει) «ο μυρίζοντας», ονομαστική ενικού αρσενικού, θα ήταν εύκολο να πω ότι πήρε τη μετοχή «ο μυρίζων» και τη μετέφερε στη νεοελληνική γραμματική, όπως ο παράγων έχει γίνει παράγοντας. Αλλά θα είχα πέσει έξω, όπως αποδεικνύεται από το παράδειγμα «τα μυρίζοντας»: άκλιτο, απλώς στην ονομαστική ενικού του αρσενικού συμπίπτει η κατάληξη.

    Έτσι, αν ο ποιητής έχει γράψει κάπου «τα νικήσαντα», θα ξέρουμε ότι τελικά όντως το κλίνει. Αν πάλι έχει γράψει «τα νικήσαντας», θα ξέρουμε ότι το θεωρεί άκλιτο. Όσο δεν ξέρουμε άλλα παραδείγματα, που εγώ τουλάχιστον δεν ξέρω, μένουμε με την απορία.

  136. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Τα μυρίζοντας
    Πέπε, «τα ΄χομε θωρώντας» λέμε κάτω.
    «Πού να διγηθώ τα ΄χομε θωρώντας, θανάτους, σκοτωμούς, διακονιές » , λέει/προσθέτει κάτι ;

  137. sarant said

    131-133 Είναι πολλά τα «-θέντας» που ακούγονται συχνά, αλλά πρώτο πρέπει να έρχεται ο συλληφθέντας. Αξίζει μάλλον άρθρο.

    135 Πάντως εγώ δεν βάζω στο ίδιο ράφι το «τα μυρίζοντας»με το «ο νικήσαντας» δηλαδή συμφωνώ με την αρχική σου σκέψη στα σχ. 82-87 και όχι με τις επόμενες

  138. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    136 και
    -είδες απού σου φέρανε φουντούκια;
    -θωρώντας τα ΄χω 🙂

  139. ΣΠ said

    135
    Αυτά που έχει γράψει ο Α. Σέρτης στο 93 δεν είναι πραγματικά παραδείγματα από τον Ελύτη;

  140. ΣΠ said

    μη μου πείτε για το ραμπουτάν, αν υπάρχει τέτοιο φρούτο

    Υπάρχει

  141. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μερικές μετοχές ακόμα. Αναφέρεται στα νησιά ο ποιητής :
    «Στο μελτέμι τα ορτσάροντας με κόντρα φλόκο
    Στο γαρμπή τ’ αρμενίζοντας πόντζα λαμπάντα»
    Συμφωνώ με τον Νικοκύρη. Δεν νομίζω πως θα έγραφε στην αιτιατική «τον νικήσαντας τον Άδη».

  142. Γιάννης Κουβάτσος said

    139:Είναι.
    «Χαίρε με τα λυτά μαλλιά η χρυσίζοντας τον άνεμο

    Χαίρε με την ωραία λαλιά η δαμάζοντας τον δαίμονα»
    141: Τώρα που το ξανασκέφτομαι, δεν είμαι τόσο σίγουρος ότι δεν θα είχε γράψει «τον νικήσαντας τον Άδη». Πάντως όλες αυτές τις μετοχές τις χρησιμοποιεί με το άρθρο στην ονομαστική.

  143. Πέπε said

    139
    Μα όλο μου το σκεπτικό στο #119, στου Σέρτη τα παραδείγματα (μεταξύ άλλων) στηρίζεται. Μόνο που, όπως επεσήμανε κι ο ίδιος, κατά λάθος έγραψα εκεί «94» αντί «93».

  144. Γιάννης Κουβάτσος said

    139:»Αυτός η ευθεία του φυτού η το σώμα τέμνοντας
    Αυτός η εστία του φακού η το πνεύμα καίγοντας»

  145. Πέπε said

    142
    Τα ορτσάροντας, τ’ αρμενίζοντας, η χρυσίζοντας κλπ. είμαστε βέβαιοι ότι είναι άκλιτα. Η ονομαστική πτώση από μόνη της δεν επαρκεί για να κλονίσει τη βεβαιότητά μας, γιατί υπάρχει και το γένος και ο αριθμός: αν ήταν κλιτά, θα έγραφε τα ορτσάροντα, τ’ αρμενίζοντα, η χρυσίζουσα. Όλα αυτά είναι μετοχές ενεστώτα.

    Ο νικήσαντας και ο σώσαντας, μετοχές αορίστου, δεν είμαστε βέβαιοι αν είναι κλιτά ή άκλιτα. Αν βρούμε τις ίδιες μετοχές ή άλλες παρόμοιες σε -σαντας, σε οποιονδήποτε τύπο εκτός από ονομαστική ενικού του αρσενικού, τότε θα δούμε αν αλλάζει η κατάληξη.

    Περίεργο, έχω την εντύπωση πως το ξανάπα τουλάχιστον άλλες δυο φορές.

  146. Γιάννης Κουβάτσος said

    145:Δεν υπάρχουν σε άλλη πτώση στο ποιητικό του έργο. Υπάρχουν μόνο στην ονομαστική είτε αρσενικό άρθρο έχουν είτε θηλυκό είτε ουδέτερο.

  147. ΣΠ said

    143
    Ρώτησα επειδή στο 135 έγραψες ότι δεν ξέρεις άλλα παραδείγματα. Η αμφιβολία σου είναι αν ο νικήσαντας είναι κι αυτό άκλιτη μετοχή; Νομίζω πως όχι αφού είναι μετοχή αορίστου και δεν υπάρχει τέτοια άκλιτη μετοχή στην δημοτική όπως είναι το μυρίζοντας.

  148. Πέπε said

    @147
    > …μετοχή αορίστου και δεν υπάρχει τέτοια άκλιτη μετοχή στην δημοτική όπως είναι το μυρίζοντας.

    Δεν υπάρχει, πράγματι. Γι’ αυτό είπα για διπλό άλμα.

    @146
    Δηλαδή υπάρχει κάτι σαν «η νικήσαντας» / «τα νικήσαντας»; Ε τότε είναι άκλιτο, ξεκαθαρισμένα πράγματα.

    @γενικά
    Παιδιά, αν δεν έχουμε ταυτόχρονα στον νου μας και τον χρόνο (ενεστώτας/αόριστος της μετοχής), και το γένος, και τον αριθμό, και την πτώση, αλλά μόνο ένα ή μερικά από όλα αυτά, η συζήτηση δεν τραβάει.

  149. sarant said

    145 To ξανάπες, αλλά εξακολουθώ να μην πείθομαι. Ο σώσαντας και ο νικήσαντας είναι πάνω σε ένα γνωστό μοντέλο της γλώσσας, που είναι κλιτό.

  150. ΣΠ said

    145, 146
    Υπάρχουν μετοχές αορίστου με θηλυκό ή ουδέτερο άρθρο; Ας πούμε, η νικήσαντας;

  151. spyridos said

    149
    «Ο σώσαντας και ο νικήσαντας είναι πάνω σε ένα γνωστό μοντέλο της γλώσσας, που είναι κλιτό.»
    120
    «Αυτό του Ελύτη είναι τύπος που τον έφτιαξε ο ποιητής.»

    Γιαυτό είναι και ΠΟΙΗΤΗΣ, γιατί φτιάχνει γλώσσα.
    Μου φαίνεται ότι τον χρησιμοποιεί τρεις φορές στο ‘Αξιον Εστί.

    Αυτός αυτός ο κόσμος
    Ο σκυλεύοντας την ηδονή
    ……
    ο ίδιος κόσμος είναι
    ο βιάζοντας τις κρήνες
    ……
    Τα γεμάτα βοριάδες και φουντούκι του Όρους
    τα μυρίζοντας μούργα και χαρούπι αρχαίο

  152. BLOG_OTI_NANAI said

    Και εδώ κάποιες σκέψεις περί Ελύτη:

  153. gbaloglou said

    Παγωτό φουντούκι, αλλά και «οι φουντουκώνες της Τραπεζούντας» που ανέφερε κατά καιρούς η γιαγιά … και φυσικά η βαθύσκια θαμνοφουντουκιά στο εξοχικό όπου ξεκουράζονταν τα μεσημέρια ο γάτος Μπούλης! (Αυτός ο τελευταίος — πιθανώς χαμένο μας γατί που ‘ανδρώθηκε’ αλλού — μας επισκέπτονταν δις ημερησίως (8:30 & 16:30 ας πούμε) νιαουρίζοντας από απόσταση σαν τραίνο 🙂 )

  154. BLOG_OTI_NANAI said

    Παρενθετικά να πω για την απίθανη αστοχία του αποσπάσματος στο σχ. 152:

    «κυρίαρχη αξία νάναι ο «“Ερωτας» σάν αντίμαχος τού «Αδη—πράγμα ανεπίτρεπτο σέ θρη­σκευτικό κείμενο«(!!!)

    Θεωρώ αδιανόητο να μην γνωρίζει κάποιος ότι το θέμα Έρωτας = Ζωή = Ήττα του Άδη είναι βασικό και επαναλαμβανόμενο στα έργα των αγίων και πατέρων της Εκκλησίας, σε σημείο που κάποια έργα, ένας ηθικιστής δεν θα μπορούσε καν να τα διαβάσει…
    Αλλά και άγνοια να έχει κάποιος για την πατερική γραμματεία, είναι δυνατόν να αγνοεί το… Άσμα Ασμάτων, κείμενο που ανήκει στον κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης και είναι μια καθαρή και ερωτική διήγηση και συχνάκις το επικαλούνται οι Πατέρες;

  155. Α. Σέρτης said

    149
    Το «μοντέλο» μπορεί να είναι κλιτό, αλλά ο Ελύτης τα θέλει όλα άκλιτα όσα χρησιμοποιεί στο ΑΞΙΟΝ (μακάρι να ‘ναι και όποιου χρόνου να ‘ναι)

  156. BLOG_OTI_NANAI said

    Σχετικά με τη γλώσσα του Ελύτη.
    Η σκέψη μου λέει πως και στα ζητήματα της λογοτεχνίας, και μάλιστα της ποίησης, υπάρχει μια ομοιότητα στη σκέψη αντίστοιχη με τη ζωγραφική και τα εικαστικά γενικότερα. Εμένα προσωπικά μου αρέσει πολύ ο Μόραλης, ο Εγγονόπουλος, ο Χατζηκυριάκος Γκίκας κ.ά. Με ποια ματιά πρέπει να κοιτάξω πίνακες μορφών, όπου είτε δεν υπάρχουν πρόσωπα, είτε τα σώματα έχουν άλλη δομή, είτε οι ανθρώπινες μορφές εκφράζονται με συμπλέγματα σχημάτων;
    Αρκεί να πω, «Καλά, μας δουλεύει; Υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι στην πραγματικότητα;». Δεν αρκεί.
    Η ματιά στην τέχνη, κι εγώ δεν είμαι ειδικός αναλυτής της, αλλά ουδέποτε είχα συμπλέγματα μειονεξίας γι’ αυτό, ξεκινάει πολλές φορές από την αυθόρμητη επιδοκιμασία, πριν καν μπει η λογική ανάμεσα. Μου λέει κάτι αυτό που βλέπω, αυτό που διαβάζω, με ταξιδεύει κάπου, με κάνει να αισθάνομα πράγματα και να αναζητώ να ξαναζήσω την οπτικοαισθητική αυτή εμπειρία;
    Τότε, μου αρκεί και έχω μια προσωπική επαφή με το έργο τέχνης από την οποία κερδίζω συναισθήματα, σκέψεις, εμπλουτίζεται η φαντασία μου, ταξιδεύω σε μια ασυνείδητη ευχαρίστηση.

    Αν ο στίχος του Ελύτη έχει δύναμη, αυτό αρκεί. Δεν σημαίνει ότι επειδή ο Εγγονόπουλος έχει ζωγραφίσει ανθρώπους με τρύπες, αυτό σημαίνει ότι θέλει να με πείσει πως οι άνθρωποι έχουν τρύπες. Απλώς, κάτι δηλώνει. Έτσι και ο Ελύτης ή όποιος ικανός ποιητής, δεν σημαίνει ότι θέλει να αλλάξει τη γλώσσα, αλλά σαν καλλιτέχνης δίνει ένα σχήμα και μια μορφή στη σκέψη του που κατά τη γνώμη του είναι η καλύτερη δυνατή για αυτό που θέλει να ζωγραφίσει με τις λέξεις του.
    Δεν νομίζω ότι θα έβγαινε άκρη με το να θεωρήσουμε ότι λέξεις ή διατυπώσεις που θα βρούμε στον Ελύτη δηλώνουν την επιθυμία του για αλλαγή των κανόνων της γλώσσας.

  157. Γιάννης Κουβάτσος said

    156:Προσυπογράφω καθε λέξη. Και, όπως είπα και παραπάνω, στις συνεντεύξεις του και στα δοκίμιά του ο Ελύτης χρησιμοποιεί τη γλώσσα όπως όλοι οι καλλιεργημένοι Έλληνες της εποχής του, σεβόμενος απολύτως τους κανόνες της . Η γλώσσα της ποίησής του, όμως, είναι το υλικό της τέχνης του και προφανώς τη χρησιμοποιεί με τον τρόπο που θεωρεί ότι εξυπηρετεί καλύτερα τους σκοπούς του.

  158. Πέπε said

    Προφανώς και είναι έτσι όπως τα λέει ο Μπλογκ #156, αλλά αυτό δεν εμποδίζει να αναζητούμε και τους κανόνες της προσωπικής ποιητικής γραμματικής του Ελύτη. (Μη με διορθώσετε, ξέρω ότι δεν είπε ο Μπλογκ να μην τους αναζητούμε…)

  159. BLOG_OTI_NANAI said

    154: Και η σπουδαία ρήση του αγ. Ιγνατίου για τον Χριστό που δεν αφήνει την παραμικρή αμφιβολία για τον έρωτα που ανοίγει τον δρόμο της ζωής και νικά τον θάνατο:

  160. sarant said

    155 Για να αποδειχτεί ότι τα θέλει άκλιτα όλα πρέπει να βρούμε τύπους όπως «του/τον νικήσαντας». Αλλιώς, ακολουθεί το κλιτό μοντέλο και απλώς δεν έτυχε να χρησιμοποιήσει άλλη πτώση

  161. Πέπε said

    160
    διόρθ.:
    α) ή όπως «η νικήσαντας», αφού ο Γιάννης λέει ότι είναι πάντα ονομαστική αλλά όχι πάντα ενικού αρσενικού
    β) αλλιώς δεν ξέρουμε, όχι αλλιώς ακολουθεί το κλιτικό μοντέλο. Κάποιοι λένε «το Μεξικό του Μεξικού», άλλοι «το Μεξικό του Μεξικό», αλλά αυτόν που δεν έτυχε να χρησιμοποιήσει τη γενική δεν ξέρουμε να τον κατατάξουμε.

  162. Alexis said

    #135: Πέπε δεν σε καταλαβαίνω.
    Το μυρίζοντας είναι μετοχή ενεστώτα του μυρίζω: μυρίζω – μυρίζοντας.
    Το ίδιο και όλα τα παραδείγματα του Σέρτη στο #93: δαμάζω – δαμάζοντας, πηγαίνω – πηγαίνοντας, τέμνω – τέμνοντας κ.ό.κ.
    Η αντίστοιχη μετοχή ενεστώτα του νικώ είναι νικώντας.
    Ο νικήσαντας δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά ο εκδημοτικισμένος τύπος της κλιτής μετοχής αορίστου ο νικήσας-η νικήσασα-το νικήσαν

  163. Alexis said

    #160: Συμφωνώ.

  164. Βασίλης Ορφανός said

    67β
    – Κατά τον Ηλ. Πετρόπουλο (1972): Φουντούκι, το ψέμα.

    Άκουσα πριν πολλά χρόνια κάποιον (Αθηναίο) να χαρακτηρίζει μια γυναίκα «φουντουκού», για να πει ότι ήταν φαντασιόπληκτη και αναξιόπιστη (στην Κρήτη σε τέτοιες περιπτώσεις λέμε για κάποιον ότι «λέει τσουκιές», δηλ. κούφια πράγματα, που δεν έχουν πόδια να σταθούν – τσούκος είναι το νεροκολόκυθο).
    Τώρα, χάρη στο Διαδίκτυο, βλέπω ότι υπάρχει ο χαρακτηρισμός «φουντουξού». Τη λέξη αυτή την έχει ο Καπετανάκης στο Λεξικό της Πιάτσας, με το εξής παράδειγμα χρήσης: Μη δίνεις σημασία στα λόγια της, είναι φουντουξού. (βλ. http://mdu.in.ua/Nauch/VESTNIK/philology/vipusk2.pdf, στη αρχή της σελ. 414).
    Εδώ (https://greek_greek.en-academic.com/190237/%CF%86%CE%BF%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%85%CE%BE%CE%BF%CF%8D) βλέπω ότι θεωρείται θηλυκό της λ. φουντουξής.
    Απ’ την τουρκική πλευρά (https://sozluk.gov.tr/), το Güncel Türkçe Sözlük (Σύγχρονο Λεξικό της Τουρκικής), στον ιστότοπο του Ιδρύματος Τουρκικής Γλώσσας (Türk Dil Kurumu) έχει τη λ. fındıkçı, ως ουσιαστικό, με δύο σημασίες: 1. Fındık yetiştiren veya satan kimse (κάποιος που καλλιεργεί ή πουλάει φουντούκια), και 2. halk ağzında, Cilveli, oynak kadın (στη λαϊκή γλώσσα, ναζιάρα, παιγνιδιάρα, άστατη γυναίκα).

  165. Α. Σέρτης said

    164
    Και «φουντουκλού», όπως λέει και το τραγούδι της Τράτας:

    “Η τράτα η πολυναζού, που πάει σαν πάπια φουντουκλού”

  166. sarant said

    164 Α μπράβο

    161 Δεν είναι ίδια περίπτωση το Μεξικό διότι αυτό ξέρουμε ότι κάποιοι (κακώς, αλλά δεν έχει σημασία) το αφήνουν άκλιτο, ενώ δεν έχουμε τέτοια πληροφορία για τα όμοια με το «ο νικήσαντας», πχ «ο παράγοντας». Όπως τα λέει δηλ ο Αλέξης στο 162.

  167. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @160. Νῖκο, παλαιιότερα ἔπαιζε μιά διαφήμησι -νομίζω γιά ζυμαρικά- πού διαλαλοῦσε: Δεν ἔτυχε, πέτυχε!
    Τό ἴδιο νομίζω πώς συμβαίνει κι ἐδῶ. Μέ τόσες χρήσεια αὐτῆς τῆς γλωσσικῆς μανιέρας ἀπό τόν Ἐλύτη, μοιάζει κάπως ἀπίθανο νά ἰσχύῃ τό «δεν έτυχε να χρησιμοποιήσει άλλη πτώση». Μέ ἄλλα λόγια, διαισθάνομαι σκοπιμότητα στήν ἀποκλειστική χρῆσι τῆς ὀνομαστικῆς….

  168. loukretia50 said

    Συμφωνώ με τον Αλέξη (162) και θα συμπλήρωνα μια προσωπική εκτίμηση – στο βαθμό που μετράει η άποψη απλής ριμαδόρας! :
    Γιατί να μη δεχτούμε πολύ απλά ότι ο ποιητής δεν εκφράζεται τυχαία με το συγκεκριμένο ρήμα, θέλει αόριστο, θέλει μετοχή, αλλά όχι την κατάληξη- για όποιο λόγο, είτε δεν του βγαίνει στο προσωπικό μέτρο, είτε δεν του αρέσει… άγνωσται αι βουλαί!
    Ή θα αλλάξει εντελώς το στίχο ή θα δημιουργήσει κάτι νέο.
    Είναι πρόκληση για τον ποιητή και ανταποκρίνεται με επιτυχία.

  169. Βασίλης Ορφανός said

    Να θυμηθούμε και το οθωμανικό «φουντουκλί» fındıklı, που λεγόταν αλλιώς fındık altını ( فندق آلتونى ) «χρυσούν νόμισμα αρχαίον· αξίας είκοσι γροσίων» (Χλωρός, Β 1219), που εκόπη επί Σουλτάνου Αχμέτ του Γ΄, στις αρχές του 18ου αιώνα.
    Περισσότερα βλ. στο: Ευτυχία Δ. Λιάτα, Φλωρία δεκατέσσερα στένουν γρόσια σαράντα – Η κυκλοφορία των νομισμάτων στον ελληνικό χώρο, 15ος – 19ος αι., Κέντρο Νεοελλ. Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Αθήνα 1996, 90-91.

  170. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἡ πολλή φιλολογία τρώει τήν μαγεία (..τοῦ περί οὗ ὁ λόγος Μεγαλουργήματος..).

  171. loukretia50 said

    170 … καταστρέφει τη μαγεία!

    Μόνο που η μαγεία δε χάνεται, αρκεί να μπορείς να τη νοιώσεις.

  172. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα.
    ●Περί του “διπλού άλματος” /όπως, μάλλον άστοχα, ίσως και ειρωνικά, χαρακτηρίστηκε η χρήση των τύπων ο νικήσαντας και ο σώσαντας στο Άξιον Εστί, μπορούμε, ανασκευαστικά, να πούμε ότι -τουναντίον- αυτή συνιστά ενδεδειγμένη ποιητική επιλογή και συνέχεια, αποδίδουσα την κορύφωση του ποιητικού οράματος για έναν Θεό-Ελευθερωτή Παθόντα και Αναστάντα, άρα, συμπάσχοντα και συμπαραστάτη για την Aνάσταση και του υποφέροντος λαού. Προς τούτο όμως οι εν λόγω μετοχές θα πρέπει να ενταχθούν σε μία ευρύτερη ποιητική περικοπή, σαν κι αυτή:
    “(…)Και είδα Κόρες όμορφες και γυμνές και λείες ωσάν το βότσαλο με το λίγο μαύρο στις κόχες των μηρών και το πολύ και πλούσιο ανοιχτό στις ωμοπλάτες να φυσούν όρθιες μέσα στην Κοχύλα και άλλες γράφοντας με κιμωλία λόγια παράξενα, αινιγματικά: ΡΩΕΣ, ΑΛΑΣΘΑΣ, ΑΡΙΜΝΑ ΟΛΗΙΣ, ΑΪΑΣΑΝΘΑ, ΥΕΛΤΗΣ μικρές φωνές πουλιών και υακίνθων ή άλλα λόγια του Ιουλίου(…) ΑΥΤΟΣ εγώ λοιπόν και ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας! (ΤΑ ΠΑΘΗ Α’ )Ιδού εγώ λοιπόν ο πλασμένος για τις μικρές Κόρες και τα νησιά του Αιγαίου· (…)(Β’ )Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Όμηρου. Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Όμηρου. Εκεί σπάροι και πέρκες ανεμόδαρτα ρήματα ρεύματα πράσινα μες στα γαλάζια όσα είδα στα σπλάχνα μου ν’ ανάβουνε σφουγγάρια, μέδουσες με τα πρώτα λόγια των Σειρήνων όστρακα ρόδινα με τα πρώτα μαύρα ρίγη. Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα μαύρα ρίγη.(..) Ωσαννά σημαίνοντας ο ερχόμενος! Σε χώρα μακρινή και αναμάρτητη τώρα πορεύομαι. (ΙΗ’)Σε χώρα μακρινή και αρυτίδωτη τώρα πορεύομαι. Τώρα μ’ ακολουθούν κορίτσια κυανά κι αλογάκια πέτρινα με τον τροχίσκο του ήλιου στο πλατύ μέτωπο. Γενεές μυρτιάς μ’ αναγνωρίζουν από τότε που έτρεμα στο τέμπλο του νερού άγιος, άγιος, φωνάζοντας. Ο νικήσαντος τον Άδη και τον Έρωτα σώσαντας αυτός ο Πρίγκιπας των Κρίνων είναι.(…)”
    Από την οποία φαίνεται, ίσως καλύτερα, ότι ο Ποιητής, αναγνωρίζοντας το οδυσσειακό βάρος του ονόματός του (:ΥΕΛΤΗΣ και «ὀδυσσάμενος» ), σεβόμενος τη μαγεία που ασκούν οι Σειρήνες-Μοίρες-Κόρες, μανθάνων και στιγματιζόμενος από το τραγούδι τους για πάντα (ΡΩΕΣ=ΕΡΩΣ, ΩΡΕΣ), μπολιάζει τον προφητικό του λόγο με τα ερωτόλογά τους, αποδέχεται την ελληνική κληρονομιά του και αναφωνεί (κατ’ουσίαν, εν είδει αληθείας εγνωσμένης εμβρυόθεν, από εμβαπτίσεώς του σε ιερό αμνιακό υγρό) ότι έρχεται ο Θεός της Αγάπης, ο “θανάτω θάνατον πατήσας”, ο εκ Κρίνου “ἐρχόμενος κρῖναι ζῶντας καί νεκρούς”, ο επί ξύλου κρεμάμενος και “ἐν ὕδατι τὴν γῆν κρεμάσας”.
    Με λίγα λόγια, διαφαίνεται ότι τύποι όπως ο Σώζοντας/Κρίνοντας/Πατήσαντας/Κρεμάσαντας κλπ είναι δυνητικά λαϊκότροπα προσωνύμια, ενός άχρονου “Θεού-Λυτρωτή”, προφανώς κλιτά, τα οποία εύστοχα χρησιμοποιεί ο προφήτης-ποιητής για να διαδώσει στο Λαό το μήνυμα της Λευτεριάς, της ανα-Γέννησης που θα επισυμβεί με τη βοήθεια Αυτού.
    ●Στη φράση “(ΤΑ ΚΑΡΑΒΙΑ)..Τα γεμάτα βοριάδες και φουντούκι του Όρους/ τα μυρίζοντας μούργα και χαρούπι αρχαίο”, η μετοχή “μυρίζοντας”(που έγινε αφορμή για έναν ευρύτερο σχετικό προβληματισμό), είναι σαφώς άκλιτη και α-γενής, μεταφραζόμενη ως “αυτά (τα καράβια των Ελλήνων) που μυρίζουν μεν, δεν ευωδιάζουν όμως, κατ’ανάγκη”, τουτέστιν “τα ποτισμένα εσαεί με ανάμικτη οσμή παράδεισου και κόλασης μαζί”, προερχόμενη από θειάφι μαχών και βάσανα (βοριάδες, αγιάζι), από επουράνιο και επίγειο, θείο μεγαλείο (άρωμα αγιορείτικου λεφτόκαρου), “λάδι” (νοούμενο ως μούργα ειρήνης ή πολέμου, βλ. “υγρό πυρ”) και “χαρούπι” (νοητό όχι μόνον ως ζωοτροφή, ή συμπαραδήλωση μπόχας βυρσοδεψίας, αλλά και ως σπόρια για ζύγι χρυσού βλ. https://sarantakos.wordpress.com/2017/01/25/carat/ )
    Κατ’ αναλογία ερμηνεύεται και το άκλιτο “σημαίνοντας” στο προσωνύμιο “ο.-Ωσαννά σημαίνοντας- ερχόμενος”.
    ●Τέλος, γραμματικώς όντως μεμπτοί τύποι ακλισιάς όπως «τον νικήσαντας»(βλ.σχ.142β) ή “η νικήσαντας”, σαφώς και δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από έναν λάτρη της γλώσσας όπως ο Ελύτης.
    Δοθέντος ότι, ιδίως το δεύτερο κακοποιητικό παράδειγμα, δεν συνάδει με το γεγονός ότι ο ποιητής όχι μόνον δεν υπονομεύει αλλά και εκθειάζει τη θηλυκή υπόσταση του Κόσμου (βλ.π.χ. “Θήλεις άγγελοι”).Οπότε, εάν δεν θα του άρεσαν άκλιτοι επίκοινοι τύποι σε -οντας/-ώντας, μάλλον θα χρησιμοποιούσε ομαλές (και κλιτές) θηλυκές μετοχές, κατά τα πρότυπα των θεοτοκωνυμίων σε -ούσα (π.χ.Αγιογαλούσα, Αριστεροκρατούσα, Νεροφορούσα), -ουσα (π.χ. Αειμεσιτεύουσα, Άρουρα βλαστάνουσα), -σασα (π.χ. Βλύσασα ύδωρ ζωής, Βρεφουργήσασα), -μένη (π,χ, Υπερδεδοξασμένη), -θείσα (π.χ. Πυροβοληθείσα).
    Κατ’επέκταση τα ίδια θα έκανε εάν του χρειαζόταν ένα σαφώς ουδέτερο, κλιτό γένος μετοχής.
    ΥΓ:Αυτά τα πολλά και χαζά (για τα οποία ντροπή μου ξανά) και πάσα διαφωνία επ’ αυτών δεκτή ή/και επιβεβλημένη.

  173. Πέπε said

    @162
    > Ο νικήσαντας δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά ο εκδημοτικισμένος τύπος της κλιτής μετοχής αορίστου ο νικήσας-η νικήσασα-το νικήσαν

    Ο τύπος «μυρίζοντας» δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο από την κοινότατη ν/ελλ μετοχή «μυρίζοντας», που είναι επίρρημα. Κι όμως δεν είναι επίρρημα, είναι ποιητικός τύπος της αρχαίας μετοχής «ο μυρίζων – η μυρίζουσα – το μυρίζον» (αρχαιότροπης ακριβέστερα), που είναι σαν επίθετο.

    Σ’ αυτή την περίπτωση λοιπόν η κατάληξη -οντας δεν μπορεί παρά να είναι ο εκδημοτικισμένος τύπος του -ων.

    Κι όμως δεν είναι ούτε αυτό! Είναι κάτι καινούργιο, καθαρά ελύτειο.

    Άρα η κοινή γλωσσική εμπειρία δεν αρκεί για να μας εγγυηθεί ότι «κάτι» δε θα μπορούσε να είναι παρά «ετούτο» ή «εκείνο».

    @166
    > …δεν έχουμε τέτοια πληροφορία για τα όμοια με το «ο νικήσαντας», πχ «ο παράγοντας».

    Ο νικήσαντας δεν είναι ίδιο με τον παράγοντα, είναι άλλος χρόνος. Βλ. 148 τέλος. Δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για τα όντως ίδια με τον νικήσαντα, έχουμε όμως αυτό που μόλις έγραψα λίγο παραπάνω στο παρόν: ότι πολλά που ξέρουμε από τη συμβατική γλώσσα δεν ισχύουν όμοια εδώ.

  174. 33 Κόρτε, κοντά σου είναι. Κι εγώ θάθελα να πάω. Να στείλουμε κάνα μέιλ μπας και μας δεχτούνε;

  175. Spiridione said

    Στη γλώσσα της λογοτεχνίας εµφανίζονται (ή αναµένονται) αποκλίσεις σε ό,τι αφορά πότε το ένα και πότε το άλλο στοιχείο του χρηστικού κανόνα που µόλις διατυπώσαµε. Από µιαν ασύνειδη, µάλλον, επίδραση της αγγλικής γλώσσας από την οποία συχνά µετέφραζε, ο Σεφέρης χρησιµοποίησε και σε πεζά του την άκλιτη µετοχή ως αναφορική, λ.χ. «ήταν ένας Βορειοηπειρώτης µιλώντας πλέρια και καθαρά ελληνικά» (µιλώντας που µιλούσε). Αλλά το ότι προσκρούει στο κοινό γλωσσικό αίσθηµα το ν’ αρχίσει ο καθένας από εµάς, µιµούµενος τον Σεφέρη, να λέει *έχω κι εγώ ένα φίλο µιλώντας τέλεια αγγλικά ή *είναι κανένας γνωρίζοντας από υδραυλικά για να διορθώσει τη βλάβη; καθιστά φανερή την απόκλιση στη συγκεκριµένη περίπτωση. Περισσότερο αντιληπτή γίνεται όταν χρησιµοποιείται παράλληλα και το άρθρο: «ο σκυλεύοντας την ηδονή / η δαµάζοντας το δαίµονα / τα ορτσάροντας µε κόντρα- φλόκο / ο νικήσαντας τον Άδη και τον Έρωτα σώσαντας αυτός ο πρίγκηπας των κρίνων είµαι» (Ελύτης στο τελευταίο παράθεµα έχουµε τριπλή παράβαση ως προς τα στοιχεία 2, 3 και 5 του πιο πάνω ορισµού*), «ο προχωρώντας θεός / ο Γιάννης ο κουτσαίνοντας» (Σινόπουλος).
    Άλλοι λογοτέχνες τη χρησιµοποιούν επιρρηµατικά, σύµφωνα µε τον κανόνα, αλλά τη σχηµατίζουν, παρά τον κανόνα, από το θέµα του α’ αορίστου: «Κοιτάξαντας απ’ το φιλιστρίνι [ ] έριξα στην καµαροτίνα ένα βλέµµα» (Σκαρίµπας) ή ακόµα και του β’: «Ιδόντας ένας µακελλάρης τα πρόβατα του Γιώργου, που ήταν τετράπαχα, [ ] του γένηκε φόρτωµα καλά και σώνει να του τα πουλήσει» (Χρηστοβασίλης για παρόµοιους τύπους που, κάπως προγραµµατικά, χρησιµοποίησαν σε συνεργασία ο Θεοτόκης µε τον Μαβίλη, βλ. όπου στη σηµ. 7, σσ Εδώ ο Μπουµπουλίδης εκφράζει την άποψη ότι: «αν δεν συναντάµε τέτοιες µετοχές στα δηµοτικά τραγούδια, δεν θα πη ότι πρέπει και να τις αποφεύγουµε, τη στιγµή που άξια τις µεταχειρίζουνται ποιητές και λογοτέχνες και που µας δίνουν ένα πλούτο στη γλώσσα µας, ιδίως για απόδοση ξένων ή αρχαίων µετοχικών αόριστων»).
    https://docplayer.gr/41398080-Simasiosyntaktika-tis-aklitis-metohis-se-ontas-ontas.html
    Και ο Εφταλιώτης είχε χρησιμοποιήσει τέτοιες μετοχές ενεργητικού αορίστου (θαρέψαντας, μαθόντας).

  176. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    172, >> (ΤΑ ΚΑΡΑΒΙΑ)..Τα γεμάτα βοριάδες και φουντούκι του Όρους/ τα μυρίζοντας μούργα και χαρούπι αρχαίο”, η μετοχή (…) μεταφραζόμενη ως “αυτά (τα καράβια των Ελλήνων) που μυρίζουν μεν, δεν ευωδιάζουν όμως, κατ’ανάγκη”, τουτέστιν “τα ποτισμένα εσαεί με ανάμικτη οσμή παράδεισου και κόλασης μαζί”, προερχόμενη από θειάφι μαχών και βάσανα (βοριάδες, αγιάζι), (…)

    Μια άλλη ,ποιητική-μη γραμματική, ανάγνωση/πρόσληψη της ανορθοδοξίας των Ελυτικων μετοχών.
    «Τα μυρίζοντας» καράβια, με το «τα» , τα ένιωσα προσωποποιημένα/ζωντανά, με ρουθούνια, να μυρίζουν (να ρουφούν την περιρρέουσα μυρωδιά) τών από αιώνες ποικίλων φορτίων-κι όχι μόνο να έχει απορροφήσει/ποτίσει τη σάρκα τους η μούργα (μπόχα, κατράμι) και τα μελιχρά χαρούπια (ευωδιαστά και θροφοδότα).

  177. Γιάννης Κουβάτσος said

    Θα συμφωνήσω με τον γιατρό και στο 166 και στο 170. Ο Ελύτης δούλευε το Άξιον Εστί πάνω από δέκα χρόνια, οπότε καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα τυχαίο μέσα (και) σ’ αυτό το έργο του. Ο ίδιος εξηγεί πώς το εμπνεύστηκε:
    «Όσο κι αν μπορεί να φανεί παράξενο, την αρχική αφορμή να γράψω το ποίημα μου την έδωσε η διαμονή μου στην Ευρώπη τα χρόνια του ’48 με ’51. Ήταν τα φοβερά χρόνια όπου όλα τα δεινά μαζί – πόλεμος, κατοχή, κίνημα, εμφύλιος – δεν είχανε αφήσει πέτρα πάνω στη πέτρα. Θυμάμαι την μέρα που κατέβαινα να μπω στο αεροπλάνο, ένα τσούρμο παιδιά που παίζανε σε ένα ανοιχτό οικόπεδο. Το αυτοκίνητό μας αναγκάστηκε να σταματήσει για μια στιγμή και βάλθηκα να τα παρατηρώ. Ήτανε κυριολεκτικά μες τα κουρέλια. Χλωμά, βρώμικα, σκελετωμένα με γόνατα παραμορφωμένα, με ρουφηγμένα πρόσωπα. Τριγυρίζανε μέσα στις τσουκνίδες του οικοπέδου ανάμεσα σε τρύπιες λεκάνες και σωρούς σκουπιδιών. Αυτή ήταν η τελευταία εικόνα που έπαιρνα από την Ελλάδα. Και αυτή, σκεπτόμουνα, ήταν η μοίρα του Γένους που ακολούθησε το δρόμο της Αρετής και πάλαιψε αιώνες για να υπάρξει»

    Η ζοφερή αυτή εικόνα εναλλάσσεται πολύ σύντομα στα μάτια του με ένα σκηνικό εντελώς διαφορετικό: «Πριν περάσουν 24 ώρες περιδιάβαζα στο Ουσί της Λωζάννης, στο μικρό δάσος πλάι στη λίμνη. Και ξαφνικά άκουσα καλπασμούς και χαρούμενες φωνές. Ήταν τα Ελβετόπαιδα που έβγαιναν να κάνουν την καθημερινή τους ιππασία. Αυτά που από πέντε γενεές και πλέον, δεν ήξεραν τι θα πει αγώνας, πείνα, θυσία. Ροδοκόκκινα, γελαστά, ντυμένα σαν πριγκηπόπουλα, με συνοδούς που φορούσαν στολές με χρυσά κουμπιά, περάσανε από μπροστά μου και μ’ άφησαν σε μια κατάσταση που ξεπερνούσε την αγανάκτηση….Η παραμονή μου στην Ευρώπη με έκανε να βλέπω πιο καθαρά το δράμα του τόπου μας. Εκεί αναπηδούσε πιο ανάγλυφο το άδικο που κατάτρεχε τον ποιητή. Σιγά-σιγά αυτά τα δύο ταυτίστηκαν μέσα μου. Το επαναλαμβάνω, μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά έβλεπα καθαρά ότι η μοίρα της Ελλάδας ανάμεσα στα άλλα έθνη ήταν ότι και η μοίρα του ποιητή ανάμεσα στους άλλους ανθρώπους – και βέβαια εννοώ τους ανθρώπους του χρήματος και της εξουσίας. Αυτό ήταν ο πρώτος σπινθήρας, ήταν το πρώτο εύρημα. Και η ανάγκη που ένιωθα για μια δέηση, μου ‘δωσε ένα δεύτερο εύρημα. Να δώσω, δηλαδή, σ’ αυτή τη διαμαρτυρία μου για το άδικο τη μορφή μιας εκκλησιαστικής λειτουργίας. Κι έτσι γεννήθηκε το «Άξιον Εστί».

  178. sarant said

    175 Ωραία αναλυση.

  179. Spiridione said

    Παραδείγματα άκλιτης επιρρηματικής μετοχής με θέμα του αορίστου απ’ τον Μαβίλη:
    Μὰ ἡ Νταμαγιάντη ἀκούσαντας τὴ συντυχιὰν ἐκείνη
    Καὶ τοὺς θεοὺς βλογήσαντας τὤλεγε αὐτὴ κ’ ἐγέλα
    γρικήσαντάς τον, πήγανε μ’ ἀσπούδα γιὰ λαχτάρα
    καὶ στὰ τρισούρανα οἱ θεοὶ χαρίσαντας ψηλῶσαν.
    Κι’ ὁ ρήγας ὁ Ἁγνοξάκουστος κερδίσαντας ἐχάρη
    μισάψαντας τὸν Ντβάπαρα, ποῦ μὲ τὸν Κάλη φτάνει,
    Ὁ Νάλας χύσαντας νερὸ μιὰ μέρα, ἁγιάσμα πίνει
    Κι’ ἀκούσαντας τὴ ρήγισσα, νὰ φέρουν τὸ Βαρσναίγια
    Γλύσαντάς την, καὶ λούσαντας, συνήφερέ την πρῶτα
    Σὲ λόγγου φρίκη φτάσαντας ἡ Βινταρμπχοαυγατίστρα,
    https://el.wikisource.org/wiki/%CE%9D%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%9D%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B7

  180. sarant said

    179 Όχι έναρθρη όπως του Ελύτη, αλλά επιρρηματική όπως του Σκαρίμπα πιο πάνω (στο 175)

  181. Spiridione said

    180. Ναι.
    Ο Θ. Νάκας, από την ανάλυση που κάνει νομίζω πως θεωρεί ότι ‘ο νικήσαντας’ είναι επιρρηματική μετοχή, άκλιτη, αλλά έναρθρη (όπως οι άλλες μετοχές του Ελύτη, απλώς με θέμα του αορίστου).

  182. Costas Papathanasiou said

    179,180: Σωστά! Όντως, το παράδειγμα δείχνει ότι και ο Μαβίλης δεν χρησιμοποιεί την άκλιτη ποιητική μετοχή -σαντας ως διαρκές χαρακτηριστικό και (π.χ. θηλυκό) προσωνύμιο αλλά ως (εξ ορισμού) παροδικό χρονικό προσδιορισμό. Λέει δηλαδή “ως άκουσε”=»ακούσαντας» (ο όποιοσδήποτε) και “σαν βλόγησε”= “βλογήσαντας” (σαν κάθε πιστός, στο παρελθόν, ανεξαρτήτως φύλου ή δύναμης). Δεν προτείνει δηλαδή έναρθρο τύπο του τύπου “η Βλογήσαντας”=Νταμαγιάντη (αν το ‘θελε, μάλλον θα προτιμούσε το Βλογήτρα)

  183. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @180. Μεστό τό περιεχόμενο τοῦ συνδέσμου πού παραθέτεις στό (175), μοῦ ἄρεσε καί τό διάβασα μέ εὐχαρίστησι, ἀλλά νομίζω ὅτι ἡ σύντομη ἀναφορά του στήν συζητούμενη ἰδιαιτερότητα τοῦ Ἐλύτη (σελ. 6) ὄχι μόνο δέν φωτίζει τό ζήτημα, παρά τό κάνει (στήν μισή παράγραφο πού τοῦ ἀφιερώνει) νά φαίνεται ὡς θεματολογική συναρπαγή. Τό λοιπό -ἀξιοσέβαστο- κείμενο τοῦ Νάκα μπορεῖ νά ἐνδιαφέρῃ κάθε ἐγρήγορο χρήστη τῆς γλώσσας μας, ἡ μισή περί Ἐλύτη παράγραφος ἴσως θά μποροῦσε νά ἐνδιαφέρῃ ἕναν λεπτολόγο ἀναγνώστη τοῦ Ἐλύτη.

    ΥΓ Ὁ Μαρωνίτης τίς χαρακτήριζε ἀναφορικές.

  184. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @(183). Τό Υ.Γ. μου ἀναφερόταν στό (181) [..νομίζω πως θεωρεί ότι ‘ο νικήσαντας’ είναι επιρρηματική μετοχή..]

  185. Costas Papathanasiou said

    181,183…ίσως, σε τελική (πάντα υποκειμενική, ως ένα βαθμό) ανάλυση μπορούμε να αποδεχτούμε δύο τρόπους ανάγνωσης του προσωνυμίου “ο νικήσαντας τον Άδη”: α)κλιτή- Ο νικήσαντας, του νικήσαντα (κατά τα προύχοντας, γίγαντας), αυτός που κατήγαγε νίκη μεγάλη, άπαξ και διά παντός, όπως κανείς άλλος δεν μπορεί και β)άκλιτη-(ο…) νικήσαντας, (του..) νικήσαντας, κάποιος που κάπως, κάποτε, νίκησε, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι εξακολουθεί να υπάρχει και ότι μπορεί να επαναλάβει τη νίκη του.
    Δεδομένης της εκκλησιαστικής καταγωγής τού εν λόγω προσωνυμίου, είναι προφανές ότι εμένα μου φαίνεται ομορφότερη και πιο ελυτική η πρώτη εκδοχή

  186. Spiridione said

    183. Έχει γράψει και ειδικό άρθρο ο Νάκας, αλλά άντε βρες το
    Μετοχικά, ή, πώς χρησιμοποιούν τη μετοχή ο Σεφέρης, ο Μακρυγιάννης, ο Ελύτης, κ.ά.,

  187. Α. Σέρτης said

    164
    «κατά τον Ηλ. Πετρόπουλο (1972): Φουντούκι, το ψέμα.»

    Καταρχάς πρόκειται για Πετρόπουλο (1968), ο οποίος και αντιγράφει τον Καπετανάκη (1950): «φουντούκι: το μυστικό που αποδεικνύεται ψέμα/το ψέμα/το παραμύθι/το δήθεν». Ο Καπετανάκης έχει και λήμμα «φουντουξού: η φαντασιοκόπος, η ψεύτρα, η ξιπασμένη»

    Ο Δαγκίτσης (1967), από την άλλη, λημματογραφεί «φουντούκι: πίκρα, πόνος ψυχικός, μεράκι//ψευτομυστικό, ψέμα, ψευτοϋπόσχεση» και «φουντουξής: αγαθός, εύπιστος, ευκολόπιστος»

  188. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @187. Καί ὁ ὁποῖος Πετρόπουλος (τόν ὁποῖον ἐκτιμῶ ἰδιαιτέρως γιά τό σύνολο τοῦ ἔργου του) δέν χάνει εὐκαιρία νά θάψῃ τόν Καπετανάκη! 🙂

  189. Πέπε said

    175
    Το «ιδόντας» είναι βέβαιο πως δεν απαντά και ως πραγματικός λεγόμενος τύπος σε ιδιώματα; Δε θα ‘παιρνα όρκο πως το ‘χω ξανακούσει, αλλά μου φαίνεται τόσο φυσικό που θα μπορούσε κάλλιστα να το έχει πει οποιοσδήποτε.

  190. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Θωρώντα

    H καρδιά μου με τον λιόντα
    τούτον ε μπορεί να μοιάσει
    απού του δεντρού να πκιάσει
    την κορφήν πάσκει πηδώντα,
    η καρδιά μου πεθυμώντα
    στα ψηλά θεν να πετάσει
    και μην δύνοντα να φτάσει
    στέκει χαμηλά κλαμόντα.

  191. Α. Σέρτης said

    Είναι πάντα ΑΚΛΙΤΗ η ενεργητική μετοχή:

    «Στη μορφή ή την ποικιλία της Νεοελληνικής που προέκυψε από συνεχή προφορική παράδοση και που ακούει στο όνομα «λαϊκή» ή «(πρώτη) δημοτική», είναι γνωστόν ότι διασώθηκαν δύο μ όνο (βασικοί) τύποι μετοχής: ένας άκλιτος για όλη την ενεργητική φωνή (λύνοντας / χτυπώντας) και ένας κλιτός για όλη τη μεσοπαθητική: λυμένος -η -ο / χτυπημένος -η -ο. Με βάση την προηγούμενη ανάλυση, για την άκλιτη ενεργητική μετοχή προκύπτουν ήδη τα εξής που στοιχειοθετούν τον χρηστικό της κανόνα σε συγχρονικό επίπεδο:

    Εκτός που 1) είναι άκλιτη, 2) χρησιμοποιείται πάντοτε επιρρηματικά, που θα πει ότι δεν επιδέχεται την αναφορική ανάλυση, και 3) –που προκύπτει από το 2- δεν συνοδεύεται από το άρθρο. Ας προστεθεί ότι 4) ηάρνηση στις μετοχές είναι πάντοτε το μη(ν) και 5) ότι σχηματίζεται πάντοτε από το πρώτο θέμα του ρήματος (το «μη συνοπτικό» ή αυτό που εκφράζει τη διάρκεια, την επανάληψη, την εξέλιξη κτλ.) από το οποίο σχηματίζεται και ο ενεστώτας, ο παρατατικός και ο (επιτούτου λεγόμενος «εξακολουθητικός») μέλλοντας
    […]
    Στη γλώσσα της λογοτεχνίας εμφανίζονται (ή αναμένονται) αποκλίσεις σε ό,τι αφορά πότε το ένα και πότε το άλλο στοιχείο του χρηστικού κανόνα που μόλις διατυπώσαμε. Από μιαν ασύνειδη, μάλλον, επίδραση της αγγλικής γλώσσας από την οποία συχνά μετέφραζε, ο Σεφέρης χρησιμοποίησε και σε πεζά του την άκλιτη μετοχή ως αναφορική, λ.χ. ́ήταν ένας Βορειοηπειρώτης μιλώντας πλέρια και καθαρά ελληνικά’ (μιλώντας≡που μιλούσε). […]
    Περισσότερο αντιληπτή γίνεται όταν χρησιμοποιείται παράλληλα και το άρθρο: ́οσκυλεύοντας την ηδονή / η δαμάζοντας το δαίμονα / τα ορτσάροντας με κόντρα- φλόκο / ο νικήσαντας τον Άδη και τον Έρωτα σώσαντας αυτός ο πρίγκηπας των κρίνων είμαι. (Ελύτης –στο τελευταίο παράθεμα έχουμε τριπλή παράβαση ως προς τα στοιχεία 2, 3 και 5 του πιο πάνω ορισμού»

    (Θ. Νάκας, ΣΗΜΑΣΙΟΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ ΑΚΛΙΤΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ ΣΕ-ΟΝΤΑΣ/ -ΩΝΤΑΣ)

  192. Α. Σέρτης said

    Α, μπήκε και παραπάνω 175

  193. ΣΠ said

    Δείτε σύμπτωση. Από το σημερινό επεισόδιο του The chase.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: