Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η μέγκλα δεν είναι made in England

Posted by sarant στο 21 Οκτωβρίου, 2022


Χτες το πρωί άκουγα στο Κόκκινο την αγαπητή μου Ευγενία Λουπάκη, και σε κάποιο σημείο ανέφερε τη λέξη «μέγκλα», οπότε  σχολίασε, εν παρόδω, απευθυνόμενη στον Χρυσόστομο Λουκά, τον συμπαρουσιαστή της: «Ξέρεις, προέρχεται από το made in England, από τα αγγλικά κασμίρια, που ήταν πρώτης ποιότητας» (ή κάτι τέτοιο).

Η άποψη αυτή κυκλοφορεί ευρέως, τη δέχεται άλλωστε, αν και με επιφύλαξη («ίσως») το ΛΚΝ. Όμως, νομίζω πως δεν ευσταθεί. Φυσικά έχουμε άρθρο στο ιστολόγιο για το θέμα, και μάλιστα πριν από 11 χρόνια, αλλά το παλιό εκείνο άρθρο χρειάζεται ξαναγράψιμο, μεταξύ άλλων για να ενσωματωθούν πολλά πολύτιμα σχόλιά σας. Οπότε γράφω το σημερινό -και όσοι ήταν μαζί μας από τον Μάρτιο του 2011 να με συγχωρήσουν για την επανάληψη, που πιο σωστά είναι ανακαίνιση.

Η λέξη μέγκλα λέγεται για κάτι το πολύ καλό, εκλεκτής ποιότητας. Ανήκει βέβαια στο μάγκικο λεξιλόγιο, αλλά είναι αρκετά διαδεδομένη, τόσο ώστε να λημματογραφείται στα σύγχρονα μεγάλα λεξικά μας. Χρησιμοποιείται σήμερα ως χαρακτηριστικό ενός εκλεκτού πράγματος: Αγόρασα ένα κουστουμάκι μέγκλα! αλλά και επιρρηματικά: Περάσαμε μέγκλα στο πάρτι. 

Η προέλευση της μέγκλας από το made in England απορρίπτεται καταρχάς για φωνητικούς λόγους. Η συναρπαγή αυτή κρίνεται απίθανη, διότι παραλείπονται συλλαβές χωρίς να πληρούνται οι απλολογικοί όροι.

Όμως εναντίον της αγγλικής προέλευσης συνηγορούν και χρονολογικές παράμετροι. Ένας γενικός εμπειρικός κανόνας είναι ότι λέξεις του 19ου αιώνα ή και των αρχών του 20ού δεν είναι πολύ πιθανό να έρχονται απευθείας από τα αγγλικά  στα ελληνικά (χωρίς μεσολάβηση γαλλικών ή ιταλικών ως ενδιάμεσων) εκτός αν ανήκουν στο ναυτικό λεξιλόγιο. Η λέξη «μέγκλα» είναι βέβαια του λαϊκού λεξιλογίου, οπότε οι καταγραφές σπανίζουν, πάντως, όπως θα δούμε, έχει ανευρέσεις από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, ενώ άλλες λέξεις της ίδιας οικογένειας από τον 19ο αιώνα, οπότε η αγγλική προέλευση γίνεται απίθανη.

Το λεξικό του Μπαμπινιώτη (και όμοια το ΜΗΛΝΕΓ) υποστηρίζει, βάσιμα πιστεύω, ότι η μέγκλα = κάτι το εκλεκτό ανάγεται στην ποντιακή λέξη μέγκλα = πέος, που πέρασε μέσω της αργκό ως κάτι εύσημο. Η ποντιακή λέξη με τη σειρά της ανάγεται στο δημώδες λατινικό mencla, και αυτό στο λατιν. mentula, ίδιας σημασίας.

Πρέπει να πω ότι, ενώ ανέκαθεν ήμουν δύσπιστος για την προέλευση από made in England, όταν πρωτοείδα την άποψη για προέλευση από την ποντιακή λέξη την απέρριψα, την θεώρησα ακόμα πιο απίθανη. Ωστόσο, στη συνέχεια άρχισα να πείθομαι -έτσι στο άρθρο του 2011 είχα γράψει: Όσο για την ετυμολόγηση Μπαμπινιώτη, δεν είναι τόσο απίθανη όσο φαίνεται. Αν η μέγκλα ήταν αρχικά το αντρικό εργαλείο, μπορεί ο μεγκλαράς να ήταν αρχικά ο ψωλαράς και στη συνέχεια ο άντρακλας, ο λεβέντης, οπότε, όταν η λέξη μεγκλαράς έγινε γνωστή και σε περιοχές που αγνοούσαν την αρχική σημασία, να ξαναπλάστηκε η μέγκλα με τη σημασία της λεβεντιάς, της φιγούρας, και μετά της εξαιρετικής ποιότητας.

Από τα σχόλια που έγιναν στο άρθρο του 2011 (ιδίως, αλλά όχι μόνο, το σχ. 86 του Κώστα Καραποτόσογλου) έχω πλέον πειστεί απόλυτα -και θα εξηγήσω γιατί.

Μια αντίρρηση που είχαμε για την ποντιακή προέλευση είναι ότι κάποιοι Πόντιοι που ρωτήθηκαν δεν ήξεραν τη λέξη «μέγκλα» με τη σημασία πέος. Ωστόσο, στην παλιότερη συζήτηση, ο σχολιαστής Στράβωνας, Πόντιος, είχε πει ότι «Μέγκλα είναι το ανδρικό μόριο αλλά χρησιμοποιείται κυρίως σαρκαστικά και ειρωνικά, πχ ατός κρατεί τη μέγκλαν ατ’ και κάθεται -> μτφ αυτός είναι αργόσχολος» ενώ η φίλη μας η Μαρία είχε βρει σε κοζανίτικη σελίδα (που δεν υπάρχει πια) τη σημερινή φράση «θα τρώς τη γαιδουρί τη μέγκλαν σα εκλογάς…» με προφανή σημασία.

Μια άλλη αντίρρηση ήταν ότι σπάνια μια ποντιακή λέξη έχει περάσει στην κοινή νεοελληνική και μάλιστα στην αργκό. Φαίνεται όμως ότι είχε φύγει νωρίς από το αποκλειστικά διαλεκτικό πλαίσιο, αφού, όπως μας είχε πει ο φίλος μας ο Focal Point σε περυσινό σχόλιο, στο περιοδικό του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου της Κωνσταντινούπολης, Σύγγραμμα περιοδικόν, Τόμος 16 (1888), σελ. 150, γράφεται: Μέγκλα ( ή ) , κωμικώς το ανδρικόν αιδοίον. 

Το να χρησιμοποιηθεί μια λέξη για το ανδρικό μόριο με σημασία μεταφορική και να μπει στο γενικό λεξιλόγιο δεν είναι κάτι σπάνιο. Ο φίλος μας ο Μιχαλιός στο παλιό άρθρο είχε παρουσιάσει ένα άλλο παράδειγμα, ότι η λέξη mencla=πέος επιβίωσε στα Σικελικά και στα καλαβρέζικα ως minchia, που είναι και διαδεδομένο επιφώνημα «κατάπληξης ή εκτίμησης».

Είπα πιο πάνω ότι τις λαϊκές λέξεις είναι δύσκολο να τις βρούμε σε γραπτές πηγές, και αυτό ισχύει και για τη μέγκλα. Σε ελλαδικές πηγές, τη βρίσκουμε στη δεκαετία του 1910, π.χ. «Αυτό είναι γλέντι με μέγκλα το λοιπόν!» (Φορτούνιο, Εμπρός 4/7/1919) και λίγο νωρίτερα: «Ο Μιστόκλης […] το γνωστόν αδέρφι «όλο μέγκλα και ιδέα» (Εμπρός 17/8/1917) -και τα δυο ευρήματα του φίλου μας του Σπαθόλουρου.

Προσέξτε ότι εδώ η μέγκλα δεν έχει τη σημασία «εκλεκτό πράγμα πρώτης ποιότητας» αλλά μάλλον «φιγούρα, ακκισμός». Έτσι τη βρίσκουμε και σε παλιό λεξικό. Ταυτόχρονα, στο λεξικό της λαϊκής, του Δαγκίτση, βρίσκω να λημματογραφείται η μέγκλα με τη σημασία «αρμονία, ομορφιά» και επίσης ο μεγκλαράς, όμορφος, επιβλητικός, ωραίος.

Διότι βλέπετε, εκτός από τη μέγκλα υπάρχει και ο μεγκλαράς, ο μέγκλος, αλλά και ο μέγκλαρος. Στα Είδωλα, στην ενότητα Ε’ (Η δήθεν πτωχεία), θέλοντας να αντικρούσει τις κατηγορίες των νεοαττικιστών για το φτωχό λεξιλόγιο της δημοτικής, ο Ροΐδης παραθέτει επί πολλές σελίδες διάφορες γαλλικές λαϊκές λέξεις που είναι αδύνατο να μεταφραστούν στην καθαρεύουσα, όμως αποδίδονται μια χαρά στη δημοτική.  Και ανάμεσα σ’ αυτές έχει και το dadais, grand dadais, δηλ. μαντράχαλος, το οποίο «δεν μεταφράζεται άλλως ή διά του ‘μέγκλος και μέγκλαρος’».

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο μέγκλος δεν έχει απαραίτητα σχέση με τη μέγκλα, αλλά είναι μάλλον απίθανο. Και ο μέγκλος, πάντα με τη σημασία «μεγαλόσωμος, μαντράχαλος» καταγράφεται ήδη από το 1865, στην κωμωδία Μαλακώφ του Χουρμούζη, όπου (όπως είχε βρει το Σπαθόλουρο):  «ο κανακάρης μας είναι κοσκοτζάμ μέγκλος» (σελ. 19) και «22 χρονών μέγκλος! και να μη θέλη να πιάση μια δουλειά […]» (σελ. 167).

Ακόμα, η λέξη «μέγκλος» αλλά και το θηλυκό «μέγκλα» καταγράφονται στο Ελληνοαγγλικό λεξικό, Νικόλαος Κοντόπουλος, έκδοση 3η, εκδ. Αντωνιάδης, Αθήνα, 1889 με τις σημασίες vul. a big fellow, big wench.

Οπότε, κατά τη γνώμη μου είναι βέβαιη πλέον η προέλευση από το ποντιακό μέγκλα, όπως είχε αναλυτικά σχολιάσει το 2011 ο κορυφαίος ετυμολόγος Κώστας Καραποτόσογλου, το σχόλιο του οποίου καταλήγει: ἡ λ. προφανῶς χρησιμοποιήθηκε γιὰ νὰ προσδιορίσει κάποιο ἀτσούμπαλο καὶ μεγαλόσωμο ἄτομο, καὶ στὴ συνέχεια λόγω τῶν ἰδιαιτεροτήτων ἀνέπτυξε τὴ σημασία: ἀκκισμός, νάζι, ἐνῶ ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὴ λ. μέγκλος = μεγάλος, κατέληξε νὰ ἀναφέρεται στὴν ἐξαιρετικὴ ποιότητα τοῦ προϊόντος ποὺ γίνεται λόγος.

Κι έτσι, η μέγκλα δεν είναι made in England. Κατά σύμπτωση μάλιστα, το άρθρο γράφεται σε μια στιγμή που η Μεγάλη Βρετανία περνάει δύσκολες στιγμές μετά την πολλαπλή κρίση που οδήγησε στην παραίτηση της πρωθυπουργού -ελπίζω όμως να αντέξουν αυτό το επιπλέον χτύπημα!

Υστερόγραφο: Και μια ιστορία με τη λέξη «μέγκλα». Τον Ιούλιο του 1924, η βενιζελική εφημερίδα Έθνος δημοσίευσε ένα διήγημα του Μπλάσκο Ιμπάνιεθ, μεταφρασμένο από τον Κ. Οικονομίδη, μάλλον από τα ισπανικά, με τον τίτλο «Βαλενθιάνικη μέγκλα». Ο πρωτότυπος τίτλος, όπως βρήκα, είναι Guapeza valenciana, ενώ στα γαλλικά έχει μεταφραστεί Vantardise valencienne (βαλεντσιάνικη φιγούρα, περίπου). Η Καθημερινή, που ήταν την εποχή εκείνη η ναυαρχίδα του προσωρινά ηττημένου μοναρχισμού, και που βρισκόταν σε ανειρήνευτον αγώνα με τις βενιζελικές εφημερίδες, με τις οποίες .έστηνε καβγάδες για ψύλλου πήδημα, βρήκε εντελώς απαράδεκτο τον τίτλο, που τον θεώρησε σύμπτωμα της γενικότερης παρακμής της χώρας, και σχολίασε: «Δεν είναι να τραβά κανείς τα μαλλιά του, έστω και φαλακρός;» Το Έθνος αντέδρασε: «Τόσον εύθικτος λοιπόν η αισθητική της Καθημερινής; Την θίγει η λέξις ‘μέγκλα’! Κι ευρίσκει ότι η λέξις δεν έχει την θέσιν της ούτε στο λαϊκό περιβάλλον, όπου εκτυλίσσεται το διήγημα του Έθνους», ενώ, συνεχίζει ο σχολιογράφος, η Καθημερινή δεν ντρέπεται να γράφει «να πάει να πνιγεί» για τον τάδε βενιζελικό υπουργό. Στη συνέχεια, ο καβγάς πολιτικοποιήθηκε: το Έθνος αναρωτήθηκε μήπως το μένος της Καθημερινής οφείλεται στο ότι ο Ιμπάνιεθ είχε γράψει έναν ύμνο για τον Βενιζέλο, η δε Καθημερινή απάντησε ότι αγνοούσε το γεγονός αλλά ευχαρίστως δέχεται να «υβρίσει τον συγγραφέα αντί του μεταφραστού». Πάντως, όπως λέει ο σχολιογράφος της Καθημερινής, «φρονούμεν ότι όχι εις τίτλον μυθιστορήματος εφημερίδας, αλλ’ ουδέ εις τίτλον ταβέρνας δεν δύναται να εισχωρήση ‘μέγκλα’ καμμία».

Από το γουστόζικο αυτό επεισόδιο βλέπουμε ότι κάποιοι θεωρούσαν αναξιόπρεπο να εμφανίζεται στις στήλες εφημερίδας η λέξη «μέγκλα». Αναρωτιέμαι μήπως αυτό οφειλόταν, εν μέρει, και στη γνώση της αρχικής σημασίας της λέξης στα ποντιακά.

140 Σχόλια προς “Η μέγκλα δεν είναι made in England”

  1. Κουνελόγατος said

    Πάλι μας έφτιαξες. Καλημέρα.

  2. Αυτά τα άρθρα μ’ αρέσουνε πολύ! (Δεν μ’ αρέσουν αυτά με τα οπωρολαχανικά…).
    Μπορεί να πει κανείς ότι υπάρχει ένα μικρό κενό μεταξύ ποντιακών και πολίτικης (αλλά σχεδόν ταυτόχρονα ελλαδίτικης) αργκό. Δηλαδή πρόχειρα δεν μου έρχεται άλλη ποντιακή λέξη που να πέρασε τόσο νωρίς στα ελλαδίτικα.

  3. Konstantinos said

    Μέγκλα το άρθρο!

  4. sk said

    «η φίλη μας η Μαρία είχε βρει σε κοζανίτικη σελίδα (που δεν υπάρχει πια)»

    Ορίστε:
    https://web.archive.org/web/20111017190004/http://kozan.gr/news.php?extend.6176

  5. Κουνελόγατος said

    Μίλησα με φίλο Πόντιο (εκ Κατερίνης, μένει Αθήνα). Δεν ήξερε την αρχική σημασία της λέξης, μολονότι στο σπίτι του μιλούσαν ποντιακά. Και μάλιστα, όπως μου έχει πει, όταν μιλούσε η γιαγιά του, σχεδόν τίποτα δεν καταλάβαινε.
    Ξέρει ωστόσο πως είναι «κάτι το πολύ καλό, εκλεκτής ποιότητας», όπως γράφει και ο Νίκος.

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    4 Α μπράβο!

  7. Θυμάμαι σε μια διάλεξη του ομότιμου καθηγητή του πολυτεχνείου Θεοδόση Τάσιου, στους γλωσσικούς υπαλλήλους των οργάνων στο Λουξεμβούργο, που ο προϊστάμενος του ελληνικού μεταφραστικού Δραγούμης είχε κάνει μια σχετική παρέμβαση υπέρ της Made in England μέγκλας και όλοι συμφωνήσαμε δια βοής.

  8. Παναγιώτης Κ. said

    Πρόκειται για ανατροπή!
    Πάντως , την…επιφωνηματική 🙂 κινητικότητα η λέξη μέγκλα την απέκτησε με την λάθος προέλευση.

  9. Πουλ-πουλ said

    Καλημέρα
    «ευχαρίστως δέχεται να «υβρίσει τον συγγραφέα αντί του μεταφραστού»»
    Πλάκα έχει. Τότε φαίνεται ότι οι άνθρωποι ονόμαζαν την εξύβριση με το όνομά της, και δεν κρυβόντουσαν πίσω από τη φενάκη μετωνυμιών, όπως αυστηρή κριτική, σάτιρα, σαρκασμός, κ.ο.κ.

  10. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >> «Ξέρεις, προέρχεται από το made in England,…
    Το ακουσα κι εγώ και παίρνω μια μικρή χαρά
    επειδή δεν τόλμησα να της στείλω μνμ «συμβουλευτείτε Σαραντάκο» γιατί μια άλλη φορά, πρόσφατα, που είπε η Κεχαγιά ότι ο Σβέρκος είναι Θεσνίκη να μαζέψει τ΄απόνερα από την ομιλία του Τσίπρα και τους είπα ότι ακούστηκε άσχημα, αναλώθηκαν -και την άλλη μέρα το επανέφερε και συνηγορούσε και Λουπ – ότι τους την πέσανε τα τρόλια, και μάλιστα ξεδιπλώσανε τις έννοιες των απόνερων από το λεξικό, να ρουμπώσουνε το θρασίμι …
    Αγαπάμε το Κοκκινάκι, δεν το πετροβολάμε αλλά ως κι εγώ εισπράττω κάτι φορές ψιλοκαλαμοκαβαλικέματα κι απροσεξίες. Εν τη ερήμη του λόγου έλεγε (και ξανάλεγε-δεν παράκουσα) ένας άλλος -πολύ καλός κατά τ΄άλλα-δημοσιογράφος.

  11. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Ωραίο το σημερινό.
    Το minghia το θυμάμαι από το Να σου κάμω την ιστορία μου… ως υβριστικό επιφώνημα (με την ερμηνεία «πέος» σε υποσημείωση).
    Πώς γίνεται όμως κάτι κορυφαίας ποιότητας να είναι ταυτόχρονα https://www.slang.gr/definition/915-gtp ??
    Εδώ σε θέλω κάβουρα (μάλλον θα φανεί κι ο σκατάς σήμερα, ένεκα η ετυμολογία).

  12. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    7 >>στους γλωσσικούς υπαλλήλους
    Μέγκλα! 🙂

  13. Νέο Kid said

    Άσε που τα κασμίρια made in England είναι στην πραγματικότητα made in India (ή έστω made by Indians… οι καλύτεροι ράφτες του κόσμου οι Ινδοί!)

  14. @ 12 ΕΦΗ – ΕΦΗ
    🙂

  15. LandS said

    4 και 6
    Τι όμορφα που θα ήταν να καταλαβαίναμε και μεις οι παλαιοελλαδίτες τις ιστοριούλες αυτής της σελίδας; Γίνεται;
    Τους Αούτους τους ξέρω. Πάντα τους ήξερα. «Καλοί άνθρωποι» έλεγε ο πατέρας μου, που τους ήξερε από τότε που ήρθαν.
    Οι Σιουρδοι, ποτέ δεν κατόρθωσα να μάθω ποιοι είναι.

  16. sarant said

    10 Κι εγώ μηνυμα πήγα να στείλω και είδα ότι χρειάζεται ξαναγράψιμο το άρθρο.
    Αλλά, ερήμην του λόγου 🙂

  17. Κωστής said

    Κάτι αντίστοιχο δηλ. μ’ αυτό που έχουμε και με την «καύλα», αλλά και με το γερμανικό «geil»…

  18. gbaloglou said

    «τη γαιδουρί τη μέγκλαν»: αυτό βεβαίως παραπέμπει και στην γνωστή Διήγηση (των Τετραπόδων), 644-656:

    Ως ήκουσεν ο γάδαρος βοός την καυχησίαν,
    πως εν το νεύρον του μακρόν και εξεπυρωμένον,
    δαμίν ετζιληπούρδισεν, εγκάρισεν ολίγον,
    πορδοκοπών εισέδραμεν, εστάθη εις το μέσον,
    ομπρός τ’ απτία του έστησεν και προς τον βουν ελάλει:

    «Ψέματα λέγεις, φλύαρε, και περισσά καυχάσαι^
    εγώ έχω νεύρον το παχύν, μεγαλοματζουκάτον,
    μακρύν, παχύν και στιβαρόν, ρουθωνοκεφαλάτον,
    μη μόνον μεγαλώτερον παρά το εδικόν σου,
    αλλά ‘περβαίνον άπαντα των τετραπόδων ζώων.
    Και όταν εις οίστρον κινηθή και πυρωθή ολίγον,
    ομοιάζει το κεφάλιν του φράγκικον σαλτζαρόλιν.
    Όμως εκβάτε το λοιπόν, ο βους και το βουβάλιν^
    εγώ δε και το άλογον να δικολογηθούμεν.»

    Γιατί όμως εκαυχήθη ο βους δια το εδικόν του νεύρον; Ας μου συγχωρεθεί η μετά βοϊδόπουτσας διευκρίνηση (631-637):

    «Ακόμη έχω να ειπώ και να λαλήσω άλλον^
    πολλάκις γαρ αν ευρεθούν και γύναια εκείσε
    και να ακούσουν το παρόν απόφθεγμα και ρήμα,
    αν τύχη να γελάσουσιν και να εμνοστευθούσιν.

    Έχω και νεύρον δυνατόν, μακρύν και πυρωδάτον,
    οπού το έχουν οι κριταί και μαγκλαβοκοπούσιν
    τους κλέπτας και τους υβριστάς και πάντας κακεργάτας.»

  19. sarant said

    18 Μπράβο, το θυμάμαι το σαλτζαρόλι/σαρσαρόλι.

  20. gbaloglou said

    19 Σύμφωνα με τον αείμνηστο Τάσο Καραναστάση, το σαλτζαρόλι είναι κατσαρολικό, για σάλτσα, sauce warmer.

  21. Pedis said

    Η ποντιακή λέξη με τη σειρά της ανάγεται στο δημώδες λατινικό mencla, και αυτό στο λατιν. mentula, ίδιας σημασίας.

    που δίνει το minchia (πολύ κοινή λέξη και καθημερινή λέξη στα σιτσιλιάνικα και με διάδοση σε όλη την μποταϊκή χερσόνησο) που σημαίνει

    την πούτσα αλλά χρησιμοποιείται για να δηλωθεί με έμφαση και «αρχίδια!» και «τι μου λές!:» και «»αστα βράστα!» και «τι φάση!», «μπράβο!». Λέξη θαυμαστή, σκέτη μέγκλα, ε;

  22. ΓΤ said

    https://www.meglas.gr/

  23. nikiplos said

    Πάντως ηχητικά και το «μαγκλαράς» είναι κοντά που σημαίνει περίπου το ίδιο.
    -Που πας βρε καημένε να τα βάλεις με αυτούς τους μαγκλαράδες!

    https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%AC%CF%82

  24. LandS said

    Υπήρχε και αθλητής Μαγκλάρας αν δεν κάνω λάθος.

  25. Α. Σέρτης said

    «Και ο μέγκλος, πάντα με τη σημασία «μεγαλόσωμος, μαντράχαλος» καταγράφεται ήδη από το 1865″

    Βάλε και καμμιά 25αριά χρόνια ακόμα πιο πίσω:
    «το μεγάλος γίνεται μέγγλος και μεγγλαράς»
    Γ. Χρυσοβέργη, «Γραμματική της καθ’ ημάς ελληνικής γλώσσης» (1839)

  26. Spiridione said

    Αν θέλουμε μια πιο παλιά ανεύρεση, στη γραμματική του Γεώργιου Χρυσοβέργη εκ Βιθυνίας (1839)
    https://books.google.gr/books?id=W2dGAAAAcAAJ&pg=PA26&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%82%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi1t4Si7_D6AhVfSfEDHcJSCvcQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%82%22&f=false
    Σε διάφορα γλωσσάρια στην Πανδώρα
    εδώ το 1858
    μέγκλος και μέγκλαρος επί ηλικιωμένου ή και υψηλού το ανάστημα
    https://books.google.gr/books?id=BH1EAAAAcAAJ&pg=PA443&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi9-OLB7fD6AhWFHuwKHQBDDWo4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82%22&f=false
    1863
    μέγκλης και μέγκλαρος επιθ. περιφρονητ. ο μαγκούφης παρ’ άλλοις
    https://books.google.gr/books?id=KVIOAAAAYAAJ&pg=PA368&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%82%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjy3aez7fD6AhWB_rsIHWLPA1EQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%82%22&f=false

  27. 24 Κυρίως υπάρχει βιολιστής https://www.ogdoo.gr/prosopa/synenteykseis/giorgos-magklaras-i-psyxi-mou-einai-kai-rok-kai-tzaz

  28. ΓΤ said

    @24

    και ο Μάγκλαρης, παλιός καθηγητής στο ΕΜΠ

  29. @ 20 Gbaloglou said

    Τάσος Καραναστάσης, ποιος; Ο ειδικευμένος στα της Magna Grecia, ερευνητής της Ακαδημίας;

  30. Spiridione said

    Η λέξη υπάρχει, κατά τον Πούχνερ, και σε μεταφρασμένο απ’ τον Χιώτη Κ. Κοκκινάκη θεατρικό έργο, Πτωχεία και Ανδρεία, το 1801.
    https://www.google.gr/search?q=%CE%B3%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B9+%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B1+%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B9+%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CE%B9&hl=el&sxsrf=ALiCzsZlgJCxxGy9PdXu30o-sCyJ0uioNA:1666340812522&source=lnms&tbm=bks&sa=X&ved=2ahUKEwi22dGh8_D6AhUMJcUKHcmbB2UQ_AUoAXoECAIQCw&biw=3440&bih=1297&dpr=1

  31. ΝΙΚΟΣ Π said

    γαϊδιρί μέγκλα λέμε εμείς οι πόντιοι

  32. sarant said

    31 Ευχαριστούμε!

    25-26 Συμπέσατε, μπράβο. Βέβαια, δεν παράγεται από το «μεγάλος» όπως νομίζει ο Χρυσοβέργης

    30 Α μπράβο

  33. Ανδρέας Τ said

    @18 ετζιληπούρδισεν Ποια η έννοια του σε αυτό το ποίημα; Αυτή που έχουμε τώρα;

  34. gbaloglou said

    29 Ο εκλεκτός συνεργάτης του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας [Κριαρά] και ερευνητής του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών ΑΠΘ. Εδώ βλέπω την διδακτορική του διατριβή (που συνδέει την γνωστή ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΟΥ ΑΝΟΣΙΟΥ ΤΡΑΓΟΓΕΝΗ ΣΠΑΝΟΥ με πρόσφατους εξ Ιβηρίας Εβραίους πρόσφυγες στην Ανατολική Θράκη), και εδώ έχω μία νεκρολογία του (στα Αγγλικά).

  35. gbaloglou said

    33 «τζιληπουρδίζω» = «τζιλώ» + «πορδίζω», αμφότερα σημαίνουν «κλάνω», για το πρώτο παραπέμπω σε μέρος της κατάρας του ποντικού κατά του κάτου, «και να σε κρουν και να τζιλάς, να κλάνης καρυδάτα» (171) 🙂

  36. Αγγελος said

    (35) Το περίεργο είναι ότι υπάρχει και αρχαία λέξη «σιληπορδῶ» 🙂

  37. Alexis said

    #32: Βέβαια, δεν παράγεται από το «μεγάλος» όπως νομίζει ο Χρυσοβέργης

    Γιατί όχι; Θέλω να πω, ποια είναι τα στοιχεία που αποκλείουν κάτι τέτοιο;

  38. Alexis said

    #36: Δηλαδή σύμφωνα με το λινκ το τσιλιμπουρδίζω έχει αρχαίες περγαμηνές;
    Εκπλήσσομαι… Θα στοιχημάτιζα την ημισείαν περιουσίαν μου ότι είναι τούρκικο!😅

  39. argyris446 said

    Reblogged στις worldtraveller70.

  40. Mindkaiser said

    Εξαιρετικό το άρθρο.

  41. Alexis said

    #0: Ξέρεις, προέρχεται από το made in England, από τα αγγλικά κασμίρια, που ήταν πρώτης ποιότητας

    Αντίστοιχα είχε κυκλοφορήσει κάποτε η ακόμα πιο απίθανη θεωρία ότι το «τζάμπα» προέρχεται από το «made in Japan» επειδή τα γιαπωνέζικα προϊόντα παλιότερα εθεωρούντο ως ευτελούς ποιότητας, φτηνιάρικα…

  42. Βρε τι μαθαίνει κανείς και καμιά!
    Το άρθρο του 2011 δεν το είχα διαβάσει και δεν είχα καμιά αμφιβολία ότι μια χαρά από το made in England προέρχεται η μέγλκα. Σε αυτή τη βεβαιότητα συνηγορούσε και ότι η γιαγιά μου ( από τη Χαλκίδα γέννημα , το 1900, θρέμμα) έλεγε, και το θυμάμαι, «της μέγκλας» για πράγματα πολύ καλής ποιότητας. Η μάνα μου που ήξερε μέτρια αγγλικά μου είχε εξηγήσει την άποψη της αγγλικής καταγωγής των προϊόντων καλής ποιότητας. Και το είχα δέσει τόσα χρόνια τώρα (η συνονόματη γιαγιά μου πέθανε το 1967). Μου καταρρίψατε μια εδραιωμένη πίστη…:)

  43. Στέλιος München said

    «Στην Ιταλία, στη Γερμανία
    δανείζουμε όλο και μας χρωστάνε.
    Και στην Αγγλία και στη Γαλλία
    χωρίς εμάς δεν θα ‘χαν να φάνε

    Και στην Ελλάδα τα κάνουμ’ όλα
    βαράμε όλοι τη μπασαβιόλα.
    Η μπασαβιόλα και η Ελλάδα
    είναι η mega, μέγκλα ομάδα!»

  44. Georgios Bartzoudis said

    Μέγκλαν κί ξέρω. Μακεδόνας γαρ και ουχί Πόντιος. Ξέρω όμως την («ημιομόηχη») Μακεδονική λέξη «σπρέγκλα»: Τόξο (όνομα και πράμα) που το κατασκευάζαμε για να εκτοξεύουμε αυτοσχέδια βέλη σε μεγάλη απόσταση [χάριν παιδιάς, βέβαια].

  45. Jago said

    @41 Δεν τα θυμάσαι καλά τα made in Japan, το ανάποδο ακριβώς! Ήταν τότε τα κορυφαίας ποιότητας όπως τη ναυαρχίδα των πικάπ, το ΜΚ2 της Τεκνίς. Κι έχω ακόμα από κείνη τη δοξασμένη εποχή ένα κορυφαίο όσο και πολυβραβευμένο σιντιπλέιερ της Τεκνίς, αγέραστο μηχανικά. Μέγκλα τεχνολογία οι γιαπωνέζοι.

  46. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    17.03.2005
    (Ενόψει παράστασης με τίτλο «Μέγκλα»)
    «Μέγκλα» στην αγγλική αργκό σημαίνει… Made iEngland! Σημαίνει… Να είσαι η γη, οι λόφοι, τα δέντρα της Αγγλίας. Να σου αρέσουν πολλά διαφορετικά πράγματα. Να είσαι εσωστρεφής και ήσυχος. Να έχεις ένα ιδιαίτερο χιούμορ με μια δόση ειρωνείας. Να αισθάνεσαι ενοχές γι’ αυτό που κάνει ο Μπλερ τώρα και για όλα τα άσχημα που έκαναν οι Βρετανοί στο παρελθόν…», λέει ο Νάιτζελ Τσάρνοκ, ένας από τους πιο ενδιαφέροντες και αντιφατικούς σύγχρονους χορευτές και χορογράφους της Βρετανίας
    https://www.kathimerini.gr/culture/212155/naitzel-tsarnok-k-rigos-me-megkla-sto-chalandri/

  47. Αγγελος said

    Jago (45), πρέπει να είσαι νεότερος. Φυσικά η γιαπωνέζικη τεχνολογίας είναι κορυφαία εδώ και δεκαετίες. Ακόμη παλιότερα όμως, αρκετά πριν βγουν τα CD, όταν ξεκινούσε να από μιμηθεί τα ευρωπαϊκά και αμερικανικά προϊόντα, πράγματι είχε βγάλει όνομα παρόμοιο με αυτό που έχουν σήμερα τα κινεζικά προϊόντα (που κι αυτά κατακλύζουν την αγορά).

  48. Αγγελος said

    «Μέγκλα» στην αγγλική αργκό σημαίνει… Made in England »
    Στην ΑΓΓΛΙΚΗ αργκό; Καλά, τι του βάζουν στο στόμα του ανθρωπου;

  49. Μετά από όλα τα ευρήματα που παρατέθηκαν, η επιφύλαξή μου στο #2 αίρεται. Όπως καταλαβαίνω, πιθανότατα δεν είναι ποντιακή λέξη που πέρασε στην ελλαδίτικη αργκό, αλλά κοινή λέξη που διασώθηκε σχετικά πρόσφατα στην ποντιακή διάλεκτο.

  50. max said

    Είσαι μέγκλα και μεράκι λέει ο λαϊκός βάρδος. Είσαι εκλεκτή, με μερακλώνεις

    https://rebetiko.sealabs.net/mediawiki/index.php/%CE%93%CE%B5%CE%B9%CE%B1_%CF%83%CE%BF%CF%85_%CE%9B%CF%8C%CE%BB%CE%B1_%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CF%8D

  51. sarant said

    37 Η ύπαρξη της λέξης μέγκλα και οι φωνητικές δυσκολίες.

    50 Α, ευχαριστούμε!

  52. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    22 Και πολλές κυρίες Μέγκλα, πχ η Βασιλίνα. Στας Σέρρας βλέπω Μέγκλες 🙂

    Μέγκλα και στην Άρτα
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1_%CE%86%CF%81%CF%84%CE%B1%CF%82

    Μαρμαγκώθηκε ένα σχόλιό μου με άσμα, 12.53′

  53. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    35. Κάθε λέξη, κάθε θέμα έχει την δική του έννοια για αυτούς που δεν φέρουν παρωπίδες.
    36. Και πώς την ετυμολογείς;
    38. Το πιο εύκολο ψάρι είναι ο χάνος.

    Η ετυμολογία πρωτίστως αποκαλύπτει το θέμα και αυτό δεν είναι εύκολο.
    «Μεν» + «ΚΛ» = αναφορά στο μένος.
    Η «ΚΛ» = Καλώ.
    Η «μεν» = μένος.
    Όταν προχωρήσουμε την ετυμολόγηση από επίπεδο συλλαβής σε επίπεδο στοιχείων βλέπουμε ότι η συλλαβή «μεν» έχει και θετικές και αρνητικές συνεκδοχικές σημασίες. Η έννοια είναι μία και επιφέρει πολλές συνεκδοχικές σημασίες.

  54. aerosol said

    Ώστε mencla και minchia; Και αγγλιστί minge είναι η γυναικεία ηβική τριχοφυία αλλά και το αιδοίο. Η συνήθης ετυμολογία είναι πως προέρχεται από το minger, που σημαίνει άσχημος, βρώμικος ή δύσοσμος (ιδίως για γυναίκες), αλλά τώρα αναρωτιέμαι για την απώτερη προέλευση.

  55. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας.

    LandS said:

    » Υπήρχε και αθλητής Μαγκλάρας αν δεν κάνω λάθος.

    Ὁ Δῆμος Μαγκλάρας. Ἦταν ἅλτης τοῦ μήκους. Τυχαῖο; Δὲ νομίζω. 😉

  56. Spiridione said

    Μαγκλάρας = υψηλός και κακόσωμος, υπάρχει και στο Ηπειρωτικό γλωσσάριο του Αραβαντινού (ίσως εκ του μονόκλαρος …)
    https://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?rec=/metadata/0/f/7/metadata-01-0000535.tkl&do=89242.pdf&pageno=61&pagestart=1&width=369&height=563&maxpage=109&lang=en

  57. Μαρία said

    56
    Αυτός είναι σαν τον νταγ(κ)λαρά απ’ το τούρκικο βουνό.

  58. Μαρία said

    28
    Παλιός διευθυντής μου, Αρκάς και γυμναστής.

  59. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    56, >>Μαγκλάρας = υψηλός και κακόσωμος
    Ντεγλαράς ο αντίστοιχος σ΄εμάς.

  60. Spiridione said

    26. Έτσι για την πληρότητα, τα δύο γλωσσάρια της Πανδώρας που έβαλα παραπάνω στο σχ. 26 είναι:
    Το πρώτο, του 1858, είναι από το γλωσσάριον της καθ’ ημάς ελληνικής του Νικολάου Δραγούμη, που συνέλεξε λέει διάφορες λέξεις σε μεταβάσεις του στην ελληνική επαρχία.
    Το δεύτερο, του 1863, είναι από τη Συλλογή λέξεων, φράσεων και παροιμιών εν χρήσει παρά τοις σημερινοίς κατοίκοις της νήσου Κυθήρων, του Α. Καλούτση.

  61. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    θα σε μάθω ζεμπεκάκι
    θα ’σαι μέγκλα και μεράκι

    48 Ό,τι νάναι, στη σοβαρή Καθημερινή.

  62. … δημώδες λατινικό mencla …

    Οπότε αποκτά άλλη διάσταση η
    no-menclatura

  63. gbaloglou said

    36 Και ποια άραγε η προέλευση του «σιλη-«;;;

  64. sarant said

    60 Μπράβο, έχουν ενδιαφέρον

    62 Είχαν γίνει κάμποσα σχετικά λογοπαίγνια και στο παλιότερο άρθρο 🙂

    63 Λέει το ετυμολογικό του Μπαμπι ότι το σιλη- ίσως σχετίζεται με το όν. Σιληνός ή, κατ’ άλλη άποψη, με το αρχ. τιλώ = έχω διάρροια.

  65. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Μπράβο! Πολύ και πολλαπλώς τεκμηριωμένη παρουσιάζεται η ποντιακή προέλευση της μέγκλας.

    >>…να ξαναπλάστηκε η μέγκλα με τη σημασία της λεβεντιάς, της φιγούρας, και μετά της εξαιρετικής ποιότητας.

    Ένα ανάλογο φαινόμενο έχουμε στις μέρες μας, όπου το «γαμάτο» σημαίνει θαυμαστό, απίθανο, καταπληκτικό κ.τ.ό.
    Ακόμη πιο αντιπροσωπευτική αυτού του φαινομένου η έκφραση «και γαμώ …», σε ρόλο επιθέτου!
    – Αγόρασε ένα μπουζούκι, και γαμώ τα όργανα! (=δεν υπάρχει ανώτερο!)
    (πιστεύω ότι λέγονται πανελληνίως, και δεν είναι τοπικά διαλεκτικά… 🙂 )

  66. Spiridione said

    Μια άλλη αντίρρηση ήταν ότι σπάνια μια ποντιακή λέξη έχει περάσει στην κοινή νεοελληνική και μάλιστα στην αργκό. Φαίνεται όμως ότι είχε φύγει νωρίς από το αποκλειστικά διαλεκτικό πλαίσιο, αφού, όπως μας είχε πει ο φίλος μας ο Focal Point σε περυσινό σχόλιο, στο περιοδικό του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου της Κωνσταντινούπολης, Σύγγραμμα περιοδικόν, Τόμος 16 (1888), σελ. 150, γράφεται: Μέγκλα ( ή ) , κωμικώς το ανδρικόν αιδοίον.

    Πρέπει να σημειώσουμε όμως ότι αυτό το γλωσσάριο αφορά την οφίτικη διάλεκτο του Πόντου.

    Βλέπουμε ότι σε όλες τις πηγές, τις μη ποντιακές, που έχουμε βρει, και κατά τον 19ο αιώνα, υπάρχει μόνο ο τύπος μέγκλος (ή μέγκλης) και πάντα με τη σημασία υψηλός, μεγαλόσωμος, μαντράχαλος (και σε μια περίπτωση μαγκούφης) και τα υπερθετικά μέγκλαρος, μαγκλάρας. Και στο λεξικό του Κοντόπουλου η μέγκλα είναι το θηλ. του μέγκλου, δηλ. big wench. Μήπως η μέγκλα προήλθε από αυτό το θηλυκό του μέγκλου, δηλ. τη νταρντάνα, και από εκεί το νάζι και η καλή ποιότητα κτλ.;

  67. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @65 κλπ. Ψάχνοντας γιά μιά συναφῆ προσφώνησι τοῦ Καραϊσκάκη («πουτσαρᾶ μου!», μέ τήν ἔννοια τοῦ «λεβέντη»), βρῆκα καί μιά πολύ πιό σύγχρονη ἀναφορά σέ κάποια ἱστοσελίδα:

    «Στο Σιδηροδρομικό Σταθμό Λαρίσης, κατά τα Γυμνασιακά μου χρόνια άκουγα συχνά τις μητέρες να λένε, όταν αντίκριζαν το γιόκα τους:
    «Τί κάνεις, πουτσαρά μου;»»

    (Πολύ καλό τό ἄρθρο, Νῖκο!)

  68. sarant said

    66 Χρήσιμη επισήμανση, διότι δεν το είχα δει το γλωσσάρι. Ναι, μπορεί. Φρεγάδα μου κτλ.

  69. Spiridione said

    Και μια άλλη ανεύρεση από το θεατρικό Η σύζυγος του Μισέ Ζανή του Δ. Κορομηλά (1875), που οι δύο βασικοί ήρωες μιλάν το χιώτικο ιδίωμα. Εδώ η γυναίκα του Ζανή που κατηγορεί μιαν άλλη ότι πάει να της φάει τον άντρα
    Η Σοφουληώ να γνέφη του Ζανή μου! … Και φιληά, ουγού! φιληά στέλνει του, ουγού η κατακακόσoρτη ιντά ‘παθα … Αχ! πρωτοδιαβόντρου μου μέγκλα, ίντα μου μπλεξες, να μου ξελογιάσης τον καλό μου; το μισέ Ζανή.
    https://books.google.gr/books?id=sx7YvYenIIgC&pg=PA4&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi5lLfV0fH6AhWTO-wKHWwTCC44FBDoAXoECAUQAg#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%22&f=false
    Στο θηλυκό, κάτι σαν ανάφτρα, αντροχωρίστρα.

  70. Spiridione said

    γαιδιρί μέγκλαν εδώ απ’ τον Πόντο
    https://books.google.gr/books?id=x5oQ6WF7pAQC&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CE%BD%22&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CE%BD%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiYzYuR1fH6AhU6wAIHHVErBrEQ6AF6BAgJEAI

  71. Αιμ said

    Συγνώμη για το άσχετο άλλά μόλις συνειδητοποίησα πως για λίγες μέρες η Μ. Βρετανία η Γαλλία και η Ιταλία είχαν συγχρόνως γυναίκες πρωθυπουργούς
    Το είχε σκεφτεί κανείς;

  72. spyridos said

    71
    Αύριο θα ορκιστεί πρωθυπουργός η Μελόνι.

  73. Spiridione said

    Βλέπουμε πάντως ότι ανευρέσεις της λ. μέγκλος = μεγαλόσωμος και θηλ. μέγκλα τον 19ο αιώνα, αν προσπαθήσουμε να τις τοποθετήσουμε τοπικά, είναι: στη Χίο [Κοκκινάκης (καταγωγή Χίος), Δ. Κορομηλάς (απ’ τη μητέρα του Χιώτης, γράφει το συγκεκριμένο έργο σε χιώτικο ιδίωμα), Ροΐδης (καταγωγή από Χίο), Συλλογή χιακών … Στυλ.Βίου (1927)], Σμύρνη – Μ. Ασία (Νικ. Κοντόπουλος (Σμυρναίος, κατοικούσε στη Σμύρνη), Γ. Χρυσοβέργης (καταγωγή Ρύσιο Βιθυνία), καθώς και οι λ. μεντούλα, μέντλαρος στην εργασία του Μανασσείδη σε Ίμβρο, Τένεδο, Αίνο)], και Πόλη (Χουρμούζης).
    Στο γλωσσάρι του ο Δραγούμης δεν λέει πού άκουσε τη συγκεκριμένη λέξη μέγκλος. Η περίπτωση των Κυθήρων ίσως είναι διαφορετική (μέγκλης = μαγκούφης), και ο μαγκλάρας στην Ήπειρο, αν κατάλαβα καλά που λέει η Μαρία, είναι κι αυτή άλλη περίπτωση.

  74. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @70. Σήμερα κεντᾶς! 🙂
    Πῶς μπορῶ νά δῶ τό ἀμέσως προηγούμενο τμἠμα ἀπό τό ἀπόσπασμα πού ἀνέβασες;

  75. Spiridione said

    74. Δεν ξέρω, αν έρθει ο Μπλογκ μήπως σου το βρει 🙂

  76. # 55

    Σωστός ο Μήτσος.
    Αμυδρά θυμάμαι καταγωγή από Πιερία. Επί Ασλανίδη διακρίθηκε στους βαλκανικούς (και ποιός ξέρει που αλλού) και «αμείφθηκε» από αυτόν με μια από τις 4 πρώτες άδειες ιπποδρομιακού στοιχήματος στην Ιωάννου Δροσοπούλου, απέναντι από το Igloo και δίπλα στο πρώτο κατάστημα Καρούζος (άλλη περιπτωσάρα). Δεν βάστηξε περισσότερο από ευάριθμους μήνες (άλα μου) η λειτουργία του- (οι τότε συνθήκες ευνοούσαν κάθε είδους λαθροθηρίες ) και ή άδεια (θησαυρός τότε, όσο κι ενός ταξί) βρέθηκε σε άλλα χέρια

  77. @: 34 Gbaloglou
    Ευχαριστώ.

  78. Αιμ said

    Ρε γαμώτο παρά τρίχα:-) δεν περίμενε κι αυτή η εγγλέζα δύο μέρες

    Ευχαριστώ πάντως για την επισήμανση

  79. Αιμ said

    Το 78 για το 72

  80. Α. Σέρτης said

    74
    Τ ̓ ἄλλο τὴν ἡμέραν ἐδέκεν τὰ ζὰ τὴν ̓Αγγέλην ἀτ ̓ς καὶ ἔστειλεν ἀτεν ̓ς σὸ ἴδιον τὸ γιαϊλίμ ̓. ̓Αγγέλη πα ἐπέντεσεν τὸ γέρον καὶ ἐκεῖνος εἶπεν ἀτεν .

    Ασ ̓ ἀτουκὰ ‘ τὰ ζὰ καὶ ἔλα ψύλτσο με .
    Σίτᾳ ἐψύλλιζεν ἀτον , ἐρώτεσεν ἀτεν .
    − Ντ ̓ εὗρες , νὲ τὸ κορίτζι μ ̓ ;

    (Αθανασιάδης, Ε. 1949. Παραμύθι Σάντας. Αρχείον Πόντου 14: 196-199.)

  81. Πέπε said

    Ρε παιδιά εμένα δε με πείθει όλη η ιστορία. Ούτε το να πέρασε μια ποντιακή λέξη στο πανελλήνιο λεξιλόγιο (παρ’ ότι αυτή η επιφύλαξη ήδη διατυπώθηκε και απαντήθηκε – αλλά δε με καλύπτει η απάντηση), ούτε η λέξη για το πέος να έφτασε να σημαίνει «πολύ ωραίο/καλό».

    Το ότι κάτι παρόμοιο έχει συμβεί με τις λέξεις γαμώ, γαμάτο και καύλα δε μου λέει τίποτε. Το να γαμείς είναι ωραίο, δεν υπάρχει καμιά τεράστια σημασιολογική απόσταση να καλυφθεί, και η καύλα προκαλείται από κάτι που είναι ωραίο. Aκόμη και το ότι η ίδια λέξη, στη σικελική μορφή minchia, έγινε επιφώνημα κατάπληξης ή εκτίμησης, δεν το βρίσκω ακριβώς παράλληλο παράδειγμα. Τέλος, η προσφώνηση «πουτσαρά μου» σημαίνει απλώς «άντρα μου» (που στην Κρήτη ας πούμε λέγεται πολύ: από μεγάλους σε μικρά αγόρια, μεταξύ συνομηλίκων, και γενικά από οποιο/ανδήποτε κάπως οικείο/α σε οποιοδήποτε άρρεν πρόσωπο), κοινότερα «αγόρι μου».

  82. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα.
    Ωραίο το άρθρο και η συγκομιδή των παρατιθέμενων δεδομένων, ο ανασυνδυασμός τους όμως πάσχει εννοιολογικώς, εν μέρει, αδυνατώντας, νομίζω, να δώσει πειστικές απαντήσεις στα εξής κρίσιμα ερωτήματα:
    1)Είναι δυνατόν μία λέξη με κατεξοχήν αρνητική σημασία να επικρατήσει, ιδίως σε καιρούς αυστηρών ηθών, και να διαδοθεί ευρέως με τη σημασία “ομορφιά”(βλ. σχ.11);
    2)Μπορεί αυτή η λέξη να είναι η μεταβατική (αμάρτυρη) λέξη της λατινικής κοινής *mincla (βλ. https://en.wiktionary.org/wiki/minchia#Sicilian ) σημαίνουσα “πέος (ή, μάλλον, πεΰλλιο)”, η οποία ,προτού αφανιστεί, εάν και εφόσον ακούστηκε έτσι επαρκώς, προσπέρασε την ηπειρωτική Ελλάδα, μετανάστευσε αποκλειστικά στον Πόντο, καθιερώθηκε εκεί ως συνώνυμο κάλλους και -τότε- εισήχθη εκείθεν εν Ελλάδι (πριν από το 1836, ας πούμε, βλ. σχ25) μόνο με τη σημασία της ωραιότητας;
    3) Και όλα ετούτα ενώ η υποτιθέμενη “μάνα” minchia, τη θετικότερη σημασία που έχει αποκτήσει είναι αυτή της απορίας (ιταλιστί:what the fuck?), τα δε τέκνα της minchiata και minchióne έχουν την αναμενόμενη αρνητική/υβριστική σημασία της μ… και του μ… αντιστοίχως; (βλ. https://www.treccani.it/vocabolario/ricerca/Minchia/ ).
    Οι ανακολουθίες αυτές μάλλον αίρονται εάν δεχτούμε ότι η λέξη “μέγκλα”, ξεκινάει τη σταδιοδρομία της με τη σημασία της “θαυμαστής μεγαλοσύνης”, ορμώμενη από την ρίζα *méǵh₂s (βλ. https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/m%C3%A9%C7%B5h%E2%82%82s ), ως θηλυκό του “μέγκλος” (βλ.σχ.66, 69) ομόσημο λίγο-πολύ με τη λέξη “μεγαλεία, η/μεγαλειά” (βλ.Κριαρά, τ.9, σ.383 ), πλασμένο όπως άλλες λέξεις της αυτής οικογενείας (βλ. https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Celtic/maglos ) καταπώς υποθέτει ο Χρυσοβέργης (βλ. και σχ. 37,56 και https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%AC%CF%82 ). Και, ίσως, εάν υπήρξε συν τω χρόνω και κάποια λατινογενής επίδραση πέραν του ηχηρώς ακουόμενου meg- αυτή να ανάγεται σε παρακούσματα των magna-meglio-manganella (μαγγανέλλα).
    Οπότε υπ’αυτό το πρίσμα, αφενός η βασική σημασία του “μεγαλείου” δικαιολογείται ως δοθείσα δευτερογενώς εν Πόντω στην τσουτσού, πειρακτικά/ειρωνικά/ ευφημιστικά (σα να λέμε το “μακρύ”σου κι ας είναι και μικρό), αφετέρου ο μεταβατικός τύπος mincla/mencla μπορεί να θεωρηθεί ηχητική σύμπτωση, σαν και το σλαβογενές megla (βλ.ομίχλη, μούχλα) και το μαγκλάβι(<λατ. manuclavium, χειρορραβδίο, ρόπαλο, βλ. μαγλαβίζω/μαγκλαβοκοπώ, σχ.18, Κριαράς τ.9, σ.271 και https://ar-ar.facebook.com/honerythraia/posts/1422773534772524/ ).
    Και αν όχι έτσι, σε κάθε περίπτωση μάλλον απέχουμε ακόμη πολύ από το να αποδεχτούμε ότι ένας απεψωλημένος, ένας επιδειξίας, βγάζοντας τα χαμπέρια του στη φόρα, εκθέτει έργα τέχνης άξια θαυμασμού.

  83. spyridos said

    78
    Μαθαίνω ότι η Τρας της καρδιάς μας θα παραμείνει στο πόστο της ώσπου να εκλεγεί νέος ηγέτης των Συντηρητικών. Επομένως ισχύει αυτό που έγραψες.

  84. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @80. Ἔκθαμβος! 🙂 (..γιά τήν δεξιότητα τέτοιων διαδικτυακῶν ἐξερευνήσεων). Εὐχαριστῶ!

  85. Χαρούλα said

    #59ΕΦΗ και σε μας νταγλαράς.

    Δεν σας ήξερα το 11 και έτσι ήταν πρώτη ανάγνωση σήμερα.
    Οφείλω να ομολογήσω πως θα μου άρεσε περισσότερο να ίσχυε το ίνγλαντ από το εργαλείο. Αλλά …δεν διαλέγουμε!😊

    Και με την ευκαιρία, είδα πως ο μαγκλαράς-αρσενικό έχει και θηλυκό την μαγκλαρού!!! Που δεν το έχω ακούσει ποτέ!

  86. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    69 Πολύ ωραίο -και έχεις δίκιο και για το γεωγραφικό στο 73.

    81 Βέβαια, όσοι χρησιμοποιούν το μέγκλος = μεγαλόσωμος, μέγκλα = γυναικάρα και μετά μέγκλα = φιγούρα δεν ήξεραν το μέγκλα = πέος.

  87. Πέπε said

    86
    Ναι, αλλά το κάθε βήμα στη μετατόπιση της σημασίας γίνεται από ομιλητές που ξέρουν την προηγούμενη (τουλάχιστον – αν όχι την αρχική) σημασία. Δε βρίσκεις μια λέξη πεσμένη στο δρόμο και να πεις «μέγκλα; τι να σημαίνει; από τούδε ας σημαίνει ωραίο». Ξέρεις τι σημαίνει, και αρχίζεις να το λες και με ελαφρώς διαφορετική έννοια. Και από τη μία στην άλλη ελαφρώς διαφορετική φτάνουμε σε κάτι τελείως άσχετο από το αρχικό.

    Αυτό έχει συμβεί με πολλές λέξεις, αλλά με τη συγκεκριμένη πώς διάβολο;

  88. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @82. Costas, τά στοιχεῖα πού παραθέτεις εἶναι βάσιμα καί πολύ ἐνδιαφέροντα, ἀλλά
    1) ἡ ἐν λόγῳ, νομίζω πώς ΔΕΝ εἶναι «μία λέξη με κατεξοχήν αρνητική σημασία». Τό ἀκριβῶς ἀντίθετο! 🙂
    2) Δέν εἶναι ἡ μοναδική λέξι πού «προσπέρασε την ηπειρωτική Ελλάδα, μετανάστευσε αποκλειστικά στον Πόντο καί καθιερώθηκε εκεί»
    3) Ἀμέτρητοι ἀπεψωλημένοι κυβέρνησαν ὁμάδες, κοινωνίες, κράτη ἕως καί αὐτοκρατορίες καί ἐάν τά προσόντα τους εἶναι/ἦταν ἄξια θαυμασμοῦ, μᾶλλον δέν εἴμαστε ἐμεῖς οἱ ἁρμοδιότεροι νά τό κρίνουμε.. 🙂 🙂

  89. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @ 81. Πέπε, δυσκολεύομαι νά πιστέψω ὅτι κάποιος προσφωνοῦσε τόν Καταϊσκάκη «ἀγόρι μου» και εἶναι κάτι πού δέν τό λέω μόνον ἐγώ.. 🙂

    https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CF%80%CE%BF%CF%85%CF%84%CF%83%CE%B1%CF%81%CE%AC%CF%82

  90. 64β,
    Α, σωστά, δεν το θυμόμουν!

  91. Αιμ said

    83. Επομένως από αύριο μετράμε μέρες ταυτόχρονης παρουσίας γυναικών πρωθυπουργών σε τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες.
    Δεν πρέπει να χει ξανασυμβεί στα χρονικά

  92. “Μέγκλας” και ο Θανάσης Δεδούσης, λαϊκός καλλιτέχνης και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, πρώτος δάσκαλος του Παπαϊωάννου και δημιουργός πονεμένου ερωτικού τραγουδιού («“Μωρή κακούργα Βαγγελιώ που τρέλανες το Μέγκλα”), αφιερωμένου στον έρωτά του για τη δασκάλα του χωριού, Ευαγγελία Βλασσοπούλου. Ο έρωτας αυτός, μάλιστα ενέπνευσε και το γνωστό τραγούδι του Παπαϊωάννου «η Βαγγελίτσα» (που κάποιοι θαυμαστές του «Μέγκλα» ισχυρίζονται ότι στην πραγματικότητα είναι δικό του)
    https://www.agiathimia.com/%CE%B5%CE%BD%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%84%CE%BF%CF%85-1916-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B5/

  93. Πέπε said

    89
    Πάντως Γιώργο να σε παραπέμψω και στο δεύτερο μισό του #67, που αν δεν απατώμαι είναι δικό σου! 🙂

    (Για τον Καραϊσκάκη σημαίνει προφανώς «γαμιά μου», «άντρακλά μου» και λοιπά που όλοι καταλαβαίνουμε αλλά τουλάχιστον εγώ δυσκολεύομαι να τα μεταφέρω σε εντελώς κυριολεκτικό λόγο: γενναίε μου; ανίκητέ μου; θριαμβευτή μου;… )

  94. 81. Ακόμη και σε χρονικές περιόδους με πολύ αυστηρά ήθη δεν νομίζω να είχε αρνητική σημασία η επίμαχη λέξη! Και τα παραδείγματα που αναφέρεις δεν τα βρίσκω ουδέτερα – είναι κολακευτικές προσφωνήσεις (ακόμη και σε έναν άγνωστο: «μεγάλε», «λεβέντη» και, ακριβώς, «πουτσαρά»!) Άσε που έχω ακούσει την προσφώνηση και σε θηλυκό γένος (Θεσσαλία, αλλά δεν θυμάμαι ακριβώς)
    Πάντως, στὸ Χρηστικὸ Λεξικὸ η λέξη εντάσσεται στις 20 δυσετυμολόγητες λέξεις και δεν ετυμολογείται. Ο Β. Πετράκος εξηγεί: «Προτιμήθηκε νὰ μὴ δοθεῖ καμία ἐτυμολογία παρὰ νὰ γεμίζει τὸ Λεξικὸ μὲ ἄχρηστες εἰκοτολογίες. Λ.χ. στὸ λῆμμα μέγκλα τὸ Χ. Λ. δὲν ἔχει ἐτυμολογία. Στὸ λεξικὸ τοῦ κ. Μπαμπινιώτη στὴ μία ἔκδοση ἡ λέξη μέγκλα ἐτυμολογεῖται ἀπὸ τὸ ἰταλικὸ meglio (!), στὴν ἄλλη ἀπὸ τὸ ἀγγλικὸ made in England (!!), στὴν τρίτη ἀπὸ τὸ ποντιακὸ μέγκλα (!!!). Ἡ τελευταία μοῦ θυμίζει τὴν ἄσεμνη «ἐτυμολογία» τῆς λέξης νήπιος ἀπὸ τὸν Ἀντ. Χατζῆ, καθηγητή μου».

  95. 94.
    Ξέχασα το λινκ:
    https://athensreviewofbooks.com/arxeio/teyxos122/4583-pros-georgio-bampinioti

  96. BLOG_OTI_NANAI said

    Εδώ φαίνεται πως όποια προέλευση κι αν είχε η λέξη, από τη στιγμή που μπήκε στη «Διάπλαση» που απευθυνόταν σε παιδιά και εφήβους, μπορούσε να σταθεί χωρίς να παραπέμπει σε βωμολοχία:

  97. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    94 >>Άσε που έχω ακούσει την προσφώνηση και σε θηλυκό γένος
    Πουτσαρού με είπαν στην Καρδίτσα πριν πολλά χρόνια, «παλικαρού»* το λέμε στην Κρήτη, αντιγύρισα 🙂
    *https://www.youtube.com/watch?v=qNOrz04dLN0

  98. BLOG_OTI_NANAI said

    Πάλι από τη «Διάπλαση»:

  99. BLOG_OTI_NANAI said

    Η Μέγκλα της Άρτας που ήδη αναφέρθηκε:

  100. BLOG_OTI_NANAI said

    Αρχείον Πόντου:

  101. Alexis said

    #94, 97: Πουτσαράς – πουτσαρίνα λέγονται στο Ξηρόμερο με παραπλήσια σημασία (λεβέντης-λεβέντισσα)
    Αυτό όμως που επισημαίνει ο Πέπε ως παράδοξο έχει κάποια βάση.
    Το να έχει ο πουτσαράς θετική σημασία και να χρησιμοποιείται ως προσφώνηση αντί του «λεβέντης» δεν είναι περίεργο, είναι μάλλον αναμενόμενο.
    Αλλά το να έχει (ή να αποκτά) θετική σημασία μία λέξη που σημαίνει το ίδιο το αντρικό όργανο είναι πράγματι παράδοξο.
    Όλες οι λέξεις που χρησιμοποιούνται για να ονοματίσουν τα αντρικά και τα γυναικεία γεννητικά όργανα στην αργκό, είναι χρωματισμένες με αρνητικό έως πολύ αρνητικό πρόσημο.

  102. 100.
    «Ωμές εκφράσεις»! (Βρε την ποντιακή παράδοση!)
    97.
    Και μάλιστα η «ελευθεριάζουσες στη γλώσσα» γιαγιάδες φώναζαν χαϊδευτικά τα κοριτσάκια «πουτσαρούδα μ’» κι εγώ ήμουν σίγουρη ότι άκουγα «κορτσαρούδα μ’» (αφελής…)

  103. Α. Σέρτης said

    92

    Από φεϊκιές γέμει βέβαια το διαδίκτυον…

    Πόθεν βαφτίζεται ο Θανάσης Δεδούσης «δάσκαλος» του Παπαϊωάννου, ένας διαδικτυακός θεός ξέρει…

    Στο παραπεμπόμενο λινκ διαβάζουμε ότι «ο γνωστός λαϊκός καλλιτέχνης και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού Γιάννης Παπαϊωάννου στην αυτοβιογραφία του παραδέχεται ότι τα πρώτα μουσικά ακούσματα στο μπουζούκι,, τις πρώτες νότες και τη σημασία τους τις είχε από τον “τρελοθανάση τον Μέγκλα”.»

    Ανοίγουμε κι εμείς οι δύσπιστοι την Αυτοβιογραφία του Παπαϊωάννου και διαβάζουμε ότι ήταν εκεί στα πέριξ Τζιτζιφιών ένα γεροντάκι, Θανάσης ονόματι, «λιγάκι ανισόρροπος», που έπαιζε καλό μπουζούκι και έδειχνε και στον Παπαϊωάννου. Πουθενά δεν γίνεται λόγος ούτε για «Δεδούση» ούτε για «Μέγκλα»…

    Άσε πια το διάσημο τραγούδι του Παπαϊωάννου, τη «Βαγγελίτσα», για το οποίο διαβάζουμε στο λινκ: «Το τραγούδι αυτό στη δισκογραφία παρουσιάζεται σαν δημιούργημα του Γιάννη Παπαϊωάννου. Πολλοί όμως μελετητές της ζωής του Θανάση Δεδούση και θαυμαστές του έργου του πιστεύουν ότι είναι έργο δικό του, που το παρουσίασε ο άξιος μαθητής του…»

  104. Alexis said

    #103: Το «δάσκαλος» όμως γιατί είναι φεϊκιά όταν ο ίδιος λέει ότι ο Θανάσης του έδειχνε πράγματα στο μπουζούκι;

  105. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    Όσες λέξεις στερούνται ετυμολογίας χρησιμοποιούνται κατά το δοκούν ανεπιφύλακτα.

  106. Alexis said

    #104: Ώπα, γράψε λάθος, τώρα διάβασα καλύτερα το #103.
    Υπονοείς σαφώς ότι ο «Θανάσης» που λέει ο Παπαϊωάννου δεν ήταν ο Δεδούσης-«Μέγκλας»

  107. Κιγκέρι said

    65: ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    >>…Ακόμη πιο αντιπροσωπευτική αυτού του φαινομένου η έκφραση «και γαμώ …», σε ρόλο επιθέτου!
    – Αγόρασε ένα μπουζούκι, και γαμώ τα όργανα! (=δεν υπάρχει ανώτερο!)

    Γνωστό εξ άλλου και από τα σχολικά μας χρόνια:

    – Ποια είναι τα παραθετικά του καλός;
    – Καλός, καλύτερος, και γαμώ!
    – Και τα παραθετικά του κακός;
    – Κακός, χειρότερος, γάμησέ τα!

  108. 103.
    Γι’ αυτό κι εμείς βάζουμε τα λινκ, ώστε εσείς οι δύσπιστοι (εδώ που τα λέμε όλοι είμαστε δύσπιστοι σε αυτά) να διασταυρώνετε και να διαψεύδετε (ή διορθώνετε ή συμπληρώνετε τις πληροφορίες). 🙂
    Ωστόσο, επί της ουσίας, πώς καταλήγεις στο συμπέρασμα ότι δεν πρόκειται για το ίδιο (υπαρκτό πρόσωπο); Φαντάζομαι ότι στην αυτοβιογραφία του δεν ήταν υποχρεωμένος να αναφέρει επώνυμο ή παρατσούκλι (ενώ το «λιγάκι ανισόρροπος» ταιριάζει με το “τρελοθανάση τον Μέγκλα” . Εκτός κι αν έχεις κι άλλα στοιχεία…

  109. Α. Σέρτης said

    108
    Εγώ κατέγραψα τι λέει ο Παπαϊωάννου (Θανάσης/γεροντάκι/τρελούτσικος).
    Όσοι μας διαβεβαιώνουν ότι αυτός ήταν ο Δεδούσης ο Μέγκλας, φέρουν και το βάρος της απόδειξης

  110. 109.
    Εννοείται (εγώ πάντως δεν διαβεβαιώνω, αλλά ούτε και αποκλείω)- απλώς, στην περίπτωση αυτή και ο χαρακτηρισμός «φεϊκιά» χρειάζεται απόδειξη (διάψευση)

  111. Α. Σέρτης said

    Α, και πόσο γεροντάκι άραγε να ήταν ο Δεδούσης γύρω στα 1930 (που φέρεται να έδειξε στον Παπ. μπουζούκι); 45 άρης…

    Μάλιστα στα 51 πέθανε
    Δεδούσης Αθανάσιος (Μέγκλας) 1887-1938

    Click to access 15xroniam.pdf

  112. sarant said

    111 Εντάξει, την εποχή εκείνη σε λέγανε και γέρο αν ήσουν πενηντάρης και είχες ασπρίσει. (Το 1944 ο Κοτζιούλας έγραψε ποιήματα για τον «γέρο-πλιάκο», τον ταγματάρχη Βαγγέλη Αναγνωστόπουλο, γεννημένο το 1893)

    96-98κε Ωραια ευρήματα. Το δεύτερο της Διάπλασης έχεις τη χρονολογία του; Φαίνεται πιο παλιό πάντως

    94 Εδώ αδικεί ελαφρά τον Μπαμπι διότι αν δεν σφάλλω ποτέ δεν είχε σε λεξικό του το Made in England, αυτό το είχε το ΛΚΝ

    87 Ή από ομιλητές που ακούνε άλλους και παρερμηνεύουν επειδή τα συμφραζόμενα επιτρέπουν δυο σημασίες.

  113. 111.
    Για την εποχή εκείνη και τις κακουχίες της; Αρκετά γεροντάκι (άλλωστε, δεν κυκλοφορούσε και με την ταυτότητα…). Αν μάλιστα πέθανε στα 51, σκέψου πόσο ταλαιπωρημένος θα ήταν. Δεν προλαβαίνω να ανοίξω και το λινκ…

  114. 112.
    Α, δεν είχα κάνει ανανέωση και είπα το ίδιο…
    Καλημέρα σε όλους και σε όλες!

  115. Α. Σέρτης said

    Το λινκ μας βεβαιώνει ότι ο Παπ. «παραδέχεται ότι τα πρώτα μουσικά ακούσματα στο μπουζούκι, τις πρώτες νότες και τη σημασία τους τις είχε από τον “τρελοθανάση τον Μέγκλα”.

    Πουθενά ο Παπ. δεν αναφέρει τον “τρελοθανάση τον Μέγκλα”=φεϊκιά

  116. Spiridione said

    Στον Μπουναμά (Σα γίνουμε άνθρωποι) του Π. Πικρού (1924)
    Ύστερα τον τυλίξαμε σ ‘ ένα λουλακί στράτσο που είχ’ απάνου ραμμένα και δυο κομμάτια βρόμικια μανταπόλα, κι είχανε σκεπάσει το κιβούρι τάχατες για μέγκλα· περί δόξα και περί τιμή ας πούμε … Κι έτσι πάει πια αυτός, ησύχασε.

  117. BLOG_OTI_NANAI said

    112: Στο σχ. 98 είναι από τρία διαφορετικά τεύχη με χρονική απόσταση:

    Το «μέγκλαρον Λωράν» είναι από το τεύχος 22 Δεκεμβρίου 1912

    Το «να σωριάση ένα μέγγλαρο» είναι το παλαιότερο, από το τεύχος 31 Ιουλίου 1885

    Το «με τους μεγκλαράδες» από το τεύχος 10 Φεβρουαρίου 1934

  118. 115, … Το λινκ μας βεβαιώνει ότι ο Παπ. «… τα πρώτα μουσικά ακούσματα … είχε από τον “τρελοθανάση τον Μέγκλα”.
    Πουθενά ο Παπ. δεν αναφέρει τον “τρελοθανάση τον Μέγκλα”=φεϊκιά …

    Συνάντηση στο
    Μέγκλαρο Μουσικής

  119. sarant said

    116 Για φιγούρα, ας πούμε

    117 Ευχαριστώ, έτσι εξηγείται

  120. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    116, 119α Για …μεγαλείο! 🙂

  121. Α. Σέρτης said

    Α, και σε ένα παλιό ΦΑΝΤΑΖΙΟ (Αύγουστος 1972) που ξεφυλλίζω, γράφει ο Παπαϊωάννου για τα δύο αυτά γεροντάκια που γυρίζανε εκεί και παίζανε -ο ένας είπαμε ήταν αυτός που του έδειξε μπουζούκι: «Κάποιος Απόστολος Ζυμαρίτης κι ένας Θανάσης Τρελλός, όπως τον έλεγαν, 70ρηδες κι οι δύο»
    ο.ε.δ.

  122. sarant said

    121 Σημαδιακό τεύχος, αφού ο Π. σκοτώθηκε στις 3 Αυγούστου του 72, εκτός αν είναι απόσπασμα παλιότερου γραφτού του σε νεκρολογία του.

  123. 121.
    Μάλλον έχεις δίκιο. Άλλωστε είναι και η έκφραση «στην αυτοβιογραφία του παραδέχεται…», η οποία διαψεύδεται από το βιβλίο σου. Δεν είχα προσέξει τη διατύπωση «στην αυτοβιογραφία του» – λάθος μου, λοιπόν!

  124. Spiridione said

    Στο ΚΕΕΛ είναι καταχωρημένη η φράση/παροιμία «είναι μέγκλα και ιδέα» από τον Δ. Λουκόπουλο το 1928 στην Αιτωλία
    http://repository.kentrolaografias.gr/xmlui/discover?scope=%2F&query=%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1&submit=
    Αυτή τη φράση εκτός απ’ τον Σπύρο Μελά (Φορτούνιο) την έχει χρησιμοποιήσει και ο Τσίρκας σε διήγημά του.

    Και άλλο ένα εύρημα από το 1919 (1-6-1919, εφ. Σφαίρα)
    Ωραία, θέλω ένα ζευγάρι γοβάκια μα πολύ-πολύ κομψά, καταλαβαίνεις; — Εννόησα, ντέ. Μέγκλα μ’ άλλα λόγια.
    https://www.google.com/search?q=%CE%B8%CE%AD%CE%BB%CF%89+%CE%AD%CE%BD%CE%B1+%CE%B6%CE%B5%CF%85%CE%B3%CE%AC%CF%81%CE%B9+%CE%B3%CE%BF%CE%B2%CE%AC%CE%BA%CE%B9%CE%B1+%CE%BC%CE%AC+%22%CF%80%CE%BF%CE%BB%CF%8D-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CF%8D+%CE%BA%CE%BF%CE%BC%CF%88%CE%AC%22+%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1+%CE%BC%E2%80%99+%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B1+%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%B1.&rlz=1C1GCEA_enGR984GR984&biw=3440&bih=1297&sxsrf=ALiCzsbYLdF2wJIMAR0Yc_dsN5R-DLeJhA%3A1666716608642&ei=wBNYY4XGJpmB9u8PifaOiAI&ved=0ahUKEwiFppib6_v6AhWZgP0HHQm7AyEQ4dUDCA8&uact=5&oq=%CE%B8%CE%AD%CE%BB%CF%89+%CE%AD%CE%BD%CE%B1+%CE%B6%CE%B5%CF%85%CE%B3%CE%AC%CF%81%CE%B9+%CE%B3%CE%BF%CE%B2%CE%AC%CE%BA%CE%B9%CE%B1+%CE%BC%CE%AC+%22%CF%80%CE%BF%CE%BB%CF%8D-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CF%8D+%CE%BA%CE%BF%CE%BC%CF%88%CE%AC%22+%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1+%CE%BC%E2%80%99+%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B1+%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%B1.&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAMyBAgjECdKBAhBGABKBAhGGABQ_wtY7RtgvR9oAHAAeACAAXGIAawCkgEDMi4xmAEAoAEBwAEB&sclient=gws-wiz

  125. Α. Σέρτης said

    «Μέγκλα και ιδέα», χρονογράφημα του Π. Παλαιολόγου (ΒΗΜΑ 18/2/1947)

  126. Α. Σέρτης said

    ΜΗ ΚΛΟΤΣΟΣΚΟΥΦΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ

    Όσοι δεν έχουν δει την «τριλογία» του αρχαίου φίλου και σπουδαίου σκηνοθέτη Σταύρου Ψυλλάκη μπορούν να επισκεφθούν την Ταινιοθήκη της Ελλάδας (28-29-30 Οκτωβρίου):

    https://0147pnanmf.preview-postedstuff.com/V2-ZUJmA-yMIR-RhJS-vP83/

  127. Spiridione said

    Βάζω εδώ τα μέχρι στιγμής ευρήματα της λ. μέγκλα, τα πρώιμα, μέχρι τις αρχές του 1930, για να είναι συγκεντρωμένα:
    – «Ο Μιστόκλης […] το γνωστόν αδέρφι «όλο μέγκλα και ιδέα» – ιφ, άστα, σπάστα, χάλαστα!»
    (Φορτούνιο – Σπύρος Μελάς, Εμπρός 17-8-1917)
    -«Αλλά παραπλεύρως των κάθεται είς «καψωμένος», δανδής και αυτός, αλλά λαϊκός, άνευ ακροχορδόνος μεν, αλλά μύσταξ στριμμένος απελπιστικώς, όλος «μέγκλα και ιδέα», ίνα μεταχειρισθώμεν τον μυστηριώδη τούτον νεοελληνικόν όρον του λαϊκού δανδισμού. .. Ο μέγκλας έμεινεν επί του πεδίου μόνος, όρθιος, στρίβων μουστάκι…»
    (Φορτούνιο, Χαρτοπόλεμος/αποκρηάτικες πινελιές, Εμπρός 17-2-1919).
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=108&pageid=-1&id=29560&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASUASFASLASSASTASJASa&CropPDF=0
    -«Σπεύδω να προσθέσω ότι ο φίλος, ο οποίος μου χρειάζεται, πρέπει να είναι βλάμης, ήγουν νταμάκι του Ψυρρή, με άλλους λόγους «Ιφ!», λαδωμένη αφέλεια, τζογέ, παπούτσι μονοκόμματο με λάστιχα και μυτερό, «ξηγήσου, αδερφός», ισόβια, «βάρ’ αμαξά», μέγκλα και τα παρόμοια».
    (Π. Ναλέος, εφημ. Σφαίρα 20-4-1919).
    – «Ωραία, θέλω ένα ζευγάρι γοβάκια μα πολύ-πολύ κομψά, καταλαβαίνεις; — Εννόησα, ντε. Μέγκλα μ’ άλλα λόγια».
    (Ο Πυμ, εφημ. Σφαίρα 1-6-1919).
    – «Αυτό είναι γλέντι με μέγκλα, το λοιπόν! Όχι σαν το δικό μας! Φστ!»
    (Φορτούνιο, Εμπρός 4/7/1919).
    – «Το λοιπόν που λες, ρε Μανιώ ντελμπεντέρισσα, παίρνω την παραγγολία από κείνο τ’ ασταύρωτο το Λενάκι και τα δούλεψα με το αίμα μου τα μποτίνια της για νάνε όλο μέγκλα και ιδέα, ναν τα φοράη και να καίη καρδιές και σηκοτοπλεμονάκια».
    (Ο Βλάμης, εφ. Σφαίρα, 7-11-1920).
    -«Εν περιπτώσει και εσυνέβηκε τοιούτον τι, ρε στριψόδικη, να μου το πης αβέρτα για νάρθω ναν το
    ματώσω στο σοκκάκι σου και να σε τσαλακώσω αρμοδίως, γιατ’ είμαι στης μέγκλες μου σήμερις. Ωχού βασανάκια!…
    (Ο Βλάμης, εφ. Σφαίρα 24-12-1922).
    – «Αλλά τα δικά μας ήτουνε με μέγκλα σκαρωμένα, κατά πρώτοις το σκετικό καυγαδάκι όσο να ζεσταθούν τα αίματα και το κατόπιν με ρέγουλο ερχώταν και το στρακατσάκι… Τούτο δω όμως ούτε χάρι έχει ούτε με μέγκλα στάθηκεν».
    (Ο Βλάμης, εφ. Σφαίρα 17-3-1923).
    – «Επέρασε το παξιμαδάκι, κουνιστό, τσακιστό, μέγκλα, τακούνι και ιδέα, με την κορδέλλα της μόδας, που τρυπούσε διαμπάξ τα μπόρ του καπελλίνου κι’ έπεφτε στο αυτί.»
    (Σπύρου Μελά, ‘Σφυρίγματα’, βιβλίο με ευθυμογραφήματα/χρονογραφήματα που εξέδωσε ο Σπύρος Μελάς μάλλον το 1922 ή το 1923).
    – Χατζατζάρης προς Μουχτάρ: «… Κ’ έπειτα εκείνος – ο άλλος – έγινε Βεζύρης. Πάει να πη είναι τσίτσιδος. Έχει αποθέσει την αρματωσιά του. Ρίχνεις και πετυχαίνεις στο ψαχνό. Τον τραγανίζει η μέγκλα στα κρυφά».
    (Καραγκιόζης ο Μέγας, Φώτου Πολίτη, 1924).
    Δεν μου είναι σαφής η φράση
    https://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?rec=/metadata/8/5/a/metadata-146ebef8d4f211a59d8ce57e1638dbf8_1251287433.tkl&do=235507.pdf&pageno=132&width=377&height=515&maxpage=198&lang=el
    – «Ύστερα τον τυλίξαμε σ ‘ ένα λουλακί στράτσο που είχ’ απάνου ραμμένα και δυο κομμάτια βρόμικια μανταπόλα, κι είχανε σκεπάσει το κιβούρι τάχατες για μέγκλα· περί δόξα και περί τιμή ας πούμε … Κι έτσι πάει πια αυτός, ησύχασε».
    (Μπουναμάς, στο Σα θα γίνουμε άνθρωποι, του Π. Πικρού, 1924).
    – Η «Βαλενθιάνικη μέγκλα» σε μετάφραση Κ. Οικονομίδη.
    Σημειώνεται ότι πρωτοδημοσιεύτηκε, πριν απ’ το Έθνος, στο Νουμά, αρχές του 1924.
    https://kosmopolis.library.upatras.gr/index.php/noumas/issue/view/6223
    Μια φράση απ’ το τεύχος 780, σελ. 47:
    Άι ρε μέγκλα! Πήγαιναν σοβαροί, σα να τους εμπόδιζε να χαμογελάσουν η συνήθεια να σκορπίζουνε ολόγυρά τους το φόβο».
    – «Το δίχως άλλο «πρώην πληρεξούσιοι» όλοι τους, με κάτι φρύδια, με κάτι δαχτυλίδια μέγκλες».
    (από 15-5-1927 επιστολή του Θράσου Καστανάκη από το Παρίσι, στη Νέα Εστία).
    – «Είναι μέγκλα και ιδέα», Δ. Λουκόπουλος, Αιτωλία, 1928, επί πτωχαλαζονίας.
    (Στο ΚΕΕΛ, βλ. σχολ. 124).
    Η ίδια φράση υπάρχει μεταγενέστερα και σε διήγημα του Τσίρκα: «Όλο ιδέα και μέγκλα. Ομως όλους σας τραβούν από τη μύτη τα θηλυκά!» (Ένα πορτοκαλί φεγγάρι, 1956), και χρονογράφημα του Π. Παλαιολόγου στο Βήμα στις 18-2-1947 «Μέγκλα και ιδέα».
    – «και φορεί ένα ψαθάκι λεβεντειά, λιγάκι στα λοξά και το τσουλούφι δίπλα, μέγκλα ..»
    (Έτσι κανείς όταν γεράση, διήγημα του Θράσου Καστανάκη, Ν. Εστία 1930).
    – «εννοώ πως είσαι κοριτσάκι μέγκλα» (Νώντας, Εμπρός 21-8-1930)
    -«Και όμως ο χειμώνας της Δυτ. Μακεδονίας ήλθε μ’ όλες τις μέγκλες του και τους θυμούς του».(Μακεδονία 18-10-1931).
    – «θα σε μάθω ζεμπεκάκι
    θα ’σαι μέγκλα και μεράκι»
    (Ελενάκι αν δε σε πάρω, τραγ. Γ. Παπασιδέρης, 1933).
    – «Γεια σου Λόλα μερακλού
    να μου ζήσεις χασικλού
    που φουμάρεις το μαυράκι
    κι είσαι μέγκλα και μεράκι»
    (Γεια σου Λόλα μερακλού, Κώστας Ρούκουνας, 1935).

    Όσον αφορά τα λεξικά, στον Δημητράκο ξέρω ότι υπάρχει η μέγγλα με ερμηνεύματα ακκισμός, τσάκισμα, νάζι. Έχω την αίσθηση ότι τα ίδια υπάρχουν και στο Λεξικό της Πρωίας, ο Νίκος που το έχει μπορεί ίσως να πει. Αλλά εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα. Καταρχάς, αυτές οι σημασίες σίγουρα δεν ήταν οι κύριες, όπως βλέπουμε, ήδη από τη δεκαετία του 1920. Αλλά, από το μικρό σώμα κειμένων, εμένα δεν μου προκύπτουν καν αυτές οι σημασίες. Ίσως ο λεξικογράφος να είχε βέβαια υπόψη του και άλλα στοιχεία. Το μόνο εύρημα απ’ τα παραπάνω που ενδεχομένως παραπέμπει σε σημασία ναζιού και ακκισμού είναι από τα Σφυρίγματα του Σπ. Μελά. Αλλά, δεν είναι αναγκαίο νομίζω, ότι επειδή δίπλα στη φράση με το κουνιστό και τσακιστό παξιμαδάκι βρίσκεται η λέξη μέγκλα, η μέγκλα σημαίνει νάζι, τσάκισμα και ακκισμός. Αναρωτιέμαι μήπως έχει γίνει κάποια παρεξήγηση εδώ.

  128. sarant said

    127 Μπράβο. Δυστυχώς την Πρωία την έχω στο άλλο σπίτι
    Αλλά νομίζω ότι και η βαλενθιάνικη μέγκλα έχει τη σημασία αν όχι του ακκισμού, πάντως της φιγουρας

  129. Spiridione said

    128.
    Του ακκισμού σίγουρα όχι. Guapo είναι ο όμoρφος, αλλά και ο ατρόμητος, ο λεβέντης, ο μάγκας και guapeza στο έργο είναι η παλικαριά, η μαγκιά. Μάλλον εδώ ο μεταφραστής με τον τίτλο που διάλεξε θέλει να συνδυάσει τη σημασία της φιγούρας, της επίδειξης μαγκιάς ας πούμε, με τη σημασία της πρώτης, της καλύτερης ποιότητας.
    Για το πνεύμα του έργου, λέει ας πούμε κάπου στην αρχή ο Ιμπάνιεθ:
    La flor de la guapeza, los valientes más valientes que campaban en Valencia por sus propios méritos;
    https://es.wikisource.org/wiki/Guapeza_valenciana_:_1
    Μετάφραση:
    Η αφρόκρεμα της λεβεντιάς, οι πιο παλληκαράδες ανάμεσα στα παλληκάρια, που είχαν επιβληθεί στη Βαλένθια με την αξία τους
    ———————–
    Η φιγούρα, η επίδειξη μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους, ένας απ’ τους οποίους είναι και το νάζι. Στα παραδείγματα που έχουμε δεν μου προκύπτει η ειδικότερη περίπτωση της φιγούρας με νάζι, τσάκισμα, ακκισμό. Μου προκύπτει είτε φιγούρα γενικώς και αορίστως (μέγκλα και ιδέα), είτε φιγούρα με κάποιο ωραίο, όμορφο, ακριβό πράγμα. Και από εκεί άλλωστε προφανώς προέκυψε και η σημασία του φίνου, καλής ποιότητας πράγματος.

  130. Πέπε said

    127
    > Τον τραγανίζει η μέγκλα στα κρυφά». (Καραγκιόζης ο Μέγας, Φώτου Πολίτη, 1924).

    Αυτό μοιάζει να ‘χει διαφορετική σημασία από όλα τα υπόλοιπα.

    Παρατηρώ επίσης ότι εκτός από το «μέγκλα και ιδέα» / «ιδέα και μέγκλα», που βρέθηκε ένα σωρό φορές, έχουμε τουλάχιστον δυο φορές και το «μέγκλα και μεράκι» – δηλαδή η λέξη συνηθίζει τέτοια σύμπλοκα.

    Όσο για τη σημασία: εντάξει, δεν είναι ακκισμός και νάζι, είναι φιγούρα και μεγαλείο. Δεν είναι το ίδιο, αλλά ούτε και τελείως άσχετο. Σημειωτέον εξάλλου ότι συχνά τέτοιες αργκοτικές λέξεις είναι αδύνατον να βρουν ένα ακριβές συνώνυμο στην κοινή γλώσσα. Στα περισσότερα καταλαβαίνω αβίαστα περίπου το ίδιο που εννοούμε και σήμερα με τη μέγκλα.

  131. Α. Σέρτης said

    1824
    Υφ’ ομονοίας τα μικρά μέγκλα γίνεται (λήμμα concorde)
    (Joseph Planche, «Dictionnaire français-grec»)

  132. Spiridione said

    130. Τον τραγανίζει η μέγκλα στα κρυφά
    Μήπως εννοεί την καλοπέραση, πολυτέλεια ή κάτι τέτοιο;

    Και ο Σκαρίμπας στο Θείο Τραγί έχει μια μέγκλα λίγο δυσνόητη:
    «Εἰσιτήηηριο; τι με πέρασε; να λοιπόν που με πρόσβαλε· τέτοιοι είναι· η πονηρία τους όλη είναι να μην εννοούν τον πλησίον τους· τους έχει στραβώσει η μέγκλα και ζουν μεσ’ στο ψέμα σαν τα ψάρια στη θάλασσα· αν του πω «με τα πόδια» θα καταλάβει και θα πει «λέει ψέματα» αν του πω «με λεφτά» πάλι θα καταλάβει και θα πει πάλι «ψέματα».

  133. Α. Σέρτης said

    «τους έχει στραβώσει η μέγκλα»: τους έχει στραβώσει η «γκλαμουριά», η «λεζάντα», το μεγαλουσιάνικο

  134. Αγγελος said

    (131) Αυτό προφανές τυπογραφικό λάθος αντί «μεγάλα» δεν είναι;

  135. Α. Σέρτης said

    Όχι βέβαια:

    https://books.google.gr/books?id=cVteN3CAxl8C&pg=PA191&dq=concorde,+%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjh1LG8gI37AhWysKQKHegyA30Q6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=concorde%2C%20%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1&f=false

  136. sarant said

    131-134 Ολοφάνερα τυπογραφικό

    133 Ναι, έτσι.

  137. sarant said

    135 Παρ’όλ’αυτά, τυπογραφικό λάθος πρέπει να είναι.

  138. Α. Σέρτης said

    Ίσως «μέγαλα»

  139. Spiridione said

    Να συμπληρώσω μερικά ακόμη ευρήματα, από εδώ
    https://sarantakos.wordpress.com/2018/02/04/tzoges/
    – «Και τι μου λείπει, σε περικαλώ; Ούλες τις χάρες δεν τις έχω απάνω μου κι η μέγκλα δε στάζει φόρτσα απ’ τα μπατζάκια του τζογέ μου;»
    (Ο Μένιος, εφ. Σκέρτσο 17-5-1923)
    – «Ο αδερφός της ο ψυρρής, παιδί με εξήμισυ οργιές μέγκλα και με τρία γραμμάρια εις εκάστην θριξ του μύσταξ»
    (χρονογράφημα το Ψυρρή, Σώτος Πετράς, 1926).
    «-Θέλω να ντυθής όμως μον αμούρ φρι κομφρί και μέγκλα, του λέει η Βασιλικούλα»
    (Ο Τζογές, Βραδυνή 20/2/1928)

  140. Spiridione said

    Βάζω επίσης εδώ για να είναι μαζεμένα και όλα τα ευρήματα της λ. μέγκλος θηλ. μέγκλα, μέγκλαρος του 19ου αιώνα και αρχών του 20ου (εκτός των ποντιακών):

    – «Όταν τα παιδιά είναι όλα ωραία, αφ ‘ ου μεγαλώσωσι πλέον, γίνονται ύστερα μεγάλοι μέγκλοι».
    Πτωχεία, και Ανδρεία. Κωμωδία εις τρεις Πράξεις. συντεθείσα υπό Αυγ. από Κοζεβού. Μεταφρασθείσα υπό Κωνσταντίνου Κοκκινάκη του Χίου, Βιέννη 1801.
    https://www.google.gr/search?q=%CE%B3%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B9+%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B1+%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B9+%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CE%B9&hl=el&sxsrf=ALiCzsZlgJCxxGy9PdXu30o-sCyJ0uioNA:1666340812522&source=lnms&tbm=bks&sa=X&ved=2ahUKEwi22dGh8_D6AhUMJcUKHcmbB2UQ_AUoAXoECAIQCw&biw=3440&bih=1297&dpr=1

    – «το μεγάλος γίνεται μέγγλος και μεγγλαράς»,
    «συγκοπή … ούτω μέγγλος = μέγλος = μεγάλος»
    ‘Γραμματική της καθ’ ημάς ελληνικής γλώσσης’, 1839, του Γεώργιου Χρυσοβέργη (γεννημένου στο Ρύσιο/Αρετσού Βιθυνίας)
    https://books.google.gr/books?id=W2dGAAAAcAAJ&pg=PA26&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%82%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi1t4Si7_D6AhVfSfEDHcJSCvcQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%82%22&f=false

    – «μέγκλος και μέγκλαρος. επί ηλικιωμένου ή και υψηλού το ανάστημα»
    ‘Γλωσσάριον της καθ’ ημάς ελληνικής’ του Νικολάου Δραγούμη, Πανδώρα 1858 (δεν αναφέρει πού άκουσε τη λέξη).
    https://books.google.gr/books?id=BH1EAAAAcAAJ&pg=PA443&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi9-OLB7fD6AhWFHuwKHQBDDWo4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82%22&f=false

    – «ο κανακάρης μας είναι κοσκοτζάμ μέγκλος» (σελ. 19),
    «22 χρονών μέγκλος! και να μη θέλη να πιάση μια δουλειά» (σελ. 167)
    Θεατρικό έργο ‘Μαλακώφ’ του Μιχαήλ Χουρμούζη, 1865 (γραμμένο στην Πόλη και στο πολίτικο ιδίωμα).
    https://books.google.gr/books?id=5B5dAAAAcAAJ&pg=PA19&dq=%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CF%82+%CE%BC%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BA%CF%8E%CF%86&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwig7P3zko_7AhVRsKQKHaU5BicQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CF%82%20%CE%BC%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BA%CF%8E%CF%86&f=false

    – «Η Σοφουληώ να γνέφη του Ζανή μου! … Και φιληά, ουγού! φιληά στέλνει του, ουγού η κατακακόσoρτη ιντά ‘παθα … Αχ! πρωτοδιαβόντρου μου μέγκλα, ίντα μου μπλεξες, να μου ξελογιάσης τον καλό μου; το μισέ Ζανή».
    Θεατρικό έργο ‘Η σύζυγος του Μισέ Ζανή’ του Δ. Κορομηλά, 1875 (γραμμένη στο χιώτικο ιδίωμα).
    https://books.google.gr/books?id=sx7YvYenIIgC&pg=PA4&dq=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi5lLfV0fH6AhWTO-wKHWwTCC44FBDoAXoECAUQAg#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%22&f=false

    – «Μέγκλος, ου, s. m. Μέγκλα, ας s. f. vul. a big fellow, big wench»
    Από το ‘New and complete modern Greek & English dictionary’, τ. 1, 1880 του Νικόλαου Κοντόπουλου (Σμυρνιός). Να σημειώσουμε ότι αυτή είναι η πρώτη καταγραφή σε λεξικό του Κοντόπουλου του μέγκλου, όχι του 1889 που γράφεται στο άρθρο.
    https://books.google.gr/books?id=4GryF0HsMawC&pg=PA269&dq=%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1,+%CE%B1%CF%82+s.+f.+vul.+a+big+fellow,+big+wench&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjyk-SXh4_7AhXJ3KQKHcfuDgwQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%2C%20%CE%B1%CF%82%20s.%20f.%20vul.%20a%20big%20fellow%2C%20big%20wench&f=false

    -Σε άλλο λεξικό του του 1892, αγγλοελληνικό, ο Κοντόπουλος έχει:
    «Lu’bbard, Lu’bber, o, σκυλακαμάτης, τεμπελόσκυλον, μέγκλος»,
    «Lu’bberly, χονδρακαμάτης, μέγκλαρος – επ. αγροίκως, οκνηρώς και αδεξίως».
    https://books.google.gr/books?id=tCxvE_u8cV8C&pg=PA366&dq=%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CF%82+%CF%84%CE%B5%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%BB%CF%8C%CF%83%CE%BA%CF%85%CE%BB%CE%BF%CE%BD&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiAv8uniI_7AhVMq6QKHXZcDFEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CF%82%20%CF%84%CE%B5%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%BB%CF%8C%CF%83%CE%BA%CF%85%CE%BB%CE%BF%CE%BD&f=false

    -Σε άλλα λεξικά του 19ου αιώνα που έχω κοιτάξει δεν υπάρχει η λ. μέγκλος/μέγκλαρος, π.χ. στα λεξικά του Σκαρλάτου Βυζάντιου.
    Στο ελληνογαλλικό λεξικό του Άγγελου Βλάχου (1897) έχει «μέγκλαρος (ο) βλ. μάγκλαρος» και «μάγκλαρος (ο) [grand] dadais». Την ίδια παραπομπή και ο Ηπίτης.

    – «Είναι ποτέ δυνατόν μια γροθιά να σωριάση ένα μέγγλαρο σαν και αυτόν εδώ!»
    ‘Διάπλασις των παίδων’, 31-7-1885 (βλ. σχ. 98).

    – «το dadais και grand dadais δεν μεταφράζεται άλλως ή διά του μέγκλος και μέγκλαρος».
    ‘Τα Είδωλα’, ενότητα Ε’, 1893, του Εμμ. Ροΐδη.
    https://books.google.gr/books?id=1TUpAAAAYAAJ&pg=PA256&dq=%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82+%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjDxr6Wi4_7AhVXg_0HHRWVAQo4ChDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%82%20%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD&f=false

    – «κοτζάμ μέγγλος» = τόσον μεγάλος, και η μέγγλος = μεγάλος»
    ‘Συλλογή χιακών σκωπτικών ανεκδότων’, του Στυλ. Γ. Βίου, Λαογραφία 10, 1927(βλ. σχ. κ. Καραποτόσογλου). Αυτό είναι μεταγενέστερο, αλλά το βάζω επειδή έχει διαλεκτικό υλικό.

    – «προ πάντων άμα είδαν τον μέγκλαρον Λωράν ν’ αποκρίνεται εις την πρόκλησιν του παιδίου με μίαν ύψωσιν των ώμων».
    Ο Μικρός τζόκεϋ του Jules Chancel, (σε μετάφραση μάλλον του Ξενόπουλου), ‘Διάπλασις των Παίδων’, 22-12-1912 (βλ. σχ. 98).

    – Και βάζω και ένα μεταγενέστερο, από την Παναγιά η Γοργόνα του Μυριβήλη, όπου έχει τη φράση:
    «Ο τρίτος ήταν η μέγκλα της μουσικής συντροφιάς. Ένας μακρύς άνθρωπος με μεγάλο σαγόνι κι ατέλειωτα χέρια. ̓Αδύνατος και χοντροκόκαλος σαν ατάιστο μουλάρι».
    Η μέγκλα, αλλά με τη σημασία του μέγκλου. Θα ήταν γνωστή η λέξη και στη Λέσβο.

    Βλέπουμε ότι ο μέγκλος – μέγκλαρος με τη σημασία του μεγαλόσωμου, μαντράχαλου, (και θηλ. μέγκλα σε κάποιες περιπτώσεις) φαίνεται ότι χρησιμοποιείται τον 19ο αιώνα κυρίως στις περιοχές Χίου, Δυτ. Μικράς Ασίας και Πόλης. Στους Παλιοελλαδίτες θα ήταν οικεία η λέξη, αλλά δεν φαίνεται να ανήκε στο ενεργό λεξιλόγιο τους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: