Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

«Όταν δανείζεσαι μια αγγλική λέξη δεν την προφέρεις όπως ο Άγγλος» (συνέντευξη του Γιώργου Ξυδόπουλου)

Posted by sarant στο 10 Νοεμβρίου, 2022


Θα αναδημοσιεύσω σήμερα μια πρόσφατη συνέντευξη, που έδωσε πριν από 20 περίπου μέρες ο γλωσσολόγος Γιώργος Ξυδόπουλος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών, στη Lifo και στον Δημήτρη Λαμπράκη. Στη συνέντευξη θίγονται πολλά θέματα που τα έχουμε κατ’ επανάληψη συζητήσει στο ιστολόγιο και πιστεύω πως θα τη βρείτε ενδιαφέρουσα παρά τη σχετικά μεγάλη έκτασή της. 

Το θέμα της προφοράς των δανείων, που διάλεξε να το τονίσει ο δημοσιογράφος βάζοντας το στον τίτλο, δεν είναι φυσικά το μοναδικό που θίγεται στη συνέντευξη. Γίνεται επίσης, και περισσότερο, λόγος για αργκό, για γλωσσικές ποικιλίες, για τη σχέση διαλέκτων και γλωσσών, για σώματα κειμένων, για το αν υπάρχουν φτωχές και πλούσιες γλώσσες, για τα γλωσσικά λάθη, τον εξαγγλισμό της ελληνικής (δείτε κι ένα παλιότερο άρθρο μας όπου γίνεται λόγος και για την έρευνα του Ξυδόπουλου), για τον ρόλο του γλωσσολόγου και τη γλωσσική ρύθμιση κτλ. 

Αν διαβάσετε το άρθρο θα προσέξετε ότι η φράση του Ξυδόπουλου που μπήκε στον τίτλο της συνέντευξης έρχεται ως απάντηση στο εξής σχόλιο του δημοσιογράφου: Υπάρχει όμως μια διάθεση να τεθούν κάποιοι περιορισμοί, μη κλίνοντας, για παράδειγμα, τις ξένες λέξεις. Στις συνεντεύξεις βέβαια τις ερωτήσεις τις κάνει ο δημοσιογράφος και ο προσκαλεσμένος απαντά, αλλά εγώ θα ήθελα να μπορούσε να ρωτήσει τον δημοσιογράφο τι ακριβώς εννοεί. Το ότι οι δάνειες λέξεις που δεν προσαρμόζονται στο τυπικό της ελληνικής μένουν άκλιτες είναι βεβαίως γνωστό, νομίζω όμως ότι εδώ ο δημοσιογράφος θεωρεί ότι κάποιοι δεν κλίνουν τις δάνειες λέξεις, ενώ θα μπορούσαν να κλιθούν, επειδή με τον τρόπο αυτό θέλουν να βάλουν περιορισμούς στις δάνειες λέξεις ή να τις οριοθετήσουν. Νομίζω δηλαδή πως δεν εννοεί αυτούς που (σωστά) λένε «οι κομπιούτερ» και όχι «οι κομπιούτερς» αλλά εκείνους που, τα τελευταία χρόνια, μιλούν για «του τσίρκο» ή «τα παλτό». 

Τέλος πάντων, αυτό είναι δική μου ερμηνεία και μπορεί να μην ισχύει. Όσο για το θέμα της προφοράς των δανείων, έχει δίκιο φυσικά ο Ξυδόπουλος ότι το πρώτο επίπεδο ενσωμάτωσης είναι το φωνητικό, και ότι όταν δανειζόμαστε μιαν αγγλική λέξη δεν την προφέρουμε όπως ο Άγγλος. Αυτό πάλι σημαίνει πως όταν γράφουμε, σε ελληνικό κείμενο εννοώ, μια δάνεια λέξη πρέπει να τη γράψουμε με το ελληνικό αλφάβητο, αφού δεν την προφέρουμε αγγλοπρεπώς ή γαλλοπρεπώς. Δηλαδή, αφού δεν λέμε γεστογάν, θα γράψουμε ρεστοράν, όχι restaurant. 

Aλλά πολλά είπα εγώ. Διαβάστε τη συνέντευξη, έχει ενδιαφέρον και τη συζητάμε στα σχόλια.

— Τι είναι οι αργκό και ποια η διαφορά τους από τις διαλέκτους;
Καταρχάς, και τα δύο αφορούν τη γλωσσική ποικιλία. Η μία είναι περισσότερο γεωγραφικά προσδιορισμένη, γι’ αυτό λέγεται γεωγραφική διάλεκτος. Υπάρχει όμως και ένας άλλος όρος, η «κοινωνιόλεκτος», για μια ποικιλία που βασίζεται σε κοινωνικές παραμέτρους (ηλικία, φύλο, κοινωνική τάξη, επάγγελμα κ.λπ.). Η αργκό ή αλλιώς αγοραία γλώσσα, σλανγκ ή περιθωριακή γλώσσα, όπως αποκαλείται πολλές φορές στη βιβλιογραφία, είναι ο τρόπος χρήσης της γλώσσας και το λεξιλόγιο που αφορούν τη μη τυπική χρήση της γλώσσας από συγκεκριμένες ομάδες.

Μη τυπική χρήση της γλώσσας μπορεί να κάνουμε κι εμείς, ασχέτως της δουλειάς μας – κι εγώ στις ανεπίσημες περιστάσεις επικοινωνίας με τους φίλους μου, που αισθάνομαι πιο οικεία, μπορώ να χρησιμοποιώ κάλλιστα και σλανγκ. Δεν υπάρχουν σαφείς διαχωριστικές γραμμές μεταξύ αυτών που τη χρησιμοποιούν και των υπολοίπων.

— Αυτή η διάκριση επίσημης – μη επίσημης γλώσσας υπήρχε από πάντα;
Ναι. Ακόμα και στα αρχαία ελληνικά το βλέπουμε αυτό. Βλέπουμε τον Αριστοφάνη να χρησιμοποιεί ανεπίσημη γλώσσα, υβριστική, προσβλητική.

— Οπότε δεν έπαιξε κάποιον ρόλο ο πουριτανισμός για να δημιουργηθεί αυτή η διάκριση;
Ο πουριτανισμός παίζει πάντα ρόλο σε οτιδήποτε αφορά την ανθρώπινη δραστηριότητα και την έκφραση των συναισθημάτων. Ο πουριτανισμός μπορεί να αποτρέπει κάποιον από το να χρησιμοποιεί συγκεκριμένο λεξιλόγιο, να τον κάνει να ντρέπεται ή να αισθάνεται φόβο. Ο πουριτανισμός σε κάνει να λες «θα σου βάλω πιπέρι στο στόμα για την κακή λέξη που είπες!».

— Η σύγχρονη αργκό είναι πιο περιορισμένη απ’ ό,τι στην αρχαιότητα;
Αντιθέτως, η αργκό σήμερα είναι πιο διαδεδομένη, διότι σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχουν και τα όρια που υπήρχαν παλιά. Παλιότερα υπήρχαν περιορισμοί σε κοινωνικές ομάδες που είχαν να κάνουν με τον σεξουαλικό προσανατολισμό, όπως οι ομοφυλόφιλοι που στις αρχές του εικοστού αιώνα χρησιμοποιούσαν τα καλιαρντά, μια κρυπτική, συνθηματική γλώσσα, η οποία τους επέτρεπε να επικοινωνούν χωρίς να αποκαλύπτουν όσα ήθελαν να πουν σε όσους ήταν εκτός της ομάδας αυτής.

Αυτά τα όρια δεν υπάρχουν πλέον, διότι η εξέλιξη των κοινωνικών σχέσεων και των κοινωνικών αρχών έχει επιτρέψει την πολύ πιο ελεύθερη χρήση ακόμα και λέξεων από τα καλιαρντά. Ως γλώσσα δεν χρησιμοποιείται πια όπως τότε, γιατί τότε είχε συγκεκριμένο σκοπό.

Σήμερα επίσης έχουμε δραστηριότητες όπως το gaming, που τροφοδοτούν πολύ την αργκό με λεξιλόγιο, ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Άρα οι πηγές εμπλουτισμού της σλανγκ διαφοροποιούνται ανάλογα με το τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται.

— Όταν σήμερα κάποιοι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τη νεανική αργκό παραβιάζουν κάποια όρια;
Δεν νομίζω ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο. Άλλωστε μην ξεχνάτε ότι κι εμείς ως boomers –γιατί εγώ ανήκω σε αυτήν τη γενιά– είχαμε τη δική μας «γλώσσα των νέων» όταν ήμασταν σε αυτή την ηλικία! Δηλαδή δεν είναι ίδιον της γενιάς αυτής μόνο.

Απλώς κάθε χρονική φάση έχει τα δικά της χαρακτηριστικά για το πόσο, από τι και ποια γλώσσα επηρεάζεται και από ποιες δραστηριότητες μπορεί αυτή να τροφοδοτείται.

— Οι διάλεκτοι μπορούν να εξελιχθούν σε γλώσσες;
Η γλωσσολογία κανονικά δεν διακρίνει ανάμεσα σε διάλεκτο και γλώσσα. Η διάκριση αυτή είναι περισσότερο περιγραφική παρά πραγματική. Έχει να κάνει με εθνικά σύνορα, με την αντίληψη περί της ύπαρξης –για τα δικά μας δεδομένα– κάπου μιας ελληνικής-μητέρας γλώσσας (χωρίς να μπορούμε να προσδιορίσουμε πού), η οποία έχει από κάτω της διάφορα παρακλάδια.

Αν το δούμε από την πλευρά του ομιλητή, αυτό που διαπιστώνουμε είναι ότι καθένας από εμάς έχει γεννηθεί και έχει μεγαλώσει σε ένα γλωσσικό περιβάλλον στο οποίο έμαθε τη γλώσσα του, αυτή που μίλαγε ο περίγυρός του. Αυτή η γλώσσα μπορεί να ήταν σε ένα χωριό της Κρήτης. Άρα αυτός ο άνθρωπος τι έμαθε; Τη γλώσσα του και όχι μια διάλεκτο της ελληνικής.

Εμείς ερχόμαστε μετά, το παρατηρούμε αυτό και περιγράφοντάς το λέμε ότι «επειδή αυτός μιλάει με αυτά τα συγκεκριμένα γλωσσικά χαρακτηριστικά, μιλάει μια διάλεκτο της ελληνικής που είναι η κρητική».

— Θα έπρεπε να διδάσκουμε στα παιδιά τις ντόπιες διαλέκτους;
Αυτό μπορεί και πρέπει να γίνεται στο σχολείο. Αν μάλιστα το σχολείο είναι σε μια περιοχή στην οποία μιλάνε τα ελληνικά διαφορετικά απ’ ό,τι κάπου αλλού, θα έπρεπε να πούνε, σε ισότιμο βαθμό, ότι π.χ. εδώ τη γάτα τη λέμε «κατσούα», ενώ στην κοινή ελληνική λέγεται «γάτα».

Έτσι το παιδί θα μάθει να κάνει τη διάκριση αφενός, και αφετέρου να μην αισθάνεται μειονεκτικά επειδή χρησιμοποιεί την τοπική του διάλεκτο. Θυμάμαι, ως μαθητής στην Αθήνα, που είχαμε δυο παιδιά στην τάξη τα οποία πρόφεραν το «λι» και το «νι», σύμφωνα με τη διάλεκτό τους. Κι εμείς τα κοροϊδεύαμε, όπως έχουμε δει να συμβαίνει σε τηλεοπτικές εκπομπές, σειρές κ.λπ.

Αυτό δεν βοηθάει στο να αντιμετωπίζουμε ισότιμα τις διαλέκτους. Ούτως ή άλλως, αυτό που συνέβη με την κοινή νέα ελληνική, αυτό που λέμε πρότυπη ελληνική, είναι ότι απλώς κάποια στιγμή μία από τις διαλέκτους προτυποποιήθηκε.

— Μπορείτε να μας μιλήσετε για το ψηφιακό λεξικό που φτιάχνετε σχετικά με την καταγραφή των αργκό;
Στη σύγχρονη λεξικογραφία βασιζόμαστε πάρα πολύ στις πληροφορίες που μπορούμε να αντλήσουμε από τα λεγόμενα «σώματα κειμένου». Αυτά είναι συλλογές κειμένων, επιλεγμένων με συγκεκριμένα κριτήρια, που μπορεί να ανήκουν σε διάφορα κειμενικά είδη.

Τα συγκεντρώνουμε όλα μαζί, δημιουργούμε μια βάση δεδομένων και ύστερα ειδικά προγράμματα που μπορούν να ψάξουν μέσα σε ένα «σώμα κειμένου» εντοπίζουν τις διάφορες τάσεις που μπορεί να παρουσιάσει το λεξιλόγιο. Οι τάσεις έχουν να κάνουν με τη συχνότητα εμφάνισης μιας λέξης, το περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορεί να εμφανίζεται, τη συμπεριφορά της λέξης μέσα σε αυτό το περιβάλλον.

Όλα αυτά τα στοιχεία, εάν τα αντλήσουμε από αυτό το «σώμα κειμένου», μας δίνουν ένα αξιόπιστο στιγμιότυπο της ζωής μιας λέξης. Από την πραγματική της χρήση δηλαδή και όχι από την εντύπωση που έχει ο λεξικογράφος, ο οποίος είναι ένας άνθρωπος με μια διαμορφωμένη άποψη που θα είναι ρυθμιστική για τη γλώσσα.

— Κάποιοι θεωρούν ότι στο πέρασμα από την προφορικότητα στη γραπτή γλώσσα χάθηκε και κάτι από τη ζωντάνια της. Από την άλλη, υπάρχει η αντίληψη ότι ο πολιτισμός ξεκινά από τη γραφή.
Η γραφή δεν είναι τίποτε άλλο από την αποτύπωση της προφορικής γλώσσας. Γι’ αυτό και για τους γλωσσολόγους και τη γλωσσολογία η γραφή έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Για μας δηλαδή προέχει ο προφορικός λόγος, αυτός είναι η γλώσσα. Διότι δεν είναι υποχρεωτικό ένας ομιλητής να πάει στο σχολείο για να μάθει να γράφει και να διαβάζει. Συνεχίζει να είναι ομιλητής, να χρησιμοποιεί τη γλώσσα του. Η έννοια της γραπτής παράδοσης σίγουρα προσδίδει υψηλότερη αξία σε κάποιες γλώσσες, οι οποίες ανέπτυξαν ιστορικά, ποσοτικά και ποιοτικά πλήθος κειμένων υψηλού επιπέδου, όπως η ελληνική.

Γιατί τελικά «λατρεύεται» η αρχαία ελληνική; Επειδή ακριβώς έχουν δημιουργηθεί πολύ υψηλού επιπέδου κείμενα σε αυτήν τη γλώσσα. Αυτό δεν δίνει όμως υψηλότερη αξία στην ίδια τη γλώσσα. Εκεί γίνεται το μεγάλο λάθος να θεωρείται η αρχαία ελληνική ως πρότυπη, ως παράδειγμα προς μίμηση, και να λέμε ότι τα νέα ελληνικά έχουν φτωχύνει, ότι είναι υποδεέστερα. Αυτή είναι μια εντελώς εσφαλμένη σύγκριση.

Καταρχάς, δεν υπάρχουν κριτήρια. Τι σημαίνει «φτωχό» ή «πλούσιο» και πώς το μετράς σε μια γλώσσα; Εάν μετρήσουμε λέξεις, η νέα ελληνική έχει περισσότερες από τα αρχαία ελληνικά. Και είναι λογικό, διότι ο πολιτισμός σήμερα είναι πολύ πιο εξελιγμένος απ’ ό,τι ήταν πριν από 3.000 χρόνια.

— Άρα δεν πρέπει να διαφυλάξουμε ούτε έναν πυρήνα κανόνων ή λέξεων;
Κι αυτό πάλι πιστεύω ότι πηγαίνει στα όρια της ρύθμισης, προσπαθώντας να δημιουργήσουμε κάτι το οποίο θεωρούμε καλό, που θα πρέπει να το μιμηθούμε και να το ακολουθήσουμε. Εγώ νομίζω ότι από κει ξεκινάει το πρόβλημα και δυστυχώς περνάει και στο σχολείο.

Σήμερα ζητούν από τα παιδιά στο σχολείο ουσιαστικά να πάψουν να επικοινωνούν όπως επικοινωνούσαν και να αρχίσουν να επικοινωνούν σε κάτι το οποίο δεν κατανοούν. Φανταστείτε πόσο πιο σωστό θα ήταν στο σχολείο να μπορεί να μελετηθεί και η γλώσσα των παιδιών αυτών, ισότιμα με τη γλώσσα που μπορούν να βρουν σε ένα πεζό, σε ένα ποίημα, σε ένα κείμενο γραμμένο σε μια εφημερίδα, και να μπορούν να δουν τις διαφορές.

Όλα τελικά ξεκινούν από την προφορική επικοινωνία η οποία δεν αξιοποιείται όπως θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, στην παραγωγή γραπτών κειμένων. Επιπρόσθετα, τα παιδιά δεν μαθαίνουν πώς να ερευνούν και να επιλέγουν κριτικά πληροφορίες από τις κατάλληλες βιβλιογραφικές πηγές ώστε να γράψουν ένα δικό τους κείμενο. Απλά μαθαίνουν, τελείως αφύσικα, να αντιγράφουν έτοιμες πληροφορίες και μετά να τις αναπαράγουν γραπτά.

— Δεν υπάρχουν όμως και πράγματα τα οποία πρέπει να επισημανθούν ως λάθη;
Βεβαίως. Πρέπει να τους επισημάνουμε τις διαφορετικές χρήσεις της γλώσσας. Αν θέλουν να γράψουν μια επίσημη επιστολή, θα πρέπει να τους επισημάνουμε τι πρέπει να προσέξουν και ποιες επιλογές πρέπει να κάνουν, γιατί υπάρχουν κάποια κλισέ που χρησιμοποιούνται σε αυτές τις περιπτώσεις.

Όμως αυτή η ιστορία με τα γλωσσικά λάθη έχει να κάνει με τη διαφορά λόγιου και λαϊκού. Αν παρατηρήσετε, τα λάθη αφορούν μόνο το λόγιο λεξιλόγιο. Το «από ανέκαθεν», για παράδειγμα, λένε ότι είναι λάθος. Ο ομιλητής της νέας ελληνικής δεν μπορεί όμως να το αντιληφθεί αυτό, γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει πλέον το μόρφωμα «θεν» και δεν χρησιμοποιείται παραγωγικά στη γλώσσα. Δεν λέμε «Αθήναθεν», «Πάτραθεν». Λέμε «από την Πάτρα», «από την Αθήνα». Άρα το «ανέκαθεν» πρέπει να μάθουν στο παιδί πώς να το χρησιμοποιεί και ότι από μόνο του σημαίνει «από πάντα».

Πρέπει να μαζέψεις όλες αυτές τις εκφράσεις και να του πεις «έλα εδώ να δεις πώς τις χρησιμοποιούμε εάν θέλεις να εμπλουτίσεις το κείμενό σου με αυτές». Ή μπορείς να το πεις και πιο απλά, δεν χρειάζεται να πεις «ανέκαθεν», μπορείς να πεις «από πάντα». Εάν, πάντως, θες να εμπλουτίσεις το κείμενό σου με τέτοιες λόγιες εκφράσεις, θα πρέπει να σου τις μάθω και πώς να τις χρησιμοποιείς.

Επίσης, πρέπει να σου μάθω ότι η ορθογραφία είναι μια σύμβαση. Απλώς θα πρέπει να είσαι συνεπής στη χρήση και στην εφαρμογή της. Για να συντάξει μια επιστολή ή να γράψει ένα διαγώνισμα, θα πρέπει να τον κάνουμε κοινωνό της πραγματικής ουσίας της ορθογραφίας και όχι να του λέμε ότι η ορθογραφία πρέπει να λατρεύεται. Γιατί εκεί έχουμε καταλήξει. Έχουμε θεωρήσει ότι η ορθογραφία είναι γλώσσα, που σε καμία περίπτωση δεν είναι.

— Η γλώσσα είναι μια φυσική ή μια τεχνητή διαδικασία;
Η γλώσσα είναι μια φυσική διαδικασία. Κατακτάται με φυσικό τρόπο από τους ανθρώπους, δηλαδή μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. Μπορούμε να δημιουργήσουμε και έχουμε δημιουργήσει τεχνητές γλώσσες που έχουν συγκεκριμένο σκοπό, όπως οι γλώσσες των υπολογιστών, οι οποίες μιμούνται λίγο τη γλωσσική δομή. Κάποιοι προσπάθησαν να δημιουργήσουν και τεχνητές ομιλούμενες γλώσσες, όπως η εσπεράντο.

Αυτές όμως δεν επιβίωσαν, γιατί για να μπορέσει να επιβιώσει μια γλώσσα θα πρέπει να μεταδοθεί, να κατακτηθεί από το παιδί σου, το παιδί του παιδιού σου κ.ο.κ. Και η κατάκτηση μιας γλώσσας δεν είναι το ίδιο με τη διδασκαλία της. Η διδασκαλία αφορά τη συνειδητή εμπλοκή του εκπαιδευόμενου, ενώ στην κατάκτηση δεν συνειδητοποιεί το παιδί εκείνη την ώρα ότι κατακτά γλώσσα.

Σε κάποιες χώρες στις οποίες υπήρχαν αποικίες έχουμε επίσης τις λεγόμενες κρεολές γλώσσες. Στην Αϊτή π.χ. μιλάνε μια γλώσσα η οποία θυμίζει πολύ τα γαλλικά ως αποτέλεσμα της επαφής της γαλλικής με την ντόπια γλώσσα.

Το σίγουρο είναι ότι γεννιόμαστε όλοι με μια συγκεκριμένη προδιάθεση, τουλάχιστον αυτό πιστεύει η γενετική γλωσσολογία, που την είχε εισαγάγει ο Τσόμσκι. Από τη στιγμή που δεν πάσχουμε από κάτι που θα μας απέτρεπε από το να αναπτύξουμε γλώσσα (δεν είμαστε κωφοί ή δεν έχουμε κάποιο πρόβλημα στους αρθρωτικούς μηχανισμούς), μπορούμε να μάθουμε οποιαδήποτε γλώσσα στην οποία θα εκτεθούμε για ικανό χρονικό διάστημα. Ούτε σε διδάσκει κάποιος, ούτε τίποτα. Γι’ αυτό και αναπτύσσουν γλώσσα και παιδιά που γεννήθηκαν σε αγράμματες οικογένειες και παιδιά που γεννήθηκαν σε πολύ εγγράματες οικογένειες. Είναι το ίδιο πράγμα ακριβώς.

— Έχετε ασχοληθεί επίσης και με τον εξαγγλισμό της ελληνικής γλώσσας.
Ναι, και είναι ακόμα σε εξέλιξη αυτή η έρευνα. Όπως και η σλανγκ, με την οποία ασχολούμαστε, έτσι και ο εξαγγλισμός μάς κάνει μεγάλη εντύπωση. Ειδικότερα η πίεση η οποία ασκείται από την αγγλική στα νέα ελληνικά, την οποία ως επιστήμονες πρέπει να την παρατηρούμε και να την περιγράφουμε.

Δεν στεκόμαστε φοβικά απέναντι σε αυτό το φαινόμενο. Εκεί είναι η μεγάλη διαφορά. Είναι κάτι το οποίο δεν μπορείς να σταματήσεις. Για να το σταματήσεις θα πρέπει να κλείσουν τα πάντα, να σταματήσουμε την οποιαδήποτε επαφή με τον έξω κόσμο, να σταματήσει δηλαδή η φυσιολογική ζωή, έτσι ώστε να μην κινείται τίποτα. Ε, δεν γίνεται αυτό το πράγμα.

— Υπάρχει όμως μια διάθεση να τεθούν κάποιοι περιορισμοί, μη κλίνοντας, για παράδειγμα, τις ξένες λέξεις.
Οι ξένες λέξεις μπορεί να κλίνονται ή να μην κλίνονται. Από τη στιγμή που προφέρονται στα νέα ελληνικά, αποτελούν λέξεις της νέας ελληνικής. Το πρώτο επίπεδο ενσωμάτωσης των λέξεων είναι η φωνητική-φωνολογική. Όταν δανείζεσαι μια λέξη από τα αγγλικά δεν την προφέρεις όπως ο Άγγλος. Όσο κι αν θες να μιμηθείς λίγο την προφορά ενός αγγλόφωνου, δεν το κάνεις.

Το ίδιο και με τα γαλλικά. Δε λες γεστογάν, λες ρεστοράν. Λες ασανσέρ, δε λες ασανσέγ. Αυτό που παρατηρούμε, και το παρατηρούμε με μεγάλο ενδιαφέρον, είναι ότι πολλά πράγματα που θα μπορούσαμε να τα λέμε με διαφορετικό τρόπο στα ελληνικά, επιλέγουμε να τα λέμε στα αγγλικά, κι αυτό πάλι το αντιμετωπίζουμε ως απόλυτα φυσιολογικό.

— Όμως ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας το βιώνει φοβικά.
Αν βιώνεις κάτι φοβικά, πράγμα κι αυτό κατανοητό, θα πρέπει να σκεφτείς ίσως κι έναν τρόπο για να το αντιμετωπίσεις. Υπάρχει κάποιος τρόπος; Μπορείς να σταματήσεις τη ροή του κόσμου ή τη ροή της Ιστορίας; Δεν νομίζω ότι μπορείς να το κάνεις.

— Υπήρχαν κάποιοι που έλεγαν ότι πρέπει να αντλήσουμε από το λεξιλόγιο των αρχαίων, των βυζαντινών ή από οποιαδήποτε άλλη περίοδο.
Δεν εξαρτάται από εμάς όμως αυτό. Αυτά γίνονται χωρίς τη βούληση του γλωσσολόγου ή οποιουδήποτε άλλου επιστήμονα-ρυθμιστή. Πώς θα το κάνεις; Ωραία μεταφράσαμε το κομπιούτερ και το κάναμε υπολογιστή. Το συγκεκριμένο ζευγάρι επιβίωσε στο λεξιλόγιό μας. Αυτός ο ανταγωνισμός, λοιπόν, είναι ένας υγιής ανταγωνισμός μεταξύ αυτών των δύο λέξεων, που τις κάνει να επιβιώνουν και οι δύο. Σε άλλες περιπτώσεις δεν επιβιώνουν.

Το smartphone μεταφράστηκε ως έξυπνο τηλέφωνο – άραγε πόσοι χρησιμοποιούν τον όρο «έξυπνο τηλέφωνο»; Εμείς πρέπει να πούμε καθαρά ότι δεν μπορούμε να παρέμβουμε στη γλωσσική αλλαγή. Δεν μπορούμε να κάνουμε το fast-food ταχυφαγείο.

— Άρα εσείς έχετε μια διαφορετική αντίληψη για τον ρόλο του γλωσσολόγου.
Ναι, ο γλωσσολόγος δεν βάζει κανόνες, δεν ρυθμίζει. Το αντικείμενο της δουλειάς του είναι η παρατήρηση, η περιγραφή και η ερμηνεία του γλωσσικού φαινομένου.

— Μετέχοντας όμως στη γλώσσα, μετέχει επίσης στο φαινόμενο που μελετά.
Εννοείται, γιατί κι εκείνος είναι ομιλητής που έχει μια ιδεολογία. Κι εκείνος μπορεί να κατηγορηθεί ότι ρυθμίζει με τη δική του έννοια. Ακόμα και η απορρύθμιση μπορεί να πει κάποιος ότι είναι ένα είδος ρύθμισης. Κατά τη δική μου κρίση, πάντως, δεν υπάρχει γλωσσική αστυνομία. Συμφωνεί και η σύγχρονη γλωσσολογία με αυτό.

Για μένα το μεγάλο πρόβλημα είναι το τι γίνεται στη γλωσσική εκπαίδευση στο σχολείο. Εκεί είναι το μεγάλο στοίχημα, το οποίο μέχρι τώρα έχει χαθεί, γιατί εμείς, ως γλωσσολόγοι, θα θέλαμε στο σχολείο οι μαθητές να αποκτούν αυτό που ονομάζεται γλωσσική επίγνωση. Γνωρίζεις τη γλώσσα σου και στο σχολείο έρχεσαι για να μάθεις γι’ αυτή. Κι εκεί πέρα πρέπει να μάθεις ιστορία της γλώσσας, τη σχέση της γλώσσας σου με τις άλλες γλώσσες, να μάθεις τη γλωσσική ποικιλία – αυτά που λέγαμε για τις διαλέκτους.

Και γενικά πρέπει να μάθεις ότι η γλώσσα σου δεν είναι ανώτερη από τις άλλες γλώσσες, ούτε και υποδεέστερη. Ακόμα και μια γλώσσα που μιλά μια μικρή φυλή της Αφρικής είναι εξίσου σημαντική με τη δική σου. Εξάλλου, αν βρεθεί κανείς μόλις γεννηθεί σε μια καλύβα στην Αφρική, θα μάθει ως μητρική την γλώσσα που μιλιέται εκεί.

Advertisement

122 Σχόλια προς “«Όταν δανείζεσαι μια αγγλική λέξη δεν την προφέρεις όπως ο Άγγλος» (συνέντευξη του Γιώργου Ξυδόπουλου)”

  1. basmag said

    η λογική λέει ότι όταν εισάγεται μια ξένη λέξη στη γλώσσα μας πρέπει, την ίδια στιγμή, να υποταχθεί στο φωνολογικό, γραμματικό και συντακτικό σύστημά της. Έτσι είναι πιο σωστό να λέμε «τα στυλά» ή «οι στυλοί» παρά «τα στυλό»…

  2. Πουλ-πουλ said

    Καλημέρα
    Σην Κόνερυ λοιπόν, μέχρι να παγώσει η κόλαση.

  3. Πολύ ενδιαφέρον. Με καλημέρες.

  4. >>— Θα έπρεπε να διδάσκουμε στα παιδιά τις ντόπιες διαλέκτους;
    Αυτό μπορεί και πρέπει να γίνεται στο σχολείο. Αν μάλιστα το σχολείο…

    Ενδιαφέρον σημείο. Και μάλιστα να προσθέσουμε πως όταν υπάρχει ζωντανή διάλεκτος σε μια περιοχή, μπορεί να αξιοποιηθεί από το σχολείο για υποδειγματικές γλωσσικές-παιδαγωγικές έρευνες που θα έκαναν τα παιδιά με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού.

  5. Πουλ-πουλ said

    2.
    Και Κολούμπια, για να μην ξεχνιόμαστε.

  6. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Πολύ καλό, στον σκληρό πυρήνα της θεματολογίας του ιστολογίου του σημερινό, βρίσκω.
    Γελάω πολύ που με μαλώνουν τα παιδιά μου που λέω «τα παλτά»: «Ξένη λέξη! Δεν κλίνεται ρε μπαμπά!», ενώ την ίδια στιγμή λένε «θα σκιπάρω το απογευματινό μάθημα, δε μπορώ να ξανακατεβαίνω στη σχολή!». Όταν συνειδητοποιούν εύκολα τον «κανόνα», τον εφαρμόζουν, όταν αφήνουν το αισθητήριό τους να δουλέψει, δουλεύει…

  7. Καλημέρα,
    Τα παλτό είναι πιο απλά. Για σκέψου που βλέπω της Μαρία κλπ γιατί είναι Ιταλίδα (π.χ.) Μαρία κι όχι Ελληνίδα!

  8. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    2# Ο Κόνερης, του Κόνερη παρακαλώ. Όπως η Νικόλ Κιντμάνοβα που είχα δει σε μια αφίσα στην Πράγα.

  9. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    7 Ωστε σε διορθώνουν; Οι δικές μου τα κλίνουν τα παλτά.

    9 Στα τσέχικα όλα τα θηλυκά ξένα επώνυμα αποκτούν το -οβα, αλλά τ’ αρσενικά μένουν ως έχουν

  10. Κι η δικιά μου κόρη λέει τα παλτό, προς μεγάλη μου έκπληξη.

  11. Πώς έχει περάσει αυτό το «ξένη λέξη, άρα δεν κλίνεται» στο σχολείο, με τη μεταπολίτευση, είναι φοβερό. Τόσες και τόσες ξένες λέξεις έχουν ενταχθεί, ανά τους αιώνες, μια χαρά στο κλιτικό μας σύστημα.

  12. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    7, στο σχολείο, στην εγκύκλιο εκπαίδευση, ξέρουμε τί προβλέπεται/διδάσκεται για το θέμα;
    Έτσι, (καρα)χοντρικά, «δεν κλίνονται οι ξένες λέξεις;

    10 >>Οι δικές μου τα κλίνουν τα παλτά.
    ο δικός μου είπε και τα ταξιά (ρώτησε πχ προχθες, αν θα απεργήσουν κι αυτά)

  13. greggan193 said

    Θέλω να επισημάνω κάτι που είπε και πρέπει να μείνει, επειδή είναι σημαντικό στη φιλοσοφία της γλώσσας: «Γνωρίζεις τη γλώσσα σου και στο σχολείο έρχεσαι για να μάθεις γι’ αυτή». Πολύ σωστό, γλώσσα ξέρεις, την έμαθες (το παράδειγμα του ιερού Αυγουστίνου που αναφέρει ο Βίτγκενσταϊν στις «Φιλοσοφικές έρευνες» – αν θυμάμαι καλά) από το σπίτι, από τον χώρο και τον τόπο που ζεις. Το παιδί ξέρει τη Γλώσσα (με κεφαλαίο επειδή είναι αυτή που έμαθες από όταν γεννήθηκες), στο σχολείο πάει να μάθει ΓΙΑ τη γλώσσα. Ένα παράδειγμα: Αν πάω στην Αγγλία θα πρέπει να συνηθίσω να οδηγώ από την αντίθετη πλευρά, πολλοί μάλιστα πηγαίνουν και σε σχολή οδηγών για καμιά βδομάδα μέχρι να συνηθίσουν. Αυτό που κάνω με τον δάσκαλο δεν είναι να μάθω να οδηγώ, αλλά να μάθω να οδηγώ αριστερά. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με το σχολείο. Ο Τσόμσκι ωστόσο δεν μίλησε απλώς για προδιάθεση, μίλησε για έμφυτη γλώσσα, κάτι που απορρίπτω προσωπικά. Πιστεύω ότι το παιδί αποκτά γλώσσα μέσα από το σπίτι, παρακολουθώντας τους μεγάλους (όπως έλεγε ο Αυγουστίνος), στο σχολείο πας να μάθεις για τους κανόνες της, τη γραμματική της, δηλ. τον κανονιστικό τρόπο με τον οποίον τη χρησιμοποιείς, διότι αυτά τα λες μεν, αλλά δεν ξέρεις γιατί. Λες -μικρό παιδί ακόμη- «εγώ παίζω» και απευθυνόμενος στο άλλο μικρό αδελφάκι σου λες «εσύ παίζεις». Τα λες, τα έχεις μάθει, αλλά δεν ξέρεις από κλίση και γιατί διαφέρουν. Ε, αυτά πας να μάθεις στο σχολείο. Άλλο ένα παράδειγμα είναι αυτό της ξένης γλώσσας: Γλώσσα ξέρεις,ξέρεις να μιλάς, δεν πας στο φροντιστήριο να μάθεις Γλώσσα από την αρχή, αλλά τον τρόπο με τον οποίον οι άλλοι χρησιμοποιούν τη Γλώσσα τους.

  14. Κιγκέρι said

    Είδα πρόσφατα μια ταμπέλα «Σίδερα Μπετού» και χτες, που λέγαμε για το καραγιαπί, θυμήθηκα ότι υπάρχει και η έκφραση «το σπίτι είναι στα μπετά» και δεν μπόρεσα να μην κρυφογελάσω στη σκέψη ότι, όσο κάποιοι ασχολούνται με τα παλτό και τα τσίρκο, το μπετό τούς την έκανε τη δουλειά!

  15. sarant said

    15 Πράγματι δεν νομίζω πως υπάρχει κανείς που θα πει «είναι στα μπετό(ν)»

  16. 7 Λένε άραγε και οι μπαμπά μας; 🙂

  17. Νέο Kid said

    Στην ποδοσφαιρική διάλεκτο πάντως, αν κάποιος πει ότι ο Μαρσέλο και ο Χάμες είναι παλτώ (αντί για παλτά) θα φάει μάπες!

  18. 14 «το παιδί αποκτά γλώσσα μέσα από το σπίτι, παρακολουθώντας τους μεγάλους» Σωστό. Στο διπλανό μου σπίτι ο μπαμπάς ήταν Έλληνας και μιλούσε στο γιο του ελληνικά ενώ η μαμά ξένη και του μιλούσε γερμανικά. Το παιδί είχε μάθει να συνεννοείται και με τους δυο μια χαρά (και να ξεχωρίζει σε ποιον μιλούσε και ποια γλώσσα χρησιμοποιούσε). Το ζευγάρι μεταξύ τους μίλαγαν αγγλικά. Και κάποια στιγμή έκπληκτοι ακούνε το μικρό να τους μιλάει στα αγγλικά. Που όχι μόνο δεν του είχαν διδάξει – μάθει αλλά τα χρησιμοποιούσαν και για να μην τους καταλαβαίνει!
    (Παρόμοιες ιστορίες πολλές από Έλληνες πρόσφυγες ή στην Τουρκία με ελληνικά και τούρκικα – αλλά εκεί παίζαν δυο γλώσσες).

  19. Reblogged στις anastasiakalantzi59.

  20. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    15.
    Σκέψου να απευθυνθείς σε κάποιο συνεργείο κτιστάδων, ηλεκτρολόγων κ.λπ.
    λέγοντας «η οικοδομή είναι στα μπετόν…». Θα γελάνε ως και τα …μπετά!

    7, 11 κε
    Πάντως, τώρα τελευταία, κι εμένα η μια από τις κόρες μου λέει «τα παλτό».
    Κάποια κατάλληλη στιγμή θα της το συζητήσω –γιατί αυτόν τον καιρό τρέχει…

    Κάτι μου λέει ότι πίσω απ’ αυτή την έξαρση υπάρχει η επίδραση κάποιου ή κάποιων οίκων μόδας, ιντερνετικών μαγαζιών γυναικείων ρούχων κ.τ.ό. που έχουν υιοθετήσει αυτή την έκφραση – που ακούγεται πιο … γκλάμουρ.

  21. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Το παλτό – τα παλτά ΟΚ
    Το μαντώ – ??

  22. sarant said

    18 Ο Μαρτσέλο είναι πατατούκα, βαρύ παλτό με γούνα.

  23. ΓιώργοςΜ said

    22 Απλό δεν είναι; Το μαντώ, τα μαντείς, τα μαντεί, τα μαντούμε….
    Στο θηλυκό πάντως έχουμε ξεκαθαρίσει το θέμα, η Μαντώ της Μαντούς κλπ.

  24. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    24# Αντιπαρέρχομαι την ειρωνεία σου και προχωρώ στην επόμενη ερώτηση για να δω αν θα πας μετεξ για Σεπτέμβρη ή θα μείνεις στην ίδια τάξη, ανεπίδεκτε:
    Το λαντώ – ??
    Και βέβαια το πάγιο ερώτημά μου:
    Αν της Χιροσίμας ΟΚ – Τότε του Ναγκασακ??
    Χίαρ άι γουόντ γιου κραμπ…

  25. Mitsi Vrasi said

    25. Μπαίνω και σφήνα.
    Το Ναγκασάκι σαν το σακάκι, βέβαια. Γνωστότατο.

  26. xar said

    @ «Αν της Χιροσίμας ΟΚ – Τότε του Ναγκασακ??»
    Έχουμε ξεκαθαρίσει πώς κλίνεται το Μοναστηράκι και μας έμεινε το Ναγκασάκι;

    Αν του Μοναστηρακίου OK τότε του Ναγκασακίου επίσης OK (λέω εγώ).

  27. ΓΤ said

    Αδιαφορώντας εάν κατηγορηθώ για κανιβαλισμό, απολάμβανα μοσχαρόσουπα.

    Δικηγόρος οξυζεναρισμένη, που λύνει και δένει, με έναν στόμφο παλαιάς κοπής και αργό συλλαβισμό, εξηγούσε στη φίλη της μια ιδιάζουσα περίπτωση και το πώς τα κατάφερε, φροντίζοντας ασφαλώς ώστε όλοι οι θαμώνες να γίνουν κοινωνοί του άθλου. Σπεύδω να πω ότι το αποσταγματικό καθωσπρέπει της ύπαρξής της συμπυκνώνεται παραδειγματικά στον χειρισμό του μαχαιροπίρουνου: κάτι ανάμεσα σε πιρουέτα διαβήτη, βελονάκι γιαγιάς και αβροδάχτυλη πένα MontBlanc που επικυρώνει καταλυτικά έγγραφα βαρύτητας αρχηγού κράτους προς φιλοτέχνηση βλωμού.

    Αγκομαχώ από τον στόμφο, θέλω να μην ακούσω, αλλά, αφενός, έχουν περάσει χιλιάδες χρόνια από τότε που το ομηρικό μώλυ ήταν μια κάποια λύσις, αφετέρου η αστική μου ευγένεια δεν μου επιτρέπει να ρουφήξω τη σούπα με σκοπό να σπάσω το φράγμα του ήχου.

    -Μα πώς το πέτυχες αυτό;
    -Έχω το μάgικ ταch!

    H κοινωνία είναι σκληρή, γεμάτη κτήνη. Σε κάθε μου βήμα ζω την αποθηρίωση.

    Κανείς δεν βρέθηκε να μου πετάξει ένα σωσίβιο. Κι αν αρκετοί άνθρωποι πνίγονται σε μια κουταλιά νερό, εγώ, πνίγοντας το γέλιο μου, πνίγηκα σε μια κουταλιά μοσχαρόσουπα…

  28. xar said

    «Σήμερα ζητούν από τα παιδιά στο σχολείο ουσιαστικά να πάψουν να επικοινωνούν όπως επικοινωνούσαν και να αρχίσουν να επικοινωνούν σε κάτι το οποίο δεν κατανοούν.»

    Και όχι μόνο από τα παιδιά στο σχολείο. Π.χ. από σημερινό άρθρο από την Καθημερινή για ενημέρωση των αναγνωστών:
    «Ο μεσαίος χώρος, με μήκος πλευράς 7.40μ, οριοθετείται από μαρμάρινους λιθοπλίνθους εν είδει στυλοβάτη, με εντορμίες στην άνω επιφάνειά τους για την ένθεση κιγκλιδώματος ή θωρακίων.»

    https://www.kathimerini.gr/culture/562130293/archaiotites-ton-ysteron-romaikon-chronon-apokalyfthikan-stin-plateia-theatroy/

    Φαντάζεστε την ίδια πληροφορία δημοσιευμένη π.χ. στον Guardian ή στον Independent να δίνεται με τόσο σκληρή τζάργκον, λες και απευθύνεται σε αρχαιολόγους μόνο;

  29. Pedis said

    Ποιος κανόνας;

    το χαρακίρι, του χαρακιρίου … τα χαρακίρια (σωστά Χτήνε;)

    το μακαρόνι, του μακαρονιού … τα μακαρόνια (ΟΚ)

    το σπαγγέτι, του σπαγγετιού … τα σπαγγέτια ?

    η μπεσαμέλ(α), της μπεσαμέλας, … οι μπεσαμέλες ?

    το τρακτέρ(ι), του τρακτεριού, … τα τρακτέρια ?

    το φενγκσούι, του φενγκσουγιού… τα φενγκσούγια ?

    το σακβουαγιάζ, … τα σακβουαγιάζια ?

    το μπαγκάζι, … τα μπαγκάζια.

    η σως, της σωσός, … οι σώσες ?

    😎

  30. sarant said

    30 Ο κανονας λέει ότι όσες δάνειες λέξεις έχουν ενταχθεί στο τυπικό της ελληνικής καταρχήν κλίνονται. Έτσι το μακαρόνι κλίνεται, το μπαγκάζι τα μπαγκάζια κλίνονται, το τραχτερι κλίνεται αν το πούμε έτσι, «να τα κάνουμε τραχτέρια να οργώνουμε τη γης» ενώ μένει άκλιτο αν μείνει τρακτέρ. Το σπαγγέτι κανονικά κλίνεται. Το χαρακίρι όχι, λόγω εξωτισμού.

    29 Έχουμε ξανασυζητήσει για τη σκληρή τζαργκόν των αρχαιολόγων!

  31. sarant said

    29-31 Πάντως, το λεξικό του Μπαμπι έχει την εντορμία.

  32. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    22 >>Το μαντώ – ??
    Μαντούς! 🙂 (με διαολίζουν τα αγγλικά ερωτηματικά)

    Του μπετού λένε και οι δυο μηχανικοί του σπιτιού (εντός και εκτός σπιτιού 🙂 )

  33. ΓιώργοςΜ said

    25 Τσάλεντζ αξέπτεντ.
    Έχω ντρίμπλα έτοιμη: Το μαντώ και το λαντώ με το ισχύον σύστημα απλογραφούνται (μαντό, λαντό) κι έτσι κλίνονται όπως και τα παλτά (θεωρητικά).
    Βέβαια το μαντό/ώ το θυμάμαι άκλιτο στην καθομιλουμένη, ενώ το λαντό/ώ δεν ξέρω να το ξεχωρίσω από τις άλλες άμαξες (αλλά ξέρω πως είναι ιππήλατον όχημα), κάποιοι ίσως να μην ξέρουν ούτε κι αυτό, οπότε τι να πιάσουμε την κλίση…
    Δη κραμπ ντανσεντ σιρτάκι ον δη κόουλς σαξέσφουλι… 😛

  34. freierdenker said

    Ενδιαφέρον άρθρο, ο Γιώργος Ξυδόπουλος μίλησε νομίζω ωραία. Αλλά οι γλωσσολόγοι βάζουν την γλώσσα στο επίκεντρο, αντί να την βλέπουν σαν κάτι ενδιάμεσο μεταξύ κάποιου που θέλει να πει ή να δείξει κάτι, και κάποιου που θα αντιληφθεί κάτι. Φυσιολογικό αυτό, αλλιώς θα ήταν επικοινωνιολόγοι.

    Όταν κάποιος χρησιμοποιεί έναν αγγλισμό (σε λεξικό, γραμματική ή συντακτικό) μπορεί.να το κάνει ασυναίσθητα, ή για να δηλώσει ένα χαρακτηριστικό του, π.χ. είμαι προχώ. Ο άλλος μπορεί να το δεχτεί αυτό, ή να μην το δεχτεί. Στην δεύτερη περίπτωση μπορεί να τον θεωρήσει έναν ανόητο που χωρίς να το καταλαβαίνει αποκαλύπτει την ξιπασιά του, ή να νομίσει ότι ο άλλος του κάνει σπάσιμο.

    Παρεμπιπτόντως, αν ερμηνεύσουμε την χρήση ενός αγγλισμού ως εκδήλωση ανοησίας αντί για πρόκληση, μπορεί να τσατιστούμε ακόμα περισσότερο, ίσως λόγω ενός ενδόμυχου φόβου ότι ο άλλος μπορεί να τα έχει καλά με τον εαυτό του.

    Τις περισσότερες φορές βέβαια ο άλλος, συνειδητά ή ασυνείδητα, εκφράζει κάποια στιγμιαία του κατάσταση (κέφι, βαρεμάρα, ενόχληση) παρά κάποιο μόνιμο χαρακτηριστικό. Η επικοινωνία δεν είναι εύκολη υπόθεση.

  35. # 11

    Εμένα, ευτυχώς, η κόρη μου έχει μόνο ένα …

  36. @ 25 ΣτοΔγιαλοΧτηνος

    >>Αν της Χιροσίμας ΟΚ – Τότε του Ναγκασακ??

    Ναι αλλά τίθεται και το ζήτημα γιατί η επιλογή ΤΟ Ναγκασάκι (όπως ΤΟ Ναϊρόμπι).
    Αφού είναι πόλη, είναι σωστότερο η Ναγκασάκη, της Ναγκασάκης.
    Είχα ακούσει την Ναϊρόμπη από ντόπιους Έλληνες.

  37. Σε μας που μάθαμε πουτήρ, χερ, μαχαίρ,
    το χαρακίρ(ι) κλίνεται μια χαρά.
    Τα χαρακίρια, απ’ το χαρακίρ(ι) κ.λπ.

  38. ΓιώργοςΜ said

    Τόσες ώρες ένα shοκολατάκι δεν πήραμε…

  39. Anasto said

    Καλησπέρα σας,

    Πάντως ο κύριος Ξυδόπουλος, μια χαρά είπε «…εμείς ως boomers…» (τουλάχιστον αυτό γράφτηκε) και την έκλινε την αγγλική λέξη με την αγγλική κλίση.

    Και μια ταπεινή απορία. Γιατί τζαργκόν Νικοκύρη; Δεν είναι τζάργκον αν την πάρεις από τα Χάροντς ή ζαργκόν αν την πάρεις από τη Λαφαγέτ;

  40. sarant said

    40 Nαι, αλλά το άφησε στα ξένα, δεν έγραψε μπούμερς.

    Για το τζάργκον, καλά λες.

  41. xar said

    @31 «Έχουμε ξανασυζητήσει για τη σκληρή τζαργκόν των αρχαιολόγων!»

    Το ξέρω, αλλά αυτό που θέλω να πω δεν περιορίζεται στους αρχαιολόγους (συγνώμη αν δεν ήμουν σαφής). Έχουμε ένα σχολείο που εκπαιδεύει τα παιδιά ότι αν θέλουν να εκφράζονται καλά πρέπει να εκφράζονται πιο λόγια (κατάλοιπο από τη διδασκαλία της καθαρεύουσας;). Αυτό οδηγεί σε μια σχιζοειδή στάση απέναντι στη γλώσσα, με τους ανθρώπους να νιώθουν ότι πρέπει να τα λένε πιο επίσημα όταν δεν απευθύνονται στους οικείους τους ή όταν έχουν μεγάλο ακροατήριο. Ακραίο ίσως παράδειγμα είναι οι αρχαιολόγοι, αλλά το ίδιο κάνουν λίγο-πολύ όλοι (γιατροί, δικηγόροι, δημοσιογράφοι, τηλεπαρουσιαστές κτλ., ακόμα και πολλοί «λαικοί» άνθρωποι όταν τους παίρνουν συνέντευξη στον δρόμο). Και ακριβώς επειδή δεν μιλάνε στη φυσική τους γλώσσα (αυτή που πρωτοέμαθαν στο σπίτι με τα οικεία πρόσωπά τους), προκύπτουν γλωσσικές αστοχίες και γκάφες, ιδίως κατά τη μετάδοση των πληροφοριών παραπέρα. Καλό για τα μεζεδάκια του Σαββάτου, κακό για τη συνεννόησή μας!

    Προφανώς δεν εννοώ ότι αυτό είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο – συμβαίνει μάλλον σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες – αλλά νομίζω ότι στην Ελλάδα είναι κάπως πιο έντονο.

  42. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    25# Προς όλους: Μπράβι (=φτου σας ρε😜🤪). Κερδίσατε σουκού σε μονάστερη πανσιόν του Ελσινκιού. Ή του Ναϊρομπιού αν σας αρέσουν οι αραπίνες λάγνες θουκύργιε.
    Σοβαρά τώρα, θεωρώ το ζήτημα άλυτο. Αφού η τρισχιλιετής έχει τόση πλαστικότητα που καμμιά φορά (κατ’ εμέ) καταρρέει ακαλαίσθητα το πράμα, κατά περίπτωση νομίζω πρέπει να μπαίνει και το προσωπικό γλωσσικό αισθητήριο. Θα σας συμβούλευα να ακολουθήσετε το δικό μου που είναι αλάνθαστο 😜🤪 Δε θα σας χρεώσω, τζάμπα είναι.

    33>> με διαολίζουν τα αγγλικά ερωτηματικά
    Γιατί παρακαλώ????????????????????

    31# Νικοκύρη, σοβαρά, γιατί το χαρακίρι πάσχει από εξωτισμό ενώ η Χιροσίμα όχι? Μη σου πω δλδ πως το χ. λέγεται καθημερινά περισσότερο από τη Χ.

  43. «ο γλωσσολόγος Γιώργος Ξυδόπουλος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών, στη Lifo και στον Δημήτρη Λαμπράκη». Αγνοούσα ότι η Λάιφο κ ο Δ. Λαμπράκης είναι εκπαιδευτικά ιδρυματα.

  44. Yiannis KYRiakides said

    30, 31
    δεν ξερω σε αλλες διαλεκτους, αλλά στην Κυπρο εχουμε περισσοτερη ευκολια να ελληνοποιησουμε ξενες λεξεις, πχ.
    tractor -> το τράχτορ ή το τράχτον, του τράχτου, τα τράχτα
    concrete -> το κουγκρίν, του κουγκριού, τα κουγκριά (με …πολυ ενρινο νγκ)
    -και παράγωγα, οπως κούγκρενος=μπετονένιος, κουγκριομηχανή=μπετονιερα (η μικρη που στηνεται στο γιαπί, οχι το οχημα)

  45. sarant said

    44 Συνέντευξη που έδωσε …..

  46. aerosol said

    #35
    «…μεταξύ κάποιου που θέλει να πει ή να δείξει κάτι, και κάποιου που θα αντιληφθεί κάτι»
    Αυτό είναι και το βασικό κριτήριο (σαφώς υποκειμενικό) για το πότε αποδεχόμαστε και το πότε μας ενοχλεί μια ιδιόμορφη λέξη: η υποκειμενική μας αντίληψη για το τι θέλει να δείξει ο ομιλών εκτός από το κυριολεκτικό νόημα της λέξης. Συμβαίνει ένα έντονο κοινωνικό παρασκήνιο που αντιλαμβάνεται ο καθένας μας με τελείως προσωπικούς, και εν τέλει συναισθηματικούς, κανόνες, τους οποίους μετά ενδύουμε με την πεποίθηση πως είναι «λογικοί».
    Κατόπιν τούτων, θα έλεγα πως:

    #1
    Η λογική δεν λέει τίποτα τέτοιο (περισσότερα από τον Σαρ στο #31). Αυτό είναι εκλογίκευση μιας προειλλημένης προσωπικής απόφασης/προτίμησης.

    #2
    Μετά χαράς! Αλλά δεν προκύπτει από κάτι εξελληνισμένο. Ήταν κυρίαρχο για χρόνια, και μετά (άβυσσος η ψυχή των γλωσσικών προτιμήσεων) η ορθή Αγγλική προφορά έκανε τόση εντύπωση εδώ που το Σην έπαθε Πασόκ και έμεινε εκτός κυβέρνησης, ενώ πήρε την εξουσία το Σον. Πλέον πιο ενταγμένο στη γλώσσα είναι το νεότερο. Η προτίμηση Σην δεν ενισχύεται από κάποια λογική ή κανόνα. Είναι μια -σεβαστή- προσωπική προτίμηση, βασισμένη στην ηλικία και τις προσλαμβάνουσες.

    #37
    Δεν υπάρχει το «αφού είναι πόλη, είναι σωστότερο η…». Δεν υφίσταται τέτοια λογική, κριτήριο ή κανόνας στην ελληνική γλώσσα. Μια προσωπική αίσθηση είναι, που δεν συνάδει με τις τάσεις της γλώσσας μας να αποφασίζει πως κάποιες πόλεις ονομάζονται με το ουδέτερο.

  47. aerosol said

    Προσοχή:
    Άλλο τα λαντά, άλλο τα Λάντα!

    Επιπλέον:
    #28
    «H κοινωνία είναι σκληρή, γεμάτη κτήνη. Σε κάθε μου βήμα ζω την αποθηρίωση.»
    Ετς! Καθόμαστε κι ανεχόμαστε εδώ μέσα και τον κύριο ΣτοΔγιάολο. Κελ ντακαντάνς…

  48. 23,
    Παλτουδιά, να κλίνεται σίγουρα

  49. 25/26/27,
    Σαφώς.
    Εναλλακτικά και η τρίπλα που αποφεύγει το υποκοριστικό στην γενική,
    πχ γκαζάκι>γκαζιού,
    οπότε
    Ναγκασάκι>Ναγκασιού

  50. Αντώνης said

    @31, 42 Όσον αφορά τη δύσκολη τζάργκον (ή ζαργκόν) των αρχαιολόγων κ. ά.:
    Η υπόθεσή μου είναι πως κάθε ειδικευμένος τομέας, είτε αυτός είναι αρχαιολογία είτε ιατρική είτε αεροναυπηγική, χρειάζεται ειδικευμένο και επακριβές λεξιλόγιο για να υπάρχει συνεννόηση (ο χειρούργος πρέπει να ξέρει πού ακριβώς θα βάλει το νυστέρι του, όχι απλώς «λίγο δεξιότερα από τον αφαλό»). Μας σοκάρει η αρχαιολογική ορολογία γιατί μ’ αυτήν ερχόμαστε αντιμέτωποι όταν επισκεπτόμαστε το μουσείο. Φαντάζομαι πως εξίσου θα παραξενευόμασταν ακούγοντας διάλογο αστροφυσικών. Το ότι η ειδικευμένη ορολογία είναι (ή μοιάζει) «καθαρευουσιάνικη» οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, αφενός μεν, στο ότι, σε πολλούς τομείς, καθιερώθηκε σε παλιότερες εποχές, όταν η γλώσσα της επιστήμης ήταν, αναγκαστικά, η καθαρεύουσα και, αφετέρου, στο ότι η εξειδικευμένη γλώσσα δεν υπόκειται στην ίδια τριβή και δαρβινική εξελικτική πίεση όπως η καθημερινή μας γλώσσα.

  51. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το «Βουνί» της Λουίζα Παπαλοΐζου
    https://www.lifo.gr/culture/vivlio/apo-gkiak-sto-opa-opa-mplatimoi-i-logotehnia-tis-ntopiolalias
    (Το πρόσεξα χθες που προσθέσατε εδώ το λινκ, -αλλά σε ποιο νήμα; 🙂 😦 )

    43β Μου φαίνεται ανάλογη περίπτωση με το choκολατάκι. Μια αναίτια σφήνα (δρεπανάκι για την ακρίβεια) απ΄άλλη γλώσσα 🙂

    (Τα) λαντώ, ρεσώ, κασπώ, πανώ, ταμπλώ, ριντώ, σκαμπώ/και σκαμπά όμως -κατά τα …σκαμνιά υποθέτω 🙂
    και το καρώ …δίμουρο :).

  52. 30, 31,
    Το σπαγγέτι το λέγανε σπαγέτο οι δικοί μου (Αχαΐα) και το κλίνανε κανονικά.

  53. Theo said

    Για την «Ίσκρα» η Μαλαματίνα είναι ξένη λέξη, μη ενταγμένη στο κλιτικό μας σύστημα:
    Αγωνιστική Αλληλεγγύη από Λαφαζάνη-Φλαμιάτο-Καλεάδη-Τάτση στους ήρωες απεργούς της Μαλαματίνα

  54. xar said

    @42
    Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι αρχαιολόγοι ή οι άλλοι επαγγελματίες έχουν τη δική τους εξειδικευμένη διάλεκτο, αυτή καλώς υπάρχει για να συνεννοούνται με ακρίβεια και οικονομία οι ειδικοί μεταξύ τους. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουν αίσθηση σε ποιον απευθύνονται και ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να μεταφέρουν την πληροφορία που θέλουν στον εκάστοτε αποδέκτη. Αλλιώς (πρέπει να) μιλάει ο ειδικός στους ειδικούς, αλλιώς σε ένα γενικό ακροατήριο, αλλιώς αν μιλάει σε παιδιά. Το ίδιο ισχύει για τον δημοσιογράφο που μεταφέρει πληροφορία από π.χ. ένα επιστημονικό περιοδικό ή συνέδριο.
    Η παράλειψη της τροποποίησης του λεξιλογίου, του ύφους κτλ. ανάλογα με τους αποδέκτες του μηνύματος απλά δυσχεραίνει την επικοινωνία (και στο παράδειγμα των αρχαιολόγων καθιστά το αντικείμενο της επιστήμης τους λιγότερο προσβάσιμο).

  55. xar said

    Ουπς! @42 -> @51

  56. 40 – 41 Δεν είναι το μόνο λατινογραμμένο…

  57. Αντώνης said

    @56.
    Έχεις δίκιο, δική μου παράλειψη. Όπως ο γιατρός εξηγεί την πάθησή σου, σ’ εσένα μεν σε «καθημερινά» ελληνικά, στους συναδέλφους του δε σε ειδικευμένη γλώσσα (οι εξ υμών γιατροί ας με διορθώσουν), έτσι θα έπρεπε να αντιμετωπίζουν το κοινό τους και οι αρχαιολόγοι και οι λοιποί επιστήμονες και, βεβαίως, οι δημοσιογράφοι.

  58. 48# Τελέρε ακάθαρμα? Εμ δε σας αρέσει που είσαστε γεμάτοι κτήνη, εμ έχετε κάποιον που τα διώχνει και λες κι από πάνω πως τον ανέχεστε? Ρε θα πάρω τα πισινά μου ποδάρια και θα φύγω, να δω τα χαΐρια σας μετά, αχάριστοι…
    (τραγματίστηκι ου ψυχισμός μ’).

  59. freierdenker said

    Δυσκολεύομαι να δεχτώ αυτό που λέει ο Ξυδόπουλος για τα καλιαρντά, ότι ο σκοπός τους δηλαδή ήταν να μην καταλαβαίνουν οι έξω. Διότι φαντάζομαι ότι και μισή πρόταση να έλεγες στα καλιαρντά, αμέσως θα καταλάβαιναν οι άλλοι ότι είσαι τοιούτος.

    Όταν ακούς δυο άτομα να συνεννοούνται με τον δικό τους, άγνωστο σε εσένα κώδικα, τότε ναι από την δική σου οπτική η λειτουργία του κώδικα είναι ο αποκλεισμός σου. Για αυτούς όμως που επικοινωνούν ο κώδικας είναι εργαλείο προσέγγισης, εμείς είμαστε εντός και οι άλλοι είναι έξω.

    Ο Λεξ χρησιμοποιεί «καλιαρντά» του στυλ τσιπάπου για τα παπούτσια ή ξιάμα για το αμάξι. Προφανώς δεν το κάνει για να μην καταλαβαίνουν οι αμύητοι, ούτε νομίζω για να προσεγγίσει τους μυημένους. Αλλά με την χρήση ενός τέτοιου κώδικα υποδηλώνει την ύπαρξη ενός εντός και ενός εκτός, που τα οριοθετεί μεταξύ άλλων και η γνώση/χρήση του κώδικα.

  60. LandS said

    Για να εστιάζουμε στους υπαρκτούς πληθυντικούς και να μη κάνουμε κατασκευές έτσι για την πλάκα ή για να πουλήσουμε πνεύμα.
    Πόσες φορές θα χρειαστεί να πούμε τη λέξη χαρακίρι στο πληθυντικό; Είδος αυτοκτονίας είναι. Δεν λέμε πολλές αυτοκτονίες γίνονται με απαγχονισμούς.

  61. Ιουλία said

    Έχω παρατηρήσει πάντως ότι τα πολύ νέα παιδιά, τύπου 13-17 επειδή ακούνε πιο πολλά αγγλικά από ότι εμείς μιμούνται πιο πολύ την αγγλική ή μάλλον αμερικανική προφορά. Πχ τονίζουν τις λέξεις στην παραληγουσα λένε «τίκτοκ» ή «πόπκορν» ή «γουάτσαπ» και μάλιστα τους φαίνεται αστείο ή λάθος ή δεν καταλαβαίνουν καν τι λες αν πεις «τικ-τοκ», «ποπ-κορν» τονίζοντας και τις δύο λεξεις. Άρα και ότι οι αγγλικές λέξεις στα ελληνικά προφέρονται ελληνικά σχετικό είναι, θα δούμε αν θα ίσχυσει στο μέλλον που θα είναι όλο και μεγαλύτερη η ακουστική έκθεση στην αγγλική.

  62. sarant said

    62 Kαλώς ήρθατε. Ενδιαφέρουσα παρατήρηση!

  63. LandS said

    Πέρα από ακλισιές ή κλίσεις με τον αγγλικό τρόπο μου φέρνουν δυσφορία οι μεταφράσεις αγγλικών ιδιωματισμών ή/και συντακτικών δομών, ακόμα και όταν λέξη προς λέξη γίνεται σωστά.
    Για το «θα σε πάρω πίσω» έχω ξαναπεί. Τα τελευταία χρόνια σε μια διαφήμιση ακούγεται «πώς θα με κρατήσω δυνατή;». Θα κρατηθώ μανίτσαμ. Σε μένα θάλεγες «πώς θα σε κρατήσεις δυνατό»;

  64. aerosol said

    #64
    Πες το της, να σταθεί διορθωμένη!

  65. LandS said

    62 Βέβαια, οι πιθανότητες είναι (εγώ το έγραψα το 64, το καίω άμα θέλω), τα ίδια παιδιά να λένε Νιούκαστλ και Κρίστμας.

    Γενική Αρχή: Αν δεν είστε φυσικοί ομιλητές αγγλικής μη προσπαθήσετε να μιλήσετε σαν φυσικοί ομιλητές.
    Παράδειγμα: https://www.youtube.com/watch?v=qfCsiF80TX0

  66. LandS said

    65 🙂

  67. michaeltz said

    Καλησπέρα

    «Το θέμα της προφοράς των δανείων, που διάλεξε να το τονίσει ο δημοσιογράφος…»
    Δεν είναι πλεονασμός το «το»;

    Γιατί δεν θεωρούμε σωστό ότι η επιστημονική ορολογία είναι απαραίτητη στον καλλιεργημένο άνθρωπο; Δεν πρέπει οι μαθητές μας να μάθουν ότι στο μουσείο έχουμε προθήκες, και όχι βιτρίνες, ότι τα αντικείμενα που εκτίθενται δεν είναι πράγματα, αλλά εκθέματα, ότι οι αρχαιολόγοι δεν σκάβουν χαντάκια, αλλά ανασκαφικές τάφρους;

    Τι γνώμη έχετε για το πιο κάτω κείμενο; Αφορά ένα προτεινόμενο γλωσσικό παιχνίδι:
    «Φτιάχνουμε ανύπαρκτες λέξεις
    …Για παράδειγμα, η λέξη “Χειροποίητος” πόσες γραφές μπορεί να έχει; Όχι ανορθρόγραφες γραφές, ορθογραφημένες! Χοιροποίητος και Χηροποίητος είναι εναλλακτικές λέξεις που δεν υπάρχουν. Μήπως θα έπρεπε να εμπλουτίσουμε τη γλώσσα μας με αυτές; Γιατί ναι, γιατί όχι; Η λέξη χοιρομέρι, πώς θα μας φαινόταν γραμμένη ως χηρομέρι; Το χειρομέρι έχει λόγο ύπαρξης; Το χειράμαξο ως χηράμαξο ή χοιράμαξο; Η χηραποκευή σίγουρα, για το χοιραποσκευή μπορούμε να έχουμε επιφυλάξεις, αν και κάποιος προσπάθησε να περάσει λουκάνικα από το Τελωνείο ως ακριβώς χοιραποσκευές! Και το έγραψε κιόλας ο αθεόφοβος στο δελτίο εισόδου! Ο χοιροκίνητος είναι γλωσσικά απόλυτα αποδεκτή λέξη, γιατί δεν την χρησιμοποιούμε; Ο χηροκίνητος; Ο χοιροβοσκός ως χηροβοσκός; Ο κατάλογος για τις συγκεκριμένες λέξεις είναι μακρύς. Σηκωτός ή συκωτός; Θηρευτής ή θυρευτής; Οι λαθροθύρες δηλαδή πώς να είναι άραγε; Γιατί το τηλέφωνο με το οποίο επικοινωνούσαν οι κυνηγοί το ονομάζαμε γουόκι τόκι και όχι θηροτηλέφωνο;
    Πεδίον δόξης λαμπρόν για λεξιλάγνους! Και πολύ γέλιο στην τάξη!»

    «Επίσης, πρέπει να σου μάθω ότι η ορθογραφία είναι μια σύμβαση. Απλώς θα πρέπει να είσαι συνεπής στη χρήση και στην εφαρμογή της.»
    Δεν το κατάλαβα αυτό. Δεν είναι η ορθογραφία η ουσία και η ιστορία της λέξης; Δεν λέμε στα παιδιά ότι κάθε λέξη δεν είναι προϊόν σύμβασης, αλλά δηλωτική της Σημασίας της λέξης; Ή των εγκλιτικών παραλλαγών της; Δεν βάλαμε ποτέ τα παιδιά να παίξουν με φανταστικές λέξεις ώστε να κάνουμε το μάθημα πιο προσιτό, πιο παιδαγωγικό;

  68. Πουλ-πουλ said

    29
    Πάντως το άρθρο συνοδεύεται από φωτογραφία. Εξάλλου, την «εντορμία», την καταλαβαίνουμε μια χαρά, και από τα συμφραζόμενα. Βέβαια, θα συμφωνήσω, ότι οι «λιθόπλινθοι» ξενίζουν, αν δεν μπερδεύουν τους αμύητους.
    Ο ψευδοαρχαιολόγος υπηρεσίας

  69. leonicos said

    Διάβασα το άρθρο πολύ νωρίτερα, όταν τα σχόλια ήσαν ακόμα 30, αλλά για κάποιον λόγο δεν μπορεσα να σχολιάσω.

    Νομιζω ότι ο κ. Ξυδόπουλος παγιδεύτηκε από άχαρες και λίγο στημένες ερωτήσεις, και η συνέτευξη έχασε πολύ από αυτό.

    πχ — Άρα εσείς έχετε μια διαφορετική αντίληψη για τον ρόλο του γλωσσολόγου.

    ΑΠ. Ναι, ο γλωσσολόγος δεν βάζει κανόνες, δεν ρυθμίζει. Το αντικείμενο της δουλειάς του είναι η παρατήρηση, η περιγραφή και η ερμηνεία του γλωσσικού φαινομένου.

    — Μετέχοντας όμως στη γλώσσα, μετέχει επίσης στο φαινόμενο που μελετά.
    ΑΠ. Εννοείται, γιατί κι εκείνος είναι ομιλητής που έχει μια ιδεολογία.

    Οι ερωτήσεις τετριμμένες και οι απαντήσεις κοινότοπες.

    ΕΡ. Τι είναι οι αργκό και ποια η διαφορά τους από τις διαλέκτους;
    Δηλαδή ο δημοσιογράφος ζητάει να μάθει τη διαφορά;
    Κατ’ αρχήν η λέξη ‘διάλεκτος’ από μονη της δεν λέει τίποτα. Λεμε διάλεκτος της τάδε γλώσσας, οπότε σημαίνει απλώς ‘γλωσσική παραλλαγή᾿. Αλλά όλες οι μορφές μια γλώσσας είναι γλωσσικές παραλλαγές της. Μια γλώσσα αποτελείται από τις γλωσσικές παραλλαγές της, δηλαδή από το σύνολο των διαλέκτων της. Άρα και η αργκώ της ελληνικής και τα καλιαρντά των ελλήνων ομοφυλοφίλων είναι διάλεκτοι της ελληνικής γλώσσας.
    Από αυτές τις διαλέκτους ξεχωρίζουμε δύο. Τη μια τη λέμε /λένε ‘καλιαρντά’ και χρησιμοποιείται από τους ομοφυλοφίλους, και την άλλη αργκώ / σλανγκ και χρησιμοποιείται σε ειδικές περιστάσεις, που δεν μπορούν να προσδιοριστούν, διότι διαφέρουν για τον καθένα. Επίσης τα ‘καλιαρντά’ είναι των ελλήνων ομοφυλοφίλων. Αλλά ποιων ελλήνων; της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης ή της Καλαμάτας, διότι εξ όσων γνωρίζω τουλάχιστον, δεν υπάρχει ‘κανονιστική αρχή των καλιαρντών’ ούτε ‘καλιαρντική ακαδημία’ που θα εξασφάλιζε μια κάποια ιδιομορφία. Και ων ελλήνων ομοφυλοφίλων του πότε; Προφανώς τα προπολεμικα καλιαρντά διαφέρουν των μεταπολεμικών τουλάχιστον.

    Στην εποχή μου, στην Αθήνα, πριν γίνει η μαζική μετακίνηση προς το Ισραηλ ή την Αμερική, οι εβραίοι μιλούσαν λαντίνο. Η λαντίνο είχε έρθει με την εκδίωξή τους από τον Φερδινάνδο της Ισπανίας και είχε εξαπλωθεί σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στις αραβόφωνες περιοχές αντικατασταθηκε από τα αραβο-εβραϊκά. Αλλά στις υπόλοιπες διατηρηθηκε μέχρι σήμερα. Φυσικά, στους πέντε αιώνες που μιλιέται από τη Ρουμανία μέχρι την Κιλικία, έπαψε να είναι ενιαία. ἔμφάνισε κι αυτή διαλέκτους και ντοπιολαλιές, όπως κάθε γλώσσα.

    Επανέρχομαι στα ελληνικά. Ορισμένες παραλλαγές ή διάλεκτοι της ελληνικής γλώσσας μιλιούνται σε συγκεκριμένα γεωγραφικά σημεία, οπότε τα χαρακτηρίζουμε ντοπιολαλιές ή τοπικές διαλέκτους. Το πια είναι επίσημη ή όχι εξαρτήθηκε από εξωγλωσσικούς παράγοντες. Αν πρωτεύουσα της Ελλάδας γινόταν εξαρχής η Καρδίτσα, θα μιλούσαμε καρδιτσιώτικα, και θα λέγαμε τ’ αθηναίικα ντοπιολαλιά.

    Και όπως πολύ σωστά λέει και ο κ. Ξυδόπουλος, καθένας μαθαίνει τη γλώσσα του στο οικογενειακό και το κάπως πιο διευρυμένο αλλά συγκεκριμένο γλωσσικό περιβάλλον, που είναι διαφορετικό για τον καθένα. Για παράδειγμα, εγώ προσωπικά μπορώ σήμερα να ξεχωρίσω τι οφείλεται στα ελληνικά μου στο γεγονός ότι η γιαγιά μου ήταν αιγυπτιώτισσα. Θα ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό αν ήταν ηπειρώτισσα η ζακυνθινή, κι ας μέναμε Ψαρομηλίγγου, δίπλα στη Συναγωγή.

    Για τα άλλα ζητήματα που μπαίνουν στα σχόλια δεν θα μιλήσω, γιατί λέγονται αρκετά.

    Ενα ζήτημα που δεν θα λυθεί ποτέ είναι η ρύθισητης γλώσσας από ιδεολογικά, ωχαδερφικά και άλλα κολλήματα

    Αλλά φωνάζει η Φωτεινη να ντυθώ να φύγουμε, γαμώτο (αργκώ, λέξη μια)

  70. sarant said

    68 Η επανάληψη του αδύνατου τύπου (το θέμα τάδε, που διάλεξε να ΤΟ τονίσει ο τάδε) είναι στοιχείο της νεοελληνικής. Κάποτε μπορεί να παραλειφθεί, άλλοτε είναι σχεδόν υποχρεωτικό (Ο γιος μου ο Θανάσης, το μωράκι που ΤΟ δάγκωσε το σκυλί)

  71. michaeltz said

    71. Ευχαριστώ, Νικοκύρη.

  72. Pedis said

    # 61 – Για ξανασκέψου το.

    # 66 β – Μάλιστα! Αλλά λίγο ψιλοφιλομοναρχικός ο τύπος; 😛

    Έτσι είναι η προφορά. Ο καθένας μιλάει με τη δική του όπως πρέπει. Στη Σικελία π.χ., όπως με διαβεβαιώνουν, από την προφορά του άλλου συνάγεται η καταγωγή του, αν είναι από την Πέρα ή τη Δώθε Χομήριανη.

  73. 62.
    Κι εγώ το ίδιο βλέπω καθημερινά στα παιδιά – και αυτό πραγματικά σχετικοποιεί την αρχική άποψη περί υπαγωγής ή ένταξης της ξένης λέξης στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής -δεν ξέρω αν την κάνει και ανεδαφική (οπότε, τζάμπα η έρευνα, Χτήνε!)
    Μάλιστα, η μίμηση δεν αφορά μόνο το λεξιλόγιο και την προφορά, αλλά και τη σύνταξη. Αρχικά άκουγα τον γιο μου να λέει κάτι φράσεις κάπως περίεργες, που μετά συνειδητοποίησα ότι στα αγγλικά στέκουν μια χαρά. Έτσι, ο γιος μου, για να μου μιλήσει, μεταφράζει από τα αγγλικά στα ελληνικά, ενώ εγώ, για να τον καταλάβω (και να μην αδικήσω, π.χ., το χιούμορ του), πρέπει να μεταφράσω από τα ελληνικά (του) στα αγγλικά! (Τι ζούμε;! Ή μήπως είμαι φοβική;🙂)

  74. Μαρία said

    74
    Πετρούνιας, Nεοκαθαρεύουσα και εξαγγλισμός της ελληνικής: γραμματικό σύστημα

    Click to access MEG_27_348_360.pdf

    εδώ με σχόλια https://sarantakos.wordpress.com/2016/09/14/petrounias/#more-15626

  75. 76.
    Ευχαριστώ, Μαρία! (Τελικά, μάλλον είμαι φοβική, ε; Κάτσε να δω λίγο και τα σχόλια- είναι και πολλά 🙂)

  76. Alexis said

    Θεωρώ ότι κάποιες από τις απαντήσεις του φλερτάρουν με το λαϊκισμό και την υπεραπλούστευση: «Όλα καλά, δεν επεμβαίνουμε ρυθμιστικά στη γλώσσα γιατί είναι φυσικό φαινόμενο, η γλώσσα δεν μαθαίνεται στο σχολείο, δεν υπάρχουν λιγότερο και περισσότερο σημαντικές γλώσσες, δεν πρέπει να είμαστε φοβικοί με την εισαγωγή αγγλισμών, κλπ. κλπ.»

    #68: Λαθροθήρες είναι οι μυστικές πόρτες που υπάρχουν σε κάποια μαγαζιά για να την κοπανάνε όταν μπουκάρουνε οι μπάτσοι.
    Χηροβοσκός είναι αυτός που πηγαίνει στα νεκροταφεία και παρηγορεί χήρες.

  77. Alexis said

    Νόμος του Μέφρι: Πήγα να γράψω εξυπνάδα και με τιμώρησε. Λαθροθύρες, βέβαια…

  78. Αγγελος said

    Νικοκύρη, προσπαθώ να σου στείλω ένα ιδωτικό μήνυμα και μου γυρίζει πίσω ανεπίδοτο με την ένδειξη
    reason: 554 5.7.1 193.74.71.26 blocked by local policy (933d8bc8-6142-11ed-82f0-005056b6ebfa)
    Τι να συμβαίνει; Έχει μήπως γεμίσει το γραμματοκιβώτιό σου;

  79. 66 τέλος,

    Πολύ ενδιαφέρον το βιντεάκι!

  80. Μαρία said

    76
    Δεν θα το έλεγα. Το οτι ενοχλούμαστε απ’ τον εξαγγλισμό της ελληνικής δεν μας κάνει φοβικές.

  81. sarant said

    79 Αυτό μας έλειπε τώρα… Θα σου στείλω μειλ

  82. Πέπε said

    >>— Θα έπρεπε να διδάσκουμε στα παιδιά τις ντόπιες διαλέκτους;
    Αυτό μπορεί και πρέπει να γίνεται στο σχολείο.

    Καλά θα ήταν, αλλά δυστυχώς είναι απολύτως ανέφικτο. Πρώτον, ποιος θα τις διδάξει και με ποιο βιβλίο; Και με ποιο υπόβαθρο ο ίδιος; Δεύτερον, ποιες διαλέκτους; Στη συνέντευξη γίνεται λόγος για ένα παράδειγμα ομιλητή που έμαθε τα ελληνικά του «σε ένα χωριό της Κρήτης». Όχι στην Κρήτη, δηλαδή σε όλη την Κρήτη, αλλά σ’ ένα χωριό όπου μιλούν τα ελληνικά -τα κρητικά ελληνικά- έτσι όπως τα μιλούν.

    Όποιος δε θέλει να εκτοπίσει η ΚΝΕ τα τοπικά ιδιώματα, δε θα θέλει ούτε και να γίνει το ίδιο σε στενότερο γεωγραφικό επίπεδο: κάποια κοινή κρητική να εκτοπίσει τα ιδιώματα επιμέρους περιοχών και χωριών της Κρήτης, ή αντίστοιχα κάποια κοινή θεσσαλική ή μακεδονική κ.ο.κ.

    Αυτό θα σημαίνει ότι σε κάθε 5-10 χωριά, ή και σε κάθε ένα χωριό κάποιες φορές, θα πρέπει να διδάσκεται διαφορετικό ιδίωμα. Αδύνατον φυσικά.

  83. Πέπε said

    62
    > […] τα πολύ νέα παιδιά […]μιμούνται πιο πολύ την αγγλική ή μάλλον αμερικανική προφορά. Πχ τονίζουν τις λέξεις στην παραληγουσα λένε «τίκτοκ» ή «πόπκορν» ή «γουάτσαπ» […] θα δούμε αν θα ίσχυσει στο μέλλον …

    🙂

  84. Ποδοσφαιρικό σχόλιο

    Ενα αστέρι φάνηκε να γενήθηκε χθες, για μένα περισσότερο από όσα (λίγα) είπε στην συνέντευξη παρά στο γήπεδο, σχεδόν απίστευτο για την εποχή μας. Το βίδδεο εδώ

    Aπασχόλησε και άλλα αθλήματα …
    Αντιγράφω…
    Ασχετο με το μπάσκετ: ο κόσμος του Ιωνικού είναι σκληρός, αλλά και δίκαιος. Εξ ου και το χειροκρότημα στον πιτσιρικά του ΠΑΟΚ, τον Κωνσταντέλια. Και σημειωτέον ο κόσμος του Ιωνικού το ξέρει καλά το τόπι, γιατί εκτός των άλλων το έχει ζήσει και στο αλώνι και στο σαλόνι.

  85. Psi said

    Αργκο των Βρυξελλών: https://www.economist.com/europe/2022/11/10/how-brussels-sprouted-its-own-unique-dialect
    (κυριως false cousins και ειδικες λεξεις)

  86. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα!
    «— Άρα δεν πρέπει να διαφυλάξουμε ούτε έναν πυρήνα κανόνων ή λέξεων;
    Κι αυτό πάλι πιστεύω ότι πηγαίνει στα όρια της ρύθμισης, (…)/[..]μπορούμε να μάθουμε οποιαδήποτε γλώσσα στην οποία θα εκτεθούμε για ικανό χρονικό διάστημα.(…)/[…] Για μένα το μεγάλο πρόβλημα είναι το τι γίνεται στη γλωσσική εκπαίδευση στο σχολείο.(…)»
    Πολύ καλή η συνέντευξη. Ωραίος ο κ. Γ. Ξυδόπουλος καθότι -εμφανώς- είναι τόσο ανοιχτός σε αντιρρήσεις, όσο και αντίθετος σε ρυθμιστικούς κανόνες που λειτουργούν ως ασφυκτικός κλοιός για μια γλώσσα ζώσα.
    Την οποία, συνοψίζοντας, μπορούμε να φανταστούμε και σαν παραμυθένια πετρόσουπα(*) —μία ανόργανη βάση όπου όλοι από κάτι που τους αρέσει προσθέτουν και έτσι γίνεται εντέλει ενόργανο γεύμα, οργανικό και οργανωμένο, που αρκεί να χορτάσουνε χίλιοι καλοί.
    Κατ’ αναλογία χρειάζονται και ιδιόλεκτος και νεολογισμός και κοινωνιόλεκτος και δανεισμός ως συστατικά για αβγάτισμα αλλά, πριν, και ένας λίθος θεμελιώδης και καζάνι νερό και φωτιά και παρέα για το μοίρασμα ειδάλλως η σούπα τη γλώσσας θα πάει χαμένη. Διότι τελικά ο αναγκαίος συμβιβασμός μη-ρύθμισης (=γλωσσικής ελευθερίας) και διδαχής(:τύπων και υπογραμμών) προκύπτει βάσει κάλυψης ανάγκης και γευστικού αποτελέσματος: Κάθε τι το αχώνευτο, αργά ή γρήγορα αποπτύεται ή -ακόμη χειρότερα- εξεμείται.
    Για γλώσσας μέθεξη και επικοινωνίας χαρά λοιπόν, οι γνωστικοί και κάτοχοι καλύκων γευστικών (ιδίως οι γλωσσολόγοι οι ικανοί σε οικεία κατατόπια για ελιγμούς αέρινους) καλό είναι να γίνονται και τερψιλαρύγγιοι λεξομάγειροι, αντί να πάνε στο άλλο άκρο και να στέκουν φοβικά στο ενδεχόμενο να κατηγορηθούν ως “γλωσσική αστυνομία”. Λαμβάνοντας υπόψη ότι όποιος ενεργεί με αγάπη για ό,τι όπου, κάθε άλλο παρά επικρίνεται(**).
    Σχετικό και το ποίημα της “μαγείρισσας” Μάριλυν Χάκερ, αφιερωμένο στην παρεμβατική, αλληλέγγυα, ομότεχνή της Σάρα Κάριγκ(***):
    “Rune of the Finland Woman” (βλ. https://poets.org/poem/rune-finland-woman )
    She could bind the world’s winds in a single strand./She could find the world’s words in a singing wind.
    She could lend a weird will to a mottled hand./She could wind a willed word from a muddled mind.(…)
    She could spend a world war on invaded land./She could pound the dry roots to a kind of bread.(…)
    She could handle bad puns in the slang she learned./She could dandle foundlings in their mother tongue.(…)
    She could drink the stone soup from a doubtful well.(…)/She could think a few things she would never tell.(…)
    She could learn the hand code of the deaf and blind.(…)/She could bind the world’s winds in a single strand
    [“Ρούνος της Φινλανδής”(:Η καλή Σαμάνα στη “Βασίλισσα του Χιονιού” του Άντερσεν)
    Θα μπορούσε να δέσει τους ανέμους του Κόσμου σ’ ένα μόνο στημόνι
    Θα δυνότανε νά’βρει του κόσμου τις λέξεις σε ένα αέρι ωδικό
    Θα μπορούσε ένα αλλόκοτο θέλημα να δανείσει σε χέρι όλο κηλίδες
    Θα μπορούσε να ανελίξει εθελούσια λέξη από θολωμένο μυαλό(…)
    Θα μπορούσε να αποσώσει παγκόσμιο πόλεμο σε γη εισβολέων
    Θα δυνότανε ρίζες ξερές να λιανίσει για ένα είδος ψωμιού(…)
    Λογοπαίγνια θα μπόραγε αχρεία να χειριστεί, στην αργκό που έχει μάθει
    θα δυνόταν να ταχταρίσει, στη γλώσσα τους τη μητρική, νεογνά.(…)
    Θα μπορούσε να πιει την πετρόσουπα απ’ αμφίβολο φρέαρ(…)
    Θα μπορούσε να σκεφτεί κάποια πράγματα που ποτέ της δεν θά ‘λεγε(…)
    Θα μπορούσε να μάθει κωδικούς των χεριών από κωφούς και τυφλούς.(…)
    Θα δυνόταν να σμίξει του Κόσμου τ’ αγέρια σ’ ένα νήμα γερό(****)]

    (*) https://en.wikipedia.org/wiki/Stone_Soup ,
    https://www.public.gr/product/books/paidika/paramythia/petrosoupa/0083291,
    και https://en.wikipedia.org/wiki/Stone_Soup_(disambiguation)
    (**)Σε τέτοια πλαίσια, αρκούντως χαλαρά, σαφώς και λέγεται και γράφεται και το ταχυφαγείο (παράλληλα με κάθε φαστφουντάδικο ή -διευρυμένης σημασίας- σουβλατζίδικο),το οποίο διακρίνεται στην πράξη, από το πώς το βαφτίζει ο ιδιοκτήτης του(:“Εστία”, λέγεται αυτό στη γειτονιά μας και σε αυτή λέμε ότι πάμε αν χρειάζεται–όχι σε τ/φ ή φ/φ– όπως θα λέγαμε ότι πάμε για…Γυροκομείο ή ΑντιΠεινα ή ΆγιοΦαΐσιο, αν έτσι τό’χε πει όποιος το δουλεύει).
    (***) https://hlo.hu/portrait/sara-karig-a-woman-who-could-bind-the-worlds-winds-in-a-single-strand.html , https://www.academia.edu/20173124/A_Life_Lived_for_Progress_and_Democracy_S%C3%A1ra_Karig_1914_1999_
    (****)Όπως, για παράδειγμα, συμβαίνει συχνά σε αυτόν τον ιστότοπο.

  87. Alexis said

    #83: Γιατί το κάνεις τόσο περίπλοκο; Θα μπορούσαν να είναι κάποια «μαθήματα» μέσα στο ίδιο το σχολικό βιβλίο της γλώσσας, που να είναι στο στιλ των άρθρων που δημοσιεύονται εδώ, με διαλεκτικές λέξεις.
    «Λέξεις και φράσεις που λέγονται στην Κρήτη». Ούτε υποχρεωτικά σε όλη την Κρήτη ούτε μόνο στην Κρήτη. Ίσα-ίσα που αυτό το τελευταίο θα μπορούσε να δώσει αφορμή και για ωραία συζήτηση («Κύριε αυτό το λέμε κι εμείς στην Πελοπόννησο» κλπ.)

  88. Triant said

    Καλημέρα.

    Σε άλλες χώρες τι κάνουν; Π.χ. στην Αγγλια, στο Λίβερπουλ διδάσκουν στο σχολείο Scouse ή στο Νιουκάστλ Geordie;

  89. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    88 Αυτό και σχετικά εύκολα γίνεται και είναι καλή ιδέα.

    86 Ωραία. Και το αναπόφευκτο λογοπαίγνιο με τα λαχανάκια!

  90. nikiplos said

    Καλημέρα. Περισσότερο από τα παλτώ, τα μαντώ τις εσάνς κλπ με ενοχλεί η αγγλική σύνταξη που πλέον εμφιλοχωρεί σε επίσημα κείμενα αλλά και σε διδακτικά βιβλία εγκεκριμένα από το Υπουργείο Παιδείας. Δεν έχω παρραδείγματα γιατί δεν κάθισα να σταχυολογήσω. Πέφτω όμως πάνω τους αναπόδραστα κι εκνευρίζομαι τα μάλα που θα έλεγε κι ο Βυζαντινοτέτοιος.

    Για τα Πανεπιστημιακά βιβλία δεν θα μιλήσω. Αποθησαυρίζοντας διπλωματικές εγκεκριμένες κι ανεβασμένες στον μίτο της Αριάδνης, βλέπει κανείς ελληνικά με καθαρή αγγλική σύνταξη:
    «τα lan δίκτυα, απεικονίζονται» αντί του «τα δίκτυα Lan …» ή «είναι τα Lan σκευάσματα που πλεονεκτούν» κ.α. που τα συναντώ και πλέον έχω αποδεχθεί ότι σε λίγο θα συντάσσουμε όπως οι Αγγλοσάξονες. Έχω κρατήσει αντίγραφο διπλωματικής εργασίας που είναι τελείως ακατάληπτη, αφού το κοράσιο έκανε απλό google translate.
    Επίσης έχω και ένα βιβλίο το οποίο ευτυχώς το διάβασα στα Αγγλικά γιατί στα ελληνικά φέρνει πονοκέφαλο…

    παραθέτω εδώ ένα παράδειγμα για να μην τα τραβάω μόνο εγώ:

    Άραγε, μπορούμε να γνωρίσουμε τη ζωή που παράγει τη γνώση? Η γνώση της ζωής και η γνώση της γνώσης μπορούν να χωρέσουν μέσα στα ασφυκτικά πλαίσια ενός θεωρητικού σχήματος που θα κατορθώνει να τις παρουσιάζει στην ενότητά τους, ενώ ταυτόχρονα θα αναγνωρίζει τη σχετική αυτονομία τους?»


    Έχουμε συνηθίσει να πιστεύουμε ότι το χρώμα είναι μια ιδιότητα των αντικειμένων και του φωτός που αντανακλούν τα αντικείμενα …. στην πραγματικότητα, αυτό το απλό πείραμα δεν αποκαλύπτει μια μεμονωμένη περίπτωση που θα μπορούσε να θρωρηθεί ασήμαντη ή πλασματική

    (Όλο το βιβλίο δυστυχώς είναι έτσι… )
    Δικό σας… και με τρανταχτά ονόματα σε μετάφραση κι επιμέλεια. Βέβαια κατανοώ πως ανάλογα με το χρόνο που διέθεσαν οι άνθρωποι, αν είχαν χρόνο, αν πληρώθηκαν κλπ γιατί στην τελική ό,τι πληρώσεις παίρνεις.

    Κι ως φαίνεται από την ταχύτητα που εμφιλοχωρεί η αγγλική σύνταξη, μάλλον θα εισπράξουμε αρκετά… 🙂

  91. Αγγελος said

    Nikiple, Lan δίκτυα ή δίκτυα LAN ξέρω τι είναι, αλλά τα Lan σκευάσματα τι διάβολο είναι; Δεν μπορώ καν να φανταστώ ποια ξένη λέξη υποκρύπτουν!

  92. michaeltz said

    78.
    🙂

  93. nikiplos said

    92@ απλή παραδρομή είναι Άγγελε! 🙂

  94. Αγγελος said

    Νίκο, το μήνυμά σου στο scarlet ήρθε, αλλά όταν δοκίμασα να απαντήσω, η απάντηση μου γύρισε πίσω ως αν επίδοση, με το ίδιο μήνυμα: —– The following addresses had permanent fatal errors —–

    (reason: 554 5.7.1 193.74.71.28 blocked by local policy (1d0b0e49-6199-11ed-9160-005056b68e92))

  95. sarant said

    95 Φαίνεται ότι το σκάρλετ έχει μπλοκάρει το πτ.λου.

    Στείλε στο άλλο μέιλ (το πήρες υποθέτω)

  96. 79 – 82 Το πρόβλημα δεν είν’ αυτό που λύνεται. Έστω και με άλλο μέιλερ. Αλλά υπάρχουν κάποιοι που δεν διαβάζουν τα μέιλ τους ή δεν απαντάνε σ’ αυτά που τους ρωτάνε 🙂 Ρίχτε και καμιά ματιά στα ανεπιθύμητα (κοινώς σπαμ, τζανκ ή όπως αλλιώς τα λέει ο κάθε μέιλερ).

    83 Κάποτε είχα ακούσει πως πάνω στη Μυτιλήνη είχαν μετρηθεί κάπου 180 διαφορετικές διάλεκτοι. ΟΕΔ.

  97. 88, 90
    Πράγματι! Υπάρχει σχετικό κεφάλαιο με τις γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες και εκεί γίνεται σχετικά εύκολα. Έχει πολύ γούστο, γιατί τα παιδιά έχουν να συνεισφέρουν κάτι δικό τους, που αξιολογείται ως σημαντικό, και γίνονται δάσκαλοι του δασκάλου και των συμμαθητών τους!
    (Το κάνω – όσο προλαβαίνω – με βάση ένα λεξικό του αρχαγγελίτικου ιδιώματος (πολύ καλό, με ακριβή απόδοση της προφοράς, αλλά και με πολλές φράσεις και παροιμίες), και, με αφετηρία τις λέξεις και φράσεις του, λένε τις αντίστοιχες παραλλαγές που έχουν στα χωριά τους και διασκεδάζουν).

  98. sarant said

    98 Πώς αντιδρούν στο αρχαγγελίτικο τα παιδιά;

  99. 99.
    Τους αρέσει! (κι εγώ, όμως, το απολαμβάνω! Και προσπαθώ να τα πω σωστά!) Πάντως, βλέπω ότι γνωρίζουν λιγότερες λέξεις από το δικό τους ιδίωμα, σε σχέση με περασμένες χρονιές. Πριν από καμιά δεκαετία ήταν σε θέση να γράψουν ολόκληρο θεατρικό στο ιδίωμά τους. Τώρα, σκόρπια πράγματα…

  100. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    98 Εύα πολύ ωραίο μου φαίνεται αυτό!
    Εντωμεταξύ τον Αρχάγγελο τον έχω στην καρδιά μου. Εκεί στα τέρματα της επικράτειας που γεννήθηκα,ακουγόταν μόνο ο τοπικός ραδιοφωνικός σταθμός (και το Κάιρο-ελληνική ώρα κάθε Σάββατο ή το β΄πρόγραμμα τη νύχτα, όταν είχα κατάλληλο καιρό). Τον τοπικό σταθμό μας όμως τον άκουγαν κι από τη Ρόδο και ειδικότερα από τον Αρχάγγελο και τηλεφωνούσαν και χάριζαν τραγούδια στους δικούς τους (ναυτικούς, ξενιτεμένους κλπ), κυρίως ροδίτικα ή γενικά δωδεκανησιώτικα που ακούγοντάς τα συχνά (από το σταθμό-πώς αλλιώς) τα έμαθα και τ΄αγαπούσα.
    Παρακινημένη από το σχόλιό σου, γκούγκλισα και πέτυχα αυτό:

    Click to access %CE%A4%CE%9F%CE%A0%CE%99%CE%9A%CE%97-%CE%94%CE%99%CE%91%CE%9B%CE%95%CE%9A%CE%A4%CE%9F%CE%A3.pdf

  101. 101.
    Η αλήθεια είναι ότι οι Αρχαγγελίτες είναι περισσότερο δεμένοι με τη τοπική τους γλώσσα- όπως και με τις παραδόσεις τους, γενικότερα. Εγώ μόνο ακούω γ’ αυτούς -και τη γλώσσα τους τη μαθαίνω έμμεσα από το λεξικό, εκπομπές, αφηγήσεις κ.ά. (Δουλεύω με παιδιά από άλλα χωριά).
    Ευχαριστώ για το υλικό!

  102. sarant said

    100 Μάλιστα…

  103. Μαρία said

    100
    Εδώ τα πιτσιρίκια έχουν μόνο τον δωδεκανησιακό επιτονισμό.

    Η προκατάληψη απέναντι στα ιδιώματα αφορά κυρίως την προφορά και δευτερευόντως το λεξιλόγιο. Παλιότερα υπήρχαν δάσκαλοι και καθηγητές που δεν μιλούσαν την κοινή ή έστω την τοπική κοινή κι αυτοί δεν διασκέδαζαν καθόλου. Στην καλύτερη περίπτωση αντιμετωπίζονταν, φαντάζομαι ακόμη, σαν γραφικοί.

  104. 104
    Εγώ δεν το έχω δει αυτό (να αντιμετωπίζονται ως γραφικοί) – ίσως δεν έτυχε. Οι μεγαλύτεροι το μιλούν πολύ άνετα- ειδικά όταν αστειεύονται, βγαίνει τελείως φυσικά. Τα παιδιά, δυστυχώς, καμιά φορά να το βλέπουν ως γραφικό -και αυτή είναι η παγίδα που προσπαθώ να αποφύγω, αλλιώς χάνεται το νόημα…

  105. Μαρία said

    105
    Εύα, αναφέρθηκα σε δασκάλους που δεν μιλούσαν την κοινή. Φαντάσου Κοζανίτη δάσκαλο στη Ρόδο.

  106. Ειρήνη said

    Άμα αρχίσουμε να μην κλίνουμε τα ιταλικά δάνεια την κάτσαμε τη βάρκα (ουσ. θηλ. ακλ.)

  107. sarant said

    107 🙂

  108. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    33. Συ λες «έξυπνα» πράγματα.

    45. Δανείζονται οι λαοί που έχουν πτωχεύσει. Η ελληνική είναι μηχανισμός παραγωγής χρήματος (μερών λόγου) και δεν θα πτωχεύσει ποτέ. Θα αλλάξει πολλούς χειριστές αλλά δεν θα περιθωριοποιηθεί.

    62. Η αγγλική στην παραλήγουσα και η γαλλική στην λήγουσα αλλά ο θεός την γλώσσα την έδωσε «επί πίνακι πικτώ».

    70. Μετά από τόσα χρόνια ντύνεσαι μόνος σου? Γυναίκα Αλβανίδα έπρεπε να έχεις.

  109. 101: Την πληροφορία από το λινκ σου, Έφη, ότι το αρχαγγελίτικο «ξαμώνω (εξομοιώνω) […] σημαίνει συγκρίνω» τη βρήκα συναρπαστική, αφού καλύπτει την ετυμολογική ασυνάφεια μεταξύ του συγκρίνω και των αντίστοιχων ρημάτων από άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες όπως του γερμανικού vergleichen ή του αγγλικού compare. Ευχαριστώ για το εύρημα! Κι είμαι και Ροδίτης… 😬

  110. dryhammer said

    Ενώ στα χιώτικα το «ξαμώνω» σημαίνει κοιτάζω κάποιον έντονα (και λίγο απειλητικά).
    «Ίντα μου ξαμώνεις; Θαρρείς πως α σε φοβηθώ;»

    «Αξάμωνε ο κάτης το κλουβί και στο τέλος ήδωκ’ ένα μπήδο και τό ‘φερενε κάτω. Αλλα το κλουβίν έν ήσπασενε κι απόμεινε να το χαρχαλεύγει μπας και τ’ ανοίξει»

  111. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    110, α ωραία!
    και 111:
    -Ναι, ξαμώνω σε κάτι ή κάτι = στοχεύω,ή γενικά «έχω σκοπό να», και σημαδεύω με το όπλο(και με το βλέμα 🙂 ) αλλά και
    -«ξάμωσε τα να δεις αν είναι ίσα», βάλε τα δίπλα σύγκρινέ τα (πχ δυο σκοινιά) ή ξάμωσέ τα να δεις αν σου κάνουνε (πχ φόρεσε τα παπούτσια, τα ρούχα)
    -«Του ξάμωσε «,έκφραση, του ήρθε βολικά.
    και
    -Άξαμο (το) , ο στόχος (το΄βαλε στον άξαμο) και η δοκιμή για σύγκριση:Στον άξαμο εφάνηκε πως ήτονε δικό τζη (πχ το δαχτυλίδι του πριγκιπόπουλου)
    -Αξαμάρι(και ξαμάρι) το ξύλινο ομοίωμα ποδιού, των τσαγκάρηδων για να παίρνουν τα μέτρα (τους πόντους, το μέγεθος/ ό,τι και να πω έχει υπονοούμενο 🙂 ) του πελάτη, στο φτιάξιμο παπουτσιών.

  112. avno13 said

    Από Κύπριο (που επισκέφτηκε την Ρόδο) άκουσα ότι τα ροδίτικα είναι σαν τα κυπριακά (και μάλιστα πιο κοντά από τα κρητικά). Ισχύει; Αν ναι, γιατί τα πρώτα θεωρούνται ιδίωμα κ τα δεύτερα διάλεκτος;

  113. 113: Ειδικά τα αρχαγγελίτικα:

  114. 112

    ήριξεν το σκουτάρι του και μ’ ένα κι άλλο χέρι
    σφίγκει, σηκώνει το σπαθί, το κοφτερό μαχαίρι
    και κατεβάζει κοπανιά, στην κεφαλή ξαμώνει
    σ’ δυό μέσα κόψειν ήθελε το σιδερόν αμόνι.

    Ερωτό Δ

  115. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    115

    Σαν είναι νέος κυνηγός
    τότε ξαμώνει ντρέτα
    σκοτώνει τη την πέρδικα
    και εις τα χίλια μέτρα
    (…)
    Απ΄ τα ογδόντα κ ύστερα
    ο κυνηγός ξαμώνει,
    για πέρδικα πολλές φορές
    το σκύλο του σκοτώνει

  116. Yiannis KYRiakides said

    #83 88 89 90 98
    >>— Θα έπρεπε να διδάσκουμε στα παιδιά τις ντόπιες διαλέκτους;

    Ο Πεπε στο 83 δεν το εκανε μόνο περιπλοκο, αλλά πήρε τη φραση “να διδάσκουμε” και την εξαντλησε στο τραβηγμα.

    -Ειναι προφανες οτι αυτο που χρειαζεται, αυτο που λειπει, αυτο που προτεινεται, ειναι να διδασκομαστε στοιχεια και λεπτομερειες ΓΙΑ ΤΕΣ Διαλεκτους, οχι να διδασκομαστε ΤΕΣ Διαλεκτους
    Και ΝΑΙ, “Έτσι το παιδί θα μάθει να κάνει τη διάκριση αφενός και αφετέρου να μην αισθάνεται μειονεκτικά επειδή χρησιμοποιεί την τοπική του διάλεκτο”, οπως αναφερεται και στη συνεντευξη, αλλά και, προσθετω εγω, να συνειδητοποιησει τη σχεση της γλωσσας που μιλά αυτος και ο περιγυρος του, με την Κοινη, αλλά και με παλαιοτερες μορφες της Ελληνικης Γλωσσας, καθως και με αλλες διαλεκτους ΚΑΙ να εμπεδωσει το οτι η γλωσσα ειναι ενας ζωντανος οργανισμος που συνεχεια εξελισσεται.

  117. Yiannis KYRiakides said

    #98 101 110 111 112 113 114
    Τα λεμε και στην Κυπρο:
    ξαμώννω ή αξαμώννω ή αναμώννω = για διαστασεις, ή ιδιοτητες (πχ. για τη σωματικη δυναμη, ή για το μυαλο): 1. μετρω, 2. συγκρίνω
    άξαμον (το) ή άξαμος (ο) = 1. το μεγεθος, 2. διασταση, διαστασεις

    -Ψηλά την έχεις τη φωλιά, ξαμώνω μα δε σώνω. λεει και στο τραγουδι “ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΥ” του 1991, σε στιχους του Βασίλη Ρώτα και μουσικη του Πάρη Παρασχόπουλου με τον Νίκο Παπάζογλου.

  118. Yiannis KYRiakides said

    #98 101 110 111 112 113 114
    Καντε τον κοπο να συγκρινετε το (πλουσιοτατο) κειμενο του Γενικου Λυκειου Αρχαγγελου του 2013, που βρηκε στο #101 η ΕΦΗ με το βιντεο που εβαλε ο Κωστας στο #114 και βρεστε μου εναν λογο για τον οποιο ΔΕΝ αναφερεται στο κειμενο εστω και μια λεξη για την ομοιοτητα των Αρχαγγελιτικων με τα Κυπριακα

  119. Yiannis KYRiakides said

    #109 Τι εννοεις για το 45;;

  120. Yiannis KYRiakides said

    #118 το ΛΙΝΚ ΠΟΥ ΞΕΧΑΣΑ να βαλω🤔:
    “ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΥ” Νίκος Παπάζογλου ✔

  121. 113
    Κάποιοι χαρακτηρίζουν τα αρχαγγελίτικα «διάλεκτο». Και ίσως έχουν δίκιο – είναι τόσο διαφορετικά! (Υπήρξε και το «Λεξιλόγιον της δημώδους ροδιακής διαλέκτου» του 1920)
    Πάρτε μια γεύση από τις υπέροχες παροιμίες τους (αν και οι συγκεκριμένες δεν έχουν πολύ δύσκολες λέξεις) :
    Έ’ νε χτυπά το λακκί’ ντου
    (δεν πάλλεται το λακκάκι του λαιμού από το λαχάνιασμα – δεν προσπαθεί καθόλου)
    Έκαμε πιο νεφτός, τα ‘λε του Θιο και τη’ νορgή’ ντου κάττη
    (τα ελέη του Θεού και την οργή του γάτου-μια τρύπα στο νερό)
    Του μιάλου καλακκιού ο κώλος
    (του μεγάλου καλαθιού ο πάτος, που πιάνει πολύ χώρο παρομοιάζεται με άνθρωπο που παριστάνει τον ανώτερο και ζητά ειδική μεταχείριση!)
    Λείπου’ μπου το παννί’ ντος
    (λείπουν μέσα από τα ρούχα τους – είναι «αλλού», στον κόσμο τους!)
    Αλίς το’ μπου λείπει ‘ που τους γάμους του
    (για όποιον αδιαφορεί για τις υποθέσεις του και αφήνει τους άλλους να τις διαχειρίζονται)
    Το’ μποττέ καιρό
    (Δεν πρόκειται!)
    Από το Λεξιλόγιο της Αρχαγγελίτικης Γλώσσας του Φώτη Ψαρρά (είναι πλούσιο σε λέξεις, παραδείγματα, παροιμίες, ακόμη και παιδικές λεξούλες)

    106.
    Α, κατάλαβα (τώρα το είδα, Μαρία -μπήκα να βάλω τα αρχαγγελίτικα, αφού διάβασα στο άλλο νήμα τα κορφιάτικα).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: