Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Χορταίνει κανείς με χόρτα;

Posted by sarant στο 21 Νοεμβρίου, 2022


Μια φορά, ένας γνωστός, που θεωρούσε πως πρέπει να τρώει κρέας κάθε μέρα, αν όχι σε κάθε γεύμα, στην προτροπή της γυναίκας του να υιοθετήσει πιο υγιεινό διαιτολόγιο, αντέδρασε λέγοντας: Γελάδα είμαι να φάω χόρτα; Χορταίνει κανείς με χόρτα;

Φυσικά, χόρτα δεν τρώνε μόνο οι γελάδες, και ασφαλώς μπορεί να χορτάσει κανείς χωρίς κρέας, αλλά αν το πάμε ετυμολογικά τότε θα λέγαμε πως μόνο με χόρτα χορταίνει κανείς -ή έστω καταρχήν με χόρτα. Θα την προσέξατε την ομοιότητα των δυο λέξεων άλλωστε, χόρτο ή χορτάρι από τη μια και χορταίνω από την άλλη.

Κι αφού εδώ λεξιλογούμε, ας αφιερώσουμε το άρθρο αυτό στο να διερευνήσουμε, γλωσσικά πάντοτε, πώς χορταίνει κανείς με χόρτα.

Σημερα λέμε το χορτάρι και τα χόρτα, αλλά η λεξιλογική αλυσίδα ξεκινάει στην αρχαιότητα, από τον Όμηρο κιόλας, με μια λέξη γένους αρσενικού. Ο χόρτος λοιπόν, που απαντά δυο φορές στην Ιλιάδα, είναι ο περιφραγμένος περίβολος όπου βόσκουν τα ζώα, ας πούμε στο Λ772-4:

γέρων δ᾽ ἱππηλάτα Πηλεὺς
πίονα μηρία καῖε βοὸς Διὶ τερπικεραύνῳ
αὐλῆς ἐν χόρτῳ

ή, στη μετάφραση Καζαντζάκη-Κακριδή:

κι ο γέρο αλογολάτης
Πηλέας στο Δία τον κεραυνόχαρο παχιά μεριά από βόδι
έκαιγε μέσα στον αυλόγυρο

Η ελληνική λέξη είναι συγγενική με το λατινικό hortus, αφού και τα δυο ανάγονται σε ινδοευρ. ρίζα *gher- από την οποία και τα garden, jardin κτλ.

Στους επόμενους αιώνες έχουμε μια μικρή μετατόπιση σημασίας, και από τον περιφραγμένο τόπο όπου υπάρχουν και βόσκουν ζώα περνάμε σε οποιονδήποτε βοσκότοπο, σε λιβάδι, σε τόπο χλοερό, συχνά στον πληθυντικό, π.χ. καὶ τείχη χόρτων τ’ εὐδένδρων στον Ευριπίδη (Ιφιγένεια εν Ταύροις 134).

Δεύτερη μετατόπιση σημασίας, πιο σημαντική, η λέξη «χόρτος» από λιβάδι άρχισε να σημαίνει «ζωοτροφή». Ο όρος χρησιμοποιείται αρχικώς για κάθε είδος τροφής ζώου -μάλιστα ο Αισχύλος χρησιμοποιεί τον όρο «λεοντόχορτος» για μιαν αντιλόπη που την κατασπαράζουν τα λιοντάρια, αλλά βέβαια σταδιακά επικράτησε να σημαίνει τη ζωοτροφή των μεγάλων εξημερωμένων ζώων, τον σανό, τη χορτονομή, μάλιστα σε αντιδιαστολή με το σιτηρέσιο των ανθρώπων/στρατιωτών, όπως στον Ηρόδοτο (9.41): σῖτόν τέ σφι ἐσενηνεῖχθαι πολλὸν καὶ χόρτον τοῖσι ὑποζυγίοισι.

Και σε μια τρίτη μετατόπιση της σημασίας, από το χόρτο για ζωοτροφή η λέξη σημαίνει το χορτάρι γενικά, που φυτρώνει στη γη, ας πούμε στο κατά Ματθαίον: ὅ τε δὲ ἐβλάστησεν ὁ χόρτος καὶ καρπὸν ἐποίησεν, τότε ἐφάνη καὶ τὰ ζιζάνια.

Στα ελληνιστικά χρόνια εμφανίζεται το υποκοριστικό «το χορτάριον» (καλαμίοις και χορταρίοις στον Διοσκουρίδη) ενώ στα μεσαιωνικά χρόνια αλλάζει και γένος ο χόρτος και γίνεται το χόρτον και το χόρτο, που πρώτη εμφάνιση τη βρίσκω στον Ψελλό τον 11ο αιώνα: τὰ δέ γε χόρτα συνδεσμῶν, ἃ λέγονται καὶ βροῦλα -θα καταλάβατε ότι αυτά είναι τα βούρλα. 

Η σημασία έχει πια στενέψει. Το μεσαιωνικό χόρτο είναι αποκλειστικά το χορτάρι, όχι το λιβάδι.

Και γιατί μας χορταίνουν τα χόρτα;

Οι αρχαίοι είχαν ένα ρήμα, χορτάζω, που σήμαινε «τρέφω ζώο, παχαίνω ζώο», πχ δὴ τότε χορτάζειν ἕλικας βόας ἔνδον ἐόντας στον Ησίοδο. Σταδιακά, η σημασία επεκτάθηκε και σε ανθρώπους, αρχικά στους κωμικούς (και με τη σημασία «στουμπώνω») και μετά γενικότερα, δηλ. πήρε τη σημασία «τρέφω κάποιον» και «τρέφομαι», πχ βολβοῖς τ’ ἐμαυτὸν χορτάσων ἐλήλυθα στον Εύβουλο. Επειδή όμως υπήρχαν ρήματα με τη σημασία «τρέφομαι», σταδιακά το «χορτάζομαι» πήρε τη σημασία «τρώω μέχρι κορεσμού», πχ στο Ευαγγέλιο «άφες πρώτον χορτασθήναι τα τέκνα», που λέει ο Ιησούς στη Συροφοίνισσα, σημασία που τελικά επικράτησε.

Από τον αόριστο του χορτάζω, εχόρτασα, αναπτύχθηκε μεταπλασμένος νέος ενεστώτας, χορταίνω (όπως εσώπασα -> σωπαίνω). Ο τύπος αυτός εμφανίζεται περί τον 10ο αιώνα, π.χ. στον Πτωχοπρόδρομο:

ἔκβαλε τὰ ἐκκλησιαστικὰ καὶ γίνου προσχεριάρης,
καὶ φόρειε τὸ προσώμιν σου καὶ τὸν πηλὸν κουβάλειε,
καὶ τὰ χαλίκια σύνασε, νὰ ἐπάρῃς τὸν μισθόν σου,
καὶ νὰ χορταίνῃς τὸ ψωμίν, τὸ ἐπιθυμεῖς, ὡς λέγεις.

Ο βοηθός του χτίστη χορταίνει το ψωμί, μας λέει, όχι ο φτωχός γραφιάς.

Σήμερα, όταν χορταίνουμε δεν σκεφτόμαστε βέβαια τα χόρτα. Όσο για τη λέξη «χόρτο», στη σημερινή γλώσσα, μπορεί να σημαίνει είτε αυτοφυή ή καλλιεργημένα βρώσιμα φυτά, είτε τη ζωοτροφή.

Χόρτο βέβαια λέγεται και το χασίς, αλλά και το άνοστο φαγητό -θα πούμε «σαν χόρτο είναι αυτές οι ντομάτες», όταν δεν έχουν καθόλου γεύση.

Υπάρχει και η φράση «τον έκανε μία από χόρτα», συχνή παλιότερα στο αθλητικό ρεπορτάζ, δηλ. τον κατατρόπωσε, φάνηκε πολύ ανώτερος. Σε συζήτηση στη Λεξιλογία είχαμε καταλήξει ότι η φράση ξεκίνησε από το «τον έκανε να φαίνεται σαν κάτι εντελώς υποδεέστερο, όπως είναι μια μερίδα χόρτα». Βέβαια, με τις τιμές που πιάνουν ορισμένα ψαγμένα πιάτα με χόρτα σε ψαγμένα μαγαζιά, η έκφραση κλονίζεται.

Κι επειδή χόρτα τρώνε τα ζώα, υπάρχουν και οι φράσεις «(δεν) τρώω χόρτο» (ή, προς επίταση, κουτόχορτο) δηλ. είμαι εύπιστος ή αντίστοιχα δεν πιστεύω τα ψέματα.

Την τελευταία μάλιστα δεκαετία έχει ειδικότερα ξεχωρίσει η λέξη «σανός» για να δηλωθεί η κυβερνητική ή η κομματική προπαγάνδα, κι έχουν βγει και διάφορα μιμίδια ή φωτογραφίες με πολιτικούς αρχηγούς πλάι σε μπάλες ή σε σωρούς σανού.

Αυτό το διαιτολόγιο, αυτού του είδους τα χόρτα, τα έχουμε πια χορτάσει!

Advertisement

119 Σχόλια προς “Χορταίνει κανείς με χόρτα;”

  1. «Και οι αγελάδες τρώνε μόνο χόρτα, και όλο και παχαίνουν» που έλεγε και η Μαίρη Αρώνη στην Τρελή οικογένεια για να μην κάνει δίαιτα.

    Κουϊζάκι: ποια λέξη ευρωπαϊκών γλωσσών, γνωστή σε μας κυρίως ως κατάληξη, προέρχεται από την ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα (του «περιφραγμένου χώρου»);

  2. Παναγιώτης Κ. said

    Καλημέρα.
    Αποτυπώνω την ευφρόσυνη πρώτη εντύπωση που μου προκάλεσε ο τίτλος !

  3. Τα και λάχανα λεγόμενα… Καλημέρες.

  4. phrasaortes said

    Καλημέρα! Πήγα να επισημάνω ένα υποτιθέμενο λαθάκι με τον Πτωχοπρόδρομο, αλλά μετά κατάλαβα ότι με το π.χ. εννοείται παραδείγματος χάριν και όχι προ Χριστού.

    1. Η κατάληξη -γκραντ (Στάλινγκραντ, Καλίνινγκραντ κ.ο.κ.);

  5. 4 Ακριβώς!
    Βλέπω βέβαια κάπου ότι η σλαβική λέξη gorod (εξ ου grad) είναι πιθανόν δάνειο από τα παλαιογερμανικά και όχι απευθείας ομόριζο. Κάποια άλλα παράγωγα εδώ: http://web.archive.org/web/20080629064004/http://www.bartleby.com/61/roots/IE160.html

  6. 5 και εδώ στο λήμμα GARÐR
    https://old-norse.net/html/g.php

  7. Alexis said

    Καλημέρα.
    Η ονομασία «χόρτα» για τα φαγώσιμα ποώδη φυτά νομίζω ότι είναι η «επίσημη», αθηναϊκή εκδοχή.
    Σε πολλά μέρη της Ελλάδας τα φαγώσιμα λέγονται λάχανα ενώ τα μη φαγώσιμα ζιζάνια λέγοντα χόρτα ή συνηθέστερα χορτάρια.
    Π.χ. «πήγα να μαζέψω λάχανα» αλλά «πήρα το χορτοκοπτικό να κόψω τα χορτάρια»

    Θυμάμαι και μια παλιά Συστηματική Βοτανική, από τα φοιτητικά μου χρόνια, που έγραφε σε άπταιστη καθαρεύουσα (προκειμένου για φαγώσιμο χόρτο) : ποώδες, ενδημικόν, κοινότατο παρ’ ημίν, λαχανευόμενον…

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Δεν πρόλαβα

    7 Το «λαχανεύεται» το έχει και ο Γεννάδιος στη Φυτολογία του

  9. Πέπε said

    > ἃ λέγονται καὶ βροῦλα -θα καταλάβατε ότι αυτά είναι τα βούρλα

    Βρούλλα και σήμερα στην Κάρπαθο. Πίστευα ότι προέρχεται από τα βούρλα και όχι το αντίστροφο (άλλωστε δεν αποκλείεται το κάποτε κοινό βρούλον να έγινε βούρλο και μετά, τοπικά, να ξανάγινε βρούλλο…). Δε σημαίνει όμως συγκεκριμένο είδος πόας αλλά κάθε μακρύ, λεπτό και σχετικά σκληρό, γερό φυτικό μίσχο.

    > Χόρτο βέβαια λέγεται και το χασίς…

    Για την ακρίβεια η φούντα, που είναι κατευθείαν όπως βγαίνει από το φυτό. Το χασίς είναι υποπροϊόν και, κατ’ αρχήν, δε λέγεται χόρτο (εκτός αν απλώς δε σε νοιάζει να διακρίνεις μεταξύ των δύο). Το ερώτημα όμως είναι: λέγεται χόρτο απλώς επειδή είναι ένα χόρτο, ή από αγγλισμό; Πάντως και στα γαλλικά herbe.

    > …αλλά και το άνοστο φαγητό -θα πούμε «σαν χόρτο είναι αυτές οι ντομάτες», όταν δεν έχουν καθόλου γεύση

    Δε μου φαίνεται οικείο το παράδειγμα. Φάβα, πατάτα, ναι. Χόρτο όχι και τόσο. Γενικά βέβαια, σαφώς και το ξέρω το «χόρτο = άνοστο».

    #3 > Τα και λάχανα λεγόμενα…

    Βεβαίως.

  10. atheofobos said

    Μια μέρα που τρώγαμε μαζί με την Ελληνίδα κοπέλα από την Αλβανία που μας φροντίζει το σπίτι, με έκπληξη διαπιστώσαμε ότι δεν έτρωγε τα χόρτα που είχαμε, γιατί παρά τις στερήσεις που είχε ζήσει επί Εμβέρ μας είπε ότι δεν τρώγανε ποτέ τα χόρτα στο χωριό της στην Β. Ήπειρο!

  11. Και στην ποίηση

    Την δημοτική:
    Για δες καιρό που διάλεξε
    ο χάρος να με πάρει
    τώρα π’ ανθίζουν τα κλαδιά
    και βγάζει η γη χορτάρι.

    Και την σολωμική:
    Στον Ψαρών την ολόμαυρη ράχη
    περπατώντας η δόξα μονάχη
    μελετά τα λαμπρά παλικάρια
    και στεφάνη στην κόμη φορεί
    καμωμένο από λίγα χορτάρια
    πού ‘χαν μείνει στην έρημη γη.

  12. Πέπε said

    > Μια φορά, ένας γνωστός, που θεωρούσε [σ.Π.: ο άντρας] πως πρέπει να τρώει κρέας κάθε μέρα, αν όχι σε κάθε γεύμα, στην προτροπή της γυναίκας του να υιοθετήσει πιο υγιεινό διαιτολόγιο [σ.Π.: πιο υγιεινό από τα χόρτα;], αντέδρασε λέγοντας: Γελάδα είμαι να φάω χόρτα; Χορταίνει κανείς με χόρτα; [σ.Π.: μα αφού δικιά του ιδέα ήταν τα χόρτα!]

    Μήπως θέλαμε κάτι του τύπου…

    > Μια φορά ένας γνωστός αντέδρασε στην προτροπή της γυναίκας του, που θεωρούσε πως πρέπει να υιοθετήσει πιο υγιεινό διαιτολόγιο [και] να τρώει κρέας κάθε μέρα, αν όχι σε κάθε γεύμα, λέγοντας: Γελάδα είμαι να φάω χόρτα; Χορταίνει κανείς με χόρτα;

    Το δεύτερο είναι παραφορτωμένο. Το νόημα είναι ορθό, αλλά δεν παρακολουθιέται. Με μια σειρά αντιμεταθέσεων αλαφραίνει, αλλά μετά χρειάζονται και κάποιες διορθωσούλες που μήπως ξεχάστηκαν; Γιατί εν πάση περιπτώσει καταλαβαίνω, όχι από τη διατύπωση αλλά διαισθητικά, ότι η γυναίκα του επέμενε για τα χόρτα κι εκείνος αντιδρούσε.

  13. Κιγκέρι said

  14. Πέπε said

    12
    Σόρι ρε παιδιά, άκυρο. Ήμουν τόσο βέβαιος ότι θα ήθελε (ο ίδιος) να τρώει χόρτα, ώστε το κρέας το διάβασα κατ’ επανάληψη χόρτα! 🙂

  15. Alexis said

    #12:Κάπου το μπέρδεψες πάρα πολύ Πέπε…
    Ο άντρας έτρωγε κρέας και η γυναίκα του είπε να τρώει και κάτι πιο υγιεινό, π.χ. χόρτα.

  16. Alexis said

    #14: 🙂🙂🙂
    Βρε, ξέρεις πολλούς άντρες που επιθυμούν διακαώς να τρέφονται με χόρτα; 😅

  17. Κιγκέρι said

    Ύμνος!

  18. Φίλη μας, Ελληνίδα, σε επίσκεψη, προ ετών, στα παιδιά της, στην Αμερική, βγήκε να μαζέψει χόρτα υπό τα έκπληκτα όμματα των περαστικών.

  19. Αγγελος said

    E, λοιπόν, από χρόνια αναρωτιόμουν αν τα χόρτος και hortus είχανε σχέση —έμοιαζαν πολύ αλλά παρά είχαν διαφορετικές σημασίες — και σήμερα έμαθα την εξήγηση! Ευχαριστώ, Νίκο!

  20. Georgios Bartzoudis said

    (α) «Γελάδα είμαι να φάω χόρτα»;
    # «Πάλι ρακί θα πιεις; Πιες και λίγο νερό»! Και αυτός απαντά: «Τί; Βόδι είμαι να πιω νερό»;;

    (β) «ἃ λέγονται καὶ βροῦλα -θα καταλάβατε ότι αυτά είναι τα βούρλα».
    # Άτινα Μακεδονιστί λέγονται τσικούτια.

  21. dimopal said

    Στο Βόλο δίπλα στις βάρκες που πουλάν ψάρια ή έξω από κεντρικά ψαράδικα είναι στημένες χορταρούδες …

  22. LandS said

    Αν κάποιος χορταίνει με χόρτα, τότε θα χοντραίνει με χόντρα;

  23. ΓΤ said

    Νίκος Χορταρέας

  24. Καλημέρα

    Αναμένονται σχόλια χορτοφάγων, βέγκαν κ.λ.π.

    # 9

    Στα αμερικάνικα πάντως grass το ξέρω. ήταν κι εκείνο το θρυλικό τραγούδι από την θρυλική ταινία …

  25. Αγγιναράκι, το αγαπημένο μου χόρτο, βολεύομαι και με ραδίκια του βουνού … πικρά να είναι (και μέλι κουμαριάς μόνο )

  26. Κιγκέρι said

    Στην οικογένειά μου, χόρτο λέμε όχι μόνο το άνοστο φαγητό, και τον άνοστο, άνευρο, νερόβραστο άνθρωπο.

  27. sarant said

    12-14 Είπα κι εγώ!

    21 Παλιότερα (δεκ 70) ήταν μεγάλη μόδα οι χορταρούδες της Κυριακής, στις εξοχές βέβαια.

  28. ΓΤ said

    Πέθανε ο Γιώργος Μασσαβέτας.

  29. Stelios Kornes said

    Καλημερα, η μητερα μου η μπαξεβανα αποκαλουσε χορτα ολα τα ραδικια, αντιδια, βλητα, ζωχους κλπ, που γινονται βραστά, αλλά οχι τα μαρουλια, σγουρη σαλατα, κλπ που τα ελεγε σαλατες, πρασιναδες και λαχανικα.

  30. Triant said

    Καλημέρα.
    13: Η μητέρα μου έλεγε: Παιδί μου, το λιοντάρι τρώει κρέας και το πρόβατο χόρτα. Κάνε ό,τι νομίζεις!

  31. ΓΤ said

    (Ρε Δάσκαλε Θ13, λείπεις…)

  32. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἀπάντησι δέν δόθηκε ἀκόμη: Ναί!!!! Χορταίνει -καί παραχορταίνει- κανείς μέ χόρτα! (σύν λίγο ψωμάκι, σύν καμμιά ἐλιά). Δοκιμάστε το καί θά δεῖτε πόσο ὑπερεκτιμημένα εἶναι τά κρεατικά καί τά λοιπά λιπαρά.

  33. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Προτεραιότητα στά ἀγριόχορτα (ραδίκια κλπ) καί στά μαρουλάκια. Καί ὅσοι νομίζετε ὅτι τά ἀντίδια τρώγονται μόνο βρασμένα, δοκιμᾶστε τα ὠμά μέ ἁλατάκι καί ξίδι.

  34. ΓΤ said

    έγχορτος
    χορτονομή

  35. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Χορταστικό άρθρο!

    Αλλά εμείς, ως …αχόρταγοι 🙂 , ας πούμε κάτι παραπέρα.
    – Ότι π.χ. και τα court (αγγλ.), corte (ιταλ.) κ.ά. ανάγονται στην ίδια κοινή Ι.Ε. ρίζα με τα hortus, χόρτος.
    – Ότι υπήρχαν -όπως αναμενόταν- αρκετές αρχαίες λέξεις αντίστοιχες με σημερινές, όπως χορτομανώ = γεμίζω χόρτα, καλύπτομαι από πυκνά χόρτα, χορτοκόπιον = εργαλείο κοπής χόρτου, χορτοφάγος κ.ά.

    29.
    Αυτή τη διάκριση ξέρω κι εγώ – τουλάχιστον στα μέρη μας.

  36. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Προσφυής ο τίτλος, και (σιγά τα λάχανα 🙂 ) πολλά υποσχόμενος

    Εμάθαν το πως σ΄αγαπώ
    τση γης τα χορταράκια
    και θα τα φαν τα πρόβατα
    μα θα το πουν τ΄αρνάκι

    Αρνάκι άσπρο και παχύ…
    εις το ψηλό χορτάρι
    ……………………….
    Με τέτοιο χόρτο δέναμε στα καλάμια τις υπαίθριες ντοματιές (πρώιμα κηπευτικά) αλλά και στα θερμοκήπια, στην αρχή, πριν καθιερωθεί/κατακλύσει ο νάυλον σπάγγος την αγορά

  37. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Καί ὅπως ἔχετε ἐσεῖς Πάρνηθες καί Ὑμηττούς, ἔχουμε κι ἐμεῖς Χορτιάτη νά μᾶς φυλάει καί νά μᾶς δροσίζει. Κι ἔχουμε ἀκόμη μιά ἱστορική περιοχή (περίπου ἐκεῖ πού βρίσκονται σήμερα οἱ φοιτητικές ἑστίες) πού κάποτε λεγότανε Χορτατζῆδες, τώρα ὅμως κανένας νέος Θεσσαλονικιός δέν γνωρίζει αὐτό τό ὄνομα..

  38. ΓΤ said

    «ἔχουμε κι ἐμεῖς Χορτιάτη νά μᾶς φυλάει καί νά μᾶς δροσίζει».
    Και συρροή αχόρταγων στις ταβέρνες του Χορτιάτη.
    Στους Χορτατζήδες ασφαλώς θα κάνουν οι «γριές» το νέο τους γήπεδο.

  39. Νέο Kid said

    Το χω ξαναγράψει παλιότερα , αλλά δεν πειράζει μιας και είναι επίκαιρο…
    Η χορτονομή (σανός) είναι από τις μεγαλύτερες και σπουδαιότερες «ανώνυμες» εφευρέσεις του ανθρώπου!
    Η χορτονομή που εφευρέθηκε το μεσαίωνα από κάποια άγνωστη ιδιοφυΐα ή από τη συλλογική ιδιοφυΐα … , επέτρεψε στους ανθρώπους να εγκατασταθούν σε μέρη που θα ήταν αδύνατον να γίνει στην αρχαιότητα. ( γιατί τα ζώα και τα άλογα έπρεπε να μετακινούνται για να τραφούν )

  40. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ἄς κάνουνε πρῶτα ὁμάδα καί γιά γήπεδο βλέπουμε.. 🙂

  41. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα.

    Μια και αναφέρθηκαν τα λάχανα, να θυμίσω το παλιό μας άρθρο

    Τα σπουδαία λάχανα

  42. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Καί ἐπειδή «οὐδέν καλόν ἀμιγές κακοῦ», κοντά στό δροσερό καί πράσινο χορταράκι μᾶς ἔδωσε ὁ Θεός καί τό βρωμόχορτο, μέ ἀρκετές φαρμακευτικές ἰδιότητες (ἀλλά δηλητηριῶδες!)

  43. xar said

    Από το χόρτο και τα επίθετα χορτάτος και αχόρταγος και η παροιμία «και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο».

    Πάντως και στην οικογένειά μου διαχωρίζουν τα χόρτα (βλίτα, ραδίκια, αντίδια, λάπατα, γλυστρίδα κτλ.), που νοούνται κυρίως ως αυτοφυή/άγρια και μαζεύονται από το χωράφι, από τα μαρούλια, σπανάκια κτλ που καλλιεργούνται στο μποστάνι.

    Ο συνηθισμένος χαρακτηρισμός που ξέρω για το άνοστο φαγητό είναι «άχυρο», όχι χόρτο.

  44. sarant said

    43 Ισχύει αυτός ο διαχωρισμός. Αλλά τα ραδίκια, ας πούμε, καλλιεργούνται πια.

  45. Pedis said

    # 39 – Δηλαδή, οι αρχαιότεροι λαοί δεν διέθεταν ξηρά τροφή για τα ζώα τους;

    Πάτση-Μπάτσοι. Τι αίσχη είναι τούτα; Ευρώπη γίνεται η χώρα.

  46. Avonidas said

    Καλημέρα.

    Μια φορά, ένας γνωστός, που θεωρούσε πως πρέπει να τρώει κρέας κάθε μέρα, αν όχι σε κάθε γεύμα, στην προτροπή της γυναίκας του να υιοθετήσει πιο υγιεινό διαιτολόγιο, αντέδρασε λέγοντας: Γελάδα είμαι να φάω χόρτα; Χορταίνει κανείς με χόρτα;

    Οι λάτρεις της κρεοφαγίας έχουν καταπληκτικό χιούμορ, κρίμα που δεν προφταίνουν να το ξεδιπλώσουν πλήρως 😉

    #13. Πράγματι, όλα τα χορτοφάγα ζώα είναι παχύσαρκα, όπως το άλογο, το ελάφι, η αντιλόπη… 🙂

    (Τα λιανά σαρκοφάγα πρέπει να τρέχουν για την τροφή τους· τα λιανά φυτοφάγα για την επιβίωσή τους. Οι αγελάδες είναι παχιές γιατί δεν χρειάζεται να τρέξουν για τίποτα απ’ τα δύο. Τέλος, αν έχετε την απορία γιατί οι ιπποπόταμοι είναι χοντροί, γκουγκλάρετε πόσοι σκοτώνονται ετησίως από επίθεση τίγρης, και πόσοι από επίθεση ιπποπόταμου 😉 )

  47. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    39, 45
    Κάτι παίζει εδώ. Όντως τον Μεσαίωνα βελτιώθηκε πολύ η ταγή των υποζυγίων, και γι αυτό μπόρεσαν να υπάρξουν τα μεγαλόσωμα και δυνατά άλογα που κουβαλούσαν τους κατάφρακτους σταυροφόρους ιππότες σε συνθήκες μάχης. Δεν τα καλοθυμάμαι, αν μπορέσω να βρω το σχετικό βιβλίο μέσα στον οικιακό κακό χαμό, θα επανέλθω.

  48. sarant said

    Σχόλιο φίλης από το Λουξεμβούργο, στο ΦΒ:

    Στις λαϊκές πάντως στην Ελλάδα προς το τέλος της άνοιξης χορταίνει το μάτι μου χόρτα – βλήτα, ραδίκια, ζοχοί και άλλα που δεν αναγνωρίζω 😀 Στο Λουξεμβούργο, στη λαϊκή τα χόρτα έχουν 19 ευρώ το κιλό!

  49. Κιγκέρι said

    Ψαλμός 102:

    …ἄνθρωπος, ὡσεὶ χόρτος αἱ ἡμέραι αὐτοῦ· ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ, οὕτως ἐξανθήσει…

    Γ. Σεφέρης, Τελευταίος Σταθμός:

    …Εύκολα τρίβεται ο άνθρωπος μες στους πολέμους·
    ο άνθρωπος είναι μαλακός, ένα δεμάτι χόρτο·
    χείλια και δάχτυλα που λαχταρούν ένα άσπρο στήθος
    μάτια που μισοκλείνουν στο λαμπύρισμα της μέρας
    και πόδια που θα τρέχανε, κι ας είναι τόσο κουρασμένα,
    στο παραμικρό σφύριγμα του κέρδους.
    Ο άνθρωπος είναι μαλακός και διψασμένος σαν το χόρτο,
    άπληστος σαν το χόρτο, ρίζες τα νεύρα του κι απλώνουν·
    σαν έρθει ο θέρος
    προτιμά να σφυρίξουν τα δρεπάνια στ’ άλλο χωράφι..

  50. SteliosZ said

    -> 45 Από ότι φαίνεται μάλλον είχαν. Μια σχετική, ενδιαφέρουσα συζήτηση εδώ: https://history.stackexchange.com/questions/32538/was-hay-invented-only-in-the-middle-ages-in-europe

  51. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    47+
    Κι αυτό που λέει ο Κίντος για διατροφή με μετακίνηση σωστό είναι, όταν μάλιστα μιλάμε για μαζική χρήση υποζυγίων. Πχ στους μόνιμα εγκατεστημένους Ρωμαίους το ιππικό ήταν βοηθητικό σώμα (κύριο όπλο η πεζή λεγεώνα), ενώ οι νομάδες Ούννοι πολεμούσαν αποκλειστικά έφιπποι.

  52. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    49

    ο άνθρωπος είναι […] πόδια που θα τρέχανε […]
    στο παραμικρό σφύριγμα του κέρδους.
    Ο άνθρωπος είναι […]άπληστος […]
    σαν έρθει ο θέρος
    προτιμά να σφυρίξουν τα σφυροδρέπανα 🙂 στ’ άλλο χωράφι..

  53. Χαρούλα said

    Δεν είδα να αναφέρεται το Χόρτο Πηλίου.
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%8C%CF%81%CF%84%CE%BF_%CE%9C%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%AF%CE%B1%CF%82

  54. ΚΑΒ said

    Στου πικραμένου την αυλή βγαίνει χορτάρι μαύρο
    Mόνο ένα βράδυ του Mαγιού πέρασε ένας αγέρας
    Ένα περπάτημα ελαφρύ σα σκίρτημα του κάμπου
    Ένα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης.

    Γκάτσος, ΑΜΟΡΓΟΣ

  55. BLOG_OTI_NANAI said

    Βρήκα τουλάχιστον 110 με κατάληξη «-χορτο»:

    αλουπόχορτο, αμμόχορτα, ανεμόχορτο, αρσενικόχορτο, ασημόχορτο, ατεκνόχορτα, αφορμόχορτο, αχινόχορτο, βαλσαμόχορτο, βαλτόχορτο, βαμβακόχορτο, βαρυκόχορτο, βασιλικόχορτο, βατραχόχορτο, βδελλόχορτο, βουτυρόχορτο, γαλαζόχορτο, γατόχορτο, γελαδόχορτο, γιδόχορτο, γκρεμόχορτο, γουρουνόχορτο, δεματόχορτο, ζυθόχορτο, ηλιόχορτο, θαλασσόχορτο, θερμόχορτο, θηλυκόχορτο, καπνόχορτο, κατσικόχορτο, κοκκινόχορτο, κολλητσόχορτο, κονδυλόχορτο, κορακόχορτο, κοραλλόχορτο, κορυζόχορτο, κυπαρισόχορτο, λαβόχορτο, λαγόχορτο, λεβιθόχορτο, λειβαδόχορτο, λειχινόχορτο, λεμονόχορτο, λεοντόχορτο, λινόχορτο, λουμινόχορτο, λυσσόχορτο, μαγιόχορτο, μαζόχορτο, μαλλόχορτο, μουτζόχορτο, μπυρόχορτο, μωρόχορτο, νευρόχορτο, ξυνόχορτο, παρμόχορτο, περδικόχορτο, πετεινόχορτο, πισσόχορτο, πλευριτόχορτο, πληγόχορτο, πνευμονόχορτο, πυρετόχορτο, σαπουνόχορτο, σιδηρόχορτο, σκορπιδόχορτο, σκυλόχορτο, σπαθόχορτο, σπανόχορτο, σπληνόχορτο, σταματόχορτο, σταυρόχορτο, στομαχόχορτο, στριγλόχορτο, στριλόχορτο, τεκνόχορτο, τριχόχορτα, υπνόχορτο, φασόχορτο, φεγγαρόχορτο, φελλόχορτο, φιδόχορτο, φιστουλόχορτο, φλομόχορτο, φονόχορτο, φουσκόχορτο, φτειρόχορτο, φυλλόχορτο, φυτηλόχορτα, χαβδόχορτο, χαμόχορτα, χελιδονόχορτο, χλωρόχορτα, χοιρόχορτα, χολόχορτο, χρυσόχορτο, ψαθόχορτο, ψαλιδόχορτο, ψειρόχορτο, ψυλλόχορτο, ψωροχόρτι

  56. ΚΑΒ said

    >>τὰ δέ γε χόρτα συνδεσμῶν, ἃ λέγονται καὶ βροῦλα -θα καταλάβατε ότι αυτά είναι τα βούρλα. 

    μπρουλιά η <βρουλιά <βουρλιά <βούρλο αρμαθιά

  57. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    55# Ο Τάκης Κόντος γράφει σ’ ένα κείμενό του για τον αντικαπνιστή πατέρα του που του έστειλε τσιγάρα στη Μικρασία που πολεμούσε, με τη σημείωση «σοι αποστέλλω και δέμα με δέκα κυτία από το βρωμόχορτον του Κολόμβου».

  58. Πέπε said

    @35
    > Αλλά εμείς, ως …αχόρταγοι 🙂 , ας πούμε κάτι παραπέρα

    Αχόρταγος.
    Ένας περίεργος σχηματισμός. Υπάρχουν και άλλα παρόμοια επίθετα από α- στερητικό + θέμα ρήματος, αξούριγος, ατάιγος, αλλά περιθωριακά στη γλώσσα μας – οι κυρίαρχοι τύποι είναι με -στ-, αξ(ο)ύριστος, ατάιστος. Τα έχουμε ξανασυζητήσει.

    Το αχόρταγος (και όχι αχόρταστος, που αν ποτέ ειπωθεί θα σημαίνει μάλλον «ακόμη πεινασμένος») είναι σπάνια ή μοναδική περίπτωση όπου αυτός ο σχηματισμός κυριάρχησε.

  59. Χαρούλα said

    Καλά τα χόρτα, αλλά δεν είναι και για χόρταση☺️!

  60. … το χορτάρι και τα χόρτα … είναι συγγενική με το λατινικό hortus, αφού και τα δυο ανάγονται σε ινδοευρ. ρίζα *gher- από την οποία και τα garden, jardin κτλ. …

    Και horticulture (κηπουρική)

  61. 48,
    Τα ραδίκια (dandelions) εδώ θεωρούνται ζιζάνια και εξοντώνονται με ζιζανιοκτόνα.
    Θυμάμαι είχε έρθει η μητέρα μου παλιότερα και στο τσαφ με πρόλαβε πριν επιτελέσω οικολογική καταστροφή στην αυλή μου.
    Με τηγανητές πατάτες και αυγά μάτια τα ραδίκια (και ζοχοί) για βραδινό έγιναν σπάνια απόλαυση.

  62. sarant said

    61 Και doom, ο εξολοθρευτής

    58 Αφχαρίστηγος 🙂

  63. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @61,62. Ἀνατριχίλα! Στό χωραφάκι πού διατηρῶ δέν ἔπεσε ποτέ, οὔτε ἕνα μόριο φαρμάκου. Ὅ,τι καλλιεργῶ ἤ μαζεύω, τρώγεται ἀκίνδυνα ἀκόμη καί μέ τά χώματά του! 🙂

  64. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Ενδιαφέρουσα παρατήρηση!
    Βέβαια, αναφέρεσαι στη σπανιότητα επιθέτων που προέρχονται από ‘ειδικά’ {δεν είμαι ειδικός 🙂 } ρήματα. Γιατί υπάρχουν πολλά άλλα επίθετα (π.χ. που η ρίζα των ρημάτων έχει ‘ζ’ ή ‘γ’) με κανονικό σχηματισμό, όπως ανήλιαγος, αμάλαγος, αχάραγος, ανάπλαγος, άπραγος κ.λπ. Και σύνθετα αρκετά, όπως ξέφραγος, καλοπόταγος, λιγόφαγος, κακόφαγος κ.λπ. και αντίστοιχα επιρρήματα, φυσικά.

  65. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    64 -> 58.

  66. Πέπε said

    64
    Όχι, και σ’ αυτά που λες αναφέρομαι (απλώς είναι περισσότερα τελικά!): βάσει της κυρίαρχης νόρμας θα αναμενόταν ξέφραχτος, ανήλιαστος, άπρακτος, και άλλωστε κάποια από αυτά όντως υπάρχουν (άφρακτος/απερίφρακτος, άπρακτος, αχάραγα το πρωί / αχάρακτος…).

    Τα εις -φαγος νομίζω ότι είναι κατευθείαν από το φαί, όχι από το έφαγα.

  67. sarant said

    66 Ναι, είναι περισσότερα. Και ο ανήλιαγος δεν έχει ταίρι. Η προφύλαξη έχει κάνει να διαφέρει σε σημασία ο άπρακτος από τον άπραγο αν και τα τελευταία χρόνια η διάκριση κάηκε.

  68. https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%82

  69. 64# Ωπ μου διέφυγε 🙂

  70. Παναγιώτης Κ. said

    Ο σανός και στον πληθυντικό, τα σανά καθώς διαβάζω στο ΛΚΝ.
    Ο πληθυντικός φαίνεται με παρέσυρε και νόμιζα ότι είναι ουδετέρου γένους.

  71. Μαρία said

    Για σανοφάγους

    Ο κ. Μητσοτάκης, εξέφρασε την ικανοποίησή του, συνεχάρη τον κ. Διαματάρη και ανέφερε ότι θέλει με τη συνάντηση αυτή να συμβάλλει με τον πιο επίσημο τρόπο στην αποκατάσταση της αλήθειας και στη διόρθωση της αδικίας που διαπράχθηκε σε βάρος του κ. Α. Διαματάρη από την αξιωματική αντιπολίτευση, ενώ παράλληλα στηλίτευσε τον τρόπο και τις μεθόδους που χρησιμοποιεί ο ΣΥΡΙΖΑ. https://www.ekirikas.com/antigrafo-tou-ptychiou-tou-mba-apo-to-columbia-pa/

  72. ΓΤ said

    @48
    «Στο Λουξεμβούργο, στη λαϊκή τα χόρτα έχουν 19 ευρώ το κιλό!»

    To θαυμαστικό θα είχε έννοια εάν οι απολαβές στο Δουκάτο Βαλαντιούχων ήταν πενιχρές.

  73. ΓΤ said

    @71
    Τα παλιά τα χρόνια ρουφιάνοι φόραγαν καμπαρντίνα και έβαζαν εφημερίδα παραμάσχαλα.
    Σήμερα, καλοραμμένοι κολγκεϊτάκηδες κυκλοφορούν με πτυχία παραμάσχαλα.

  74. nikoscot said

    Μιας και αναφερθηκε το ραδικι (dandelion) στο σχολιο του κ. Μιχαλη Νικολαου, πως λεγεται ο σπορος που βγαινει μετα που θα μαραθει το ανθος του ραδικιου· το παρασερνει ο ανεμος και «πεταει» παντου ολογυρα μας;
    Προσπαθω να βρω ελληνικη ή αγγλικη λεξη και δεν μπορω.
    Τα εχω ονομασει «πετουδια» πάντως για να καλυψω το κενο στο λεξιλογιο μου (ενα απο τα πολλα).

  75. Πέπε said

    74
    κλέφτης / μουσαφίρης
    Και τα δύο επειδή μπαίνει από το παράθυρο!
    Εδώ στην Κρήτη πιο γνωστό το μουσαφίρης. Εγώ από Αθήνα το ήξερα εν υποσημειώσει, αλλά το τρέχον (μου) είναι κλέφτης

    Όλα αυτά λέγονται εξίσου και για κάθε άλλον τέτοιο φτερωτό σπόρο.

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μια μέρα που καθόμαστε
    στα χόρτα τ΄ανθισμένα…

    Πέτρα που κυλά ποτέ δε χορταριάζει.

    Χορτόπιτα.
    Χορτονομή κάτω λέμε την πάκτωση του χωραφιού, την ενοικίαση για βόσκηση. «Επήρα δυο κεφάλια τυρί χορτονομή».

    22 >>Αν κάποιος χορταίνει με χόρτα,
    χοντραίνει με χόντρο! 🙂

    64,66, ακατάταγος, αβάφτιγος, αστόλιγος, αμάλλιαγος, ανεβάσταγος, άλουγος, αφύλαγος,
    έρεγος και παντέρεγος (ο έρμος και παντέρμος)

  77. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα!
    “Χορτοθέρτ’ς,” λέγεται και ο μήνας του θερισμού στις χορτολιβαδικές εκτάσεις του Πόντου, και ως καρποφόρος χόρτος νοείται ενίοτε και ο σίτος, “Ὅτε δὲ ἐβλάστησεν ὁ χόρτος, καὶ καρπὸν ἐποίησε, τότε ἐφάνη καὶ τὰ ζιζάνια” λέει ο Ματθαίος (13 ,26), εντούτοις “Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις μηδὲ ζήλου τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν·/ ὅτι ὡσεὶ χόρτος ταχὺ ἀποξηρανθήσονται καὶ ὡσεὶ λάχανα χλόης ταχὺ ἀποπεσοῦνται.”, εγγυάται ο Ψαλμός 36,1-2
    Το “Μαυροχόρτι”(:Τσερνόμπυλ, Чернобыль), μόλυνε κάποτε και ουκρανικούς σιτοβολώνες, Αχόρταγος”, είναι εύστοχη ονομασία γραφείου εκκενώσεως βόθρων, “Μολάγα τα μολόγα τα-Τα φράγκα μοιρολόγα τα/’Τι γίνανε, μολόγα τα,- Χορτάρι για τ’ αλόγατα.” καταθέτει προσφυώς τη γνώμη του για το χρήμα ο Άκης Πάνου, αλλά, παρ’ όλα αυτά, “Τὸ χορτάρι του μασοῦσε/ κι ἦταν τρισευτυχισμένος,-καὶ τὸ ξύλο λησμονοῦσε/ὁ καημένος.”του Ζαχαρία Παπαντωνίου, καθότι από Γενέσεως (9,1-4), φροντίζων διά το ποίμνιον, είπεν ο Θεός “ ὡς λάχανα χόρτου δέδωκα ὑμῖν τὰ πάντα./πλὴν κρέας ἐν αἵματι ψυχῆς οὐ φάγεσθε·”, μα αυτό το φαταούλικο κατάλαβε πως όλα πρέπει να τα τρώει λάχανο ή —στην ανάγκη— ως παραπούλια, ώς νά ‘ρθει κι η ώρα να κλαυτεί:“ἐπλήγην ὡσεὶ χόρτος καὶ ἐξηράνθη ἡ καρδία μου, ὅτι ἐπελαθόμην τοῦ φαγεῖν τὸν ἄρτον μου.”(ψαλμός 101-5) χωρίς -βεβαίως- να εννοεί “ο Λόγος σου με χόρτασε και το ψωμί μου φά’το”, διότι “Κύριος δίκαιος συνέκοψεν αὐχένας ἁμαρτωλῶν./…και…. πάντες οἱ μισοῦντες Σιών./Γενηθήτωσαν ὡσεὶ χόρτος δωμάτων, ὃς πρὸ τοῦ ἐκσπασθῆναι ἐξηράνθη· (Ψαλμός 128,4-6),
    “Έφερνα τον κατακλυσμό στα μάτια μου/Απ’ τον καιρό του Νώε/Υπό βροχή ψηλώνοντας σαν το χορτάρι/ Στα μέρη που μεγάλωσα/ Της Πίνδου το νερό/Όπου πατώ να στάζει/Ψιχαλιστά βάδισα πλάι σου/Να μην ακούσεις τη βροντή στο στήθος μου/(…)/Κόντρα σε όποια πρόγνωση καιρού/Με των μηρών το βαρομετρικό το χαμηλό/Χάλασε ο Θεός τον κόσμο/(…)/Σαν είδος υπό διωγμό/Αντί για κιβωτό να ψάχνουμε/Τάφο υγρό να βρούμε .” ομολογεί το σχετικό αμάρτημα και ο Πρεβεζάνος ποιητής Θωμάς Ιωάννου.
    “Στη μακρινή Πατρίδα/έχει ευωδιά και χάρη-το ταπεινότερο δεντρί,/το πιο φτωχό χορτάρι.”, αποφαίνεται ο Γεώργιος Δροσίνης..
    …Τα χόρτα εξηράνθηκαν/και τ’άνθη εμαράνθηκαν,—γυμνώθηκαν η γη.
    Το κάλλος της εσβύσθη,/το χάος εβυθίσθη,—στην πρώτη του πηγή (…)
    Λοιπὸν μὴ συναρπάζεσαι ,/Σ᾿ το μέλλον μη ξυπάζεσαι ,—μον’ στέργε το παρόν
    και όσω σ’ άνθος είσαι/ ευφραίνου, χαίρου, ζήσε· —Μη χάνῃς τον καιρόν… .
    Τραγουδάει ανακρεοντικώς ο Αθανάσιος Χριστόπουλος
    “Αλίμονο που (ε)πιστευτεί, τον ήλιο του χειμώνα,/τα νέφη του καλοκαιριού, και τα (δ)ικά σου λόγια.
    Στον ουρανό θε να ανεβώ να (δ)ιπλωθώ να κά(τ)σω,/να βρω μελάνι και χαρτί, τα πάθη μου να γράψω.
    Ω ουρανέ μη βρέξεις ‘πλιό, κάμε μ’ αυτή τη χάρη,/και γώ με τα ματάκια μου, δροσίζω το χορτάρι!”
    μοιάζει να του απαντάει ένα καρπαθιώτικο.
    Ενώ“…μέσα από τα ψηλά χορτάρια του θανάτου του/μισός από τη μέση κι απάνω στο φως, έξω από το χορτάρι/μισός από τη μέση και κάτω στο σκοτάδι/κάτω από το φως.”αποκαλύπτεται η Παρουσία του Ντύλαν Τόμας στον Σαχτούρη, και ρόδινο άστρο νεφελώματος( :“Sh2-174”) να γαλακτίζει χορού χάρη σουσουράδας στο χορτάρι βλέπει, σονετικά, ο Δημήτρης Κοαμόπουλος: “Ἐκεῖ, ψηλά, στὸν Γαλαξία, φύτρωσε τριαντάφυλλο/ καθὼς τὴν ὕλη του ἐξετίναξε ἕνα γερασμένο ἄστρο./ Λίγο πρὶν ἀπ’ τὸν θάνατό του, /(…) Στὸ χορτάρι, χορευτικὴ καὶ μόνη/μιὰ σουσουράδα, σεισοπυγίς, ὅλο λικνίσματα, σιμώνει/τὸν λάκκο μὲ τὸ λιγοστὸ νερό. Στέκεται καὶ κοιτάζει./Μικρὸ πουλί, μὲς στὸν ὑγρὸ καθρέφτη, βλέπει τὸ μαράζι/τοῦ γέρο-ἀστέρα, νὰ περνᾶ, ἀνατριχίλα κι ὑποδόριο ρῖγος./Πίνει ἀπ’ τὸν θάνατό του καὶ σηκώνει τὸ κεφάλι εὐχαριστώντας/γι’ αὐτὸ τὸ ρόδο τοῦ φωτός, ποὺ δρόσισε τὸν ὕπνο του. Πετώντας.”
    Οπότε, κάπως έτσι, τελικά, “στα χόρτα τ’ ανθισμένα “ θα συνεχίζει να αγαπά τη Χλόη κάποιος Δάφνις (βλ.
    https://www.youtube.com/watch?v=5QLZ_dlrihI Una pastora (Βοσκοπούλα) – Georgia Velivasaki/Thodoris Voutsikakis ), Έρωτα μη χορταίνοντας και Άλλο Τόπο χλοερό περιγελώντας.

  78. nikoscot said

    Ευχαριστω Πεπε. Δεν το εχω ξανακουσει σαν κλέφτης/μουσαφιρης αλλα χαιρομαι που μαθαινω αυτές τις ονομασιες.

  79. sarant said

    75-78 Κι εγώ «κλέφτης» το ξέρω.

  80. Pedis said

    # 71 – Παλιορεντίκολα.

  81. Πέπε said

    78
    Παρακαλώ, αλλά από πού κι ως πού μου στέλνει μήνυμα η WP ότι αναρτήθηκε απάντηση σε σχόλιό μου; Κάτι θα πάτησα κατά λάθος. Νίκο, αν ακούς ξεπάτα το σε παρακαλώ. Αλλιώς όλη μέρα δε θα κάνουμε άλλη δουλειά. Ευχαριστώ!

    Εντωμεταξύ, το μαυροχόρτι (Чернобыль) του Κ. Παπαθανασίου #77 μου θύμισε το λησμονοχόρτι. Στον τόπο όπου χωρίζονται τα αγαπημένα αντρόγυνα και τα παιδιά απ’ τη μάνα, χορτάρι δε φυτρώνει. Κι αν ποτέ φυτρώσει, το λεν λησμονοχόρτι. Όμως δε θυμάμαι την ακριβή διατύπωση του δημοτικού στίχου, και περιέργως ο Γούγλης μοιάζει να ‘χει φάει κι αυτός λησμονοχόρτι, γιατί ο συγκεκριμένος στίχος δεν ανευρίσκεται πουθενά, ενώ οι αμέσως προηγούμενοι μια χαρά εντοπίζονται σ’ ένα σωρό μεριές.

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>χορταίνει με χόρτα
    Παχαίνει
    με παχάκια

  83. sarant said

    78 Δεν το ελέγχω εγώ αυτό και με παραξενεύει πολύ -πού κατάλαβε ότι είναι απάντηση σε δικό σου σχόλιο; Τα διαβάζει;

  84. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    81, Χαριτωμένη συντροφιά
    Χαριτωμένη συντροφιά μου λέει να τραγουδήσω
    Και ’γω τους λέγω δεν μπορώ, τους λέγω δεν το ξέρω.
    Κι αυτοί μου λεν όσο μπορείς, μου λεν όσο το ξέρεις.
    Τραβάτε με να σηκωθώ και βάλτε με να κάτσω,
    να πω τραγούδια θλιβερά και πικραμένα χείλη,
    να πω τραγούδια θλιβερά κα παραπονεμένα.
    Παρηγοριά ’χει ο θάνατος και ελεημοσύνη ο χάρος
    κι ο ζωντανός ο χωρισμός παρηγοριά δεν έχει.
    Χωρίζει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα,
    Χωρίζει και τ’ αντρόγυνο το πολυαγαπημένο.
    Στον τόπο που χωρίζονται χορτάρι δε φυτρώνει
    Και αν φυτρώσει ένα κλωνί, το λεν’ αλησμοχόρτι.
    http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/mou/xenitia-tragoudia.htm

  85. 81, 83 Νομίζω το καταλαβαίνει όταν κανείς απαντά (reply) μέσω μέιλ (από τις ειδοποιήσεις), ή μέσω της αντίστοιχης σελιδας της WordPress (αν έχει λογαριασμό).

  86. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    84τέλος (από το ίδιο λινκ-παραλαγή)
    ― Τι ‘χεις, καρδιά, και μου πονείς, τι ‘χεις κι αναστενάζεις;
    Καρδιά, δεν παίζεις, δε γελάς, σαν που ‘σουν μαθημένη.
    ― Το τι καλό μου ‘ρθε μπροστά να παίξω, να γελάσω,
    ή που ‘ρθε η ώρα για σκλαβιά κι η ώρα για τα ξένα;
    Χωρίζει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα,
    χωρίζονται τ’ αντρόγυνα τα πολυαγαπημένα,
    κι εκεί που ξεχωρίζονται χορτάρι δε φυτρώνει.

    πηγή: Ρωμαίικα τραγούδια, (Popularia carmina graeciae recentioris), Arnoldus Passow, 1860

  87. Πέπε said

    84, 86 Έφη

    Μπράβο! Σαν το δεύτερο βρήκα κάμποσα, αλλά τελειώνουν ένα στίχο πριν το επίμαχο χόρτο! Στο πρώτο βλέπω ότι το λεν αλησμοχόρτι κι όχι λησμονοχόρτι, γι’ αυτό ίσως δεν το ‘βρισκα. (Ο δε Γούγλης επέμενε ότι σίγουρα θα εννοώ λεμονόχορτο, τάξε πως δεν ξέρω εγώ τι ψάχνω και ξέρει αυτός…)

    Τέλος πάντων, από τ’ άλλο χόρτο είναι που υπάρχει χρεία. Όχι που ξεχνάς, που θυμάσαι!

    83
    Αφού λέει Πέπε. Ποιανού θα ‘τανε, του σκύλου του Λάμπρου; Να μας πει πάραυτα αν το ‘στειλαν και σ’ εκείνον.

    Οι μηχανισμοί πάντως που λέτε μού είναι τελείως άγνωστοι. Πάντα μπαίνω στο μπλογκ από… το μπλογκ. Ούτε έχω καταλάβει αλλά ούτε και μ’ ενδιαφέρει ως διαδικασία να το κάνω αλλιώς.

  88. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    87 Χαχα Πεπε, λεμονόχορτο! Πάντως εντός του …χορτολιβαδικού νήματος!
    Μπορεί και να πρέπει να μάθεις γι΄αυτό. Είναι ένα πολύ ιδιαίτερο χορταρικό, ξινούτσικο με λεμονάτη οσμή. Κατάφεραν και το ανάπιασαν κάτω, στον κήπο και νοστιμεύουν σούπες κλπ. Το βρίσκω κι εδώ, στα βιό , κάτι μπαστουνάκια σαν από καλαμιές.
    Να γράψουμε μερικά εις χόρτο :
    βρωμόχορτο, σιταρόχορτο, σαπουνόχορτο,λαγόχορτο, τραχανόχορτο, σπαρμενόχορτο, ψαλιδόχορτο, σερνικόχορτο, γιαλόχορτο (το σταμναγκάθι)/θαλασσόχορτο.
    «Ηταν εκεί ένα κρύο αρμυρό θαλασσόχορτο», από τη Μαρίνα των βράχων του Ελύτη

  89. nikoscot said

    Οταν διαβασα την απαντηση του Πεπε για τις ονομασιες του σπορου του ραδικιου, απαντησα (για να πω ευχαριστω) μεσω του reply που υπαρχει κατω απο το μήνυμά του. Διαβαζω (και ρωτησα και απαντησα) μεσω του wordpress.

  90. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    74,75 Ναι κλέφτης η πικραλίδα! Πρικοκαλίτσα τη λέμε τοπικά.
    Τη λέγαμε και ήλιο, στα μικράτα μας, σχολιάζει κάποιος. Ισχύει, αφού και ο λεγόμενος σκούλος (ή ήλιος-όχι ο ηλίανθος) γίνεται κλέφτης.
    https://www.slang.gr/definition/18028-kleftis

  91. Πέπε said

    > reply που υπαρχει κατω απο το μήνυμά του

    Σ’ εμένα δεν έχει τέτοια πράγματα (λάπτοπ, Χρωμ).

  92. Πέπε said

    Έφη, σκούλοι δεν είναι οι τούφες από σκόνη που μαζεύονται κάτω από τα έπιπλα που δεν τα πιάνει η ηλεκτρική; Έχει κι άλλη πιο κυριολεκτική σημασία;

    Παράλληλα, τι σημαίνει «ο ήλιος – όχι ο ηλίανθος»; Εγώ ήλιο ξέρω το ηλιοτρόπιο, που υποθέτω ότι είναι το ίδιο με τον ηλίανθο.

    (Πανάθεμά το, λεξιλογούμε, λεξιλογούμε, κι ακόμα να συνεννοηθούμε με μερικές τόσο κοινές λέξεις. Άκου κει «τι είναι ο ήλιος;» Άλλοι από ενάμισι βία δύο χρονών έχουν ξεκαθαρίσει τι είναι ο ήλιος, εμείς (εγώ) ακόμα… Τι κάνουμε λάθος;)

  93. 86 >> κι εκεί που ξεχωρίζονται χορτάρι δε φυτρώνει

    Η παλιότερη καταγραφή της φράσης που έχω πετύχει είναι στα σωζόμενα του Πρίσκου. Σε αφήγηση του ταξιδιού βυζαντινής διπλωματικής αποστολής προς την Παννονία για να συναντήσουν τον Αττίλα, είχαν τη συνοδεία Ούννων πολεμιστών με τους οποιους συμβίωσαν με μεγάλη αποστροφή μέχρι να φτάσουν στον προορισμό τους. Σχολιάζοντας τις ρημαγμένες πόλεις και την καταστροφή που έσπερναν οι νομάδες, κάποιο μέλος της αποστολής είπε πως όπου περνάνε οι Ούννοι δεν ξαναφυτρώνει χορτάρι.
    Κατά τον Πρίσκο, οι Ούννοι συνοδοί τους ενθουσιάστηκαν όταν τους μετέφρασαν το σχόλιο.

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    92, ναι ο σκούλος (που τονε λέγαμε και ήλιο-και ξεραινόταν πουπουλένιος/κλέφτης, λαγούς σα να λέγαμε αυτά τα πτίλα) είναι βρώσιμο άγριο χόρτο, κάνει μωβ λουλούδι -όντως σαν ήλιος (με πυκνές σειρές «ακτίνες» Είναι γλυκός και κάπως γαλακτώδης, με μακριά λεπτές κορδέλες φύλλα. Εχει βαθειά ρίζα και θέλει μαχαίρι με μακρούτσικη λάμα -και τέχνη να τονε βγάλεις από τη γης, αλλιώς σκορπά.
    Λαγόχορτο αλλού.

    Ο άλλος, ο πανελλήνια γνωστός ήλιος,βγάζει τους ηλιόσπορους και το ηλιέλαιο (που βρωμάει μπαρούτι πολέμου εσχάτως) και είναι το ένδοξο ηλιοτρόπιο και ο ρομαντικός ηλίανθος 🙂

  95. Πισμάνης said

    @10 Τά ίδια καί η κ. Κούλα από τήν Χιμάρα. Πετούσαν τά καλαμαράκια στή θάλασσα. Δέν πίστευαν ότι τρώγονται.

  96. Pedis said

    # 93 – Θεϊκή τιμωρία. Μάστιγα του θεού εξού. Φυσικά και οικολογικά. Όχι τίποτα τεχνητά πορτοκαλί κι εκ του ασφαλούς.

    [Δεν βρήκες καμιά πηγή για το άλλο σχετικά με τις ζωοτροφές;]

  97. 96# Κοίταξα, αλλά δεν. Το σπίτι είναι τσιγγαναριό εδώ κ καιρό ένεκα η μαστοράντζα. Έχω εδώ και μέρες φάει τον τόπο για ένα άλλο βιβλίο αλλά τζίφος, πρέπει να τα φέρω όλα τούμπα.

  98. Pedis said

    # 97 – Μην χολοσκάς. Όλα για καλό. Η αλήθεια δεν κρύβεται!

    Να ζει τουλάχιστον η φουκαριάρα η μανούλα του που το ‘χε καημό να τον δει πτυχιούχο;!

  99. Κλέφτης…θυμάμαι μικρό παιδί που κόβαμε το κοτσάνι με την σφαίρα από τους σπόρους-αλεξίπτωτα και χαζεύαμε την διαδρομή τους όταν σκορπάγανε από το φύσημα που τους κάναμε.
    Μ’ αρέσουν τα πικρά χόρτα του βουνού και έχω δυο προμηθευτές στις λαϊκές της γειτονιάς μου. Ο ένας τα πουλάει καθαρισμένα 10 ευρό το κιλό, τελικά συμφέρει γιατί δεν έχει φύρα (και κόπο), ειδικά τέτοια εποχή που τα χόρτα δεν έχουνε θεριέψει ακόμα. Ο άλλος τα πουλάει 4 έως 5 ευρό το κιλό με την ρίζα τους. Από αυτόν όταν ψωνίζω (αργότερα, όχι τώρα) κόβω τις ρίζες και τις φυτεύω σε γλάστρες και 1-2 μήνες μετά έχω την δική μου σοδειά !
    Οταν βρω (πολύ σπάνια) αγγιναράκι σκέτο…κάνω ραβαΐσι !!

  100. sarant said

    100 Mου άνοιξε η περιέργεια για το αγκιναράκι

  101. Alexis said

    #58 και επόμενα: «Παιδιά μ’ γιατί ειστ’ ανάλαγα»

  102. Alexis said

    Στο Ξηρόμερο λέγεται και το «ατάραγος» με τη σημασία «πολύ βαρύς, που δεν μετακινείται με τίποτα».
    Καμιά σχέση με το «ατάραχος»

  103. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    98# Δεν θα το δει η μανούλα του, την έχει τιμωρία η μαμά της γιατί τον καταπίεζε. Τόπο στα νιάτα 😂 🤣

  104. Spiridione said

    98. Θυμάμαι μια σκηνή απ’ τον Λευτέρη Δημακόπουλο

  105. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    100 >>αγκιναράκι
    Όπως σχεδόν όλα τα είδη του φυτικού μας βασιλείου, έχει κι αυτό μπόλικα ονοματολογικά κλπ. Για εισαγωγή, δυο λινκια (στα υπόψη ότι αγκιναράκια σ΄εμάς ανατολικά είναι τα δεύτερα κεφαλάκια της καλλιεργήσιμης αγκινάρας, της οποίας ένα είδος το λέμε άγρια (άγκριγια), ένα άλλο δαφνάτη και βέβαια ένα τρίτο ,αργίτικη-τη χωρίς αγκάθια)
    Αγκιναράκι, κενταύρια η ραπανίσκος, αλιβάρβαρα αγριοκαρύδα, Centaurea raphanina (compositae) κλπ (Μια φίλη μαζεύει την άνοιξη, ακόμη σήμερα, στα Τουρκοβούνια, ψηλά, στη μικρή λαγκαδιά).
    https://www.agriamanitaria.gr/centaurea-raphanina-mixta-%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CF%81%CE%B2%CE%B1%CF%81%CE%BF-%CE%B1%CE%B3%CE%B3%CE%B9%CE%BD%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%B9/
    και (του Στέφανου Ψημένου-που δεν μπορεσα ν΄αντιγράψω τη δυναμική φωτό του αγκιναρακίου-καρπού κι όχι φυλλώματος)
    https://twominutesangie.com/omeleta-me-aginarakia/

    σσ άλλο τα καλλιεργημένα/βαζάτα αγκιναράκια baby κι άλλο οι «ψείρες» από την κενταύρια

  106. Pedis said

    # 103-104- Πάει στοίχημα ότι θα τον ξαναχώσει στην κυβέρνηση και θα του δώσει και τα αναδρομικά λόγω αδίκου απολύσεως;

    Είναι τόσο πούστηδες που δεν εννοούν και πόσο μαλάκες είναι.

    Καλά από ντροπή …

  107. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    106# Παλιά μου τέχνη κόσκινο. Και για τον Λούλη που τον είχανε κράξει, τον παραίτησε και τον πήρε αμέσως σύμβουλο, μη χάνουμε και τα χουντοκονέ μας. Τη ντροπή κλάφτηνε, αυτοκτόνησε από ντροπή.

  108. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    106, 107
    Το –κάπως- παρήγορο είναι πως, τώρα τελευταία, μερικοί που ανέχονταν τον Κούλη –ως καλή εναλλακτική- αρχίζουν να το ξανασκέφτονται, βλέποντας (ή και διαπιστώνοντας στο «πετσί» τους) το κατάντημα και την ξεφτίλα…
    (Ίσως και να’ναι ιδέα μου…)

    105 (+100)
    ΕΦΗ, εγώ ήξερα για «αγριαγκινάρες» αυτές

    και για «αγκιναράκια» αυτά – τα και «περατζούνια» λεγόμενα (στα μέρη μας).

    (Χρησιμοποιώ παρελθοντικό χρόνο γιατί, δυστυχώς, έχω να τα γευτώ καμιά 10ετία. 😟)

  109. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    108.
    Αντιστρέψετε, παρακαλώ, τις εικόνες! 🙂

  110. Πέπε said

    Αγριαγκινάρα λένε κι ένα φυτό που εγώ μάλλον γαϊδουράγκαθο θα το έλεγα, το οποίο καλλιεργείται τελευταία γιατί έχει ανακαλυφθεί κάποια χρήση του ως εναλλακτικής πηγής ενέργειας (;;; δεν τα θυμάμαι κι ακριβώς…)

  111. Χόκεϋ επί χόρτου (ολυμπιακό άθλημα) έναντι
    Χόκεϋ επί πάγου
    (Η Βίκη με πληροφορεί πως έχει κι άλλα)

  112. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    108β, Αυτή λέμε κι εμείς αγριαγκινάρα με μια ποικιλία της τις δαφνάτες, λίγο πιο τρυφερές και μ΄ένα ελαφρό άρωμα-θεωρούνται εκλεκτότερες και αγκιναράκια τα δεύτερα κεφαλάκια που αναπτύσσονται αφού κόψουμε το πρώτο/κεντρικό κεφάλι.
    (Αγρι)αγκιναράκια από τη φυσική χλωρίδα, δεν μαζεύαμε. Εδώ τα έμαθα ως άγριο εκλεκτό λαχανικό, από φίλους Χανιώτες.

    110, Ναι, το γαϊδουράγκαθο είναι πηγή ενέργειας και για το σώμα μας (πουλάνε σκευάσματα) και για το σώμα του … καλοριφέρ/αυτό που θυμάσαι! (Συγγενικό αλλά άλλο είδος από το αγκιναράκι)

  113. 74,
    Στα αγγλικά wish (dandelion fairy wish).
    Το κάναμε κι εμείς, μικρά: Φύσημα στον κλέφτη μαζί με μια σιωπηλή ευχή — αν ο κλέφτης πήγαινε μακριά, η ευχή θα έβγαινε.

  114. sarant said

    113 Σαν κάτι να θυμάμαι

  115. ΣΠ said

    112
    Και το χόκεϋ επί πάγου είναι ολυμπιακό άθλημα.

  116. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    Το ερώτημα είναι αν το χορτάζω βγαίνει από το χόρτο ή το χόρτο από το χορτάζω. Το πιθανότερον είναι να μη συμβαίνει κανένα από τα δύο.
    Τα στοιχεία είναι τέσσερα (χορτ). Πολλές οι αποδοθείσες σημασίες αλλά καμμία δεν είναι συνεκδοχική εκτός μίας. «Χόρτο βέβαια λέγεται και το χασίς, αλλά και το άνοστο φαγητό -θα πούμε «σαν χόρτο είναι αυτές οι ντομάτες», όταν δεν έχουν καθόλου γεύση.» και οφείλεται στο στοιχείο «χ» και όχι σε κάποια ρίζα.

  117. Καλημέρα,
    Αν και καθυστερημένα θα τα γράψω (αλλά σήμερα κατάφερα να το διαβάσω)
    9 Πέπε μαζί σου. Βρούλα και στη Μυτιλήνη αλλά μόνο για συγκεκριμένο φυτό, που βγαίνει κοντά σε νερά, είναι σκληρό και χρησιμοποιείται στην καλαθοπλεκτική που λέγαμε τις προάλλες, αλλά για συγκεκριμένο καλαθάκι: αυτό που βάζανε μέσα το τυρί να στραγγίξει. Και παροιμία: Βρούλα μ’ φερνς, κυριβόλια σ’ μπλέκου (κυρί = τυρί). Α, ναι, παλιότερα πέρναγαν και (καλά) ψάρια σε βρούλο και τα γύριζαν για πούλημα.

    Επίσης οι ντομάτες (ή άλλα άνοστα χορταρικά) χαρακτηρίζονται χαρτί κι όχι χόρτο.

  118. 115,
    Α ναι, σωστά, στους χειμερινούς Ολυμπιακούς

  119. 36 Με τέτοιο χορτάρι πλέκαμε καλαθάκια κλπ αντικείμενα στον χορτοπλεκτική στα πλαίσια του μαθήματος της χειροτεχνίας στο δημοτικό!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: