Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Και τα πόμολα!

Posted by sarant στο 29 Νοεμβρίου, 2022


Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε προχτές στο ηλεπεριοδικό 2020magΌπως θα ξέρετε, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα, 24 ως τώρα. Η εικόνα είναι από τη δημοσίευση στο περιοδικό. 

Μια έκφραση που ακούγεται πολύ συχνά στα σόσιαλ τα τελευταία χρόνια, σε καταγγελίες για οικονομικές ατασθαλίες κάθε λογής, ιδίως από παρατρεχάμενους της κυβέρνησης, είναι ότι έχουν φάει ή έφαγαν ή «θα φάνε και τα πόμολα» ή «μέχρι και τα πόμολα». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκουμε και μιμίδια που εικονογραφούν την έκφραση.

Πρόκειται για έκφραση της μόδας λοιπόν, για να δηλωθεί η αχαλίνωτη κατάχρηση δημόσιου χρήματος, εκεί που παλιότερα θα λέγαμε, ας πούμε, «τρώνε με δέκα μασέλες» ή «κλέβουν και της Παναγιάς τα μάτια».

Η απαρχή της φράσης πρέπει να βρίσκεται σε περιπτώσεις διάρρηξης κατά τις οποίες οι κλέφτες αφαιρούν τα πάντα από ένα σπίτι ή κατάστημα: όχι μόνο χρήματα, τιμαλφή και έπιπλα, αλλά ακόμα και τα πόμολα από τις πόρτες, τα οποία και σχετικά χρονοβόρο είναι να ξεβιδωθούν αλλά και μικρότερη αξία έχουν. Πότε πότε βρίσκουμε τέτοιες ειδήσεις στο αστυνομικό δελτίο: έκλεψαν μέχρι και… πόμολα από πολυκατοικίες στη Θεσσαλονίκη.

Την έκφραση «τρώνε/έφαγαν/θα φάνε και τα πόμολα» τη βρίσκουμε πολύ συχνά στο Τουίτερ, αλλά ακόμα και σε δηλώσεις πολιτικών ή στην αρθρογραφία της αντιπολίτευσης (ας πούμε «ο ανασχηματισμός και τα φαγωμένα πόμολα» στην Αυγή ήδη το 2020). Από την άλλη, δεν την έχω βρει καταγραμμένη σε κάποιο έργο αναφοράς. Και βέβαια δεν έχω τέτοια απαίτηση από τα γενικά λεξικά, αφού αυτά δεν καταγράφουν νεόκοπες εκφράσεις της αργκό, αλλά παραξενεύομαι που δεν τη βρίσκω ούτε στο slang.gr, το οποίο καταγράφει μόνο μια λεξιπλασία του Τζίμη Πανούση, όπου πόμολο είναι ο εύκολα χειραγωγούμενος λαός, από το πόπολο και το μόμολο. Αυτό μάλλον δείχνει πως η έκφραση είναι πρόσφατης κοπής, αφού τα τελευταία 3-4 χρόνια το slang.gr υπολειτουργεί.

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε, οπότε ας πούμε δυο λόγια για τη λέξη «πόμολο».

Όπως ίσως θα καταλάβατε, πρόκειται για δάνειο. Προέρχεται από το ιταλ. pomolo, με την ίδια σημασία, από το υστερολατινικό pomulum, υποκοριστικό του pomum, μήλο (και γενικότερα φρούτο). Μηλαράκι λοιπόν το πόμολο, οπότε βλέπουμε πως είχε ισχυρή ετυμολογική προδιάθεση για να φαγωθεί!

Γιατί μηλαράκι; Επειδή αρχικά η λέξη χρησιμοποιήθηκε για τις σφαιρικές λαβές, σε σχήμα μήλου, στον αναβολέα ή στο χερούλι της σέλας, τον καιρό που σέλες και αναβολείς ήταν αντικείμενα της καθημερινής ζωής. Πάντως, σήμερα στα ιταλικά το pomolo δεν είναι απαραίτητα σφαιρικό. Το χρησιμοποιούν, βλέπω στο ιταλικό λεξικό, για την πόρτα, αλλά και π.χ. για τη λαβή του μπαστουνιού ή της ομπρέλας.

Βρίσκω και γραφή πόμμολο, σπάνια, σε παλιότερα κείμενα, προφανώς από κάποιους που υπέθεσαν γαλλική προέλευση.

Στα σημερινά ελληνικά το πόμολο είναι η οποιαδήποτε χειρολαβή, στρογγυλή ή άλλου σχήματος, σε πόρτα, παράθυρο, συρτάρι κτλ. Μόνο ο Μπαμπινιώτης το ορίζει σαν «σφαιρικό χερούλι πόρτας, παραθύρου κτλ.».

Το πόμολο το λέμε βεβαίως και χερούλι, όρος που είναι ευρύτερος, διότι περιλαμβάνει και άλλες λαβές, πχ της κατσαρόλας ή της τσάντας, που λέγονται χερούλια αλλά όχι πόμολα. Χερούλι, το μικρό χέρι.

Το πόμολο το λέμε και πετούγια ή μπετούγια, μια λέξη άγνωστης ετυμολογίας (κάπου είχα δει για ισπανική προέλευση). Θα έλεγα πως οι όροι είναι συνώνυμοι, αν και τη μπετούγια συνήθως τη λέμε για μεταλλικές λαβές και μάλλον επιμήκεις στο σχήμα -διορθώστε με όμως αν πέφτω έξω. (Και, παρεμπιπτόντως, μπετούγια λέτε ή πετούγια;)

Ωστόσο, οι μπετούγιες σπανίως τρώγονται -εννοώ ότι είναι πολύ λιγότερες, ελάχιστες πράγματι, οι ανευρέσεις φράσεων του τύπου «έχουν φάει και τις μπετούγιες», ενώ τα πόμολα αποτελούν το αγαπημένο φαγητό των κάθε λογής λυμεώνων, χρυσοκάνθαρων, κολλητών, ημέτερων, απατεώνων, ακρίδων, παράσιτων, καρεκλοκένταυρων, αργόμισθων, αεριτζήδων, λαμόγιων, αρπακτικών (θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε τον κατάλογο) που λυμαίνονται το δημόσιο χρήμα.

Η αλήθεια είναι πως η έκφραση «τρώνε/θα φάνε/έχουν φάει και τα πόμολα» έχει συσχετιστεί με τη σημερινή κυβέρνηση, του Κυριάκου Μητσοτάκη. Δεν θυμάμαι την έκφραση πριν από το 2019, αλλά και στο γκουγκλ που έψαξα με χρονικό περιορισμό δεν βρήκα τίποτα σχετικό (μόνο την έκφραση «γελάνε και τα πόμολα», μια από τις πολλές παραλλαγές που υπάρχουν για να δηλωθεί κάτι καταγέλαστο).

Βέβαια, οι αμέσως προηγούμενες κυβερνήσεις, από το 2011 και μετά ας πούμε, δεν είχαν έτσι κι αλλιώς πολλά περιθώρια για διασπάθιση δημόσιων πόρων λόγω των μνημονίων, ενώ η πανδημία και προκάλεσε την ανάγκη αλλά και αποτέλεσε βολική δικαιολογία για εκτόξευση των απευθείας αναθέσεων, όμως είναι γεγονός ότι η σημερινή κυβέρνηση έχει διακριθεί στο ευγενές άθλημα της πομολοφαγίας.

Το αν αυτό θα μετρήσει στις επικείμενες κάλπες, είναι μια άλλη ιστορία.

Advertisement

82 Σχόλια προς “Και τα πόμολα!”

  1. Ωραίο. Προτιμώ τα πόμολα με γωνίες ώστε λόγω μικροβίων να τα ανοίγω με τον αγκώνα.

  2. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Καλημέρα!

    Γέλασα με την «ισχυρή ετυμολογική προδιάθεση»! (Μα, αυτός ο Φρόιντ, τέλος πάντων, έχει αλώσει τα πάντα…)

  3. Reblogged στις anastasiakalantzi59.

  4. LandS said

    Βέβαια, οι αμέσως προηγούμενες κυβερνήσεις, από το 2011 και μετά ας πούμε, δεν είχαν έτσι κι αλλιώς πολλά περιθώρια για διασπάθιση δημόσιων πόρων λόγω των μνημονίων

    Υπήρξαν τότε πολλοί που καλωσόρισαν την έλευση του ΔΝΤ, επειδή «θα μας βάλει μια σειρά, επιτέλους»

  5. Ανδρέας Τ said

    Καλημέρα. Δεν την γνώριζα την έκφραση «θα φάνε μέχρι τα πόμολα «.Αντίθετα γνωρίζω την έκφραση «έμεινε με το πόμολο στο χέρι » για κάποιον που είχε ερωτικό ραντεβού που δεν ευοδώθηκε. Για την μπετούγια δεν γνωρίζω τον τύπο πετούγια.

  6. papatha111 said

    Εκτός από το πόμολο και την μπετούγια υπάρχει και το ζεμπερέκι.
    https://sarantakos.wordpress.com/2012/12/07/zanzarzeb/

  7. Αγγελος said

    Σοβαρά, ο Μπαμπινιώτης λέει πως τα πόμολα είναι σφαιρικά; Μου κάνει εντύπωση• σπάνια βλέπει κανείς σφαιρικά πόμολα στην Ελλάδα, ή λάθος κάνω; Το εικονιζόμενο στο άρθρο δηλαδή αλλιώς θα το ´λεγε;

  8. Αγγελος said

    Η έκφραση «έμεινε με το πόμολο στο χέρι », που δεν την έχω ξανακούσει, μάλλον για… ευφημισμός από παρήχηση μου φαίνεται 🙂

  9. Πέπε said

    Καλημέρα.

    > μια λεξιπλασία του Τζίμη Πανούση, όπου πόμολο είναι ο εύκολα χειραγωγούμενος λαός, από το πόπολο και το μόμολο

    Έχω την εντύπωση ότι υπήρχε από παλιά μια έκφραση «πιο κουτός κι από τα πόμολα» (όπως «…κι από τα λάχανα» κ.ά.). Σ’ αυτή την περίπτωση ο Πανούσεις απλώς λογοπαίζει με το πόπολο και το ίδιο το πόμολο.

    Ποτέ δε λέω ούτε πετούγια ούτε μπετούγια, μόνο πόμολο.

  10. ΣΠ said

    Καλημέρα.
    Τα πόμολα τα έχω συνδέσει με σχεδόν σφαιρικό σχήμα. Αν έχει άλλο σχήμα θα το πω χερούλι. Της πόρτας θα το πω και μπετούγια. Π.χ. αυτό της εικόνας θα το πω μπετούγια αλλά όχι πόμολο.

  11. ndmushroom said

    Η πρώτη αναζήτηση που βρίσκω στο γκουγκλ είναι αυτή: https://www.tanea.gr/2011/10/14/greece/ta-paidia-toy-pasok-se-rolo-patroktonoy/
    Άρθρο του Λακόπουλου για το παλιό ΠΑΣΟΚ, με τη φράση να αποδίδεται στο Στέφανο Τζουμάκα.

  12. ΣΠ said

    9
    Στα αγγλικά υπάρχει η έκφραση IQ of a doorknob.

  13. ΣΠ said

    7
    Σφαιρικά πόμολα είναι συνηθισμένα σε ντουλάπια και συρτάρια.

  14. leonicos said

    μπετούγια

    Μπλέων

  15. leonicos said

    Το αν αυτό θα μετρήσει στις επικείμενες κάλπες, είναι μια άλλη ιστορία

    Όχι ότι θα ψήφιζα ποτέ Μητσοτάκη, μην τρελαθούμε κι όλας

    αλλά έχεις κάτι άλλο να προτείνεις;

    Εγώ απλώς δεν ‘σκατώνω’ το ψηφοδέλτιό μου

    το ρίχνω εκεί που πίστευα αλλά δεν πιστεύω πια

    χωρίς να προσφέρω τίποτα αλλά ούτε και ν’ αφαιρώ από αυτό τον τόπο.

    Η ψήφος είναι μυστική εννοείται

  16. leonicos said

    Δεν θα φάνε τις μπετούγιες οι όποιοι άλλοι;

    Έχει πλημυρίσει το Αττικό αγνώστους. Με σταματάνεκαι ρωτάνε ‘πού πάτε;’

    Και φυσικά απαντώ ‘Αγόρι μου / κοριτσάκι μου εσύ είσαι καινούργιο. Εγώ είμαι παλιός.’

    Δύο ολότελα καινούργιες στην γραμματεία του ακτινολογικού. Τουλάχιστον πετάξανε μια εγκάθετη των προηγουμένων, που μόνο τηλεφωνο΄σε και δεν σου έδινε σημασία, μέχρι που της έκαναν αναφορά. Διορθώθηκε λίγο αλλά δεν την κούνησαν από τη θέση της. Την πέταξαν τώρα.

  17. Μπετούγια μόνο στα παράθυρα (ή τις μπαλκονόπορτες) αλλά για συγκεκριμένο τρόπο κλεισίματος.
    Πόμολα παντού. Όπως και χερούλια. Ή και περιγραφικά για κάποια που δεν εξέχουν 🙂

    1 Σε σκέφτηκαν στον ΟΣΥ και θα βάλουν χαλκό στα πόμολα αφού από παλιά είναι γνωστό πως είναικατά των μικροβίων.

    15 Γεια σου Λεώ. Σε καταλαβαίνω απόλυτα!

  18. Spiridione said

    11. Το έχει γράψει βλέπω στο Μυθιστόρημα του ΠΑΣΟΚ ήδη από το 1999
    https://books.google.gr/books?id=cYg0AAAAMAAJ&q=%22%CE%91%CF%85%CF%84%CE%BF%CE%AF+%CE%AD%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CF%88%CE%B1%CE%BD+%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%84%CE%B1+%CF%80%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%B1%22&dq=%22%CE%91%CF%85%CF%84%CE%BF%CE%AF+%CE%AD%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CF%88%CE%B1%CE%BD+%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%84%CE%B1+%CF%80%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwi53cTkhdP7AhX_SvEDHTcWC94Q6AF6BAgHEAI
    Βλέπω ότι υπάρχουν αναφορές για την Κατοχή ότι έκλεβαν πόμολα, π.χ.
    https://books.google.gr/books?id=eRqgAAAAMAAJ&q=%22%CF%80%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%B1%22&dq=%22%CF%80%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiflsai_dL7AhVYSvEDHYOeARQ4KBDoAXoECAEQAg

  19. Pedis said

    Τώωωρα τα πόμολα! Οι τελευταίες βίδες από τους μεντεσέδες έχουν μείνει, πριν τις εκλογές.

    —-

    Άλλο το πόμολο (pomolo) κι άλλο το χερούλι (maniglia). Στο σχήμα. Την ίδια δουλειά κάνουν, βέβαια. Όπως η ΝΔ και οι σε κάθε ευκαιρία «προοδευτικές δυνάμεις».

  20. # 12

    Μήπως ξέρεις τι ώρα σπάνε τα πόμολα ;

    Από το υπέροχο τραγούδι του Ντύλαν :

    Yes,
    I received your letter yesterday
    (About the time the door knob broke)
    When you asked how I was doing
    Was that some kind of joke?
    All these people that you mention
    Yes, I know them, they’re quite lame
    I had to rearrange their faces
    And give them all another name
    Right now I can’t read too good
    Don’t send me no more letters no
    Not unless you mail them
    From Desolation Row

    Πληροφοριακά, το χειρόγραφο με τους στίχους πουλήθηκε στα 425 000 $
    Το άσμα με τους στίχους : εδώ

  21. geobartz said

    «Στα σημερινά ελληνικά το πόμολο είναι η οποιαδήποτε χειρολαβή, στρογγυλή ή άλλου σχήματος, σε πόρτα…»
    # Μακεδονιστί, δεν λέγεται πόμολο αλλά τρακάζ(ι)

  22. […] Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε προχτές στο ηλεπεριοδικό 2020mag. Όπως θα ξέρετε, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα, 24 ως τώρα. Η εικόνα είναι από τη δημοσίευση στο περιοδικό.  Μια έκφραση που ακούγεται πολύ συχνά… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/11/29/pomolo/ […]

  23. nikiplos said

    Μπετούγια το λέω περισσότερο το ακούω ως συνώνυμο του κίναιδου.
    «που πας μωρή μπετούγια!»
    Την μπετούγια την ήξερα περισσότερο ως περιστρεφόμενη χειρολαβή παρά ως πόμολο. Δλδ ένα Τ όπου πιάνει ο καρπός το πάνω μέρος και το στρέφει.
    Το πόμολο το διάβασα στο Μίκι Μάους 70ς. Μέχρι τότε το λέγαμε χερούλι.

    Παγωμένο εδώ, στο καταπληκτικό τραγούδι των Σπανού/Παπαδόπουλου με τη φωνή της Αλεξίου από το μακρινό πια σήμερα 1976

    Κίτρινη πόλη -Αλεξίου Χάρις
    Μουσική/Στίχοι: Σπανός Γιάννης/Παπαδόπουλος Λευτέρης

    Κίτρινη πόλη, παραμονές βροχής
    το πόμολο της πόρτας παγωμένο

    Ακόμα μια νύχτα που σε περιμένω
    μά πάλι δε θα ’ρθείς

  24. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα και τα δεύτερα σχόλια!

    11-18 Ωραία ευρήματα

    21 Το τρακάζι το αγνοούσα.

  25. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Νικοκύρη, ἐνῶ πολύ καλά γνωρίζεις ὅτι ΟΛΑ ἀπό ἐμᾶς τά πῆραν, ἀγνοεῖς ἐπιδεικτικά μία ἐτυμολογική ἐκδοχή γιά τό περί οὗ ὁ λόγος. Εἶχα δεῖ κάπου παλαιότερα (καί τό σημείωσα) ὅτι παίζει καί τό ἐπιμηλίς (=εἶδος ἀχλαδιοῦ). Ἰσχύει κάτι τέτοιο;

  26. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κερκέλια
    (να ΄χεν η γης πατήματα κι ο ουρανός κερκέλια)

  27. Πουλ-πουλ said

    Σε κάποια παλιά ελληνική ταινία έβαζαν λαθραία μια μπετούγια σ’ ένα γάντι του μποξ, για να κερδίσουν τον αγώνα. Δεν τη θυμάμαι καλά, ας μιλήσει ο καθ’ ύλην αρμόδιος.

  28. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    ΚΕΡΚΕΛΙΑ
    (καλύτερη προσπάθεια )
    Χαρακτηριστική ονομασία της χειρολαβής της πόρτας στην Κρήτη (κρίκος, κρικέλι, κερκέλι).

    ζεμπερές

    https://www.cretanethnologymuseum.gr/imke/html/gr/50591.html#photoStripAnchor

  29. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>ετυμολογική προδιάθεση για να φαγωθεί
    πομολογική

  30. Χαρούλα said

    Και μιά άλλη χρήση της λέξης από τον Τ.Λειβαδίτη(Αυτός που σωπαίνει)
    ………
    Στὰ παλαιικὰ κρεβάτια
    μὲ τὰ πόμολα στὶς τέσσερις ἄκρες
    πλάγιασαν κι ὀνειρεύτηκαν
    πολλοὶ περαστικοὶ αὐτοῦ τοῦ κόσμου
    ……….

  31. sarant said

    25 Ομολογώ πως δεν έχω δει πουθενά την εκδοχή περί επιμηλίδος. Τη λέξη τη θυμάμαι επειδή από εκεί είναι η κυπριακή ονομασία για τα μούσμουλα, τα πολεμίδια.

  32. ndmushroom said

    Βλέπω πάντως ότι σήμερα η λέξη της επικαιρότητας είναι το «crap», που βλέπω να έχει αποδοθεί κυρίως ως «μπούρδες», αλλά χωρίς να λείπουν και γλαφυρότερες αποδόσεις. 🙂

  33. ndmushroom said

    Και το σχετικό βιντεάκι για όσους αναρωτιούνται σε τί αναφέρομαι

  34. Α. Σέρτης said

    Αν ήταν συνηθισμένη να παίρνει έναν υπερβολικό αριθμό θερμίδων κάθε μέρα και ξαφνικά αποφάσισε να μην τρώει τίποτα , γιατί βγαίνουν εφημερίδες και κασέτες και λένε ότι κόντευε να φάει τα πάντα μέχρι και τα πόμολα της ΓΣΕΕ […]
    (ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ 1989)

  35. Λάμπας said

    Μπετούγια, φυσικά.
    Ζεμπερέκι, και στη Γορτυνία (όσο υπήρχαν ζεμπερέκια).

  36. Έχουν και τα πλοία πόμολα.
    Στο ονοματολόγιο του Πολεμικού Ναυτικού που συνέταξαν το 1856 οι αξιωματικοί του Ναυτικού Λ. Παλάσκας και Α. Κουμελάς και ο καθηγητής (και πρύτανης) του Πανεπιστημίου Φίλιππος Ιωάννου, διαβάζουμε (προτεινόμενη επίσημη ονομασία, γαλλικός όρος, κοινός όρος σε χρηση μεχρι τότε, αγγλικός όρος)

    503 Το επίμηλον, a pomme du mat, το πόμολο, truck.

    Είναι το δέυτερο λήμμα εδώ
    https://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=%2Fvar%2Fwww%2Fanemi-portal%2Fmetadata%2F9%2F8%2F6%2Fattached-metadata-413-0000030%2F72067.pdf&rec=%2Fmetadata%2F9%2F8%2F6%2Fmetadata-413-0000030.tkl&do=72067.pdf&width=414&height=606&pagestart=1&maxpage=241&lang=el&pageno=32&pagenotop=32&pagenobottom=1

    Δηλαδή πόμολο έιναι η γαλέτα δηλαδή το σφαιρικό η σε σχήμα δίσκου στην κορυφή των καταρτιών των ιστιοφόρων και το παρόμοιο τμλημα των ιστών των σημαιών.
    Ένα πόμολο από το βρατανικό ναυτικό μουσείο εδώ

    https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-258926

  37. ΣΠ said

    27
    Δεν ξέρω αν υπάρχει ταινία με μπετούγια. Αυτή που ξέρω είναι η «Δουλειές του ποδαριού (1962)» με Βέγγο και Μανέλλη, στην οποία βάζουν μέσα στο γάντι ένα βαράκι. Στο 58:30 https://mixdrop.co/f/3n1z4l7ofl3mo3

  38. antonislaw said

    Χαίρετε! τα φαγωμένα πόμολα λογαριάζουμε…
    Πολύ ενδιαφέρον και το σημερινό άρθρο.
    Προσωπικά λέω πετούγια, όχι μπετούγια και πόμολο το στρογγυλό της πόρτας. Το επίμηκες το λέω χερούλι. Και αυτό το παρακάτω το έλεγα πετούγια αλλά βλέπω ότι στην τεχνική γλώσσα το λένε γρυλόχερο (και πόμολο):

  39. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τα πόμολα γυρίζουν τη νύχτα.
    Τα όνειρα ανοίγουν σαν πόρτες.
    Νάσος Βαγενάς

  40. Πουλ-πουλ said

    37.
    Ώστε βαράκι ήταν στην ταινία. Σαν να θυμάμαι τον πατέρα μου να αστειεύεται με τη μπετούγια, που όπως και να το κάνουμε προσαρμόζεται καλύτερα στο γάντι.
    Τα σέβη μου!

  41. Να βάλουμε κι ένα πόμολο πομολώδες 🙂

  42. sarant said

    32-3 Δεν τον προλαβαίνουμε

    34 Mπράβο

    36 Πολύ ενδιαφέρον εύρημα. Άρα το πόμολο ήταν σε χρήση το 1860 και πρότειναν τον εξελληνισμό του σε επίμηλο.

    37-40 Όλα βρίσκονται λέμε!
    (Κάπου είχα δει να βάζουν ένα πέταλο αλόγου μέσα στο γάντι -ίσως σε κάποιο Λούκι Λουκ.

  43. Stelios Kornes said

    «Ισα μωρη παλιομπετουγια» ελεγε ο Χαρυ Κλυν θυμαμαι… Αλλα δεν θυμαμαι για ποιον (σε ζωντανο του προγραμμα πρεπει να το εχω ακουσει).

  44. Ξωμάχος said

    λουκας αποστολιδης παλαι ποτε βουλευτης του πασοκ. μια εποχη ηταν και νομικος συμβουλος στην αμαρτωλη γσεε. η γσεε στεγαζεται σ’ενα νεοκλασσικο κτιριο και τα πομολα ηταν μικρα αριστουργηματα.καποτε η γσεε εκανε ανακαινιση του κτιριου και ΄΄φυσικα» αλλαξε τα παλια κομψοτεχνηματα. τα παλια ειπαν οτι τα »απαλλοτριωσε» ο λουκας αποστολιδης. απο τοτε τον συνοδευει το επιθετο ΚΛΕΦΤΟΠΟΜΟΛΆΣ

  45. 43 Εγώ μάλλον σε δίσκο το θυμάμαι!

  46. Mitsi Vrasi said

    Μπετούγιες και χερούλια λέγαμε, αλλά νομίζω ότι έχει αρχίσει και επικρατεί το πόμολο. Το βλέπουμε συχνά πια τα μηλαράκι, σε εταιρείες, μαγαζικά, δημόσιες τουαλέτες, εσωτερικές πόρτες σπιτιών, κ.ά.
    Εμένα πάντως, κάτι κλεφτοκοτάδες που μπούκαραν στο σπίτι (έλειπα), δε φάγανε τα πόμολα, αλλά το πιο βολικό μου κατσαρολάκι, τρομάρα τους!

  47. Andreas_M said

    Υπάρχει και η σπανιολέτα, που είναι το χερούλι / μπετούγια στα νεοκλασικά παράθυρα.

  48. Μαρία said

    47
    Δεν έχω ακούσει τη λέξη στα ελληνικά. Ξέρω το κλείσιμο του παράθυρου à l’espagnolette αλλά στα γαλλικά.

  49. Πέπε said

    43, 45:
    Αν ο ένας το θυμάται σε λάιβ κι ο άλλος σε δίσκο, τότε ίσως Natin Fatin, που ήταν (ο μόνος;) ζωντανός δίσκος του.

  50. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    🙂 Pomology is a branch of botany that studies fruit and its cultivation. 🙂

    Πόμολο σέλας
    https://scontent.fher1-1.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/91074943_2786633524745785_8868193823616925696_n.jpg?_nc_cat=109&ccb=1-7&_nc_sid=730e14&_nc_ohc=V920HeqiTgQAX-C7JJu&_nc_ht=scontent.fher1-1.fna&oh=00_AfBizOEfe7aIXGxxvS1PL3jpwGS1uBSzPXJeVTKzrO68tw&oe=63ADBC74

    και πόμολο της λαβής σπαθιού.

  51. Costas Papathanasiou said

    Καλησπέρα.
    Σύμβολα εξουσίας, στόχος απαλλοτρίωσης οι ακριβές λαβές, συνώνυμά τους και τα ζεμπερέκια (συρτομάνταλα, βλ. σχ.6.35). Αφού, καταπώς γράφει ο Γ. Βλαχογιάννης (:“Ιστορικά ανέκδοτα και αξιοπερίεργα επιφανών Ελλήνων”, Εκδόσεις Γνώση σ.339), ανάμεσα στους λεβέντες που ακολούθησαν τον Θοδωράκη Γρίβα εναντίον του βασιλιά “Ένας γεροχωριάτης έλεγε στους άλλους πως στην Αθήνα οι πόρτες του παλατιού ανοιγοκλείνανε με κάτι πόμολα (ζεμπερέκια τα ‘λεγε) χρυσά. Είχε πάρει και σακούλια μάλιστα μαζί του να τα γεμίσει πόμολα”.
    Συγγενής τους λέξη και η αντλία γεώτρησης πομόνα (εμπορική ονομασία <θεά των καρποφόρων δέντρων: Pomona < pomum < ΠΙΕ *peh₂- “τροφή”)
    Σφαιροειδή λαβή, καλούμενη πόμολο(επίμηλον), όχι μόνο για πόρτες, βρίσκουμε και σε ξίφη, καράβια, κρεβάτια, κουρτίνες, κούνιες, παράθυρα: Ως χερούλι θέας σε πρωινή χαρά ζωής που, ώς κι αυτή τη λιγοστή, την παίρνει η θλίψη, κατά την Μαρία Νεφέλη: “Έρχεσαι να πικράνεις τον πρωινό καφέ/ ν’ αποσπάσεις κάτι απ’ την ελάχιστη χαρά/ του χεριού μου στο πόμολο του παραθύρου/ φέρνεις ανωμαλίες στο νερό του μπάνιου/ προκαλείς το πρώτο δυσάρεστο τηλεφώνημα/είσαι τέρας(…)”
    Ή σαν πετούγια πόρτας ουρανού που μόνο μια αιθέρια παρουσία τη φτάνει για να την ανοίξει: “ Πρέπει να 'ταν των Βαΐων τ' ουρανού (…)/Ένα κορίτσι δίχως λόγο  είχε σταθεί (…)/ ανεμίζοντας τούλια μια κορμοστασιά διπλή απ' το σπίτι/ σε ύψος με τα δάχτυλα στο πόμολο το αόρατο/ Νταγκ λάμψη αέρας νταγκ λάμψη αέρας ασταμάτητα Όπως/ ύστερα που κάποιος άγιασε και τα καινούρια φαίνονται κι εκείνα σαν/ παλαιά (…)/ Όπου τα παλαιά φαίνονται πάλι κι εκείνα σαν καινούρια “ (“Το Φωτόδεντρο και η Δέκατη Τέταρτη Ομορφιά”)
    Χειρολαβή με αναλαμπές ηλίου που τη σέβονται οι λυπημένοι άγιοι και τα μικρά βατράχια, κατά Ρίτσο: “Τότε ήταν/ που γύρισε πίσω κι ο Βαγγέλης – (…) Δεν έκανε παρέες./Ένα μικρό βατράχι τον ακολουθούσε με ισόχρονα πηδήματα και/ σταματήματα/ μαλακά, πολύ μαλακά ώς τη σιωπή και την έκταση/ γιατί ήξερε το βατράχι πως μόνον οι άγιοι είναι τόσο λυπημένοι,/ μόνον εκείνοι περπατούν πιο προφυλακτικά απ’ τους δολοφόνους/ μην αφήνοντας δαχτυλικά αποτυπώματα σε κανένα πόμολο καμιάς/πόρτας” (“Γκραγκάντα”)
    …Αλλά καθόλου οι αρχαιοκάπηλοι, κατοχικοί μαυραγορίτες: που γυμνώνουν σπιτικά…
    “πέσαν κι οι παλιατζήδες σαν ακρίδες,/ χώνανε στα σακκιά τους όλα τα πατρογονικά θυμητικά/-ένα αλογάκι ξύλινο, μια κεντημένη μπάντα/ «κι αυτό θα περάσει». Αχ θα περάσει – πότε θα περάσει; -/έναν παλιό καθρέφτη, μια σκαλισμένη κασετίνα,/ ένα τεντζέρι, ένα βιολί, μια ραπτομηχανή του Σίγγερ.-/ Τ’ αντικρινό σπίτι δεν είχε πια τα παστρικά του κουρτινάκια./ Όταν άνοιγαν τα παράθυρα δε φαίνονταν τα πόμολα του κρεβατιού γυαλίζοντας τον ήλιο-/ Άδειες οι κάμαρες – μονάχα ένα αχυρένιο στρώμα κατάχαμα/ κι οι μεγάλες μύγες κι η ελονοσία κι η φθίση. (“Οι Γειτονιές του Κόσμου”)
    …Και τουναντίον οι θανατολάγνοι ηδονοβλεψίες, όντα φωτοφοβικά που παραβιάζουν τις ζωές των άλλων…
    “ Η νύχτα είναι γεμάτη σκοτεινά ζώα·/ βόσκουν στα πεζοδρόμια πακέτα τσιγάρων,/ μαντίλια, προφυλακτικά, πορτοκαλόφλουδες,/ τρώνε τα πόμολα απ’ τις πόρτες· κοιτάζουν/ απ’ τα παράθυρα των υπογείων: Ο άντρας/
    μαζί με τη γυναίκα κατεβάζουν τον πεθαμένο/ απ’ το διπλό κρεβάτι, τον αφήνουν στο πάτωμα,/πλαγιάζουν εκείνοι, κάνουν έρωτα. Το παιδί (…)”( “Νύχτα ταυ Γενάρη”, Αθήνα, 4.1.72 – ΠΑΡΟΔΟΣ).
    …Οι οποίοι, τελικά, “το ευγενές άθλημα της πομολοφαγίας” το αναδεικνύουν ως κακό παιχνίδι της νυκτός που σπάει τζάμια, πομόνα που αντλεί ζωές ή τις απομονώνει σε ταβέρνα ανήλια δίχως πόρτα ή ζεμπερέκι γκλαβανής.(βλ.σχ.39)

  52. Μαρία said

    17 μύρια

  53. BLOG_OTI_NANAI said

    Γενικά, σαν έκφραση δηλωτική του μεγέθους μιας λεηλασίας βλέπω ότι τα πόμολα συμμετέχουν από αρκετά παλιά:

    Επίσης μια παλιά λέξη για τα πόμολα:

  54. sarant said

    53 Για τις λεηλασιες ισχύει.

    Εγω θυμάμαι από οικογενειακή διήγηση πως όταν Μανιάτες πειρατές είχαν χτυπήσει την Αμοργό, είχαν ληστέψει «μέχρι και τις κάσες των παραθύρων»

  55. f kar said

    Ο κ. Μπαμπινιώτης απεφάνθη:

  56. Παναής said

    Γράφει στο σχόλιο 41 ο κ. Σαραντάκος: «25 Ομολογώ πως δεν έχω δει πουθενά την εκδοχή περί επιμηλίδος.»

    Αλλά, κύριε Νίκο, δεν αντιλαμβάνεστε πόσο εκτίθεστε με τέτοιες φράσεις; Είναι δυνατόν να κατοικείτε 63 ολόκληρα χρόνια στον πλανήτη Γή, να θεωρείστε ως ο κορυφαίος μπλόγκερ της Ελληνικής Γλώσσης και να ομολογείτε ξεδιάντροπα ότι αγνοούσατε αυτό που ήξερε και ο τελευταίος απόφοιτος Παλαιού Σχολαρχείου; Ότι, δηλαδή, το «πόμολο» είναι παραφθορά του «επίμηλον», το οποίον προέρχεται από την αρχαιοτάτη ελληνική λέξη «επιμηλίς» και σημαίνει την «πόρπη»;

    Κάποιοι γενναίοι σχολιασταί (ιατρός Γιώργης Κατσέας στο 25, Παναγιώτης στο 36, Κώστας Παπαθανασίου στο 51) προσπάθησαν δειλά να σάς υποδείξουν την ουρανομήκη γκάφα σας. Κι εσείς, αντί να βγείτε θαρρετά και να ομολογήσετε την ασχετοσύνη σας, προσπαθήσατε να την δικαιολογήσετε με ένα ακόμη μεγαλύτερο λάθος. Γράφετε στο σχόλιο 42: «36 Πολύ ενδιαφέρον εύρημα. Άρα το πόμολο ήταν σε χρήση το 1860 και πρότειναν τον εξελληνισμό του σε επίμηλο.»

    ΣΑΣ ΕΡΩΤΩ: Πού το βρήκατε γραμμένο, κύριε Νίκο μου, ότι η λέξις «επίμηλον» φιάχτηκε για να εξελληνίσει το «πόμολο»; Προφανώς, ο γνωστός ανθελληνισμός από τον οποίον διακατέχεσθε σάς ώθησε να ξεστομίσετε μια τόσο μεγάλου βεληνεκούς αρλούμπα!.. ΤΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΣΥΝΕΒΗ: Η αρχαιοτάτη ελληνική λέξις «επιμηλίς» (= πόρπη / αχλάδι, σύμφωνα με το Liddell-Scott) έδωσε ως ουδέτερο το «επίμηλον» και με την παραφθορά οδηγηθήκαμε στο «πόμολο».

    Τόσο απλά είναι τα πράγματα, αλλά είστε τόσο εγωΐσταρος που δεν πρόκειται να αλλάξετε το πέρα για πέρα λανθασμένο άρθρο σας, σε κάποιο σημείο του οποίου γράφετε: «Όπως ίσως θα καταλάβατε, πρόκειται για δάνειο. Προέρχεται από το ιταλ. pomolo, με την ίδια σημασία, από το υστερολατινικό pomulum, υποκοριστικό του pomum, μήλο (και γενικότερα φρούτο). Μηλαράκι λοιπόν το πόμολο, ».

    ΚΑΙ ΣΑΣ ΕΡΩΤΩ: Γιατί να είναι «μηλαράκι» το πόμολο και να μήν είναι «αχλαδάκι» (επίμηλον); Διότι, προφανώς, ωθούμενος από τον έμφυτο ανθελληνισμό σας χαρίζετε την λέξη «πόμολο» στους Ιταλούς, ενώ είναι ηλίου φαεινότερο ότι πρόκειται για παραφθορά του ουδετέρου («επίμηλον») της αρχαιοτάτης ελληνικής λέξεως «επιμηλίς».

    ΑΝΑΡΤΩ την σελίδα 110 (https://tinyurl.com/jzwx47sf) του περιφήμου «Ονοματολογίου Ναυτικού» που συνετάχθη από τον γιό του Μιαούλη, Αθανάσιο Α. Μιαούλη το σωτήριον έτος 1858 και φέρει την υπογραφή της Βασιλίσσης Αμαλίας

  57. Λάμπας said

    54. «Ο Πετρόμπεης έστειλεν εκ Τριπόλεως οίκαδε δύο καμήλους και είκοσιν ημιόνους βαρυφορτωμένους, οι δε Μανιάται αυτού εφόρτωναν τα αρπαχθέντα εις τας γυναίκας των, αίτινες είχον πρσδράμει εκεί από τα βουνά της Μάνης. Ουδέν κινητόν ενόμιζον ούτοι ανάξιον λόγου, και αυτούς δε τους παλαιούς ήλους απέσπων εκ των τοίχων και απεκόμιζον.»
    Από την «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» του Μέντελσων-Μπαρτόλντυ, όπως παρατίθεται στην «Μεγάλη ιστορία της Ελλάδας» του Γ.Κορδάτου.

  58. ΣΠ said

  59. BLOG_OTI_NANAI said

    Η σατυρική εφημερίδα «Καμπάνα», το 1930, σε στιχούργημα στιλ Σουρή, αναφέρεται σε δημόσια ουρητήρια όπου έγιναν καταστροφές και έκλεψαν τα πόμολα:

  60. # 56

    Φρουρά !, Φρουράααα !!!!

  61. ΚΑΒ said

    «Τόση δε ήτον η επισυμβάσα λεηλασία, ώστε αι πλείσται των οικιών εγυμνώθησαν και αυτῆς της ξυλώσεώς των» Σπ. Τρικούπης Ιστορία της Ελλην. Επαναστάσεως Β΄90-91, μετά την άλωση της Τριπολιτσάς.

  62. ΚΑΒ said

    17-10-1794 οι Μανιάτες στην Αμοργό: και πήρανε τα ρούχα του, τα τζοβαερικά του
    καθρέπτας κι άλλα πράγματα, οπούταν ιδικά του

    και τόσων το εγίμνοσαν αυτών το οσπίτιν όπου ως σκαιδόν τοις άφισαν γιμνούς, μόνο με την ψυχίν, όπου τα ρούχα της κυμισιάς και τας σάρκας τα επήρασι, τα σεντούκια τους τα έσπασαν

  63. Κ. Καραποτόσογλου said

    Μπετούγια

    Η λέξη (μ)πετούγια είναι διαφορετικός τύπος του μεσαιωνικού μπετόϊα, η = μάνταλον, το =
    Saliscenda, saliscende = μάνταλο, ζεμπερέκι, απλή μπετούγια εν είδει μοχλού, ενώ η λ. παραμένει αγνώστου ετύμου.

    Somavera, Tesoro della lingua greca-volgare ed italiana, σ. 253

  64. ΚΑΒ said

    Ο Μπαμπινιώτης τουλάχιστον στις πρώτες εκδόσεις του λεξικού του ετυμολογεί την μπετούγια από το ισπ. bedija, αλλά στο ετυμολογικό του γράφει αγν. ετύμου.

  65. sarant said

    56 Μην τον είδατε παιδιά, τον Παναή!

    62 ΚΑΒ, δεν ήξερα ότι υπάρχει γραπτή διήγηση της επιδρομής! Εχεις περισσότερα;

    63 Ευχαριστούμε πολύ -άρα, αν καταλαβαίνω καλά, φτάνουμε στο μεσν. μπετόια, αλλά αγν. ετύμου.

  66. Μαρία said

  67. BLOG_OTI_NANAI said

    62, 65:

  68. sarant said

    67 Ωραίος, ευχαριστώ!

  69. nikiplos said

    47@ και 48@
    (Ανδρέα χρόνια πολλά καταρχάς)

    Δεν είναι λοιπόν μόνο ο Χάρυ Κλυνν. Αλλά μου λύνεις ένα παζλ 12ετίας. Ένας Ιταλός θέλοντας να πικάρει έναν Ισπανό ότι συμπεριφέρεται ως κίναιδος τον φώναζε Μάρικον. Και συνομωτικά μου εξηγούσε σπανιολέτα…
    Εγώ νόμισα ότι έλεγε Ισπανίδα… ή κάτι τέτοιο στα Ιταλικά… Λοιπόν σήμερα μαθαίνω ότι είναι η μπετούγια και μπορώ να εικάσω πως από αυτούς πήραμε την έκφραση.

    Ας κάνω μια τολμηρή εικασία: η κίνηση που κάνει το χέρι πιάνοντας το Τ της μπετούγιας και περιστρέφοντας. Ξέρω ακραίο, φαντασιόπληκτο, νατσουλικό αλλά δεν μπορώ να μην εκπλαγώ με την συγγένεια της έννοιας ως βρισιάς.

  70. ΚΑΒ said

    Υπομνήματα περιγραφικά των Κυκλάδων νήσων
    κατά μέρος
    υπό
    Αντωνίου Μηλιαράκη
    ΑΜΟΡΓΟΣ
    Εν Αθήναις 1884

  71. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    69# Μαρικόν ισπανικά παναπεί πούστης. Όχι κίναιδος, όχι ομοφ, νέτα-σκέτα πούστης.
    Spagnoletta σλανγκικώς είναι αυτό που λέμε ισπανική μαλακία.
    https://www.urbandictionary.com/define.php?term=Spagnoletta

  72. ΚΑΒ said

    65. Εκτός από το πολύστιχο ποίημα και το γράμμα της καγκελαρίας δεν υπάρχουν άλλα γραπτά στοιχεία για την επιδρομή των Μανιατών.

  73. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    67, Πολύ ωραία!
    Πρόσφατη αποτύπωση , λόγω επετείου, σε PDF :
    Αγώνας για την Ελευθερία και την Παιδεία – Naxos Press
    https://www.naxospress.gr

  74. Pedis said

    # 71 – Όχι μόνο φινόκιο, μα φρότσο πούρο. 😊

    Όχι κανονική σπανιόλα;

  75. nikiplos said

    71@ Από αυτό ήθελα να γράψω πούστης… Ωστόσο γιατί χρησιμοποιούσε τον όρο σπανιολέτα? Μήπως σλανγκικός έχει και δεύτερη έννοια όπως η μπετούγια? Ας μας πουν οι Ιταλομαθείς. Ο συγκεκριμένος ήταν από τη Ρώμη.

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    73 διόρθωση, καλύτερα από εδώ, εμφανίζεται άμεσα η έκδοση
    https://dimos.amorgos.gr/book-2/
    ΑΜΟΡΓΟΣ Αγώνας για την Ελευθερία και την Παιδεία Βιβλίο

  77. sarant said

    72 Ευχαριστώ!

    76 Επίσης!

  78. konstantinos said

    το γυαλίζεις το πόμολο?

  79. BLOG_OTI_NANAI said

    76: Ωραίο βιβλιαράκι αυτό Έφη. Μπήκε στη βιβλιοθήκη.

  80. BLOG_OTI_NANAI said

    Πολύ σημαντική η παρουσία του κ. Καραποτόσογλου στο ιστολόγιο, το καταλαβαίνει όποιος έχει μια στοιχειώδη έστω εικόνα της βιβλιογραφικής του παρουσίας και προσφοράς.

  81. Αιμ said

    Παλιότερα λεγότανε για κάποιο πολύ ραλιάρη πως μπαίνει στις στροφές με τις μπετούγιες ή αλλιώς με τις μπάντες. Με πόμολα δεν τό χω ακούσει

  82. ΝΕΣΤΑΝΑΙΟΣ said

    63. Οι λεξικογράφοι αναφέρουν ότι μια λέξη είναι αγνώστου ετύμου και εννοούν ότι δεν υπάρχει μαρτυρία ιστορική που να αναφέρει κάτι για την γέννηση της λέξεως αυτής αλλά αυτό δεν είναι ετυμολογία. Είναι απλά ιστορική αναφορά. Τίποτα άλλο.
    Η ετυμολογία δεν είναι ιστορία. «Η ετυμολογία διαίρεση των λέξεων απεργάζεται» αποκαλύπτοντας το θέμα το οποίο είναι μια έννοια συνυφασμένη πάντοτε με την φύση του ανθρώπου και εκ της οποίας έννοιας προκύπτουν πολλές συνεκδοχικές σημασίες που ενδέχεται να διαφέρουν από τόπο σε τόπο και χρόνο σε χρόνο.
    Η λέξη χάνεται, ξεχνιέται όταν η σημασία δεν είναι συνεκδοχική της έννοιας. Όλες οι ομηρικές λέξεις που έχουν συνεκδοχικές σημασίες συνεχίζουν να υπάρχουν. Οι υπόλοιπες έχουν ξεχαστεί κατά κάποιο τρόπο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: