Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η μετάφραση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Posted by sarant στο 7 Δεκεμβρίου, 2022


Την περασμένη Τετάρτη, 30 Νοεμβρίου, έδωσα μια ομιλία στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μεταφραστικές Σπουδές και Διερμηνεία» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας), ύστερα από πρόσκληση του καθηγητή Νίκου Λαβίδα. Το θέμα ήταν Η μετάφραση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Θα δημοσιευσω εδώ το κείμενο της ομιλίας μου. Σας προειδοποιώ όμως ότι έχω δώσει κι άλλες φορές διάλεξη με το ίδιο θέμα, κι έτσι τα όσα θα διαβάσετε μπορεί να τα έχετε διαβάσει ξανά, παρόλο που κάποια επικαιροποίηση την έχω κάνει. Επίσης, πρόσθεσα κάποια ενδιαφέροντα σημεία που τα είπα εκτός κειμένου. Στην αρχή είχα σκεφτεί να απομαγνητοφωνήσω και τις απαντήσεις που έδωσα σε ερωτήσεις, στο τέλος της συζήτησης, αλλά ήδη το άρθρο έχει φτάσει τις 5000 λέξεις οπότε δεν θέλησα να το βαρύνω κι άλλο.

Καλημέρα σας, σας ευχαριστώ που ήρθατε εδώ για να με ακούσετε, και ευχαριστώ ιδιαίτερα τον κ. Νίκο Λαβίδα που με προσκάλεσε να σας μιλήσω σήμερα. Ως τι να σας μιλήσω όμως; Περγαμηνές ακαδημαϊκές στη μετάφραση δεν έχω, ωστόσο είμαι επαγγελματίας μεταφραστής εδώ και 38 χρόνια, από τα οποία τα 35 στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, και τα 33 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επίσης, με ορισμένους από εσάς πρέπει να είμαστε και συνάδελφοι, αφού έχω πτυχίο του Αγγλικού τμήματος της φιλοσοφικής του ΕΚΠΑ.

Ωστόσο, το πρώτο μου πτυχίο, δίπλωμα για την ακρίβεια, το πήρα το 1983 από το ΕΜΠολυτεχνείο, από τη σχολή Χημικών Μηχανικών. Καλώς ή κακώς όμως δεν δούλεψα ποτέ ως χημικός μηχανικός· από το 1984 έκανα μεταφράσεις βιβλίων, λογοτεχνίας και πληροφορικής -την εποχή εκείνη είχαν αρχίσει να εμφανίζονται οι πρώτοι προσωπικοί υπολογιστές και ο σχετικός εκδοτικός κλάδος γνώριζε ορμητική ανάπτυξη. Μάλλον τυχαία, το 1987 είδα σε μια εφημερίδα μιαν αγγελία για έναν διαγωνισμό που έκανε η μεταφραστική υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για πρόσληψη έκτακτων υπαλλήλων για τις υπηρεσίες στο Λουξεμβούργο, έδωσα και πέρασα, έπιασα δουλειά τον Ιανουάριο του 1988, υποτίθεται για ένα χρόνο· όμως, ουδέν μονιμότερον του προσωρινού διότι το 1989 πέρασα σε γενικό διαγωνισμό και από το 1990 εργάζομαι στο ελληνικό μεταφραστικό τμήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Οι γνωστοί μου, που τους συναντώ εδώ στην Ελλάδα αραιά και πού, παρόλο που τους έχω πει πολλές φορές ότι είμαι «μεταφραστής στο Λουξεμβούργο» έχουν συγκρατήσει ότι είμαι «διερμηνέας στις Βρυξέλλες». Για το πρώτο από αυτά δεν νομίζω ότι χρειάζεται να επιμείνω, είμαι βέβαιος ότι ξέρετε καλά τις διαφορές ανάμεσα σε μεταφραστές και διερμηνείς· όσο για τον τόπο, είναι λογικό, στα μάτια ενός τρίτου, το μικρό Λουξεμβούργο να επισκιάζεται από την πρωτεύουσα της Ευρώπης, τις Βρυξέλλες, αλλά για εμάς τους μεταφραστές της ΕΕ το Λουξεμβούργο είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικό με τις Βρυξέλλες, αν όχι σημαντικότερο αφού περισσότεροι κοινοτικοί μεταφραστές απασχολούνται στο μικρό Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου παρά στις Βρυξέλλες.

Οι τρεις τόποι εργασίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου φαίνονται εδώ στον χάρτη, βλέπετε ότι το Λουξεμβούργο βρίσκεται χοντρικά στη μέση ανάμεσα σε Στρασβούργο και Βρυξέλλες. Στο Στρασβούργο γίνονται δώδεκα σύνοδοι ολομελείας το χρόνο, αλλά όλο σχεδόν το προσωπικό είναι μεταφερόμενο από τους δύο άλλους τόπους εργασίας. Παλιότερα πηγαίναμε και εμείς οι μεταφραστές στις συνόδους, θα το θίξω αυτό αργότερα, αλλά από το 1998 περίπου όλη η δουλειά γίνεται μέσω δικτύου κι έτσι τις μέρες της συνόδου έχουμε βέβαια περισσότερη δουλειά, αλλά την κάνουμε από το γραφείο μας ή, τα τελευταία χρόνια και με καταλύτη την  πανδημία της κόβιντ, από το σπίτι.

Προτρέχω όμως. Δεν απάντησα στο ερώτημα «Γιατί μεταφράζει η Ευρωπαϊκή Ένωση;» Δεν είναι κάτι αυτονόητο ότι όλα τα κείμενα ενός διεθνούς οργανισμού πρέπει να μεταφράζονται σε όλες τις γλώσσες των κρατών μελών του.

Αν το σκεφτούμε, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ούτε ο πρώτος, ούτε ο μεγαλύτερος υπερεθνικός οργανισμός: υπάρχουν τα Ηνωμένα Έθνη, υπάρχει το Συμβούλιο της Ευρώπης, υπάρχουν δεκάδες ειδικοί διεθνείς οργανισμοί (π.χ. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός). Όμως, όλοι αυτοί οι άλλοι οργανισμοί έχουν δύο, τρεις, τέσσερις το πολύ επίσημες γλώσσες και μόνο σ’ αυτές μεταφράζουν τα κείμενά τους· το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει αγγλικά και γαλλικά· ακόμα και τα Ηνωμένα Έθνη, με 193 κράτη μέλη, έχουν μόνο 6 επίσημες γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά, αραβικά, ισπανικά, ρωσικά, κινεζικά. Ο λόγος είναι ότι οι αποφάσεις των άλλων διεθνών οργανισμών απευθύνονται πρώτα και κύρια στους εκπροσώπους των κυβερνήσεων των κρατών μελών τους και έχουν βασικό στόχο να δρομολογήσουν διάλογο μεταξύ κρατών, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι απλός οργανισμός κρατών, διότι τα κείμενά της δεν απευθύνονται μόνο στα κράτη μέλη αλλά και στους επιμέρους πολίτες, εφόσον πολλά κείμενα της ΕΕ έχουν άμεση και δεσμευτική ισχύ στα κράτη μέλη. Από εδώ απορρέει η ανάγκη να διαθέτει ο πολίτης του κάθε κράτους μέλους μεταφρασμένα στη γλώσσα του όλα τα ευρωπαϊκά νομοθετικά κείμενα, μεταξύ άλλων για να μπορεί να τα προσβάλει σε δικαστήρια. Επίσης, από το 1979 που καθιερώθηκε η εκλογή των βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με άμεση και καθολική ψηφοφορία, ο κάθε πολίτης μπορεί να εκλεγεί ευρωβουλευτής και βέβαια δεν είναι δυνατόν η γλωσσομάθεια να αναδειχθεί σε κριτήριο εκλογιμότητας!

Το γλωσσικό καθεστώς που ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζεται από τον κανονισμό 1/1958 του Συμβουλίου. Στις δύο διαφάνειες που ακολουθούν, θα δούμε τα σημαντικότερα άρθρα του κανονισμού.

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ αριθ. 1

περί καθορισμού του γλωσσικού καθεστώτος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος

Άρθρο 1

Οι επίσημες γλώσσες και οι γλώσσες εργασίας των οργάνων της Ένωσης είναι η αγγλική, η βουλγαρική, η γαλλική, η γερμανική, η δανική, η ελληνική, η εσθονική, η ιρλανδική, η ισπανική, η ιταλική, η κροατική, η λετονική, η λιθουανική, η μαλτέζικη, η ολλανδική, η ουγγρική, η πολωνική, η πορτογαλική, η ρουμανική, η σλοβακική, η σλοβενική, η σουηδική, η τσεχική και η φινλανδική.

Άρθρο 2

Τα έγγραφα τα οποία απευθύνονται προς τα όργανα της Κοινότητος από Κράτος μέλος ή πρόσωπο που υπάγεται στην δικαιοδοσία Κράτους μέλους, συντάσσονται στη γλώσσα του Κράτους αυτού.

Άρθρο 3

Τα έγγραφα τα οποία απευθύνονται από τα όργανα της Κοινότητος προς Κράτος μέλος ή πρόσωπο, το οποίο υπάγεται στη δικαιοδοσία ενός Κράτους μέλους, συντάσσονται στη γλώσσα του Κράτους αυτού.

Άρθρο 4

Οι κανονισμοί και τα άλλα έγγραφα γενικής εφαρμογής συντάσσονται στις επίσημες γλώσσες.

(..)

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε Κράτος μέλος.

Πριν προχωρήσουμε, να σκεφτούμε κάτι. Ο κανονισμός αυτός εκδόθηκε το 1958· πώς είναι δυνατόν να κάνει λόγο για τις 24 επίσημες γλώσσες; Δεν είχαν προφητικές ικανότητες οι πατέρες της ευρωπαϊκής ενοποίησης ώστε να ξέρουν πενήντα χρόνια πριν τη μελλοντική σύνθεση της ΕΟΚ! Απλώς, στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνηθίζεται οι διατάξεις να εκσυγχρονίζονται με μερική τροποποίηση: ο νέος κανονισμός, που τροποποιεί τον προηγούμενο, αλλάζει μόνο μερικές παραγράφους· έτσι προκύπτει μέσα από αλλεπάλληλες τροποποιήσεις ένα κουβάρι, ή πιο σωστά μια κουρελού, όπου μερικές διατάξεις παραμένουν αμετάβλητες από το αρχικό κείμενο, όπως το άρθρο 2 εδώ, που κάνει λόγο για Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, ενώ άλλες έχουν επικαιροποιηθεί, όπως το άρθρο 1, που απαριθμεί 24 επίσημες γλώσσες, ενώ στην αρχική του διατύπωση ήταν: Οι επίσημες γλώσσες και οι γλώσσες εργασίας των οργάνων της Κοινότητος είναι η γαλλική, η γερμανική, η ιταλική, και η ολλανδική.

Όταν το 2013 μπήκε στην ΕΕ η Κροατία, δεν εκδόθηκε νέος κανονισμός, απλώς σε έναν κανονισμό που ρύθμιζε πολλά και διάφορα μετά την προσχώρηση της Κροατίας, προστέθηκε και η εξής διάταξη:

 

Πάντως, είτε με τέσσερις είτε με 24 διαφορετικές γλωσσικές εκδοχές, τα κείμενα αυτά, και αυτό είναι το βασικό που πρέπει να συγκρατήσουμε, είναι ισοδύναμα, είναι και τα 24 πρωτότυπα: δεν υπάρχει ένα πρωτότυπο και 23 μεταφράσματα, όσο κι αν στην πραγματικότητα κάποια γλώσσα είναι η πρωτότυπη, όχι βέβαια η ίδια σε κάθε κείμενο.

Πώς όμως οι αρχικές τέσσερις επίσημες γλώσσες του 1958 έγιναν σήμερα εικοσιτέσσερις; Το 1958 είχαμε τα 6 ιδρυτικά κράτη μέλη: Γαλλία, Ιταλία, (τότε Δυτική) Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο. 6 κράτη αλλά 4 γλώσσες, επειδή το Βέλγιο είχε επίσημες γλώσσες γαλλικά και ολλανδικά, ενώ το Λουξεμβούργο γαλλικά και γερμανικά.

Στη συνέχεια, με τις διαδοχικές διευρύνσεις, προστέθηκαν στις επίσημες οι γλώσσες των νέων κρατών μελών.

Το 1973 μπήκαν Μεγάλη Βρετανία, Δανία και Ιρλανδία, οπότε προστέθηκαν στις επίσημες γλώσσες η αγγλική, η δανική (αλλά όχι ακριβώς η ιρλανδική – η τελευταία μόνο ως «γλώσσα των Συνθηκών», δηλαδή μεταφράστηκαν η πράξη προσχώρησης της Ιρλανδίας και τα θεμελιώδη κείμενα που αφορούσαν ειδικά τη χώρα αυτή).

Αργότερα έγιναν επίσημες κοινοτικές γλώσσες η ελληνική το 1981, η ισπανική και η πορτογαλική το 1986, η φινλανδική και η σουηδική το 1995 (τότε μπήκε και η Αυστρία, η οποία όμως δεν αύξησε τον αριθμό των γλωσσών) και η εσθονική, η λετονική, η λιθουανική, η μαλτέζικη, η ουγγρική, η πολωνική, η τσέχικη, η σλοβακική και η σλοβενική με τη μεγάλη διεύρυνση του 2004. Στη διεύρυνση του 2007, προστέθηκαν δύο κράτη μέλη (Βουλγαρία και Ρουμανία) αλλά τρεις γλώσσες, διότι την ίδια ημέρα αναγνωρίστηκε ως επίσημη γλώσσα η ιρλανδική, και τέλος την 1η Ιουλίου 2013, όπως είπαμε, μπήκε και η Κροατία κι έτσι έχουμε αισίως φτάσει σε 28 κράτη μέλη αλλά 24 γλώσσες και θα καταλάβατε ότι οι γλώσσες είναι κατά τέσσερις λιγότερες από τα κράτη επειδή υπάρχουν το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, η Αυστρία και η Κύπρος.

Κάτι λείπει από αυτή την ανασκόπηση, δεν βρίσκετε; Από το 2013 και μετά δεν έχει μπει καμία νέα χώρα στην ΕΕ, όμως έχει βγει μια χώρα, και όχι από τις μικρότερες -μιλάω βέβαια για το Μπρέξιτ, την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, που δρομολογήθηκε το καλοκαίρι του 2016 μετά το σχετικό δημοψήφισμα και τελικά συντελέστηκε στις 31/1/2020.

Αμέσως μετά το δημοψήφισμα του 2016 κάποιοι είχαν μιλήσει και για γλωσσικό Μπρέξιτ, δηλ. ότι η αγγλική θα έπαυε να είναι επίσημη γλώσσα, αφού μετά την αποχώρηση της Αγγλίας κανένα κράτος δεν την έχει αποκλειστική επίσημη γλώσσα. Πράγματι, η Μάλτα έχει ως επίσημη γλώσσα τα μαλτέζικα και τα αγγλικά, ενώ η Ιρλανδία έχει τα ιρλανδικά/γαελικά και τα αγγλικά.

Φυσικά, η εξαίρεση των αγγλικών θα ήταν αδιανόητη και ανέφικτη εκ των πραγμάτων, αλλά και ο κανονισμός 1/1958, που είδαμε πιο πάνω, δεν λέει πουθενά ότι κάθε κράτος μέλος δικαιούται να προτείνει μόνο μία επίσημη γλώσσα. Για το λόγο αυτό και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διευκρινίσει ότι:

Τα αγγλικά παραμένουν μεταξύ των γλωσσών αυτών, ακόμη και μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ. Τα αγγλικά συνεχίζουν να είναι επίσημη γλώσσα και γλώσσα εργασίας των θεσμικών οργάνων της ΕΕ εφόσον περιλαμβάνονται στον κανονισμό αριθ. 1 του 1958. Τα αγγλικά είναι επίσης μία από τις επίσημες γλώσσες της Ιρλανδίας και της Μάλτας.

Προς το παρόν, και εντελώς εύλογα, κανείς δεν δείχνει διάθεση να ζητήσει τροποποίηση του κανονισμού 1/1958 ως προς τα αγγλικά. Ο κανονισμός βέβαια θα τροποποιηθεί σε περίπτωση διεύρυνσης της ΕΕ, αν προστεθεί νέα επίσημη γλώσσα -ας πούμε, αν γίνει η ένταξη της Σερβίας, με την οποία έχουν αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις, και αν προστεθούν τα σερβικά ως επίσημη γλώσσα (υπάρχει βέβαια ένα θέμα με τα κροατικά, αλλά ας μην μπούμε σε αυτό). Τότε θα γίνει μια προσθήκη όπως έγινε το 2013 με τα κροατικά.

Εκεί που όντως θέτει πρόβλημα το Μπρέξιτ είναι η στελέχωση των μεταφραστικών υπηρεσιών με αγγλόφωνους μεταφραστές. Πράγματι, ένας Βρετανός πολίτης, αν δεν έχει δεύτερη ιθαγένεια, δεν μπορεί πλέον να προσληφθεί ως υπάλληλος της ΕΕ· ωστόσο, υπάρχουν οι Ιρλανδοί όπως και οι Βρετανοί «με κοινοτικό διαβατήριο» που μάλλον θα αρκέσουν -και, εδώ που τα λέμε, τίποτα δεν αποκλείει θεωρητικά κάποιος που δεν έχει ως μητρική του γλώσσα τα αγγλικά να προσληφθεί ως μεταφραστής στο αγγλικό τμήμα. Εμείς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχαμε στο ελληνικό τμήμα τη Μαρία Μπέργκμανς, με μητρική γλώσσα την ολλανδική, που είχε λαμπρή σταδιοδρομία -έχει πια συνταξιοδοτηθεί. Βέβαια, αναγνωρίζω πως αυτό είναι εξαίρεση. (Παρένθεση για Βρετανούς στο Ευρωπαϊκό Σχολείο).

Ως προς τη μετάφραση και το κόστος της, που πολλοί το θεωρούν περιττό, κάτι σαν όχι αυταπόδεικτα αναγκαίο κακό, ιδίως σε συνθήκες κρίσης, εγείρονται δυο αντιρρήσεις. Η μία είναι «γιατί να μη γίνει ιδιωτικοποίηση του μεταφραστικού έργου».

Η πλήρης ιδιωτικοποίηση έχει μέχρι στιγμής αποκλειστεί διότι πολλά από τα κείμενα είναι επείγοντα (άρα πρέπει να μεταφραστούν αμέσως) ή εμπιστευτικά, αλλά και, κυρίως, διότι απαιτείται ασφάλεια δικαίου και ισοδυναμία μεταξύ των 23 γλωσσικών εκδόσεων. Επίσης, η μετάφραση δεν γίνεται στο κενό: μια οδηγία που εκδίδεται και δημοσιεύεται στην επίσημη εφημερίδα μπορεί να αποτελείται από δέκα σελίδες, αλλά για την επεξεργασία της απαιτήθηκε να μεταφραστεί πολλαπλάσιο υλικό· γι’ αυτό, σε εξωτερικούς συνεργάτες ανατίθενται κατά κύριο λόγο κείμενα που δεν αφορούν την καρδιά της νομοθετικής διαδικασίας. Ένα είδος κειμένου που προσφέρεται για εξωτερική ανάθεση είναι το κείμενο των αγορεύσεων των βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ένα άλλο είδος, οι διακηρύξεις των διαγωνισμών. Πρόκειται για κείμενα με τυποποιημένη δομή, αλλά που μπορεί να έχουν φοβερές τεχνικές λεπτομέρειες. Κι έτσι, οι υπηρεσίες μας συνεργάζονται με μεταφραστικά γραφεία· το ποσοστό της μετάφρασης που ανατίθεται εξωτερικά κυμαίνεται γύρω στο 30%.

Η δεύτερη ένσταση που συχνά προβάλλεται, και αφορά το κόστος της πολυγλωσσίας καθαυτής, είναι: Γιατί να έχουμε 24 επίσημες γλώσσες και να μην περιοριστούμε, π.χ., στις 3-4. Αυτό το προβάλλουν πολλοί που είναι στελέχη σε πολυεθνικές εταιρείες όπως π.χ. η Νόκια, η οποία, αν και φιλανδική, έχει καθιερώσει εσωτερικά την αγγλική ως γλώσσα εργασίας. Το φαινομενικά λογικό αυτό επιχείρημα προσκρούει στην ανάγκη για 24 ισότιμα και ισοδύναμα πρωτότυπα κείμενα κάθε ευρωπαϊκού κανονισμού, που αναφέραμε πρωτύτερα. Επίσης, αν θέλουμε τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να είναι κοντά στους πολίτες, πρέπει να τους μιλούν στη γλώσσα τους. Και η ίδια η Νόκια, άλλωστε, μπορεί να έχει καθιερώσει εσωτερικά τα αγγλικά, αλλά στην επικοινωνία της με τους καταναλωτές χρησιμοποιεί τη γλώσσα της κάθε χώρας. Τέλος, η γλώσσα είναι θέμα γοήτρου για τα κράτη και συναισθηματικού δεσμού για τους πολίτες και κάθε απόπειρα περιορισμού των γλωσσών είναι αναπόφευκτο να πυροδοτήσει εκρηκτικές αντιδράσεις. Οι λίγο παλιότεροι θα θυμάστε ίσως τον θόρυβο που είχε ξεσηκωθεί, το 1994, όταν είχε προταθεί (από τον Γάλλο υπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Alain Lamassoure) να περιοριστούν οι τότε 11 επίσημες γλώσσες σε 5 γλώσσες εργασίας. Δεν αντέδρασαν μόνο οι…. τρισχιλιετείς Έλληνες, αλλά και οι Ολλανδοί, οι Δανοί, οι Πορτογάλοι, με λίγα λόγια όσοι έμεναν εκτός νυμφώνος.

Το θέμα αυτό, της πολυγλωσσίας, κρίθηκε, πιστεύω οριστικά, στη μεγάλη διεύρυνση του 2004. Εφόσον τότε αποφασίστηκε να διατηρηθεί το πολυγλωσσικό καθεστώς, πιστεύω ότι θα μείνει και στο μέλλον, όσο υπάρχει η ΕΕ υπό τη σημερινή μορφή της. Δεν σας κρύβω ότι και εμείς, που ζούσαμε την προετοιμασία της διεύρυνσης από τα μέσα, είχαμε ενδοιασμούς αν θα γίνει μπορετό να διατηρηθεί η πολυγλωσσία με τόσες νέες γλώσσες, και μάλιστα «εξωτικές», όπως π.χ. τα λιθουανικά ή τα ουγγρικά.

Άλλωστε, ακόμα και πριν από τη μεγάλη διεύρυνση του 2004, δεν ήταν εύκολο να βρεθούν μεταφραστές για σπάνιους γλωσσικούς συνδυασμούς: όταν το 1995 προστέθηκαν τα φινλανδικά, το ελληνικό τμήμα έκανε διαγωνισμό για να προσλάβει φινλανδομαθή μεταφραστή, χωρίς όμως κανέναν επιτυχόντα: όσοι ήταν έμπειροι μεταφραστές δεν ήξεραν καλά τη γλώσσα, όσοι ήξεραν φινλανδικά δεν ήξεραν να μεταφράζουν, και ο ένας που βρέθηκε, ένας ελληνοφινλανδός που δεχόταν να εγκατασταθεί στο Λουξεμβούργο… δεν είχε πτυχίο πανεπιστημίου, οπότε του έλειπαν τα τυπικά προσόντα!

Το πρόβλημα είναι ότι, με την προσθήκη νέων γλωσσών οι μεταφραστικές ανάγκες δεν αυξάνονται γραμμικά αλλά γεωμετρικά -πριν από το 2004, που είχαμε 11 επίσημες γλώσσες, οι δυνατοί γλωσσικοί συνδυασμοί ήταν 11*10 = 110 (η κάθε γλώσσα επί όλες τις άλλες εκτός τον εαυτό της), αλλά σήμερα με 24 επίσημες γλώσσες οι συνδυασμοί γίνονται 24*23 = 552, δηλαδή ενώ οι γλώσσες περίπου διπλασιάστηκαν, ο αριθμός των γλωσσικών συνδυασμών πενταπλασιάστηκε.

Η λύση που δόθηκε στο πρόβλημα των γλωσσικών συνδυασμών, ήταν οι ενδιάμεσες γλώσσες. Δηλαδή, επειδή ήταν πολύ δύσκολο να βρεθούν, έστω, αρκετοί εσθονοί που να μεταφράζουν από τα μαλτέζικα, το μαλτέζικο κείμενο μεταφράζεται πρώτα στα αγγλικά ή τα γαλλικά ή κάποιαν άλλη ενδιάμεση γλώσσα, και όλοι οι άλλοι μεταφράζουν από το ενδιάμεσο κείμενο. Ως ενδιάμεσες γλώσσες χρησιμοποιούνται τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά (σε ορισμένες περιπτώσεις επίσης ιταλικά, ισπανικά, πολωνικά), αλλά στην πράξη πάνω από το 75% των κειμένων μεταφράζονται με ενδιάμεση γλώσσα τα αγγλικά . Βέβαια, αν κατά τύχη κάποιος μεταφραστής ξέρει τη γλώσσα του πραγματικού πρωτοτύπου, μπορεί να μεταφράσει από εκεί. Το καθεστώς αυτό ονομάζεται ελεγχόμενη πλήρης πολυγλωσσία. Πλήρης, επειδή τα κείμενα μεταφράζονται σε όλες τις επίσημες γλώσσες· ελεγχόμενη, επειδή λαμβάνεται υπόψη το κόστος. Αυτή η πρακτική φαίνεται να αντιβαίνει σε μια βασική μεταφραστική αρχή, εφόσον η μετάφραση της μετάφρασης αυξάνει την πιθανότητα απομάκρυνσης από το νόημα του πρωτοτύπου, αλλά δεν γίνεται διαφορετικά, διότι ο αριθμός των κειμένων που γράφονται στις σπανιότερες γλώσσες είναι πολύ μικρός.

Άλλωστε, δεν μεταφράζονται όλα τα έγγραφα σε όλες τις γλώσσες· για παράδειγμα, στο Προεδρείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκπροσωπούνται μόνο 8 γλώσσες· άρα, τα έγγραφα που θα μελετήσει το Προεδρείο είναι ανάγκη να μεταφραστούν μόνο στις γλώσσες αυτές. Επίσης, στην εσωτερική λειτουργία των οργάνων της Ένωσης δεν χρησιμοποιούνται και οι 23 γλώσσες ισότιμα. Και, παρόλο που ο κανονισμός 1/1958 αναφέρει μόνο επίσημες γλώσσες και γλώσσες εργασίας, έχει εισαχθεί μια τρίτη έννοια, οι γλώσσες διαδικασίας, που είναι οι γλώσσες στις οποίες γίνεται η τρέχουσα εσωτερική εργασία των θεσμικών οργάνων και είναι τρεις, τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά. Μόνο που, σύμφωνα με το παλιό ανέκδοτο για τους 4 ευαγγελιστές που ήταν τρεις, οι εξής δύο, ο Λουκάς, μπορούμε να πούμε ότι και οι γλώσσες διαδικασίας της ΕΕ είναι τρεις, οι εξής δύο, τα αγγλικά. Πράγματι, ακόμα και μετά το Μπρέξιτ, τα αγγλικά κυριαρχούν

Στην Επιτροπή και το Συμβούλιο, δύο από τα πολυπληθέστερα μεταφραστικά τμήματα, το 95% των πρωτοτύπων είναι γραμμένα στα αγγλικά. Μοναδικό προπύργιο της γαλλοφωνίας έχει απομείνει το Δικαστήριο της ΕΕ, όπου για ιστορικούς λόγους τα γαλλικά διατηρούν τη θέση τους ως γλώσσα διαδικασίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξορισμού έχει μεγαλύτερη γλωσσική ποικιλία, αφού ο κάθε βουλευτής καταθέτει (συνήθως) ερωτήσεις και τροπολογίες στη μητρική του γλώσσα, ωστόσο και εδώ όλες σχεδόν οι εκθέσεις, οι γνωμοδοτήσεις και τα άλλα πολυσέλιδα έγγραφα συντάσσονται πλέον ή στα αγγλικά ή στα γαλλικά. Έχουμε την εξής κατανομή των εγγράφων με βάση τη γλώσσα του πρωτοτύπου:

Αγγλικά         70%

Γαλλικά         15%

Γερμανικά      4%

Ιταλικά            3%

Ισπανικά         3%

Οι πέντε μεγάλες γλώσσες έχουν το 95% του συνόλου, με τα αγγλικά να αντιπροσωπεύουν τη μερίδα του λέοντος. Όλες οι άλλες γλώσσες, 19 τον αριθμό, μοιράζονται το 5% που απομένει.

Πάντως, αυτή η κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας, σε συνδυασμό με το σύστημα των ενδιάμεσων γλωσσών, έχουν ως αποτέλεσμα ότι παύει να είναι σημαντικό πλεονέκτημα για έναν μεταφραστή να γνωρίζει μια «σπάνια» γλώσσα. (Φιλανδικά, πιο πριν ολλανδικά-δανέζικα)

Συνειδητοποιώ όμως ότι δεν σας έχω πει τίποτα για τον τρόπο εργασίας των μεταφραστών, οπότε περνάω αμέσως σε αυτό το θέμα και πρώτα πρώτα θα δούμε ποιοι είναι οι μεταφραστές της ΕΕ. Οι μεταφραστές της ΕΕ προσλαμβάνονται ύστερα από γενικό διαγωνισμό, στον οποίο συμμετέχουν με τυπικό προσόν ένα πανεπιστημιακό πτυχίο, ανεξαρτήτως σχολής· δηλαδή, δεν απαιτείται να έχει κανείς πτυχίο φιλολογίας ή μετάφρασης, άλλωστε, τα παλιότερα χρόνια δεν υπήρχε πανεπιστημιακή σχολή μετάφρασης στην Ελλάδα. Για το λόγο αυτό, το τμήμα ελληνικής μετάφρασης παλιότερα είχε ασυνήθιστο προφίλ, με όχι λίγους μεταφραστές των θετικών επιστημών. σταδιακά, βέβαια, και καθώς άρχισαν να λειτουργούν πανεπιστημιακά μεταφραστικά τμήματα και στην Ελλάδα, έπαψε η σύνθεση των ελληνικών μεταφραστικών τμημάτων να αποτελεί εξαίρεση. Σήμερα, κυριαρχούν και σε μας οι πτυχιούχοι μετάφρασης, φιλολογίας και γλωσσών, αλλά δεν υπάρχει κανένα τυπικό εμπόδιο σε πτυχιούχους άλλων σχολών.

Επίσης, απαιτείται η γνώση δύο ξένων γλωσσών, εκ των οποίων η πρώτη πρέπει να είναι αγγλικά, γαλλικά ή γερμανικά· στην πράξη υπάρχει τάση να προτιμώνται μεταφραστές που έχουν ως πρώτη ξένη γλώσσα τα αγγλικά και ως δεύτερη μία από τις άλλες δύο διαδικαστικές γλώσσες (πρωτίστως τα γαλλικά και δευτερευόντως τα γερμανικά). Ειδικά στο Δικαστήριο, οι μεταφραστές πρέπει να έχουν πτυχίο νομικής (και αποκαλούνται γλωσσομαθείς νομικοί) και να έχουν πρώτη γλώσσα τα γαλλικά.

Όλοι λοιπόν οι μεταφραστές που στελεχώνουν τα μεταφραστικά τμήματα των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων έχουν προσληφθεί μέσω ενός γενικού διαγωνισμού. Δεν είναι δυνατόν να προσληφθεί κάποιος ως μόνιμος υπάλληλος αν δεν έχει περάσει διαγωνισμό -αν και, δυστυχώς, το αντίστροφο γίνεται: μπορεί κανείς να έχει περάσει σε διαγωνισμό αλλά να μην προσληφθεί. Πράγματι, η οικονομική κρίση και η προσπάθεια για περιορισμό των δαπανών προσωπικού δεν έχουν αφήσει αλώβητη και την Ευρωπαϊκή Ένωση, έτσι οι προσλήψεις μόνιμου προσωπικού γίνονται με το σταγονόμετρο.

Γενική τάση είναι η σταθερή μείωση του αριθμού των μεταφραστών, η σταθερή αύξηση των προς μετάφραση σελίδων και η συνεχής αύξηση της παραγωγικότητας, πράγμα που επιτυγχάνεται με τη βοήθεια της τεχνολογίας αλλά και χάρη στον επαγγελματισμό των μεταφραστών.

Ο φόρτος εργασίας αυξάνεται συνεχώς, όχι μόνο επειδή η ΕΕ διαρκώς μπαίνει σε νέους τομείς αρμοδιοτήτων, αλλά και επειδή πληθαίνουν τα μέσα και οι τρόποι επικοινωνίας με τους πολίτες· για παράδειγμα, το Διαδίκτυο έχει αυξήσει πολύ τις μεταφραστικές ανάγκες.

Να δούμε λίγο τη δουλειά του μεταφραστή στο τμήμα Ελληνικής Μετάφρασης  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Τα μεταφραστικά τμήματα στεγάζονται πλέον στο κτίριο Αντενάουερ στην Ευρωπαϊκή γειτονιά του Λουξεμβούργου, το Κίρσμπεργκ, αν και μετά την πανδημία της κόβιντ μεγάλο ποσοστό συναδέλφων δουλεύουν ένα ποσοστό του χρόνου τους από το σπίτι. Οπότε, κάθε πρωί, είτε από το γραφείο είτε από το σπίτι, ανοίγουμε τον υπολογιστή και βλέπουμε το πρόγραμμα της ημέρας σε μια ειδική εφαρμογή που ελέγχει τη ροή εργασίας. Κάθε κείμενο προς μετάφραση έχει έναν μοναδικό αριθμό, με τον οποίο μπορούμε να το αναζητήσουμε. Επίσης, κάθε κείμενο έχει έναν κωδικό δύο γραμμάτων, που δηλώνουν την κατηγορία του.

Τα κείμενα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι εστιασμένα στην κοινοβουλευτική δραστηριότητα μέσα από τις επιτροπές και τη σύνοδο ολομελείας. Για να αποφανθεί το Κοινοβούλιο σχετικά με μια πρόταση κανονισμού ή οδηγίας της Επιτροπής ορίζεται ένας βουλευτής που συντάσσει ένα σχέδιο έκθεσης. Αυτό περιλαμβάνει ένα σύντομο ψήφισμα, μια αιτιολογική έκθεση για την οποία συνήθως υπάρχει όριο σελίδων, και από καμία έως πάρα πολλές τροπολογίες πάνω στο κείμενο της Κομισιόν. Το σχέδιο έκθεσης περνάει από την καθύλην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, μετατρέπεται σε τελική έκθεση και, μαζί με τις γνωμοδοτήσεις συναρμόδιων επιτροπών, τίθεται σε ψηφοφορία. Οι τροπολογίες είναι προτάσεις τροποποίησης του κειμένου των εκθέσεων που παραπέμπονται στη σύνοδο ολομελείας. Σε δύο στήλες, αριστερά το κείμενο της Επιτροπής, δεξιά η τροποποίηση του Κοινοβουλίου, με τις λέξεις που αλλάζουν να είναι τυπωμένες με μαύρα και πλάγια. Για να πάρετε μια γεύση, ιδού μια τροπολογία, όπως φαίνεται στο Studio

 

Υπάρχουν επίσης οι προφορικές και γραπτές ερωτήσεις βουλευτών προς την Επιτροπή ή το Συμβούλιο, που συνήθως καταγγέλλουν τα κακώς κείμενα στο κράτος τους. Μπορεί να αναφέρονται σε πολύ ειδικά θέματα, αλλά σπάνια ξεπερνούν τη μία σελίδα.

Στη σύνοδο ολομελείας συζητιούνται επίσης ψηφίσματα επί επειγόντων διεθνών θεμάτων. Για παράδειγμα, στην πρόσφατη σύνοδο ολομελείας του Νοεμβρίου εγκρίθηκε ψήφισμα που χαρακτηρίζει τη Ρωσία κράτος-χορηγό της τρομοκρατίας, άλλο για την κατάσταση στη Λιβύη και ένα άλλο σχετικά με την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Κατάρ.

Τέλος έχουμε πολλά κείμενα σχετικά με τη εσωτερική λειτουργία του Κοινοβουλίου, έγγραφα εργασίας, λόγους του Προέδρου, προδιαγραφές διαγωνισμών π.χ. για τα κτίρια που αγοράζει ή χτίζει το Κοινοβούλιο.

Σήμερα, δουλεύουμε με μεταφραστικές μνήμες, με το πρόγραμμα Studio της Trados ή κάποια ανάλογα που έχουν φτιαχτεί από τις υπηρεσίες του Κοινοβουλίου, σε συνδυασμό με ένα πρόγραμμα αυτόματης μετάφρασης. Πρέπει να σας πω ότι μεγάλο ποσοστό των κειμένων μας έχει επαναληπτικό χαρακτήρα, αφού έχουμε ας πούμε τα σχέδια έκθεσης και τα σχέδια γνωμοδότησης, τα οποία πρώτα εγκρίνονται ως σχέδια και ύστερα τούς γίνονται τροπολογίες και αποκτούν την τελική τους μορφή. Το πρόγραμμα χωρίζει το κείμενο σε segments, και για κάθε σέγκμεντ παραθέτει την προηγούμενη μεταφρασμένη μορφή του, αν υπάρχει, αλλιώς δίνει τη μετάφραση που έχει προκύψει από το πρόγραμμα αυτόματης μετάφρασης.

Αυτός ο τρόπος δουλειάς ισχύει περίπου εδώ και 10-12 χρόνια. Παλιότερα γράφαμε το κείμενο σε MS Word, σε συνδυασμό με μια μεγάλη ποικιλία μακροεντολών και με υποδείγματα κειμένων, ώστε όλα τα στερεότυπα στοιχεία του κειμένοιυ να συμπληρώνονται αυτόματα. Ακόμα πιο παλιά, ο μεταφραστής υπαγόρευε το κείμενο σε μηχάνημα (ντικταφόν). Ο ή η γραμματέας έγραφε την κασέτα και ο μεταφραστής διόρθωνε στον υπολογιστή. Η μέθοδος αυτή ήταν η αγαπημένη μου, θυμάμαι, ενώ σε ακόμα πιο επείγουσες περιπτώσεις υπαγορεύαμε απευθείας στην ή στον δακτυλογράφο.

Καθώς τα λέω όλα αυτά, συνειδητοποιώ πόσο τεράστια μεταβολή έχουν υποστεί οι μέθοδοι εργασίας μας μέσα στα χρόνια. Το 1990, υπολογιστές είχαν μόνο οι γραμματείς (παλιά συστήματα με επεξεργαστή κειμένου WordPerfect και λειτουργικό σύστημα DOS), και ο μεταφραστής έγραφε στο χέρι. Όταν είχες να μεταφράσεις τροπολογίες έπρεπε να πας στη βιβλιοθήκη, να βρεις το τεύχος που περιείχε την πρόταση της Επιτροπής, να το φωτοτυπήσεις πολλές φορές, να κόβεις τις παραγράφους με το ψαλίδι, να τις κολλάς στο χαρτί, και πάνω να σημειώνεις με το χέρι τις αλλαγές! Αργότερα, την ίδια δουλειά την έκανες στον υπολογιστή, δηλαδή με εικονική χαρτοκολλητική. Τώρα, γίνεται «μόνη της» από τις μεταφραστικές μνήμης.

Η τεχνολογική άλλωστε εξέλιξη έχει εξαλείψει μια βασική ιδιομορφία της δουλειάς του Κοινοβουλίου: τη μετάβαση, κάθε μήνα, στο Στρασβούργο, για την μεταφραστική υποστήριξη της συνόδου ολομελείας. Παλιότερα, για 4 μέρες κάθε μήνα, δέκα-δώδεκα άτομα από κάθε μεταφραστικό τμήμα έπαιρναν τα μπογαλάκια τους και μετακόμιζαν στο Στρασβούργο, στο κτίριο όπου διεξαγόταν η ολομέλεια. Για τους καινούργιους, το Στρασβούργο ήταν μεγάλο δέλεαρ: άλλαζες τον αέρα σου, δοκίμαζες τοπικές σπεσιαλιτέ, είχες την ευκαιρία να δεις από κοντά βουλευτές ή και καμιά διασημότητα αν τύχαινε να επισκεφτεί το Κοινοβούλιο (μια φορά είχε έρθει ο Χρήστος Σαρτζετάκης, τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, και είχε προβληματίσει τους διερμηνείς επειδή μίλησε χρησιμοποιώντας γλώσσα αρχαΐζουσα), και αν έκανες σφιχτή διαχείριση μπορεί και να σου περίσσευαν λίγα χρήματα από το επίδομα ξενοδοχείου και διατροφής που έδινε το Κοινοβούλιο. Το δέλεαρ γρήγορα μετατρεπόταν σε αγγαρεία, όσο πάλιωνες και στο τέλος ήταν μάλλον δύσκολο να βρεθούν εθελοντές (ενώ στην αρχή καβγάδιζαν για το ποιος θα πάει). Τελικά τη λύση την έδωσε η τεχνολογία και κατάργησε τις αποστολές αυτές.

Βέβαια, με την τεχνολογία έχει ανέβει κατακόρυφα η παραγωγικότητα, κι έτσι σήμερα, με 24 μεταφραστές και 8 άτομα επικουρικό προσωπικό, το ελληνικό τμήμα βγάζει περισσότερη δουλειά από τον καιρό που είχε 40 μεταφραστές. Η παραγωγικότητα ανά μεταφραστή είναι κατά μέσο όρο γύρω στις 12 σελίδες τη μέρα.

Βέβαια, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, μπορεί να αυξάνεται η παραγωγικότητα και να αποφεύγεται η επαναληπτική εργασία, αλλά παρουσιάζονται νέοι κίνδυνοι. Και όπως στους αυτοκινητόδρομους της Ιταλίας, όπως λένε, οι ατέλειωτες ευθείες αποκοιμίζουν τον οδηγό, έτσι και στη μετάφραση με μεταφραστικές μνήμες, τα διαδοχικά «πράσινα» (ταύτιση κατά 100% με προηγούμενο ήδη μεταφρασμένο απόσπασμα) κάνουν τον μεταφραστή να πέφτει στην πράσινη παγίδα, όπως εδώ, όπου σε έναν κατάλογο χωρών και των αντίστοιχων σιδηροδρομικών οργανισμών, ανάμεσα στην Τυνησία και το Τουρκμενιστάν βλέπετε να φιγουράρει μια χώρα με το όνομα «κρέας γαλοπούλας».

Να πούμε εδώ ότι το λάθος έγινε επειδή το «τμήμα» (segment) στο οποίο χωρίζονται τα κείμενα για να μεταφραστούν ήταν μονολεκτικό, περιείχε μόνο τη λέξη turkey. Βρέθηκε λοιπόν ταύτιση 100%, που εμφανίζεται με πράσινο χρώμα στην οθόνη του υπολογιστή. Κουρασμένος ο συνάδελφος ή αφηρημένος, έπεσε στην πράσινη παγίδα, περίπου με τον ίδιο τρόπο που οι οδηγοί αποκοιμιούνται όταν ο αυτοκινητόδρομος περιλαμβάνει διαστήματα με εντελώς ευθεία διαδρομή. Επικύρωσε λοιπόν τη λάθος μετάφραση που του πρότεινε το λογισμικό, κι έτσι αυτή η γκάφα δημοσιεύτηκε τελικά στην Επίσημη Εφημερίδα, αριθ. L 84/26.3.2008, σελ. 92.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η γαλοπούλα προκαλεί μεταφραστική γκάφα. Θυμάμαι πριν από αρκετά χρόνια, που είχα δει σε ένα φανελάκι την ετικέτα να γράφει “Fabriqué en dinde”, που είναι η γαλλική μετάφραση του “Made in Turkey” – αλλά όχι της Τουρκίας, παρά της γαλοπούλας! Θα καταλάβατε ίσως για ποιο λόγο η γειτονική χώρα ζήτησε να αλλάξει το επίσημο όνομά της στα αγγλικά από Turkey σε Turkiye.

Να γυρίσουμε στα δικά μας. Το επάγγελμά μας μεταλλάσσεται. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι στο μέλλον ο μεταφραστής, με εξαίρεση τη λογοτεχνία, λιγότερο θα μεταφράζει και περισσότερο θα επιμελείται μεταφράσεις που θα έχουν γίνει από προγράμματα αυτόματης μετάφρασης. Δεν νομίζω ότι θα εκλείψει το επάγγελμα, αφού μάλιστα η ανάγκη για μεταφράσεις εκτοξεύεται κατακόρυφα, αλλά θα αλλάξει χαρακτήρα.

Άλλωστε, στον τελευταίο διαγωνισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι επιτυχόντες του οποίου έχουν αρχίσει να στελεχώνουν τις υπηρεσίες μας, ο τίτλος της θέσης εργασίας δεν είναι πια Translators/Traducteurs/ Μεταφραστές αλλά Intercultural and Language Professionals – Επαγγελματίες γλωσσών και διαπολιτισμικότητας, ILP το ακρώνυμο, και, αν  διαβάσετε την προκήρυξη, θα δείτε ότι στις δοκιμασίες δεν περιλαμβάνεται μόνο η μετάφραση κειμένου αλλά και η «προσαρμογή κειμένου σε απλή γλώσσα».

Ίσως κάποιος μελλοντικός διαγωνισμός να περιλαμβάνει και τη δοκιμασία της διόρθωσης κειμένου που έχει μεταφραστεί από πρόγραμμα αυτόματης μετάφρασης. Και όπως έλεγα με τον κ. Λαβίδα πριν ξεκινήσουμε την ομιλία, ίσως θα πρέπει και τα πανεπιστήμια να δουν τη διδασκαλία της χρήσης τέτοιων προγραμμάτων και της μετάφρασης με τη βοήθεια τέτοιων προγραμμάτων, αφού στο μέλλον ο μεταφραστής θα είναι «κένταυρος», θα έχει απαραίτητα μηχανικό βοηθό.

Σκέφτομαι λοιπόν να κλείσω την ομιλία μου με μια μικρή ανθολογία από λάθη της αυτόματης μετάφρασης. Πρέπει να σας προειδοποιήσω πως το δείγμα που έχω είναι σχετικά περιορισμένο, διότι ο ρυθμός της δουλειάς δεν μας αφήνει τα χρονικά περιθώρια να καταγράφουμε κάθε αξιοσημείωτο μεταφραστικό λάθος που συναντάμε. Πάνω στη φούρια της δουλειάς, περιοριζόμαστε να το διορθώσουμε και να προχωρήσουμε με τη μετάφρασή μας -σπάνια μόνο έχουμε την πολυτέλεια να το καταγράψουμε.

Ένα γενικό πρόβλημα της αυτόματης μετάφρασης είναι ότι δεν έχει αντίληψη του κειμένου ως ενιαίου συνόλου· το βλέπει σαν ανεξάρτητα τμήματα (σέγκμεντ). Έτσι, αν έχει να μεταφράσει μια αιτιολογική έκθεση όπου υπάρχει η λέξη rapporteur, που μπορεί να είναι βεβαίως εισηγητής αλλά και εισηγήτρια, δεν θα πάρει υπόψη του ότι στη συγκεκριμένη έκθεση ο εισηγητής είναι άντρας, αλλά θα βάλει άλλοτε «εισηγητής» και άλλοτε «εισηγήτρια».

Ένα άλλο, πολύ χαρακτηριστικό και συχνό λάθος της αυτόματης μετάφρασης είναι ότι κάνει κακό parsing, αλήθεια πώς είναι ο ελληνικός όρος; Για παράδειγμα, εδώ:

Moreover, it is appropriate, in order to ensure the availability of fuel and/or energy consumption data from battery electric vehicles…..

ο άνθρωπος-μεταφραστής ξέρει ότι έχουμε fuel consumption data and/or energy consumption data, δηλαδή ο όρος consumption data αναφέρεται και στους δύο όρους που προηγούνται.

Το μηχάνημα δεν το ξέρει και μεταφράζει:

Επιπλέον, για να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα καυσίμων και/ή δεδομένων κατανάλωσης ενέργειας από ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή…

αντί για:

Επιπλέον, για να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα δεδομένων κατανάλωσης καυσίμου και/ή ενέργειας από ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή

Ένα άλλο κοινό λάθος είναι ότι το μηχάνημα διαλέγει μια άλλη σημασία για τον υπό μετάφραση όρο.

The Commission shall determine the content of that form and the modalities for the information by implementing acts.

Αποδόθηκε:

Η Επιτροπή καθορίζει το περιεχόμενο της εν λόγω μορφής και τις λεπτομέρειες των πληροφοριών μέσω εκτελεστικών πράξεων.

διότι form σημαίνει κατά πρώτο λόγο μορφή, όμως σημαίνει και το προς συμπλήρωση έντυπο.

δηλ.

Η Επιτροπή καθορίζει το περιεχόμενο του εν λόγω εντύπου και τις λεπτομέρειες των πληροφοριών μέσω εκτελεστικών πράξεων.

Ένα άλλο παράδειγμα, από την ακρόαση για τον ορισμό αξιωματούχου στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα:

 

In addition to my role on the European Central Bank (ECB) Governing Council, I lead an organisation of about 2000 people….

Μεταφράστηκε:

Πέραν του ρόλου μου στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), έχω ως αποτέλεσμα την οργάνωση περίπου 2000 ατόμων...

αντί για:

Πέραν του ρόλου μου στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), διοικώ έναν οργανισμό περίπου 2000 ατόμων….

Ίσως το λάθος έγινε επειδή στα κείμενά μας το lead το χρησιμοποιούμε πολύ συχνά με τη μεταφορική σημασία “έχω ως αποτέλεσμα…, οδηγώ σε…” και όχι με τη σημασία “ηγούμαι, διοικώ”. Βέβαια, κακώς γίνεται η παρανόηση αφού η σημασία “έχω ως αποτέλεσμα” θα ήθελε σύνταξη με την πρόθεση to.

Κι ένα τελευταίο, πιο κωμικό, από ένα νομοθετικό κείμενο για το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν, το SIS:

As palm print data and DNA profiles are only stored in the SIS….

Δεδομένου ότι τα στοιχεία για την παραγωγή φοινικελαίου και τα προφίλ DNA αποθηκεύονται μόνο στο SIS….

Στα κείμενά μας ασχολούμαστε συχνά με το φοινικέλαιο, οπότε στα σώματα κειμένων βρίσκει κανείς πολύ περισσότερες αναφορές σε palm oil που σημαίνουν φοινικέλαιο παρά σε αποτυπώματα παλάμης. Κι έτσι έγινε το αστείο αυτό λάθος.

Το σωστό:

Δεδομένου ότι τα δεδομένα για τα αποτυπώματα παλάμης και τα προφίλ DNA αποθηκεύονται μόνο στο SIS….

Ακόμα, όταν το μηχάνημα έχει να μεταφράσει έναν όρο που «δεν τον ξέρει» προσπαθεί να τον μαντέψει -και επιδίδεται σε πολύ διασκεδαστικές λεξιπλασίες. Έτσι, το microbiome έχει αποδοθεί άλλοτε ως μικροβόλιο και άλλοτε ως μικροβιομήλο, ενώ το hijab αποδόθηκε φιζάμπη!

Θα ήταν όμως άδικο να εστιαστούμε στα λάθη, αφού η ποιότητα της αυτόματης μετάφρασης έχει κάνει άλματα τα τελευταία χρόνια. Εκτός αυτού, μεταφραστικά λάθη κάνουμε κι εμείς οι άνθρωποι, αλλά με τρόπο διαφορετικό.

Καθώς το επάγγελμά μας μεταλλάσσεται, εσείς οι νεότεροι θα πρέπει να μάθετε και τα δικά σας λάθη να αποφεύγετε και τα λάθη του αυτόματου βοηθού σας να διορθώνετε. Μια γενική συμβουλή, βέβαια, είναι να διαβάζετε μια δεύτερη φορά αυτό που γράψατε και να αναρωτιέστε αν έχει νόημα.

Αν το κάνετε, είναι βέβαιο πως δεν θα γράψετε ούτε για κρέας γαλοπούλας ανάμεσα στις σιδηροδρομικές εταιρείες ούτε για φοινικέλαιο πλάι στα δακτυλικά αποτυπώματα.

Σας ευχαριστώ!

Advertisement

77 Σχόλια προς “Η μετάφραση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο”

  1. LandS said

    Στην αρχή είχα σκεφτεί να απομαγνητοφωνήσω και τις απαντήσεις που έδωσα σε ερωτήσεις, στο τέλος της συζήτησης, αλλά ήδη το άρθρο έχει φτάσει τις 5000 λέξεις οπότε δεν θέλησα να το βαρύνω κι άλλο

    Άλλο άρθρο; Και ίσως και τρίτο για να απαντηθούν ερωτήσεις που θα βάλουμε και μεις.

  2. Αριστούργημα.
    (Κρίση ενός άλλου …διερμηνέα στις …Βρυξέλλες).

  3. Reblogged στις anastasiakalantzi59.

  4. Παναγιώτης Κ. said

    Κατατοπιστικότατο!
    Θα το μελετήσω.
    (Δεν μελετάμε κάτι
    αν πρώτα δεν το διαβάσουμε. 🙂 )

  5. Παναγιώτης Κ. said

    Φίλος, μεταφράζει από Γαλλικά και Αγγλικά.
    Εντούτοις δεν υπάρχουν ανάλογες επιδόσεις στην ομιλία.
    Κάπως έτσι αντιλαμβάνομαι τη διαφορά ανάμεσα στη μετάφραση και στην διερμηνεία.

  6. LandS said

    Ο κανονισμός βέβαια θα τροποποιηθεί σε περίπτωση διεύρυνσης της ΕΕ, αν προστεθεί νέα επίσημη γλώσσα

    Φαντάζομαι ότι αν είχε προχωρήσει το σχέδιο Ανάν θα είχαν μπει και τα Τουρκικά πριν από 2010.

  7. ΓιώργοςΜ said

    Ωωω, από τις πρώτες παραγράφους πολύ ενδιαφέρον το σημερινό και σε πολλά επίπεδα, αλλά λίγος ο χρόνος, το απόγευμα βλέπουμε..

  8. Πολύ ενδιαφέρον. Δεν νομίζω ότι έχουμε ξαναδιαβάσει κάτι παρόμοιο, όπως φοβάται το προοίμιο.

  9. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια.

    7 Ναι, αναγκαστικά το κείμενο είναι μεγάλο

  10. atheofobos said

    Πάρα πολύ ωραία ομιλία, γιατί οι πληροφορίες που έδωσες είναι βασικά άγνωστες σε όλους εμάς, του μη σχετικούς με αυτή την δουλειά.

  11. Alexis said

    Καλημέρα.
    Ενδιαφέρον και πολύ κατατοπιστικό.
    Φαντάζομαι ότι στη διερμηνεία το πρόβλημα των «σπάνιων γλωσσών» είναι πολύ πιο έντονο.
    Άντε να βρεις διερμηνέα που να ξέρει ας πούμε ουγγρικά και σουηδικά για να καλύψεις τη συνομιλία ενός Ούγγρου με έναν Σουηδό αξιωματούχο.

  12. phrasaortes said

    Πολύ ενδιαφέρον!
    Το ανέκδοτο το ήξερα με τον Θαλή τον Μιλήσιο, όχι τον Ευαγγελιστή Λουκά.

  13. Καλημέρα

    Ο διερμηνέας μεταφράζει σε … ρίαλ τάιμ που λέμε στην Φωκίδα

  14. sarant said

    10 Νάσαι καλά!

  15. LandS said

    Τα παιδιά πρέπει να το φχαριστήθηκαν. Μπράβο.

  16. leonicos said

    Πράγματι, ακόμα και μετά το Μπρέξιτ, τα αγγλικά κυριαρχούν

    Εκπλήσσομαι! Αυτή κι αν είναι πληροφορία.

    Η κόρη της Φωτεινής μού είπε χθες: Θα σε πάρω πίσω!

    Καλά, της είπα, ξαναπάρε με

  17. Αγγελος said

    Σχολαστική διόρθωση: «με την προσθήκη νέων γλωσσών οι μεταφραστικές ανάγκες δεν αυξάνονται γραμμικά αλλά γεωμετρικά τετραγωνικά»

  18. ΓΤ said

    «[…] δεν ήταν εύκολο να βρεθούν μεταφραστές για σπάνιους γλωσσικούς συνδυασμούς:[…]».
    Περίμενα να υπάρχει μια μνεία-«αστερίσκος», ή, τουλάχιστον, κάτι «υπόρρητο» για τον Γιάννη Οικονόμου.

  19. Αγγελος said

    «Intercultural and Language Professionals«
    Oh, qu’en termes galants ces codes-là sont mises!

  20. leonicos said

    Θα καταλάβατε ίσως για ποιο λόγο η γειτονική χώρα ζήτησε να αλλάξει το επίσημο όνομά της στα αγγλικά από Turkey σε Turkiye.

    Λογικό δεν είναι; Και απορώ πως δεν το έκαναν νωρίτερα

    Και γιατί έπρεπε να το κάνουν οι ίδιοι

    Μόνο από ευαισθησία σ’ έναν λαό, έρπεπε να το είχαν κάνει άλλοι πριν από αυτούς

  21. Η γλαφυρότητα του ύφους σε όλο το κείμενο πάνω σε ένα τεχνοκρατικό θέμα, με έκανε να το διαβάσω ξεκούραστα καθώς σε φανταζόμουν να σε έχω μπροστά μου να μιλάς! Άκουγα μάλιστα και την φωνή σου (no kidding)!

  22. «…τα όσα θα διαβάσετε μπορεί να τα έχετε διαβάσει ξανά…»
    Είπαμε: repetitia mater studiorum»!

  23. Αγγελος said

    Choses, άτιμε διορθωτή!
    (Ο στιχος είναι από τον Μισάνθρωπο του Μολιέρου.

  24. ΓΤ said

    Νικοκύρη, επειδή έχουμε καεί από τις μπάλες, φέρε Λαβίδα στο ιστολόι να μας μιλήσει για το διεπίπεδο σύνταξης-σημασιολογίας 😉

  25. Καλημέρα,
    «έτσι προκύπτει μέσα από αλλεπάλληλες τροποποιήσεις ένα κουβάρι, ή πιο σωστά μια κουρελού» Το ίδιο ισχύει και για την ελληνική νομοθεσία. Γι’ αυτό κι όταν γίνεται επίκληση κάποιου παλιού νόμου συνήθως προστίθεται «όπως τροποποιήθηκε και ισχύει»!
    Δεν ξέρω αν οι υπηρεσίες της ΕΕ έχουν κάπου επίσημα το κείμενο όπως έχει διαμορφωθεί μέχρι αυτή τη στιγμή ή πρέπει να ψάχνεις να βρεις τις τροποποιήσεις. Στην Ελλάδα αυτό το κάνουν επιμέρους ιδιώτες για το αντικείμενο που τους ενδιαφέρει (π.χ. το taxheaven για φορολογικά θέματα) ενώ για άλλα δεν υπάρχει καν αυτό.

  26. Theo said

    Καλημέρα,

    Αυτό το εξορισμού από πότε γράφεται σαν μία λέξη;

  27. Αγγελος said

    (25) Η ΕΕ έχει τη βάση δεδομένων EUR-LEX, διαθέσιμη δωρεάν στο κοινό, που καταγράφει όλες τις τροποποιήσεις των νομικών πράξεων. Συχνά επίσης δημοσιεύει στην Επίσημη Εφημερίδα και κωδικοποιήσεις, δηλαδή ενοποιημένες μορφές των νομικών πράξεων, με τις τροποποιήσεις ενσωματωμένες.
    Για την Ελλάδα υπήρχε ο Διαρκής Κώδιξ Νόμων του Ραπτάρχη,με κινητά φύλλα. Τώρα υπάρχει η (συνδρομητική φυσικά)βάση δεδομένων ΝΟΜΟΣ. Θα υπάρχουν κι άλλα —ας μας πουν οι εν ενέργεια νομομαθείς.

  28. ΚΑΒ said

    Ας γράψω κι εγώ ένα λατινικό:rem acu tetigisti (από τον Rudens του Πλαύτου), Νικοκύρη. Πολύ ενδιαφέρουσες και κατατοπιστικότατες πληροφορίες.

    το λατινικό μου το θύμισε η λ. Λαβίδα από το σχόλιο του 24

  29. Α. Σέρτης said

    26
    Μάλλον προκύπτει εξ αγαπητικής έλξεως προς τους εξορισμούς…

  30. Νέο Kid said

    17. Για την ακρίβεια (υποθέτωντας εύλογα ότι «οι μεταφραστικές ανάγκες» μεταφράζονται (no pun intended!) μαθηματικώς στο C(n,2) δηλαδή τους συνδυασμούς n γλωσσών ανά 2 ) αυξάνονται βάσει του τύπου:
    a(n)= n*(n+1)/2
    1, 3, 6, 10, 15, 21, 28,… ολικοί μεταφραστικοί συνδυασμοί μεταξύ δύο γλωσσών (για 2,3,4,5,6,7,8, … γλώσσες, αντίστοιχα)

  31. ΓΤ said

    @26 Τεό

    «εξορισμού»

    Χαμηλόβαθμη ακτιβιά.
    Πάντως, ευτυχώς που διαβάσαμε «Αυτή η πρακτική φαίνεται να αντιβαίνει […]» και δεν σφηνώθηκε βαρναλέ «πραΧτική» με nuance κόβας, γιατί θα έφταναν να γελάνε μέχρι και οι πρακτικάριοι στα… Praktiker.

  32. Νέο Kid said

    30. Eπεξήγηση διά τους μαθηματικώς αστοιχείωτους . Η a(n)= n*(n+1)/2 είναι μια παραβολή. (για να καταλάβουν οι μαθηματικώς αστοιχείωτοι το «τετραγωνικά» στο σχόλιο 17. του Άγγελου… 🙂 )

  33. ΣΠ said

    26
    Εγώ πρόσεξα το καθύλην.

  34. ΣΠ said

    Γιατί η ανακοίνωση της ομιλίας είναι δίγλωσση;

  35. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα! Δημιουργικής τριβής απόσταγμα η ομιλία, εργόχειρο καλοδουλεμένο.
    Εκ του οποίου, το φοινικέλαιο παντός αφανούς-ήρωα μεταφραστή-διερμηνέα, μοιραία παραπέμπει και στο δυσεξήγητο παλαμικό αποτύπωμα της Φοινικιάς(“Yet, O my palm-tree, be it understood” που λέει στο δικό της “δέντρο” και η Elizabeth Barrett Browning):
    “ Ὦ Φοινικιά, μᾶς ἔρριξεν ἐδῶ ἕνα χέρι·/τὸ χέρι τό ῾βαλε καταραμένη Μοῖρα;/
    τὸ πῆγε νοῦς καλοπροαίρετος; Ποιὸς ξέρει!/Ἀπὸ ἑνὸς ὕπνου κάτου τὸν καταποτήρα/
    ποιὰ ὁρμὴ μᾶς ἄδραξε καὶ ποιὸς μᾶς ἔχει φέρει;/Τάχ᾿ ἀπὸ χαλαστῆ γιὰ τάχ᾿ ἀπὸ Σωτῆρα;/
    Νά μας ἀσάλευτα στὸν ἴσκιο σου ἀποκάτου·/ὁ ἴσκιος σου εἶναι τῆς ζωῆς ἢ τοῦ θανάτου;//(…)
    Ἄνθια, ὅσα ξέρετε, δὲν ξέρουν τὰ τρυγόνια,/ὡραίων ἐρώτων εἶστ᾿ ἐσεῖς τὰ διαλεμένα,
    σαλέματα, φιλιά, ταιριάσματα στὰ κλώνια,/μιᾶς πλάσης εἶναι αὐγὴ τοῦ καθενὸς ἡ γέννα·(…)//
    Ἂς εἶστ᾿ ἐσεῖς, ἄπλεροι ἀνθοί, μεστὰ ἀνθοκλάδια,(…)/σὰ χέρια ἂς γλυκανοίγεστε, γιομάτα ἢ ἄδεια,(…)/
    τῆς νεράιδας δροσιᾶς ἂς εἶστε τὰ παλάτια·/τὰ μάτια εἴμαστ᾿ ἐμεῖς, εἴμαστ᾿ ἐμεῖς τὰ μάτια.//
    Σ᾿ ἐμᾶς, μικρά, κόσμο ξανοίγετε μεγάλο,/ καὶ σύγνεφ᾿ ἀπὸ ἔγνοιες καὶ καημοὺς λαγκάδια,/
    καὶ τ᾿ οὐρανοῦ τ᾿ ἀσάλευτο σ᾿ ἐμᾶς, τὸ σάλο/ τοῦ πέλαου γύρω στὰ καράβια πρὸς τὰ βράδια,/
    τὸ δάκρυ ἀκύλιστο, κι ἀξήγητο κάτι ἄλλο…/ Ποιᾶς φυλακῆς νά ῾μαστ᾿ ἐμεῖς τὰ συγγενάδια;/
    Ἦρθε καὶ κλείστη μέσα μας, ―ποιὸς νὰ πιστέψῃ!―/μιὰ κολασμένη καὶ μία θεία· ἡ Σκέψη, ἡ Σκέψη!//

    (…)στὸ πλάϊ μας τὸ μυρμῆγκι ἀνοίγει βαθιὰ στράτα,(…)/χωρῶν, ἐθνῶν, τεχνῶν ἔφερ᾿ ἐδῶ μαντάτα./
    Μιὰ πεταλούδα, ποὺ ἔτρεχε γιὰ νὰ παντρέψη/ τὰ λουλουδάκια, μᾶς ἐπλάτυνε τὴ σκέψη//
    Ἀπάντρευτη, ἄκαρπη, κι ἀξήγητη καὶ ὡραῖα!/Παράξενη εἴταν ὥρα, ποιὸς θὰ τὸ πιστέψη;/
    Βουλήθη ὁ θεῖος κόσμος, κ᾿ ἔγινεν Ἰδέα,/καὶ στὴ δική μας φανερώθηκε τὴ σκέψη./
    Τώρα σ᾿ αἰνίγματα καὶ σὲ σκοτάδια νέα/εἶν᾿ ἕτοιμη ἡ ζωούλα μας γιὰ νὰ μισέψῃ./
    ―Ὦ Φοινικιά, ἀποκρίσου· νά! φυλάει καρτέρι,/πρὶν πῇς τὸ λόγο τὸν ὑπέρτατο, ἕνα χέρι.//
    (…)μὲ νέα μία λάμψη ἀχάλαστη θὰ σὲ στολίσῃ,(…)/Καὶ θὰ φανῆς ἐσὺ στὴν ξαφνισμένη χτίση/
    σὰν ἕνα χρυσοπράσινο καινούργιο ἀστέρι./Καὶ μήτ᾿ ἐσύ, μήτε κανεὶς δὲ θὰ μᾶς ξέρῃ…” (1900)

  36. Παναγιώτης Κ. said

    24. Πολύ καλή ιδέα! (χωρίς φατσούλα…)
    Για τα ειδικά θέματα να γράφουν οι ειδικοί.

  37. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    17 Δεκτό

    26-29 Μπορεί να είναι και αβλεψία, ρε παιδιά

    34 Ίσως επειδή τη διοργανώνει το αγγλικό τμήμα.

  38. Georgios Bartzoudis said

    «αν προστεθεί νέα επίσημη γλώσσα -ας πούμε, αν γίνει η ένταξη της Σερβίας …και αν προστεθούν τα σερβικά ως επίσημη γλώσσα (υπάρχει βέβαια ένα θέμα με τα κροατικά…)».

    # Το «σώσαι» θα γίνει «αν γίνει η ένταξη» της …Βόρειας Τσιπρείας!

  39. Παναγιώτης Κ. said

    Κατάθεση προσωπικής εμπειρίας:

    Ας υποθέσουμε ότι εκδίδουμε ένα μαθηματικό περιοδικό (ηλεκτρονικό ή…χάρτινο) που το κοινό του κατά κύριο λόγο, είναι οι μαθηματικοί της δευτεροβάθμιας.
    Οι καθηγητές Μαθηματικών στα πανεπιστήμια, δύσκολα θα στείλουν εργασίες.
    Αν όμως ο υπεύθυνος του περιοδικού απευθύνει σε αυτούς συγκεκριμένα μαθηματικά ερωτήματα που απασχολούν τους καθηγητές της δευτεροβάθμιας, τότε οι πανεπιστημιακοί κατά κανόνα ανταποκρίνονται. Κατά κάποιο τρόπο νιώθουν κατοχυρωμένοι έναντι πιθανής κριτικής από τους συναδέλφους τους στο Πανεπιστήμιο. Κριτική που θα τους καταλόγιζε ότι ασχολήθηκαν με…τετριμμένα θέματα.

    Με αυτό λοιπόν τον τρόπο φαντάζομαι την συμμετοχή ενός πανεπιστημιακού στο παρόν ιστολόγιο.

  40. Pedis said

    Χρήσιμες πληροφορίες! (Πότε τα προλαβαίνεις όλα ρε αφεντικό;)

    # 0 – Για να πάρετε μια γεύση, ιδού μια τροπολογία, όπως φαίνεται στο Studio

    Article 1 – paragraph 1 – point 13 ->
    Άρθρο 1 – εδάφιο 1 – σημείο 13

    Article 28 – paragraph 2 ->
    Άρθρο 28 – παράγραφος 2

    Γιατί τη μία εδάφιο και την άλλη παράγραφος;

    και αν έκανες σφιχτή διαχείριση μπορεί και να σου περίσσευαν λίγα χρήματα από το επίδομα ξενοδοχείου και διατροφής που έδινε το Κοινοβούλιο.

    Από περιέργεια, φορφέ ή με επίδειξη αποδείξεων + per diem;

    … μια αιτιολογική έκθεση όπου υπάρχει η λέξη rapporteur, που μπορεί να είναι βεβαίως εισηγητής αλλά και εισηγήτρια, δεν θα πάρει υπόψη του ότι στη συγκεκριμένη έκθεση ο εισηγητής είναι άντρας, αλλά θα βάλει άλλοτε «εισηγητής» και άλλοτε «εισηγήτρια».

    Γιατί να μην συμβουλευτείς, αν είναι διαθέσιμη, τη γαλλική έκδοση; 😀

  41. # 30

    εμείς πάντως που δεν προλάβαμε να μάθουμε πολλαπλασιασμό και μείναμε στην πρόσθεση, άμα θέλουμε να μάθουμε τους συνδυασμούς των Επτά (επί Θήβας) ανα δύο (ιερολοχίτες) προσθέτουμε τα νούμερα από το ένα μέχρι το έξη 1+2+3+4+5+6 = 21

  42. Αντώνης said

    Από τότε που δούλευα μεταφραστής στην ΕΕ αναρωτιώμουν γιατί, κατά την τροποποίηση μιας πράξης, δεν (ξανα)δημοσιεύεται ολόκληρη η τροποποιημένη πράξη· το κείμενό της βέβαια θα είναι το ίδιο με πράξης πριν την τροποποίησή της με εξαίρεση τα λίγα, σχετικά, τροποποιούμενα χωρία. Ξέρει κανείς εκ των μεταξύ υμών νομομαθών;

  43. greggan193 said

    Περιμένουμε τις απαντήσεις στις ερωτήσεις; Νίκο.

  44. greggan193 said

    ; –> , βεβαίως

  45. Αγγελος said

    (42) Ένας λόγος ίσως είναι ότι αν η Επιτροπή υποβάλει πρόταση με ολόκληρη την τροποποιημένη πράξη, θα είναι πιο εύκολο (και νομικά και πολιτικά) το Συμβούλιο να επιφέρει τροποποιήσεις και στα μέρη της αρχικής πράξης που δεν έχει σκοπό να επιδιώξει την τροποποίησή τους η Επιτροπή. Θα θυμάσαι, Αντώνη, όταν ήταν να μεταρρυθμιστεί εκ βάθρων ο Κανονισμός Υπηρεσιακής Κατάστασης των Υπαλλήλων το 2004, τα συνδικάτα επέμεναν να υποβληθεί πρόταση με τροποποιήσεις και όχι πρόταση νέου κανονιμού που θα ακύρωνε και θα αντικαθιστούσε τον παλιό.
    Ένας άλλος λόγος είναι, φυσικά, ότι πολλές φορές επέρχονται τροποποιήσεις ισχυουσών πράξεων με νεότερες πράξεις με διαφορετικό (συναφές βέβαια — δεν υπάρχει ευτυχώς στην ΕΕ η ελληνική πρακτική της παρεμβολής άσχετων τροπολογιών σε άσχετα νομοσχέδια!) αντικείμενο. Παράδειγμα ο κανονισμός 1/1958 περί του γλωσσικού καθεστώτος· με κάθε συνθήκη διεύρυνσης προσθέτονταν νέες γλώσσες στον κατάλογο των επίσημων γλωσσών, αλλά κατά τα άλλα οι ρυθμίσεις του γλωσσικού καθεστώτος παρέμεναν όπως είχαν.

  46. sarant said

    42 –> 45

    40 Στα ελληνικά κάνουμε διάκριση σε παραγράφους και εδάφια, όπως και οι Γάλλοι, ενώ οι Αγγλοι τα λένε και τα δύο paragraph. Η παράγραφος έχει αρίθμηση, το εδάφιο δεν έχει. Αυτά κατά γενικό κανόνα.

    40γ Και στα γαλλικά rapporteur είναι (ακόμα) το θηλυκό, δεν έχει περάσει το rapporteure.

    40β Αν θυμάμαι καλά, φορφέ

  47. BLOG_OTI_NANAI said

    Ωραίο και ενδιαφέρον κείμενο για ένα μάλλον άγνωστο αντικείμενο εργασίας.

  48. xar said

    Πολύ ενδιαφέρον το κείμενο.

    Ένα ανέκδοτο/σύμπτωση: Όταν ήμουν φοιτητής, είχα σκεφτεί να μάθω μια εξτρά ξένη γλώσσα από τα μαθήματα που πρόσφερε η φοιτητική λέσχη. Ως φέρελπις μεταφραστής λοιπόν, είχα τη φαεινή ιδέα να κάνω Φινλανδικά, σκεφτόμενος ακριβώς ότι είναι δυσεύρετος συνδυασμός και θα έχει ζήτηση από την ΕΕ. Δυστυχώς, ενώ δεν είχα ιδιαίτερο πρόβλημα με την (υποτίθεται) δύσκολη γραμματική τους, σκόνταψα στο λεξιλόγιο, που είναι εντελώς άσχετο με τα αγγλογαλογερμανικά. Με αποτέλεσμα να περνάω τις εξετάσεις (επιπέδου elementary/grundstuffe, μη φανταστείτε τίποτα προχωρημένο), αλλά να μου παίρνει 5 ώρες να γράψω μια έκθεση της μισής σελίδας!

  49. xar said

    @48 (μιλάω και στον εαυτό μου τώρα!!!)
    θα αναρωτηθείτε βέβαια: και δεν έστρωνες τον πωπό σου να μάθεις και λεξιλόγιο;
    ε, ως φοιτητής ήμουν και λίγο τεμπελάκος!

  50. Τελικά, ίσως κρατήσουμε την «πραχτικιά» για (θηλυκό) επίθετο και την «πρακτική» για ουσιαστικό.

  51. … με την προσθήκη νέων γλωσσών οι μεταφραστικές ανάγκες δεν αυξάνονται γραμμικά αλλά γεωμετρικά …[τετραγωνικά, σχ. 17]

    Μια ακόμα σχολαστική παρατήρηση:

    Οι συνδυασμοί για να εξυπηρετηθούν μεταφραστικά ζεύγη όντως αυξάνονται τετραγωνικά, αλλά ο φόρτος μεταφραστικής εργασίας αυξάνεται γραμμικά, πιστεύω, μιας και κάθε κείμενο μεταφράζεται από την γλώσσα αρχικής σύνταξης στις υπόλοιπες(?)

    Επίσης, επειδή οι μεταφραστές για τις 2-3 μεγάλες γλώσσες κυριαρχούν, υποθέτω, η προσθήκη νέων μεταφραστών για γλώσσες μη ευρείας χρήσης πιθανόν ακολουθεί ασθενή τετραγωνική αύξηση, προς την γραμμική — ιδίως λόγω ενδιάμεσης μετάφρασης.

    Επεξεργασία πραγματικών δεδομένων θα είχε ενδιαφέρον. Μαντεύω πως κάπου έχει ήδη γίνει.

  52. leonicos said

    46 δεν έχει περάσει το rapporteuse εννοείς.

  53. Vegan Cyclist said

    1) Εμένα ως μεταφραστή σπάνια θα μου ξεφύγει κάποια τέτοια γαλοπούλα, αφού τέτοιες «γαλοπούλες», μόλις καταλάβω ότι υπάρχουν στο κείμενο που μεταφράζω, τις εντοπίζω με το ψαχτήρι (Έλεγχος+Φ) και τίς διορθώνω.

    2) segment
    Προτείνω: Ενότητα μετάφρασης με σύντμηση ΕΜ.

    3) The Commission shall determine the content of that form and the modalities for the information by implementing acts.

    Η δική μου μετάφραση:
    Η Επιτροπή καθορίζει το περιεχόμενο του εντύπου αυτού και τις λεπτομέρειες για την ενημέρωση με εφαρμογή πράξεων.

  54. Costas Papathanasiou said

    Για το parsing(<λατ. pars "μέρος, κομμάτι") τρέχουσες αποδόσεις είναι τα “γραμματική αναγνώριση/ συντακτική ανάλυση”//“τεχνολόγηση”(<τεχνολογώ<τεχνική λόγου, βλ.https://el.wiktionary.org/wiki/%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CF%8E , όμως, τεχνολόγηση=(και)τεχνολογική εφαρμογή/προσαρμογή)// “συνταξανάλυση” (βλ. https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=60254.0 , όπου όμως ελλοχεύει και πιθανή σύγχυση με… έρευνα για συνταξιοδότηση), ενώ το “syntactic parser” αποδίδεται και ως “συντακτικός αναλυτής” (βλ. http://artemis.cslab.ece.ntua.gr:8080/jspui/handle/123456789/14661?mode=full ).
    [Εάν ζητείται νεολογισμός για ειδική χρήση θα μπορούσε να φτιαχτεί και ρήμα “λογομερίζω”(<”λόγου μέρη”, εξ ου π.χ. “λογομερισμός”/ “λογομεριστής”) ή κάτι ανάλογο ].

  55. sarant said

    52 Η θηλυκοποίηση των γαλλικών σε -eur γίνεται σε -eure συνήθως, πχ procureure
    https://fr.wiktionary.org/wiki/rapporteure

    53γ Συνάδελφε όχι, υπάρχουν implementing acts και delegated acts

  56. ΓΤ said

    @55

    Δηλαδή το «rapportrice» δεν παίζει μπάλα, δεν επιβιώνει στα χείλη;

  57. sarant said

    56 Παίζει λιγότερο.

  58. Αγγελος said

    Vegan Cyclist (53-3), όχι, προς Θεού! Implementing acts = actes d’exécution = εκτελεστικές πράξεις (προβλεπόμενες στο άρθρο 291 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης — είναι συγκεκριμένο είδος νομοθετημάτων)

  59. Vegan Cyclist said

    55 Για την μετάφραση της μετοχής με την κατάληξη -ing όπως implementing από τα αγγλικά μεταφράζουμε με την ελληνική κατάληξη -οντας ή με τη λέξη με. Αυτό σημαίνει στην συγκεκριμένη περίπτωση ότι κάτι εφαρμόζεται, χρησιμοποιείται, τίθεται σε εφαρμογή, εδώ οι πράξεις (acts).

  60. Vegan Cyclist said

    55 Για την μετάφραση της μετοχής με την κατάληξη -ing όπως implementing από τα αγγλικά, όταν προηγείται η λέξη by μεταφράζουμε με την ελληνική κατάληξη -οντας ή με τη λέξη με. Αυτό σημαίνει στην συγκεκριμένη περίπτωση ότι κάτι εφαρμόζεται, χρησιμοποιείται, τίθεται σε εφαρμογή, εδώ οι πράξεις (acts).

  61. Μαρία said

    55
    Γιατί όχι rapporteuse όπως danseuse, allumeuse κλπ;

  62. Vegan Cyclist said

    55 Για την μετάφραση της μετοχής με την κατάληξη -ing όπως implementing από τα αγγλικά, όταν προηγείται η λέξη by μεταφράζουμε με την ελληνική κατάληξη -οντας ή με τη λέξη με. Αυτό σημαίνει στην συγκεκριμένη περίπτωση ότι κάτι εφαρμόζεται, χρησιμοποιείται, τίθεται σε εφαρμογή, εδώ οι πράξεις (acts).
    Για εκτελεστικές πράξεις, στα αγγλικά θα έπρεπε να γράφει by implemented acts.

  63. BLOG_OTI_NANAI said

    26: Πρόκειται για μια νέα υπηρεσία της ΕΕ, το «Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Εξορισμού»:

    δηλ. φροντίζει να στέλνει στην εξορία αυτούς που δεν μεταφράζουν καλά.

  64. Αγγελος said

    (61) Γιατί rapporteuse θα πει… μαντατούρα 🙂

  65. Αγγελος said

    Vegan Cyclist, όχι, όχι, όχι!
    Έχεις τελείως άδικο για την απόδοση του αγγλικού -ing. Φυσικά αντιστοιχεί και στην ελληνική άκλιτη (επιρρηματική) μετοχή τρέχοντας, ρωτώντας κλπ.· αντιστοιχεί όμως και στην κλιτή ενεργητική μετοχή της καθαρεύουσας: running water είναι το ρέον ύδωρ, το νερό που τρέχει (που εντελώς παράλογα το λέμε τρεχούμενο νερό στη δημοτική), a burning desire είναι η φλέγουσα επιθυμία (που μας καίει), weeping willow είναι η κλαίουσα ιτιά, κλπ. κλπ. Έτσι και implementing act είναι η εκτελούσα πράξη, η πράξη που εκτελεί μιαν άλλη — η οποία άλλη είναι η implemented act, η πράξη που εκτελείται.
    Συμφωνώ ότι «εκτελώ» δεν είναι ίσως το ιδεώδες ρήμα στα ελληνικά εν προκειμένω, και ότι θα μπορούσαμε ίσως να την πούμε «εφαρμοστική πράξη». Αλλά από τη στιγμή που έτσι («εκτελεστική πράξη») το λέει η Συνθήκη (και μερικές χιλιάδες κείμενα εκτελεστικών πράξεων δημοσιευμένα στην Επίσημη Εφημερίδα 🙂 ), δεν μας πέφτει λόγος, ούτε μπορούμε να το αλλάξουμε.

  66. BLOG_OTI_NANAI said

    Βρίσκω κάποιες δεκάδες μονολεκτικά, τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’70:

  67. Χαμός: rapporteure, rapporteuse, rapportrice…

  68. Vegan Cyclist said

    65 Ξεχνάς ότι πριν τη μετοχή implementing έχει τη λέξη by στο κείμενο.
    Αυτά που έγραψες ισχύουν μόνο όταν δεν υπάρχει η λέξη by πριν από τη μετοχή implementing.

  69. Αγγελος said

    (68) Τώρα καταλαβαίνω τι λες, και ναι, έχεις κάποιο δίκιο· υπάρχει μια θεωρητική αμφισημία, που ομολογώ πως δεν μου πέρασε καθόλου από το νου. Το νόημα είναι χωρίς καμία αμφιβολία «με εκτελεστικές διατάξεις», αλλά ναι, παραδέχομαι ότι όποιος δεν τις έχει ποτέ ξανακούσει, μπορεί να το καταλάβει και ως «με εκτέλεση διατάξεων».

  70. antonislaw said

    Καλησπέρα σας! Παραδόξως το σημερινό άρθρο μου ήρθε με ειδοποίηση στο ηλεταχυδρομείο μου αργά, μετά τις δέκα το βράδυ.
    Το άρθρο το ρούφηξα παρότι αρχικά πιστευα ότι οντας τεχνικής φύσεως θα είναι εξορισμού(σικ,ρε) κουραστικό. Διαπιστώνω με ικανοποίηση πώς και ένα απολύτως ειδικό κείμενο μπορεί να γίνει απολαυστικό όταν έχει βαθιά γνώση του αντικειμένου, αγάπη και μεταδοτικότητα ο συντάκτης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όταν ο συντάκτης είναι και συγγραφέας. Εκεί φίλτατε Νικοκύρη το κείμενο γίνεται πραγματικά αριστούργημα, όπως έγραψε κι Δημόσιοςχώρος στο σχόλιο δύο.
    Ευχαριστούμε, εδώ ταιριάζει γάντι ο αγγλισμός «συνέχισε την καλή δουλειά»!!!

  71. antonislaw said

    65 «Αλλά από τη στιγμή που έτσι («εκτελεστική πράξη») το λέει η Συνθήκη (και μερικές χιλιάδες κείμενα εκτελεστικών πράξεων δημοσιευμένα στην Επίσημη Εφημερίδα ), δεν μας πέφτει λόγος, ούτε μπορούμε να το αλλάξουμε.»
    Είναι αυτό που λέμε νομικός όρος ή νομική ορολογία και ακόμα και αν είναι ασύντακτος οφείλεις υποχρεωτικά,εφόσον προβλέπεται σε νομικό κείμενο, να τον παραθέσεις ως έχει.

  72. Vegan Cyclist said

    71 Αν υπάρχει κάποιο μεταφραστικό λάθος, η μετάφραση πρέπει να διορθώνεται όσο το δυνατόν πιο νωρίς, ιδίως αν υπάρχει σε νομικά κείμενα. Όταν δεν διορθώνεται υπάρχει κίνδυνος να βρεθούν άνθρωποι μπροστά σε δικαστήρια μόνο για μια παρεξήγηση. Τα λάθη έχουν μόνο έναν λόγο ύπαρξης: Να διορθώνονται. Ιδίως σε ανώτατο επίπεδο.

  73. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα

    67 Όπως: καλλιτέχνις, καλλιτέχνιδα καλλιτέχνισσα / βουλευτίνα, βουλεύτρια κτλ

    72 Δεν υπάρχει μεταφραστικό λάθος. Υπάρχει μόνο, το πολύ πολύ, αμφισημία (στα αγγλικά) για όποιον δεν ξέρει την ορολογία.

  74. sarant said

    66 Άμα το έγραφε έτσι ο Ελεφάντης, να το καθιερώσω κι εγώ.

  75. @ 70 Antonislaw

    Muchas gracias… 🙂

  76. rogerios said

    Ευχαριστούμε πολύ τον Νικοκύρη για την αναδημοσίευση της εξαιρετικής εισήγησής του.
    Ως προς τα επιμέρους:
    1. rapporteure, βεβαίως, όπως λέμε και auteure, professeure ή docteure.
    2. Ο όρος «εκτελεστικός» (εκτελεστικός νόμος, εκτελεστικές διατάξεις, εκτελεστικές πράξεις κ.ο.κ.) δεν είναι εφεύρημα των ελληνικών μεταφραστικών υπηρεσιών της ΕΕ (κι ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ειδικώς στην απόδοση των κειμένων των Συνθηκών στα ελληνικά εμπλέκεται πάντοτε και η νομική υπηρεσία του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών). Αποτελούσε, παραδοσιακά, και την πάγια λύση της ελληνικής νομικής ορολογίας.
    3. Σε ό,τι αφορά το Δικαστήριο της ΕΕ, ως τελευταίο προπύργιο της γαλλοφωνίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, δεν είναι ακριβές ότι τα γαλλικά είναι «γλώσσα διαδικασίας». Αποτελούν τη γλώσσα εργασίας και επικοινωνίας του οργάνου. Οι υπάλληλοι επικοινωνούν μεταξύ τους και με τη διοίκηση στα γαλλικά. Οι δικαστές κατά τις διασκέψεις τους αποφασίζουν βάσει σχεδίου αποφάσεως που έχει συνταχθεί στα γαλλικά.
    Η γλώσσα διαδικασίας, τώρα, εξαρτάται από την υπόθεση. Σε υποθέσεις προδικαστικής παραπομπής, όταν δηλ. εθνικό δικαστήριο υποβάλλει στο Δικαστήριο της ΕΕ αίτηση προδικαστικής αποφάσεως με αίτημα την ερμηνεία διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, γλώσσα διαδικασίας είναι αυτή του εθνικού δικαστηρίου. Οσάκις πρόκειται για ένδικη διαφορά μεταξύ κράτους μέλους και θεσμικού οργάνου της Ένωσης, γλώσσα διαδικασίας είναι εκείνη του κράτους μέλους. Σε περίπτωση ευθείας προσφυγής, ο προσφεύγων επιλέγει τη γλώσσα διαδικασίας. Μια ελληνική επιχείρηση μπορεί να διαλέξει ως γλώσσα διαδικασίας τα ελληνικά. Μπορεί όμως να επιλέξει λ.χ. και τα αγγλικά, επειδή π.χ. έχει διεθνή επιχειρηματική δραστηριότητα και/ή, πρωτίστως, το νομικό επιτελείο της είναι αγγλόφωνο.
    Το εκ πρώτης όψεως παράδοξο είναι ότι σε μια υπόθεση με γλώσσα διαδικασίας την ελληνική, αυθεντικό και νομικώς δεσμευτικό κείμενο θα είναι η ελληνική μετάφραση ενός κειμένου απόφασης που συντάχθηκε στα γαλλικά.

    Τέλος, να πούμε ότι και στο Δικαστήριο υπάρχει το σύστημα των ενδιάμεσων γλωσσών (στην περίπτωση αυτή ονομάζονται langues-pivot) μια και είναι αδύνατο ένα γλωσσικό τμήμα να διαθέτει γλωσσομαθείς νομικούς ικανούς να μεταφράζουν από όλες τις επίσημες γλώσσες. Οι κύριες ενδιάμεσες γλώσσες για το ΔΕΕ είναι τα γαλλικά, τα αγγλικά, τα γερμανικά, τα ιταλικά (που αποτελούν και τη langue-pivot για τα ελληνικά), τα ισπανικά και τα πολωνικά (όσον αφορά τα τσεχικά, τα σλοβακικά και τα κροατικά).

  77. sarant said

    76 Ευχαριστούμε πολύ για τις διευκρινίσεις!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: