Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Έλληνες της διασποράς’ Category

Μεζεδάκια τ’ Αγιαντριός

Posted by sarant στο 30 Νοεμβρίου, 2013

Τα σημερινά μεζεδάκια παίρνουν την ονομασία τους, πολύ λογικά, από τη γιορτή που έχουμε σήμερα, του Αγίου Αντρέα, μέρα που λεγόταν παλιότερα, στη λαϊκή γλώσσα, «τ’ Αγιαντριός», και μάλιστα υπήρχε και η παροιμία «Τ’ Αγιαντριός αντρειεύει το κρύο» (να σημειωθεί ωστόσο ότι όλες οι ημερολογιακές παροιμίες πρέπει να εννοηθούν με το παλιό ημερολόγιο, άρα πρέπει να τους προσθέσουμε γύρω στις 12 μέρες). Απ’ όσο ξέρω, μια ακόμα γιορτή σχηματίζει αυτή την ιδιότροπη γενική, του Αηλιός, δηλαδή του Προφητ’ Hλία στις 20 Ιουλίου, που μου θυμίζει τον στίχο του Κοτζιούλα από το σπαραχτικό Μαστορόπουλο: «Θα’ν’ όλοι εδώ τ’ Άη Λιος, και μόνο αυτός θα λείπει». Αλλά εδώ δεν εορτολογούμε, μεζεδάκια σερβίρουμε, οπότε περνάω στο πρώτο έδεσμα της πιατέλας.

* Ξεκινώντας από τα ορντέβρ, παραξενεύτηκα από τη μεταγραφή «Ζου ντόιτσε Τσάιτουνγκ», που είδα τις προάλλες σε ένα άρθρο στο Βήμα. Όχι ότι είναι εύκολη η μεταγραφή. Η εφημερίδα λέγεται Süddeutsche Zeitung, «νοτιογερμανική εφημερίδα», και βέβαια αν το μεταγράψουμε το όνομά της στα ελληνικά δεν βολεύει ούτε το ü, που, όπως και το γαλλικό u, βρίσκεται ανάμεσα στο ι και στο ου, ούτε μπορούμε να γράψουμε το διπλό ντ. Αν γίνει δεκτή η αρχή ότι το ελληνικό υ αποδίδει το u/ü και μόνο αυτό (όχι δηλαδή το y), τότε θα γράφαμε Ζυντόιτσε, αλλιώς Ζουντόιτσε -όχι όμως δυο λέξεις, κι όχι σκέτο Ζου.

* Φίλος μού επισημαίνει απόσπασμα από άρθρο για τον Κουβανό μουσικό Κομπάι Σεγκούντο: «…στις συνεργασίες του μπορούσε να γίνει μέχρι και φορτωτικός μέχρι να πετύχει ακριβώς τον ήχο που είχε μέσα στο μυαλό του». Έκοβε και δελτίο αποστολής; αναρωτιέται ο φίλος μου. Φορτικός μπορεί να γινόταν ο μακαρίτης, και βέβαια του συγχωρούμε την τελειοθηρία, όχι φορτωτικός!

* Άλλος φίλος, που ξέρει ότι έχω σε άχτι τα περιττά εισαγωγικά, μου στέλνει έναν λίκνο προς άρθρο με τον τίτλο: Συνελήφθησαν στην Αλβανία τέσσερις από τους επτά «επικίνδυνους» δραπέτες. Τα ίδια εισαγωγικά υπάρχουν και μέσα στο άρθρο. Και με ρωτάει: Δηλαδή δεν είναι επικίνδυνοι οι δραπέτες; Τι νόημα έχουν τα εισαγωγικά. Σκέφτομαι ότι θα μπορούσαμε, ίσως, να τα δικαιολογήσουμε, αν θεωρήσουμε ότι εννοεί «δραπέτες που ανακηρύχτηκαν επικίνδυνοι από τις αλβανικές αρχές», δηλαδή μεταφέρει μια αξιολόγηση χωρίς να παίρνει θέση.

* Έχω ξαναγράψει ότι δεν είμαι οπαδός της λογικής ότι ένα ξένο όνομα (και πολύ περισσότερο μια ξένη λέξη) πρέπει ντε και καλά να γράφεται στο λατινικό αλφάβητο -το θέμα δεν είναι βέβαια απλό, ούτε δέχεται συνταγές γενικής εφαρμογής, και δεν θα το συζητήσω τώρα, αυτό όμως που βρίσκω εντελώς κωμικό είναι να γράφει κάποιος στο λατινικό αλφάβητο μια λέξη ή μια έκφραση (που άλλοι τη γράφουν στα ελληνικά)… και να τη γράφει λάθος -είναι αυτό που είχα πει παλιότερα, «αν είναι να το γράφετε στα ξένα, να το γράφετε σωστά». Τελευταίο παράδειγμα, από την Καθημερινή, όπου το Μπιγκ Μπανγκ, η «μεγάλη έκρηξη», γράφεται στον τίτλο άρθρου Bing Bang, λες και είναι κάποια εφαρμογή του Bing, του αποτυχημένου ανταγωνιστή του Google.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Έλληνες της διασποράς, Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 87 Σχόλια »

Ποιο είναι το μεγαλύτερο ελληνικό επώνυμο;

Posted by sarant στο 28 Φεβρουαρίου, 2013

Το σημερινό άρθρο είναι αναδημοσίευση ενός παλιότερου άρθρου, που είχα ανεβάσει εδώ πριν από τρία χρόνια, αλλά αυτή τη φορά δημοσιεύεται επαυξημένο και βελτιωμένο, μια και έχω ενσωματώσει τα σχόλια, τα οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση είχαν καθοριστική σημασία -βέβαια, κάθε φορά είναι πολύτιμα τα σχόλιά σας και ανεβάζουν πολύ την όποια αξία των άρθρων, αλλά ειδικά σε εκείνο το άρθρο τα σχόλια πρόσθεσαν νέες πτυχές, που ήταν απαραίτητο να ενσωματωθούν στο κυρίως άρθρο. Όπερ έδει φτιάξαι.

Πριν από ένα μήνα περίπου είχαμε συζητήσει εδώ τη μεγαλύτερη ελληνική λέξη και σήμερα θα εξετάσουμε ένα συναφές θέμα, μόνο που δεν θα ασχοληθούμε γενικά με λέξεις αλλά ειδικά με επώνυμα, ή αλλιώς «οικογενειακά ονόματα» (κατά την ορολογία του Μ. Τριανταφυλλίδη). Ξέρετε, Σαραντάκος, Παπαδόπουλος, τέτοια.

Θα το έχετε προσέξει όσοι έχετε κάποια επαφή με το εξωτερικό: τα ελληνικά επώνυμα είναι κατά κανόνα μεγαλύτερα, πιο πολυσύλλαβα από τα γαλλικά ή τα αγγλικά. Για πλάκα, έκανα ένα… επιστημονικό τεστ: πήρα τα ρόστερ των εθνικών ομάδων στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου του 2004 (αυτό που πήραμε). Στην εθνική Αγγλίας, από τους 23 παίχτες, υπήρχαν μόνο μονοσύλλαβα και δισύλλαβα επώνυμα, και 1 μόνο με τρισύλλαβο (Κάραχερ). Οι Γάλλοι είχαν δισύλλαβα και τρισύλλαβα επώνυμα, και δύο μόνο τετρασύλλαβα (και όχι αυτόχθονα γαλλικά: Μακελελέ και Λιζαραζού). Στην ελληνική ομάδα είχαμε 7 τετρασύλλαβα και 5 πεντασύλλαβα (Νικοπολίδης, Γιαννακόπουλος, Κατεργιαννάκης, Παπαδόπουλος, Νικολαΐδης –τον Σεϊταρίδη τον λογαριάζω τετρασύλλαβο). Όταν ο Στέλιος Γιαννακόπουλος έπαιζε στην Πρέμιερ Λιγκ της Αγγλίας (στη Μπόλτον) είχε το πιο μακρύ επώνυμο της κατηγορίας -φυσικά στη φανέλα του έγραφε Stelios. Μια φορά που έγινε αλλαγή και αντικαταστάθηκε από τον Μπα (Ibrahim Ba) συνέβη το περίεργο, ο παίκτης με το συντομότερο επώνυμο του πρωταθλήματος να αντικαταστήσει τον παίκτη με το μακρύτερο επώνυμο!

Αλλά αν οι ποδοσφαιριστές μας που μεταναστεύουν αρκούνται στο να γράφουν το βαφτιστικό τους στις φανέλες τους (όπως και ο Παπασταθόπουλος), άλλοι συμπατριώτες μας, που μετανάστευαν στην Αμερική έκοβαν τα ονόματά τους, ιδίως τον παλιό καιρό. Κι έτσι ο Παπανικολάου έγινε π.χ. Pappan και ο Αλεξανδρόπουλος Alex. Και όχι μόνο στην Αμερική: ο ποιητής Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος έκανε όνομα στη Γαλλία ως Ζαν Μορεάς και ο Ν. Επισκοπόπουλος ως Νικολά Σεγκύρ. Ειδικά για τα επώνυμα των ελληνοαμερικάνων, ο Χάουαρντ Μένκεν στο μνημειώδες βιβλίο του The American Language γράφει: Similarly the Greek Triantafyllou (signifying rose) is often turned into Rose, Mylonas becomes Miller, and Giannopoulos (the descendant of Gianni’s, or Ioannis) becomes Johnson. The Greek surnames are often very long, and in American they have to be shortened. Thus, ” Pappadakis, Pappachristides and Pappadimitracoupoulos,” says Mr. Sotirios S. Lontos, editor of Atlantis, the Greek daily of New York, “become Pappas by taking a portion of the front part of the name, while Panagiotopoulos, Constantinopoulos and Gerasimopoulos change into Poulos by adopting only the tail end. So the Pappases and Pouloses have naturally become the Smiths and Browns of American Greeks, although these names are fairly uncommon in their native land.” But Pappas itself is sometimes sacrificed, despite its general popularity. Thus Pappageorgiou is shaved down to Georgious, Pappadimitracoupoulos becomes Jameson (part clipping and part translation), and Pappapolychronopoulos becomes Chronos, with Poulos following Pappas into the discard. Other Greek names are changed to bring them into harmony with American analogues. Thus Christides becomes Christie, Nikolaou becomes Nicholas, and Georgiou becomes George. John Cameron, a train-robber sentenced to Leavenworth for twenty-seven years on December 29, 1926, was born Kamariotis.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Έλληνες της διασποράς, Γενικά γλωσσικά, Επώνυμα, Επαναλήψεις, Ονόματα, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , , | 169 Σχόλια »