Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Αθλήματα’ Category

Πού είναι η μπάλα;

Posted by sarant στο 24 Ιουνίου, 2015

Βγαίνοντας από την αίθουσα των συνεδριάσεων ύστερα από την ολοκλήρωση της προχτεσινής συνόδου κορυφής στις Βρυξέλλες, ο Αλέξης Τσίπρας, αφού παρουσίασε την επαχθή ελληνική πρόταση, κατέληξε: «Για να χρησιμοποιήσω μια έκφραση προσφιλή στους πιστωτές μας, ‘η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο της ευρωπαϊκής ηγεσίας'».

Πράγματι, την έκφραση αυτή την έχουν χρησιμοποιήσει αρκετές φορές οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι όλο αυτό το πεντάμηνο που διαρκούν οι διαπραγματεύσεις και τελειωμό δεν έχουν. Εκείνοι βέβαια τοποθετούσαν τη μπάλα στο γήπεδο της Ελλάδας, για παράδειγμα σχετικά πρόσφατα ο Μάριο Ντράγκι.

Πρόκειται για μια από τις πολλές εκφράσεις που έλκουν την καταγωγή τους από τις αθλοπαιδιές και που θα μας απασχολήσει στο σημερινό άρθρο: «η μπάλα βρίσκεται στο γήπεδό σου» σημαίνει ότι είναι η σειρά σου να ενεργήσεις, να κάνεις αυτό που πρέπει για να συνεχιστεί ο διάλογος και να προχωρήσει η υπόθεση. Είναι έκφραση συχνή σε διαπραγματεύσεις, όπου, ας πούμε, ο επίδοξος αγοραστής π.χ. ενός ακινήτου κάνει μια προσφορά στον ιδιοκτήτη και μετά η μπάλα βρίσκεται στο γήπεδο του ιδιοκτήτη: εκείνος είναι αρμόδιος να τη δεχτεί, να την απορρίψει ασυζητητί ή να ζητήσει κάτι παραπάνω.

Αν δεν κάνω λάθος, η έκφραση δεν είναι λεξικογραφημένη στα ελληνικά έντυπα λεξικά, μάλλον επειδή είναι σχετικά καινούργια -αλλά ίσως και επειδή δεν έχει ακόμα τυποποιηθεί επαρκώς. Πράγματι, εντύπωσή μου είναι ότι μπορεί κανείς να τη βρει με παραλλαγές: η μπάλα βρίσκεται στο δικό σου γήπεδο / η μπάλα βρίσκεται στη δική σου πλευρά/μεριά, αλλά υπάρχει και η παραλλαγή «το μπαλάκι βρίσκεται στο δικό σου γήπεδο», που μάλιστα τη διάβασα σχετικά πρόσφατα σε απάντηση του εκπροσώπου της Κομισιόν .

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Επικαιρότητα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 134 Σχόλια »

Ταξίδι στα 64 τετράγωνα

Posted by sarant στο 17 Σεπτεμβρίου, 2012

 

Σκάκι έμαθα μικρός, από τον παππού μου, που ήταν γερός ερασιτέχνης σκακιστής. Θυμάμαι τα καλοκαίρια, στα ξενοδοχεία που παραθερίζαμε, να στήνει τ’ απογέματα τη σκακιέρα του σ’ ένα τραπέζι του εστιατορίου και να ξαναπαίζει παρτίδες που έβρισκε σ’ εφημερίδες, με τον κρυφό σκοπό να ψαρέψει συμπαίκτη. Συνήθως δεν αργούσε κάποιος να εκδηλώσει ενδιαφέρον, οπότε όλο το υπόλοιπο απόγευμα έπαιζαν μαζί, κι αν ταίριαζαν τα χνώτα τους και τις επόμενες μέρες. Το σκάκι μού άρεσε κι εμένα, γράφτηκα λοιπόν στον Σκακιστικό Όμιλο Καλλιθέας, μαθητής γυμνασίου, και για πέντε-έξι χρόνια είχα μια ευπρόσωπη αλλά όχι λαμπρή παρουσία· πέντε χρονιές αγωνίστηκα στο πανελλήνιο πρωτάθλημα Νέων (δεν ήταν και τόσο δύσκολο αυτό) και έπιασα μια θέση λίγο πιο πάνω ή (συνήθως) λίγο πιο κάτω από τη μέση. Φοιτητής, άρχισα να βαριέμαι το σκάκι που τότε ήταν αργόσυρτο, τα τουρνουά βαστούσαν μήνες. Με τράβηξε το μπριτζ, όπου το τουρνουά τελειώνει μέσα σε ένα απόγευμα και το σκάκι το εγκατέλειψα -επίσημη παρτίδα έχω να παίξω από το 1979, αν και, όπως με είχαν πληροφορήσει, το αγωνιστικό δελτίο μου εξακολουθεί να είναι σε ισχύ. Πριν από ένα μήνα, πήγα σ’ ένα ξενοδοχείο στην Αθήνα να δω τον γιο ενός φίλου που έπαιζε στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Νέων, και ομολογώ ότι ένιωσα να με γαργαλάνε τα δάχτυλά μου. Όχι τόσο ώστε να ξαναρχίσω να παίζω, αρκετά όμως για να σκεφτώ ότι τόσον καιρό δεν έχω ανεβάσει στο ιστολόγιο ένα παλιότερο άρθρο μου για το σκάκι. Τότε ήταν καλοκαίρι και το ανέβαλα· τώρα είναι θαρρώ κατάλληλη εποχή. Μια προειδοποίηση όμως: το άρθρο ΔΕΝ είναι πλήρες, ούτε κατά διάνοια μάλιστα. Το θέμα είναι τόσο γοητευτικό και αχανές, που μπορούν να γραφτούν (κι έχουν γραφτεί) βιβλία γι’ αυτό.

Εικόνα κλεμμένη από το http://www.skakistiko.com, από παρτίδα του 2004. Τα λευκά παίζουν και κερδίζουν -απλός συνδυασμός, μέχρι κι εγώ το βρήκα.

Και ας ξεκινήσουμε από την ίδια τη λέξη σκάκι, που δεν είναι ελληνικής αρχής. Είχαν ασφαλώς και οι αρχαίοι επιτραπέζια παιχνίδια, είτε με ζάρια (κύβους) είτε παρόμοια με τη σημερινή ντάμα· τα πούλια αυτά ονομάζονταν πεσσοί και πεσσεία ήταν το γενικό όνομα αυτών των παιχνιδιών, για τα οποία οι αρχαίοι θεωρούσαν εφευρέτη τον Παλαμήδη· γι’ αυτό και στη νεότερη εποχή θεωρήθηκε ο Παλαμήδης εφευρέτης και του σκακιού, και μάλιστα το πρώτο στην ιστορία σκακιστικό περιοδικό, που κυκλοφόρησε στο Παρίσι το 1836, είχε τον τίτλο Palamède. Όμως, ξαναλέω, το σκάκι σαν λέξη αλλά και σαν παιχνίδι έχουν πιο ανατολικά την αρχή τους.

Εμείς βέβαια πήραμε τη λέξη από τα δυτικά, από τους Ιταλούς· στα ιταλικά, το σκάκι είναι scacco αλλά συχνά χρησιμοποιούν τον πληθυντικό, scacchi, π.χ. gioco di scacchi, και αυτό το scacchi πέρασε και στα ελληνικά ως σκάκι, που εμείς το θεωρήσαμε ενικό αριθμό, αν και στα Επτάνησα, όπου υπήρχε μεγάλη επαφή με Ιταλία, ο Ξενόπουλος γράφει κάπου «παίξαμε τους σκάκους». Η ιταλική λέξη είναι εξέλιξη του μεσαιωνικού λατινικού scaccus, και η λατινική λέξη έχει την αρχή της στον… σάχη. Θέλω να πω, Shah στα περσικά, και τα τωρινά και τα τότε, ήταν ο βασιλιάς· θα θυμόμαστε –έστω, οι κάπως παλιότεροι- τον Σάχη της Περσίας.

Στο σκάκι, κάθε φορά που ένας παίκτης απειλεί τον βασιλιά του αντιπάλου του οφείλει να τον προειδοποιήσει λέγοντας «σαχ!» (στα νεότερα ελληνικά λέμε και «ρουά»). Σε μια παρτίδα σκάκι το επιφώνημα «σαχ!» ακούγεται πολύ συχνά, οπότε δεν είναι περίεργο ότι στην Ευρώπη το παιχνίδι ονομάστηκε shah ή μάλλον scac όπως αποδόθηκε το παχύ σίγμα, και από εκεί έχουμε το μεσαιωνικό λατινικό scacus, που στα αρχαία γαλλικά γίνεται eschec, και esches και από εκεί περνάει και στα αγγλικά ως chess. Στα γαλλικά το eschec σήμαινε όπως είπαμε δύο πράγματα, αφενός το σκάκι και αφετέρου το σαχ, την απειλή δηλαδή προς τον βασιλιά. Η σημασία αυτή επεκτάθηκε και σε εκτός σκακιέρας καταστάσεις, έτσι eschec έφτασε να σημαίνει «εμπόδιο, δύσκολη θέση, αποτυχία» -και, όπως θα μαντέψατε, η σημερινή γαλλική λέξη échec, αποτυχία, από εκεί προέρχεται. Αλλά και στα αγγλικά το προειδοποιητικό επιφώνημα («σαχ!») μεταφέρθηκε ως check! Κι εδώ η σημασία διευρύνθηκε, και η λέξη έφτασε να δηλώνει το δυσάρεστο γεγονός που σε κάνει να κοντοστέκεσαι, και στη συνέχεια την απότομη παύση, το σημάδι με το οποίο έλεγχαν αν κάτι είχε χαθεί ή κλαπεί, και από εκεί ξεπήδησαν όλες οι σημερινές σημασίες του ρήματος check, ο έλεγχος, το τσεκάρισμα, το τσεκάπ, ακόμα και το τραπεζικό τσεκ, όλα από τον σάχη κι από το σκάκι προέρχονται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Βυζάντιο, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Παιχνίδια, Σκάκι | Με ετικέτα: , , , , | 184 Σχόλια »

Ο Μποστ στην Ολυμπιάδα (της Μόσχας)

Posted by sarant στο 3 Αυγούστου, 2012

Συχνά πυκνά βάζω σκίτσα του Μποστ, οπότε, μια και συνεχίζονται οι ολυμπιακοί αγώνες, σκέφτηκα να βάλω ένα ελάχιστα γνωστό σκίτσο του με ολυμπιακά συμφραζόμενα. Να πούμε εδωπέρα ότι ο Μποστ δεν έχει ασχοληθεί με πολλές ολυμπιάδες. Έκανε μερικά ωραία σκίτσα για την Ολυμπιάδα της Ρώμης, που όμως θα τ’ αφήσω για άλλη φορά, μια και είναι σχετικά γνωστά (υπάρχουν στο δεύτερο άλμπουμ του). Το 1964 δεν αφιέρωσε κανένα σκίτσο στους Ολυμπιακούς του Τόκιο, το 1968 και το 1972 είχαμε χούντα, το 1976 δεν συνεργαζόταν με καθημερινή εφημερίδα. Το 1979 άρχισε να συνεργάζεται με την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία -ήταν η τελευταία μακρόχρονη συνεργασία του με εφημερίδα (η εντελώς τελευταία ήταν το 1981 με τον Ριζοσπάστη, αλλά δεν κράτησε πολύ). Και παρόλο που όταν άρχισαν οι Ολυμπιακοί της Μόσχας η συνεργασία του Μποστ με την εφημερίδα είχε τερματισθεί, πρόλαβε ωστόσο να αφιερώσει σκίτσο στη διοργάνωση -αν και όχι στο αγωνιστικό αλλά στο πολιτικό της σκέλος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 53 Σχόλια »

Το ρατσιστικό τιτίβισμα και οι ναζιστικοί κρωγμοί

Posted by sarant στο 27 Ιουλίου, 2012

Χτες που έπρεπε να γράψω προτίμησα να το αποφύγω, κάποιοι από σας περιμένατε ότι θα έγραφα, μου το ζητήσατε κιόλας, οπότε γράφω σήμερα με τον κίνδυνο να είναι το άρθρο μπαγιάτικο, αφού θα έχουν πλεον όλα ειπωθεί για το θέμα του αποκλεισμού της τριπλουνίστριας Βούλας Παπαχρήστου από τους Ολυμπιακούς αγώνες του Λονδίνου, εξαιτίας του τιτιβίσματος που έστειλε (ή που αναμετάδωσε) τις προάλλες, και που θεωρήθηκε ρατσιστικό και αντίθετο με το πνεύμα των Αγώνων. Ο λόγος που δεν έγραψα χτες, ήταν πως δεν είχα αποφασίσει· και τώρα που γράφω, ακόμα διχασμένος είμαι. Όπως έλεγε εκείνη η παλιά ατάκα, «Η απάντησή μου είναι ίσως, και είναι οριστική».

Να θυμίσω τα γεγονότα είναι ίσως περιττό, αφού αυτή τη φορά δεν έχουμε ένα σκανδαλάκι της μπλογκόσφαιρας, από εκείνα που προκαλούν πανδαιμόνιο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά περνάνε απαρατήρητα απ’ όλους τους «φυσιολογικούς» (άντε, να το πω ‘παραδοσιακούς’) ανθρώπους, εκείνους που δεν ξημεροβραδιάζονται στο Διαδίκτυο αλλά ενημερώνονται από τα συμβατικά μέσα. Εδώ, το τιτίβισμα ακούστηκε μέχρι το Λονδίνο. Αλλά για να ξέρουμε ακριβώς για ποιο πράγμα μιλάμε, δείτε την εικόνα αριστερά. Χωρίς να βάζω το χέρι μου στη φωτιά, αφού το πήρα από τρίτο ή τέταρτο χέρι, η εικόνα πρέπει να δείχνει το αρχικό τιτίβισμα.

Είναι ρατσιστικό το μήνυμα που διαβάσατε; Μπορούμε να το συζητήσουμε. Για μένα είναι οριακά ρατσιστικό. Οριακά, αλλά είναι. Εκφράζεται υποτιμητικά, έστω και έμμεσα, για τους Αφρικανούς. Και ρατσιστικό να μην είναι, ασφαλώς δεν προωθεί την ιδέα της συναδέλφωσης των λαών, άρα αντίκειται στο Ολυμπιακό ιδεώδες. Βέβαια, συμφωνώ ότι κάθε μέρα ακούγονται πολύ χειρότερα, και όχι μόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και σε τηλεοπτικές εκπομπές μεγάλων καναλιών. Αυτό όμως δεν σημαίνει και πολλά από τη στιγμή που οι άλλοι που λένε τα χειρότερα δεν πρόκειται να αγωνιστούν στους Ολυμπιακούς. Το (οριακά) ρατσιστικό τιτίβισμα της τριπλουνίστριας δεν είναι ποινικά κολάσιμη πράξη (αν πιστεύετε ότι είναι ή ότι θα έπρεπε να είναι πείτε το, αλλά θα διαφωνήσουμε), είναι όμως πράξη που αντίκειται στις αξίες του Ολυμπισμού (για τις αξίες αυτές θα πούμε περισσότερα παρακάτω). Το γεγονός ότι στην Ελλάδα έχουμε μια κουλτούρα υπερανεκτικότητας στο ρατσισμό και στη γαϊδουριά δεν κάνει λιγότερο επιλήψιμες τις ρατσιστικές (και τις γαϊδουρινές) πράξεις, αν και υπό προϋποθέσεις αποτελεί ελαφρυντικό. Στο κάτω-κάτω, μια κοινωνία που όχι απλώς ανέχεται αλλά επιδοκιμάζει π.χ. τον Σεραφείμ Πειραιώς όταν βρίζει τους ομοφυλόφιλους συμπολίτες μας ή όλες τις άλλες θρησκείες ή τον Άδωνη όταν προβάλλει στην εκπομπή του τα βιβλία του Πλεύρη ή… (ο κατάλογος θα μπορούσε να συνεχιστεί για πολύ) λογικό είναι να σοκάρεται όταν τιμωρείται μια νεαρή αθλήτρια επειδή αναμετάδωσε ένα χαζό ανέκδοτο έστω και οριακά ρατσιστικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , | 243 Σχόλια »

Οι Ολυμπιακοί αγώνες του 1896 όπως τους είδε ο Σουρής

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2012

Χρειάστηκε να το γκουγκλίσω για να επιβεβαιώσω ότι την Παρασκευή αρχίζουν οι Ολυμπιακοί του Λονδίνου. Το είχα εντελώς ξεχάσει -και αναρωτιέμαι αν και άλλοι θα υποδεχτούν τους Αγώνες με την ίδια παγερήν αδιαφορία. Ωστόσο, για ένα γλωσσικό ιστολόγιο σαν το δικό μας οι Ολυμπιακοί αγώνες δίνουν κάμποσα θέματα, οπότε μάλλον θα ασχοληθούμε με το θέμα. Και, για αρχή, παρουσιάζω ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο το… 1998, σχετικά με την Ολυμπιάδα του 1896 και πώς παρουσιάστηκε από τις στήλες του Ρωμηού, της έμμετρης εφημερίδας του Σουρή.

Για τον Σουρή και τον Ρωμηό έχουμε ξαναμιλήσει. Ο σατιρικός ποιητής Γεώργιος Σουρής δεν απέβλεπε στην υστεροφημία. Τρομερά εύκολος στο γράψιμο, επί 35 συναπτά χρόνια (από το 1883 έως το 1918) έγραφε μόνος του κάθε βδομάδα την τετρασέλιδη εφημερίδα του Ο Ρωμηός, η οποία, όσο κι αν ακούγεται απίθανο σήμερα, ήταν ολόκληρη έμμετρη, από τον τίτλο της (Ο Ρωμηός, εφημερίς – που την γράφει ο Σουρής) μέχρι τις μικρές αγγελίες της!

Στις σελίδες του Ρωμηού σχολιάζεται εύθυμα όλη η ιστορία αυτών των 35 χρόνων. Ας δούμε λοιπόν, πώς περιέγραψε ο Σουρής στο Ρωμηό τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896.
Η ανάθεση

Βρισκόμαστε στα τέλη του 1894, ένα χρόνο μετά το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Παρά τη σταθερή κοινοβουλευτική της πλειοψηφία, η κυβέρνηση Τρικούπη είναι αναγκασμένη να επιβάλει επαχθείς φόρους για να αντεπεξέλθει στην υπερχρέωση της χώρας. Στο φύλλο 486 του Ρωμηού (12 Νοεμβρίου 1894), ο Φασουλής και ο Περικλέτος, φιγούρες από το κουκλοθέατρο και μόνιμοι ήρωες του Ρωμηού, σχολιάζουν το μέγα θέμα της επικαιρότητας, την απόφαση για τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων το 1896 στην Ελλάδα. Ο Φασουλής παρακινεί τον Περικλέτο να μην πεθάνει της πείνας πριν από τους Αγώνες για να μην κατηγορηθεί για ανθελληνισμό.

— Θάρρος, καημένε Περικλή, κι η μέρα ξημερώνει
που θα ξυπνήσουν την ηχώ των λόφων των ερήμων
παιάνες νέων αθλητών και παλαιστών αλκίμων,
από παντού της ράτσας μας θα φθάσουν θιασώται,
προσπάθησε δε, Περικλή, να ζήσης έως τότε
κι όλων των ζώων τους ορούς να πίνεις μονορούφι,
αλλιώς καθένας θα σε πει μισέλληνα μαγκούφη,
που βρήκες την περίσταση για να τα κακαρώσεις
πριν των ιοστεφάνων μας τις φέστες καμαρώσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , , | 76 Σχόλια »

Τα σερί είναι για να σπάνε

Posted by sarant στο 25 Ιουνίου, 2012

Σερί είναι επίρρημα που σημαίνει «στη σειρά, συνεχώς, χωρίς διακοπή»: Δούλεψα δώδεκα ώρες σερί, ξεθεώθηκα! Το σερί είναι και ουσιαστικό, για μια ενέργεια που επαναλαμβάνεται χωρίς διακοπή: Με ένα σερί δώδεκα πόντων στα πέντε πρώτα λεπτά της τρίτης περιόδου, ο Παναθηναϊκός γύρισε το παιχνίδι. Το «σερί δώδεκα πόντων» σημαίνει φυσικά ότι η ομάδα πέτυχε δώδεκα συνεχόμενους πόντους χωρίς να δεχτεί κανέναν. Βέβαια, κάποτε θα βάλει καλάθι κι ο αντίπαλος: τα σερί είναι για να σπάνε.

Στο slang.gr βρίσκω καταγραμμένη την έκφραση το πάω σερί που σημαίνει ότι βγαίνω έξω το βράδυ και το τραβάω ως το πρωί, και χωρίς να κοιμηθώ πηγαίνω κατευθείαν στη δουλειά ή στο μάθημα ξενύχτης. Πρόκειται για έκφραση της νεανικής αργκό βέβαια, διότι μετά τα τριάντα αυτά τα πράγματα ευκολότερα λέγονται παρά γίνονται, τουλάχιστον συχνά. Και πάλι στο σλανγκρ βρίσκω ότι σερίφης, μεταξύ άλλων, είναι εκείνος ο οποίος το έχει πάει σερί.

Το σερί είναι δάνειο από τα γαλλικά, όπου série είναι η σειρά. Η γαλλική λέξη ανάγεται στο λατινικό series και στο ρήμα sero (συνδέω, πλέκω, συνάπτω). Αυτό θα έλεγε κανείς ότι είναι δάνειο από το ελλ. σειρά, ή έστω ότι οι δυο λέξεις συγγενεύουν, αλλά τα ετυμολογικά λεξικά δεν βρίσκουν σύνδεση της σειράς με το series, παρόλο που είναι συνώνυμα, κι έτσι το σερί δεν είναι αντιδάνειο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Αντιδάνεια, Επί της διαδικασίας, Ιστορίες λέξεων, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , | 99 Σχόλια »

Απεργιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2011


Απεργία (και) σήμερα, κι όσο κι αν τα ιστολόγια δεν απεργούν το κλίμα είναι κάπως ιδιόμορφο. Έλεγα να μην ανεβάσω σήμερα άρθρο, ή να βάλω μια επιγραφή ότι το κατάστημα είναι κλειστό, αλλά δεν μου πήγαινε. Οπότε, όπως η νοικοκυρά που βγάζει από την κατάψυξη μια κατεψυγμένη πίτσα και την πετάει στο φούρνο, έτσι κι ο Νικοκύρης καταλήγει στην εύκολη λύση: μεζεδάκια, έστω κι αν δεν έχει περάσει βδομάδα από το προηγούμενο άρθρο με παρόμοιο υλικό. (Εδώ που τα λέμε, τα μεζεδάκια δεν είναι και τόσο εύκολη λύση. Πολύ ευκολότερο είναι να ξαναζεστάνω κάποιο από τα άρθρα του παλιού μου ιστότοπου).

* Τέλος πάντων, ας ξεκινήσουμε με κάτι ακραιφνώς γλωσσικό και όχι και πολύ συγκλονιστικό. Πολλοί ιστότοποι έγραψαν ότι η συνάντηση Παπανδρέου-Σαμαρά προχτές ήταν πολύ σύντομη, και ότι διήρκησε μόνο 35 λεπτά. Φυσικά, αυτός ο τύπος δεν μπορεί να είναι σωστός -το ρήμα είναι διαρκώ, ο αόριστος είναι διάρκεσα ή διήρκεσα (στα ρήματα του τύπου αυτού, η αύξηση δεν είναι υποχρεωτική). Κι όμως, ο τύπος *διήρκΗσε είναι αρκετά συχνός, και όχι μόνο σε ερασιτεχνικά ιστολόγια αλλά και στις θεωρούμενες καλές οικογένειες, Βήμα, Καθημερινή κτλ. (γκουγκλίστε και θα δείτε). Το θέμα το είχαμε συζητήσει παλιότερα και στη Λεξιλογία και είχα τότε πει ότι δεν αποκλείεται η τροπή του -εσε σε -ησε να οφείλεται στην έλξη από το πρώτο «διή» και στην επιρροή του «διήνυσε» που έχει παρεμφερή σημασία. Ότι είναι μάλλον έλξη φαίνεται και από το ότι αν έχουμε να κλίνουμε το απλό ρήμα, το αρκώ, θα πούμε ομόφωνα «άρκεσε» και όχι βέβαια «*άρκΗσε», διότι δεν υπάρχει το διπλό i της αρχής να έλκει και την τρίτη συλλαβή. Πάντως, εγώ προτιμώ τον τύπο «διάρκεσε» (και «διάνυσε») που τον βρίσκω και πιο εύηχο, αυτά τα συνεχόμενα i (διίνισε, διινίθι, διιμίφθι) λίγο γελοία τα βρίσκω -βέβαια, περί ορέξεως…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Επικαιρότητα, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 105 Σχόλια »

Πώς λέγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι το χόκεϊ;

Posted by sarant στο 29 Μαρτίου, 2010

Πριν ξεκινήσω, μια δήλωση αποποίησης: τα όσα θα διαβάσετε πιο κάτω δεν θα μπορούσα ποτέ να τα γράψω χωρίς την καθοριστική βοήθεια του φίλου π2, που βρήκε όλα τα στοιχεία που χρειάζονταν έρευνα σε βιβλιοθήκη, αλλά και χωρίς το έναυσμα που μου δόθηκε από την ερώτηση ηλεπιστολογράφου που έκανε με την παρέα του εντυπωσιακή δουλειά (έδωσε, που θα λέγαμε στο ποδόσφαιρο ή στο μπάσκετ, την ασίστ, ή επί το ελληνικότερο «πάρε βάλε»). Προεισαγωγικά, να πω ότι όταν λέω «χόκεϊ» στο άρθρο αυτό, εννοώ το «χόκεϊ επί χόρτου».

Όλα ξεκίνησαν από ένα παιχνίδι τρίβιαλ, στο οποίο έπαιζε μια παρέα «άθεων μαλλιαρών» (οι ίδιοι το λένε). Τους έβαλαν την ερώτηση «Πώς λέγεται στα αρχαία ελληνικά το χόκει επι χόρτου;» Παρ’ ό,τι είχαν και γλωσσολόγο στην παρέα, δεν το βρήκαν. Η «σωστή» απάντηση ήταν: «κερητίζειν» το άθλημα, «κερητίζοντες» οι παίχτες. Επειδή οι ηλεπιστολογράφοι μου είναι δύσπιστοι τύποι, και καλά κάνουν άλλωστε, έψαξαν στο Λίντελ Σκοτ και δεν βρήκαν αυτή τη λέξη, οπότε τούς μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά. Ωστόσο, και στη Βικιπαίδεια υπάρχει αναφορά στο «κερητίζειν», αλλά και στον ιστότοπο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Χόκεϊ υπάρχει το ανάγλυφο που βλέπετε στην εικόνα, ενώ δίνονται αρκετές πληροφορίες για τον πρόγονο του χόκεϊ στην αρχαία Ελλάδα, μεταξύ άλλων και η αρχαία φράση «Το κερητίζειν εστί μετά τέρψεως αθλεύειν», από το οποίο συνάγεται ότι:

Η παραπάνω περιγραφή του αθλήματος φανερώνει ότι ήταν ιδιαίτερα αγαπητό και διασκέδαζε πολύ κόσμο. Μάλιστα, στον Πλούταρχο αναφέρεται ότι σε ένα σφαιριστήριο στην Αθήνα υπήρχε ένα άγαλμα του ρήτορα Ισοκράτη στο οποίο εμφανιζόταν να παίζει μπάλα με κυρτωμένο ξύλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολογία, Αθλήματα, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 98 Σχόλια »