Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ακλισιά’ Category

Μπαλταδιάρικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Απριλίου, 2014

Τα ταχτικά σαββατιάτικα μεζεδάκια μας δεν θα μπορούσαν να πάρουν άλλο τίτλο, αφού στην επικαιρότητα κυριαρχεί η υπόθεση που ονομάστηκε Μπαλτάκος-γκέιτ, στην οποία άλλωστε αφιερώσαμε το προχτεσινό άρθρο. Tο επίθετο «μπαλταδιάρικα» ας θεωρηθεί φτιαγμένο από τα επώνυμα των δύο συνομιλητών, του Τάκη Μπαλτάκου και του Ηλία Κασιδιάρη, που συγχωνεύονται σε Μπαλταδιάρης (κατά το Μερκοζί και τα υπόλοιπα, αν και στην ελληνική, όπως το έχουμε ξαναπεί, τα ονόματα συνήθως συνενώνονται ακέραια, πρβλ. Κυρκοφλωράκηδες και Σαμαροβενιζέλοι).

* Μερικά μεζεδάκια μάλιστα αναφέρονται σε αυτή καθαυτή την υπόθεση. Για παράδειγμα, στη συνέντευξη που έδωσε μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου ο κ. Μπαλτάκος στον Νίκο Χατζηνικολάου (εδώ ολόκληρο το κείμενο, που δεν το έχω διαβάσει προσεχτικά ολόκληρο), ο συμβουλάτορας της ναζιστικής συμμορίας είπε: «να θυμίσω και τη φράση του Λένιν ότι ένα ψέμα που επαναλαμβάνεται γίνεται αλήθεια». Είπε στ’ αλήθεια τέτοιο πράγμα ο Λένιν; Αν γκουγκλίσετε στα αγγλικά, θα δείτε πράγματι ότι δεκάδες αναξιόπιστοι ιστότοποι αποδίδουν το απόφθεγμα στον Λένιν, χωρίς ποτέ να παραθέτουν κάποια πηγή -στο κάτω κάτω, τα κείμενα του Λένιν έχουν εκδοθεί σε πολύτομα Άπαντα, δεν είναι καθόλου δυσπρόσιτα. Άλλοι πάλι ιστότοποι αποδίδουν το ρητό στον Χίτλερ ή τον Γκέμπελς. Από το λίγο που έψαξα και που ρώτησα, δεν υπάρχει τέτοια φράση στο έργο του Λένιν, οπότε το απόφθεγμα μάλλον πρέπει να θεωρηθεί απόφευγμα. Φαίνεται ότι στο «Μάιν Καμπφ» υπάρχει παρόμοια φράση, αλλά διατυπωμένη λιγότερο αποφθεγματικά.

* Αλλά η μεζεδοσυγκομιδή μας άρχισε βέβαια πολύ νωρίτερα, από την περασμένη Κυριακή κιόλας και τη Δευτέρα που έγινε η συζήτηση στη Βουλή, παρόλο που δεν μπόρεσα να την παρακολουθήσω αρκετά, μια και είχα πάει στο Παρίσι. Πάντως, άκουσα με τ’ αυτιά μου τον κ. Στουρνάρα να κατηγορεί τον Αλέξη Τσίπρα ότι «θέλει per mare per terra αυτό [δηλ. η συζήτηση στο Γιούρογκρουπ] να μη γίνει». Ωστόσο, το per mare per terram (έτσι είναι το σωστό λατινικό, άσχετο αν πολλές φορές το διαβάζουμε στραπατσαρισμένο), που σημαίνει «στη θάλασσα και στην ξηρά», συνήθως δεν χρησιμοποιείται έτσι, δεν έχει αυτήν τη σημασία. (Περισσότερα για το ρητό, σε παλιά συζήτηση της Λεξιλογίας).

* Ανεβαίνει ή ανέβηκε μια σκηνική σύνθεση βασισμένη σε αποσπάσματα από ερωτικά διηγήματα του Παπαδιαμάντη και με τον γενικό τίτλο «Η ναυς των ονείρων».  Η φράση είναι παπαδιαμαντική, από το Όνειρο στο κύμα, ένα από τα διηγήματα που αποσπάσματά τους δραματοποιούνται. Ωστόσο, ο τίτλος είναι άβολος αν θελήσεις να τον κλίνεις -πώς θα το πεις, «δεν μου άρεσε η σκηνοθεσία της… Νηός των Ονείρων;» Οπότε, δεν με παραξενεύει που έμεινε άκλιτος στον τίτλο του άρθρου του Πρόταγκον: Ταξιδέψτε με τη Ναυς των Ονείρων, αν και εγώ θα το απέφευγα (και βέβαια δεν θα έλεγα το τάχαμ σωστό: τη Νήα των Ονείρων).

* Αλλά αν η Ναυς κλίνεται πανδύσκολα, οπότε έχουν ελαφρυντικά όσοι την αφήνουν άκλιτη, τι να πει κανείς για την ελληνικούρα που ακούστηκε χτες το απόγευμα από τον Σκάι, και όχι από κανέναν άλλον παρά από τον κατά δήλωσή του αρχαιομαθή υπουργό (οΘντκ) Άδωνη Γεωργιάδη: «Εκ του έλασσον κρίνεται και το μείζον»! Εκ του ελάσσονος, βέβαια -αλλά, θα μου πείτε, τους αρχαίους ο Άδωνης τους έχει για να τους πουλάει με το κιλό, όχι για να τους διαβάζει.

* Το επόμενο μεζεδάκι είναι διπλό, με την έννοια ότι το ίδιο μαργαριτάρι εντοπίστηκε σε δύο διαφορετικά κείμενα αλλά για το ίδιο θέμα.

Πρώτα, στην ανακοίνωση της ομοσπονδίας των σωφρονιστικών υπαλλήλων για τη δολοφονία του Ιλί Καρέλι: «Είμαστε σίγουροι, ότι η έρευνα που ήδη διεξάγεται θα αποδείξει καταρχήν κάτω από ποιες συνθήκες και σε ποια αίτια οφείλεται ο θάνατος του κρατουμένου, καθώς και την ειλικρίνεια των λόγων μας, δεδομένου ότι δεν έχουμε καμία συμμετοχή σε αυτόν, ούτε παραλείψαμε να κάνουμε κάτι που θα εξέθετε τη ζωή του σε κίνδυνο». Η πλαγιογραφή δική μου -και αν διαβάσετε προσεχτικά το απόσπασμα, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι λένε ότι έκαναν ό,τι μπορούσαν για να εκθέσουν τη ζωή του Καρέλι σε κίνδυνο!

Δεύτερο κρούσμα, σε ρεπορτάζ για τη δολοφονία (σε πολλούς ιστότοπους, ας πούμε εδώ): «Κατά τις ίδιες πηγές, η πράξη αυτήν βαραίνει τόσο αυτούς που συνέβαλαν στην αποτρόπαια πράξη, όσο κι εκείνους που δεν απέτρεψαν και δεν παρέλειψαν να κάνουν τις οφειλόμενες ενέργειες προκειμένου να αποτραπεί». Όλο είναι πολύ κακογραμμένο, αλλά στέκομαι στο «δεν παρέλειψαν». Εδώ, θα μπορούσε απλώς να φύγει το «δεν».

* Κι ένα μνημειώδες μαργαριτάρι, και δυστυχώς σε φιλικόν ιστότοπο… Ελπίζω να το δουν και να το αλλάξουν, αλλά τώρα που γράφω το άρθρο ο τίτλος ενός ρεπορτάζ στον ιστότοπο του ραδιοφωνικού σταθμού «Στο Κόκκινο» είναι: Ο Σαμαράς είναι εκείνος ο αρχηγός της ΝΔ που συνέβαλλε στην μετάλλαξη της ταυτότητας της ΝΔ φορώντας της μια ακροδεξιά βράκα. Πρόκειται για δηλώσεις του Πάνου Σκουρλέτη. Ας προσπεράσουμε γρήγορα το συνηθισμένο λάθος στο «συνέβαλλε», που θέλει ένα λάμδα διότι είναι αόριστος (βάλτε π.χ. «που βοήθησε» για να το δείτε), για να προχωρήσουμε στην… ακροδεξιά βράκα. Πώς είναι τάχα μια ακροδεξιά βράκα; Φαρδιά; Μεταξωτή; Μήπως είναι… φαιοπράσινη για να ταιριάζει με τα πολιτικά αλλά και τα αθλητικά φρονήματα του κ. Μπαλτάκου;

Ευτυχώς, το άρθρο συνοδεύεται από ηχητικό στιγμιότυπο, όπου ακούμε τον ίδιο τον Σκουρλέτη, ο οποίος (στο τέλος-τέλος του αποσπάσματος, από το 4.00 και μετά) λέει καθαρά λέει ότι «ο Σαμαράς διοικεί με μία ακροδεξιά δράκα». Και βέβαια, άλλο δράκα κι άλλο… βράκα! Η λόγια έκφραση «μια δράκα», συνώνυμο του «μια φούχτα», με την έννοια της ποσότητας που μπορούμε να κρατήσουμε στη φούχτα μας, σημαίνει «πολύ μικρός αριθμός». Φταίει λίγο και ο Π. Σκουρλέτης, γιατί συνήθως την έκφραση τη χρησιμοποιούμε προσδιορίζοντας σε τι αναφερόμαστε, π.χ. «μια δράκα αγωνιστών ξεκίνησαν την επανάσταση» ή «μια δράκα επίορκων βουλευτών τάχαμ ψήφισαν το μονοτονικό» -κι επειδή ο συντάκτης δεν ήξερε τη λέξη «δράκα», νόμισε ότι ακούει «βράκα» και, όπως βλέπετε, επεξεργάστηκε και το απόσπασμα (πρόσθεσε το «φορώντας της») για να το κάνει πιο λογικό. Απορία έχω πάντως, πώς ακριβώς φανταζόταν την ακροδεξιά βράκα!

* Κι ένα διπλό μεζεδάκι από το ίδιο μέσο και για την ίδια λέξη, οπότε τουλάχιστον δεν μπορούμε να τους κατηγορήσουμε για ασυνέπεια. Άρση του μπλόκο στο Twitter διέταξε το ανώτατο δικαστήριο της Τουρκίας, είναι ο πρώτος τίτλος άρθρου στο skai.gr, με τη μεγαλοπρεπή όσο και αδικαιολόγητη ακλισιά στο μπλόκο, το οποίο κλινόταν κανονικότατα επί δεκαετίες, όποια σημασία κι αν είχε η λέξη. Και λίγο αργότερα:  Άρση του μπλόκο και στο You Tube ζήτησε τουρκικό δικαστήριο.

* Νέος λαός εμφανίστηκε στη Χώρα των Αγνώριστων και παρακαλούνται οι ληξίαρχοι να την καταγράψουν. Σε άρθρο για το Αφγανιστάν γίνεται συνεχώς λόγος για τους Ταχίκ. Η μυστηριώδης αυτή εθνότητα δεν είναι άλλη από τους Τατζίκους. Να υποθέσω ότι το άρθρο το μετέφρασε ισπανομαθής, που είδε στο πρωτότυπο Tajik και μπερδεύτηκε;

* Στο ίδιο άρθρο κι ένα κρούσμα «παρενθετικής ακλισιάς»: ο Ρασούλ … έχει επιλέξει για την θέση του αντιπροέδρου τον Αχμάντ Ζια Μασούντ, από τους Ταχίκ, και αδερφό τού Αχμάντ Σαντ Μασουντ, θρυλικός διοικητής της Βόρειας Συμμαχίας πριν σκοτωθεί το το 2001. Θρυλικού διοικητή, βεβαίως. Ή αλλιώς βάλτε το σε παρένθεση.

* Και κάτι που δεν είναι μαργαριτάρι. Την ισπανική διαφήμιση του γιαουρτιού «αλά γριέγα» της Ντανόν, με τη γιαγιά που παραπονιέται ότι «χρόνια και χρόνια μας παίρναν τα αρχαία μας, αλλά τώρα θέλουν και το γιαούρτι μας», την ήξερα από παλιά -είναι άλλωστε παλιότερη από το ιστολόγιο. Αυτό που δεν ήξερα είναι ότι η έκφραση jroña que jroña (όπως γράφεται στα ισπανικά) έχει αρχίσει να ακούγεται στην καθομιλουμένη των νέων, σαν ευτράπελη έκφραση -ίσως επειδή ακούγεται πολύ οικεία στο ισπανικό αυτί, μια και μοιάζει με άλλες εκφράσεις όπως dale que dale, toma que toma κτλ.

* Ένας φίλος, θυμωμένος, μου στέλνει το δελτίο τύπου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, όπου διαβάζω ότι «Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Αθανάσιος Τσαυτάρης μεταβαίνει στις Βρυξέλλες ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε. για να συμμετάσχει στον Τρίλογο με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή».
Δηλαδή, λέει ο φίλος μου, ο Δωδεκάλογος του γύφτου είναι η συνομιλία του γύφτου με άλλα έντεκα πρόσωπα;
Ο όρος αποδίδει το γαλλικό trilogue, trialogue στα αγγλικά, τον τριμερή διάλογο μεταξύ Συμβουλίου, Κομισιόν και Κοινοβουλίου. Έτσι ακριβώς είναι και η επίσημη απόδοση στην ευρωενωσιακή ορολογία, τριμερής διάλογος. (Δείτε και στη Λεξιλογία μια σχετική συζήτηση).

* Ένας άλλος φίλος επισημαίνει συνέντευξη του συνθέτη Κωνσταντίνου Βήτα στο in.gr με τον τίτλο: «Πιστεύω βαθιά και διαβάζω πολύ Σωκράτη». Προφανώς, σκεφτόμαστε ότι ο συνθέτης θα εννοεί ότι διαβάζει Πλάτωνα, διότι ως γνωστόν ο Σωκράτης δεν μας άφησε κανένα σύγγραμμά του, αλλά αν προχωρήσουμε παρακάτω βλέπουμε ότι ο Κ. Βήτα κάνει διάκριση ανάμεσα σε Σωκράτη και Πλάτωνα:

Και ποια η σχέση σου με τη Θρησκεία;
«Πιστεύω βαθιά και διαβάζω πολύ Σωκράτη, Πλάτωνα, Ράμφο, ποίηση, κλασική λογοτεχνία, πατερικά κείμενα.»

Εντάξει, με έναν καλό δικηγόρο το γλιτώνει, αφού μπορεί να ισχυριστεί ότι εννοεί τα σωκρατικά και τα μη σωκρατικά έργα του Πλάτωνα (ή ίσως τα σωκρατικά έργα του Ξενοφώντα), αλλά και πάλι η σπουδαιοφάνεια έχει γούστο.

* Ο αντικαταστάτης του Τ. Μπαλτάκου έχει το σημαδιακό όνομα Φώτης Καϋμενάκης και είναι αρεοπαγίτης. Για ορισμένους είναι αεροπαγίτης.

* Άλλος πάλι φίλος επισημαίνει το απόσπασμα: «η δολοφονία 800.000 Τούτσις από τους εξτρεμιστές Χούτου στην Ρουάντα» και αναρωτιέται: αν Τούτσις, γιατί όχι Χούτους;

* Ενώ ένας άλλος φίλος διάβασε το ρεπορτάζ για την όπερα «Διδώ και Αινείας» και, εκνευρισμένος από τα πολλά «Διδούς» του άρθρου, αποφάσισε τελικά να μην πάει να τη δει!

* Κι άλλο ένα μνημειώδες μαργαριτάρι, μεταφραστικό τούτη τη φορά. Σύμφωνα με το άρθρο του skai.gr, ο Αλέξης Τσίπρας σε συνέντευξή του στην ιταλική Ρεπούμπλικα είπε: «Φτάνει με τη λιτότητα, ο σιδηροδρομικός συρμός Μέρκελ είναι νεκρός και ο Ρέντσι πρέπει να το καταλάβει». Παρντόν; Ποιος «συρμός Μέρκελ»; Αν δούμε το πρωτότυπο, το μυστήριο ξεκαθαρίζει: Il binario Merkel è morto, Renzi deve capirlo. Στα ιταλικά binario είναι το ζευγάρι των σιδηροτροχιών, δηλαδή η σιδηροδρομική γραμμή (και όχι ο συρμός!) αλλά binario morto είναι έκφραση που μεταφορικά σημαίνει το αδιέξοδο, σαν το αγγλικό dead-end track. Επομένως, ο δρόμος της Μέρκελ είναι αδιέξοδος, ή «δεν οδηγεί πουθενά», ή «οδηγεί σε αδιέξοδο», και πάντως όχι νεκρός σιδηροδρομικός συρμός!

* Ένας άλλος φίλος γράφει:

Με διάφορες λεπτομέρειες, ποσοστά κλπ. Το συμπέρασμα είναι ότι ο καπνός του τσιγάρου μπορεί να προκαλέσει μεταβολικές διαταραχές, οι οποίες περνάνε στην επόμενη γενιά μέσω του σπέρματος. Ούτε λόγος ότι το κάπνισμα πριν τα 11 έτη συναντιέται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που τείνουν να τρέφονται και να τρέφουν τα παιδιά τους με τζανκ-φουντ που παχαίνει.

* Και κλείνω με τη γλωσσική απορία που έχει ένας άλλος φίλος -κι εδώ θα χρειαστώ τη βοήθειά σας. Μεταφέρω εκτενή αποσπάσματα από το γράμμα του.

… σημερα θελω να ζητησω τη βοηθεια σου για κατι που με βασανιζει από πολύ καιρό. Προκειται για τη λεξη «όγκιθρο«! Η λέξη ανηκει στη στενη ντοπιολαλια του χωριού μου και περιγράφει ένα εξάρτημα του αρότρου (Αλέτρι). H προφορά της προδιδει μάλλον αρχαία ελληνική καταγωγη αλλά δεν ειμαι καθόλου σίγουρος γι αυτό. Είναι λέξη της πατρικής μου γλωσσας (πατρικό σπιτι, οικογενεια γειτονιά, μαχαλας, χωριο, ευρύτερη περιοχη κ.λπ) και όχι της μητρικής μου γλώσσας που είναι τα νεοελληνικά της Μανας μου και του σχολείου! Το λεω αυτό γιατί όταν πηγα στο δημοτικό ο γλωσσικός αχταρμας ήταν τρομάκτικους! Μπήκαμε από την πρώτη τάξη στην βαρια καθαρεύουσα και το γεγονός μπερδεμα ήταν κανονικό «κουτλουμούσ'» Κράτησα την ΠΑΤΡΙΚΗ μου γλώσσα κι αργότερα με κοπο μπήκα στα νεοελληνικά! Ειμαι όμως από μικρό παιδάκι διγλωσσος και κατέχω μεχρι σήμερα άριστα τη ντοπιολαλια οπως αυτή μιλιόταν στο χωριό και σ’ όλη τη Χαλκιδική (με διάφορες παραλλαγες) μεχρι και τη δεκαετία του ’50. Ραδιοφωνο, Δημοτικο και τηλεόραση την τσαλαπάτησαν ολοσχερώς!

Από τα γυμνασιακά μου χρόνια προσπάθησα να βρω την αντιστοιχία ανάμεσα στ’ «αγιομαμιτικα/χαλκιδικιωτικα» και στα νεοελληνικά αλλά δεν τα κατάφερα και τόσο καλά! Βρηκα, για παράδειγμα, ότι το «β’κεντρο» (εργαλειο) ειναι το βουκεντρον ή το «χ’λιαρ'» ειναι το κοχλιαριον ή ότι το «λησγκαρ'» ειναι ο λησγος και το «ντουρ’λαπ’ ο υδρολαιλαπας, κατέχω όμως και πολλές άλλες λεξεις και εκφράσεις στη ντοπιολαλιά που μου ειναι άγνωστες στα Νεοελληνικά! Η λεξη «όγκιθρο» επι παραδειγματι, ανηκει σ’ αυτη την κατηγορία. Σκεφτηκα λοιπόν να ζητησω τη βοήθεια σου.

 Οπως και να έχει το πράγμα το «όγκιθρο» ειναι βασικό εξαρτημα στο γνωστό «άροτρο» με σπουδαία σκοπιμότητα.  Προκειται για ένα χαλύβδινο (σιδερενιο) κανόνα μήκους 0,30m – 0,40m και πάχος γυρω στα δύο εκατοστα σε μορφη μακροστενης βεργας! Αυτη η σιδερενια βεργα στηριζεται στο «φτερό» του αρότρου ενώνεται με το «υνι» και στηρίζει τη χειρολαβη στην ευθυγράμμιση της «αυλακιάς». Το όγκιθρο ειναι ένας οδηγός πολύ χρησιμος στο όργωμα των χωραφιών! Γνωρίζω τη χρήση του εργαλείου αλλά δεν γνωρίζω τη μεταγλωττισή του στα ελληνικά! Στο παρακάτω λινκ φαίνεται καθαρα το «όγκιθρο» στην εικόνα οπου απεικονιζεται το σιδερενιο αλέτρι, ενα αγροτικό εργαλειο, που χρησιμοποιούσε ο Πατερας μου για το οργωμα των χωραφιών.   

Εγώ από αγροτικά δεν πολυσκαμπάζω διότι δεν είμαι από χωριό. Βρίσκω στα αποσπάσματα του Ιππώνακτα ένα «έγκυθρον», αλλά όχι στο Λίντελ Σκοτ, κι επειδή είναι άπαξ λεγόμενο και το κείμενο είναι αποσπασματικό δεν φαίνεται η σημασία του. Οπότε, το αφήνω στη συλλογική σοφία σας. Ξέρει κανείς πώς λέγεται στα νεοελληνικά το εξάρτημα που ο φίλος μου το ξέρει «όγκιθρο»; Ξέρει άλλος κανείς αυτή τη λέξη; Και έχει καμιά ιδέα για την ετυμολογία της;

Posted in Όχι στα λεξικά, Ακλισιά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Παπαδιαμάντης, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 191 Σχόλια »

Καβαφικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2013

Καβαφικά τα σημερινά μεζεδάκια, επειδή τις προάλλες είχαμε στη μπλογκόσφαιρα τη φασαρία με τους στίχους του Καβάφη πάνω σε λεωφορεία και τρόλεϊ. Μάλιστα, όταν είδα τα επιχειρήματα ορισμένων υποστηρικτών του εγχειρήματος, ότι με τους τεμαχισμένους στίχους παρακινείται το κοινό να τρέξει στα βιβλιοπωλεία και να αγοράσει τα ποιήματα του Καβάφη, σκέφτηκα προς στιγμήν να αλλάξω τον τίτλο σε «βαφικά μεζεδάκια», ώστε να σας παρακινήσω διά του τεμαχισμού, αλλά τελικά δεν το έκανα. (Θυμίζω ότι ως Κ. Βάφης είχε υπογράψει μιαν έξοχη καβαφική παρωδία ο Ν. Καρβούνης).

Η ιστορία με τον ψιλοκομμένο Καβάφη πάντως έδωσε τη δυνατότητα να εκφραστεί το λαϊκό χιούμορ, με έξοχες φοτοσοπιές που όλοι θα είδατε (εδώ ένα δείγμα, αν και δεν είναι όλες εξίσου πετυχημένες). Έσπευσαν βέβαια κάποιοι να χαρακτηρίσουν «ασέλγεια» την αντίδραση της μπλογκόσφαιρας, πράγμα που το βρίσκω τερατώδες. Πάντως, οι υπεύθυνοι του Ιδρύματος Ωνάση είχαν τουλάχιστον την εντιμότητα να παραδεχτούν το λάθος τους με τον στίχο «είν’ επικίνδυνο πράγμα η βία» και (όπως υποσχέθηκαν) να τον συμπληρώσουν ώστε να μη φαλκιδεύεται το νόημα του ποιητή.

Για το ιστολόγιο πάντως, το άρθρο που έγραψα προχτές αναδημοσιεύτηκε αρκετά, με αποτέλεσμα η Πέμπτη που μας πέρασε να σπάσει το ρεκόρ επισκέψεων του ιστολογίου μέσα σε μια μέρα, με πάνω από 20.000 επισκέψεις. Για την ιστορία, το προηγούμενο ρεκόρ ήταν από τον Απρίλιο του 2012, τότε με την Κατερίνα Μουτσάτσου που δεν ήταν Χελίν, με 18900 επισκέψεις. Προτιμώ το ρεκόρ να το έχει ο Καβάφης, αν και, σε βάθος χρόνου, άλλα είναι τα άρθρα που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και τους περισσότερους επισκέπτες, εκείνα που έχουν σταθερή ροή επισκεπτών όλο τον χρόνο (με πρώτο το άρθρο για τα στιχάκια του στρατού).

Τέλος πάντων, ας αφήσουμε τις περιαυτομπλογκίες και ας περάσουμε στα μεζεδάκια.

* Διαβάζουμε σε ρεπορτάζ με τίτλο «Δικαιώθηκε η Κωνσταντίνα Κούνεβα» τα εξής:

Ευθύνες για τη δολοφονική επίθεση κατά της Κωνσταντίνας Κούνεβα, στις 22 Δεκεμβρίου του 2008, καταλόγισε στην εργοδότρια εταιρεία ΟΙΚΟΜΕΤ, με απόφαση που εκδόθηκε το Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά, επιδικάζοντας στην εταιρεία το ποσό των 250.000 ευρώ, εκ των οποίων τα 80.000 είναι άμεσα καταβλητέα.

Αν κυριολεκτεί η είδηση, μαύρη δικαίωση είναι για την Κούνεβα, αφού το δικαστήριο αποφάσισε ότι η εργοδότρια εταιρεία πρέπει να εισπράξει αυτό το μεγάλο ποσόν. Ευτυχώς όμως, απλώς ο δημοσιογράφος δεν ξέρει τι σημαίνει «επιδικάζω». Όταν το δικαστήριο μας επιδικάζει ένα ποσό, αναγνωρίζει ως βάσιμη την απαίτησή μας και αποφαίνεται ότι πρέπει να το πάρουμε (από τον αντίδικό μας συνήθως). Για την περίπτωση της εταιρείας που καταδικάστηκε να πληρώσει, το σωστό ρήμα είναι «καταλογίζω». Την ίδια είδηση, με το λάθος ρήμα, την είχαν και τα Νέα (και το είχε επισημάνει στη Λεξιλογία η φίλη Αλεξάνδρα) αλλά μετά το διόρθωσαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , , , | 179 Σχόλια »

Μεζεδάκια για Νόμπελ

Posted by sarant στο 12 Οκτωβρίου, 2013

Παραπλανητικός ο τίτλος, θα πείτε και με το δίκιο σας, αφού δεν είναι τα μεζεδάκια που διεκδικούν Νόμπελ (δεν έχει θεσπιστεί ακόμα τέτοιο βραβείο, αν και το Ig Nobel δεν απέχει και τόσο), αλλά απλώς ότι η εβδομάδα που τελειώνει ήταν η εβδομάδα της απονομής των βραβείων Νόμπελ. Δεν έχουμε νομπελικά μεζεδάκια, αν και θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε το Νόμπελ Λογοτεχνίας που απονεμήθηκε στην Καναδέζα Alice Munro. Όχι το αν είναι σωστή η βράβευση, μια και ομολογώ κοκκινίζοντας ότι έχω σταματήσει προ πολλού να παρακολουθώ την ξένη λογοτεχνία (από την εποχή που έκανε τα πρώτα του βήματα ένας πολλά υποσχόμενος Ρώσος που τον λέγαν Ντοστογιέφσκι), αλλά, μια και είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο, το επώνυμο της συγγραφέας (σικ), το οποίο, αν ανατρέξετε στη Βιβλιονέτ, θα δείτε πως έχει αποδοθεί πλουραλιστικότατα: Μονρό και Μάνρο, αλλά και Μούνρο, σε διάφορα βιβλία ή έργα της που έχουν εκδοθεί. Όπως έγραψε ο Νίκος Λίγγρης στη Λεξιλογία: Η σωστή προφορά είναι Μανρόου. Ελάχιστοι γράφουν το απλούστερο Μανρό και πολλοί προτιμούν το Μονρό. Γέλασα και με τη μούφα είδηση του Πρόταγκον, για σοβαρά επεισόδια από εξαγριωμένους θαυμαστές του Μουρακάμι στο Σύνταγμα (ο Μουρακάμι δινόταν ανάμεσα στα φαβορί για το φετινό Νόμπελ).

Ξεκινάμε με ένα μημεζεδάκι, ή μάλλον μ’ ένα μημαργαριτάρι, διότι μεζεδάκια είναι όλα. Έγραψε ο Πάσχος Μανδραβέλης για τους Χρυσαβγίτες: σαν αντικρίσουν τους δικαστές φέρονται όπως έγραψε και ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου: «Τώρα κλαίει κι οδύρεται, μαζεύεται κουβάρι // μήπως τους κρύους δικαστές μπορέσει να τουμπάρει // αχ μη καλοί μου άνθρωποι, εγώ δεν είμαι γάτος // εγώ είμαι ένας άνθρωπος με αισθήματα γεμάτος». Έσπευσαν κάποιοι να τον διορθώσουν, επισημαίνοντας ότι το τραγούδι το λέει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, αλλά ο αρθρογράφους τούς απάντησε ότι τους στίχους τους έχει γράψει ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου. Δεν είχα προσέξει τη σύμπτωση. Θυμάμαι στην πρώτη Γυμνασίου, είχαμε κι εμείς στην τάξη δύο Παπακωνσταντίνου. και φυσικά καθιερώθηκε να τους φωνάζει ο καθηγητής στο μάθημα με τα μικρά τους ονόματα, κατ’ εξαίρεση -όλους τους άλλους φυσικά με το επώνυμο τις εποχές εκείνες: Σαββόπουλος, Σαραμάσκος, Σαραντάκος, Σερκεδάκης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 225 Σχόλια »

Προγραμματικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Ιουλίου, 2012

Ο τίτλος είναι προβοκατόρικος και ανακριβής, διότι το άρθρο ελάχιστη σχέση έχει με τις προγραμματικές δηλώσεις της ημιδιακομματικής κυβέρνησής μας. Δεν θα σχολιάσω όσα γλωσσικώς αξιοσημείωτα ειπώθηκαν (αν ειπώθηκαν) κατά τη συζήτηση των προγραμματικών δηλώσεων. Απλώς, το άρθρο δημοσιεύεται ενώ οι δηλώσεις συζητιούνται στη Βουλή, εξού και ο τίτλος. Αν κάτι ωραίο ακουστεί, προσθέστε το στα σχόλια. Καταγράφω απλώς μιαν ατάκα που μου έστειλε ένας φίλος με sms, ο οποίος δεν έχει ιντερνέτι στο βουνό όπου έχει πάει: «Σαμαράς: Της αγοράς απέναντι, πείτε της πως μ’ αρέσει».

Το πρώτο μας μεζεδάκι είναι μπαγιάτικο, δηλαδή από το περασμένο Σάββατο, και το προσθέσατε με δικά σας σχόλια στα μεζεδάκια της περασμένης εβδομάδας, αλλά το επαναλαμβάνω εδώ γιατί μ’ αρέσουν τα «αποφεύγματα», όπως έχει ονομάσει ο Ν. Λίγγρης στη Λεξιλογία τις περιπτώσεις που κάποιος αποδίδει ένα ρητό ή στίχο σε λάθος πρόσωπο (το αγγλικό misattribution δηλαδή). Λοιπόν, το περασμένο Σάββατο ο Κ. Γεωργουσόπουλος έβαλε ένα τέτοιο «απόφευγμα» στο τέλος του άρθρου του στα Νέα: «Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω», θα μπορούσε να πει με το ύφος του Καζαντζάκη ο λαός. Θα μπορούσε να το πει, αλλά όχι με το ύφος ΤΟΥ Καζαντζάκη, αλλά της Γαλάτειας Καζαντζάκη.

Κι ένα ακόμα άρθρο του περασμένου Σαββάτου σχολιάστηκε εδώ, από τα Νέα και πάλι, του Τ. Θεοδωρόπουλου. Σχολιάστηκε για τη σπάνια λέξη «παμφλέτο» που χρησιμοποιεί ο ΤΘ, εξελληνισμός του pamphlet. Αλλά πρόσεξα και δυο πραγματάκια ακόμα. Όχι τόσο το «Ο Περικλής Γιαννόπουλος αυτοκτόνησε το 1911, αν δεν κάνω λάθος», αφού για έναν χρόνο δεν θα χαλάσουμε τις καρδιές μας (ο Γιαννόπουλος αυτοκτόνησε το 1910, τον Μάη), αλλά το «Ο Ιων Δραγούμης δολοφονήθηκε από έναν οπαδό του Βενιζέλου στο πεζοδρόμιο της Λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας, όπου και το μνημείο αφιερωμένο στη μνήμη του…» Εντάξει, ίσως λείπει ένα «το» μετά το μνημείο, αλλά βρίσκω τερατώδη ωραιοποίηση την περιγραφή «δολοφονήθηκε από έναν οπαδό του Βενιζέλου» όταν ξέρουμε ότι ο Δρ. βρήκε τον θάνατο στα χέρια αποσπάσματος χωροφυλάκων, που σταμάτησαν το αυτοκίνητό του που ερχόταν από την Κηφισιά, κατέβασαν τον Δραγούμη κάτω, τον συνέλαβαν και τον εκτέλεσαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 107 Σχόλια »

Μεσεκλογικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Μαΐου, 2012

Σάββατο σήμερα, η μέρα με τα μεζεδάκια, που συνηθίζω να τα χαρακτηρίζω με το ένα ή το άλλο επίθετο -και θα μπορούσα να τα πω μετεκλογικά αφού πριν από 13 μέρες είχαμε εκλογές, αλλά και προεκλογικά, αφού σε ένα μήνα ξαναέχουμε, οπότε ίσως να τα πούμε μεταπροεκλογικά ή προμετεκλογικά. Αφήστε, τα λέω «μεσεκλογικά» (κατά το «μεσοπόλεμος») και ξεμπερδεύουμε. Ο όρος δεν είναι ακριβώς νεολογισμός, αφού τον έχω χρησιμοποιήσει παλιότερα, με την ευκαιρία των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2010.

Ωστόσο, υπάρχει κάτι που δεν κολλάει εδώ -τα μεζεδάκια είναι ως επί το πλείστον ευτράπελα, πάντως όχι και πολύ σοβαρά, ενώ το πρώτο θέμα που θα μας απασχολήσει είναι σοβαρό. Ο Νίκο Άγκο, δημοσιογράφος στην Αυγή και στο protagon.gr, πολύ γνωστός και στη μπλογκόσφαιρα, ένας άνθρωπος που ζει στην χώρα μας 20 χρόνια και τη λογαριάζει πια για πατρίδα του, το ίδιο και τα παιδιά του, από τα οποία άλλωστε το ένα γεννήθηκε εδώ και το άλλο ήταν έξι μηνών όταν ήρθαν, ο αλβανός δημοσιογράφος Νίκο Άγκο που γράφει στα ελληνικά και στ’ αλβανικά και είναι γέφυρα φιλίας ανάμεσα στους δυο λαούς, ο συνονόματος και φίλος Νίκος Άγκο πήρε ειδοποίηση να εγκαταλείψει την ελληνική επικράτεια εντός 30 ημερών, διότι το 2007, εξαιτίας σοβαρών προβλημάτων υγείας, δεν συγκέντρωσε τα ένσημα που ήταν απαραίτητα για την ανανέωση της άδειας παραμονής του.

Τα περιστατικά τα εκθέτει κι ο ίδιος στο ιστολόγιό του, ενώ φίλοι του στο Φέισμπουκ έφτιαξαν ομάδα υποστήριξης (Στηρίζω τον Niko Ago), που έχει ήδη χιλιάδες μέλη και που, φαντάζομαι, στη σελίδα της θα δημοσιευτούν οι επόμενες ενέργειες που θα γίνουν για να αποτραπεί αυτή η απέλαση ενός δικού μας, από πολλές απόψεις, ανθρώπου. Πάντως αναρωτιέμαι: το ότι η απόφαση ενεργοποιήθηκε αυτές τις μέρες ενώ αφορά παλιότερα γεγονότα, πρέπει τάχα να το αποδώσουμε στους αργούς αλλά αδυσώπητους ρυθμούς με τους οποίους λειτουργεί η κρατική μηχανή ή μήπως έπαιξε ρόλο και το γεγονός ότι ο Νίκο Άγκο έχει στην αρθρογραφία του επικρίνει το κόμμα εκείνο που, σύμφωνα με άρθρα του Τύπου, ψηφίζεται σχεδόν από τα μισά μέλη της ελληνικής Αστυνομίας;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Καβαφικά, Λαθροχειρίες, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 164 Σχόλια »

Δεν πάω πάσο για τα πάσα

Posted by sarant στο 24 Νοεμβρίου, 2011

 

Ίσως θα το διαβάσατε, από φέτος άλλαξε το σύστημα της έκδοσης των φοιτητικών «δελτίων ειδικού εισιτηρίου», όπως είναι η επίσημη ονομασία τους. Μόνο που κανείς δεν τα λέει έτσι, κάτι το αναμενόμενο άλλωστε. Όλοι κάνουν λόγο για «το πάσο», και ακόμα και το υπουργείο Παιδείας κτλ. χρησιμοποιεί και αυτή την ονομασία στον ιστότοπό του, για να καταλαβαίνουν οι επισκέπτες περί τίνος πρόκειται.

Το νέο σύστημα, διαβάζω, είχε ως αποτέλεσμα  να σταματήσουν να χορηγούνται δελτία σε μη δικαιούχους, όπως γινόταν παλιότερα, λέει, πράγμα που είχε, λέει το ιστολόγιο του υπουργείου, «ανυπολόγιστες συνέπειες» για τον προϋπολογισμό της χώρας. Αυτό το «ανυπολόγιστες συνέπειες» πρέπει να είναι σχήμα λόγου, διότι σε άλλο ρεπορτάζ διαβάζω πως με τα στοιχεία του υπουργείου οι συνέπειες υπολογίστηκαν σε 17 εκατομμύρια ευρώ.

Όμως δεν θέλω να σταθώ στο μέτρο αυτό, αν θέλετε το σχολιάζετε εσείς. Εγώ θέλω να λεξιλογήσω με τη λέξη «πάσο»  Την ιδέα για το σημερινό άρθρο την πήρα από ένα άρθρο της Lifo, που είχε τον τίτλο «17 εκατομμύρια ευρώ σε ψεύτικα φοιτητικά πάσα». Σε ένα από τα πρώτα σχόλια, κάποιος ειρωνεύτηκε: το πάσο-τα πάσα?? really?, υπονοώντας ότι κακώς κλίνεται η λέξη. Κάποιος άλλος του απάντησε (σωστά κατά τη γνώμη μου) ότι καλώς κλίνεται το πάσο, αφού είναι λέξη ενταγμένη στο ελληνικό λεξιλόγιο. Μοιραία, ύστερα από λίγο η συζήτηση εστιάστηκε στο αν κλίνεται το πάσο και τα 17 εκατομμύρια από τα ψεύτικα πάσα ξεχάστηκαν. Κάποια στιγμή, ένας οπαδός της ακλισιάς επικαλέστηκε ένα δικό μου παλιότερο άρθρο, που δεν είχε και μεγάλη σχέση με το θέμα, κι ένας άλλος του απάντησε: Στοιχηματίζω ότι δεν διάβασες το κείμενο του Καργάκου, στο οποίο παραπέμπεις. Ευτυχώς αμέσως μετά ο ίδιος διόρθωσε, διότι άλλο ο Σαράντος (Καργάκος) και άλλο ο Σαραντάκος, και αργότερα, όταν αντιλήφθηκα τη συζήτηση, είπα κι εγώ μερικά πράγματα αλλά μάλλον κατόπιν εορτής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , | 220 Σχόλια »

Η ανίκητη ακλισία

Posted by sarant στο 19 Ιουλίου, 2011

 

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύεται σήμερα στην εφημερίδα «Εμπρός» της Μυτιλήνης. Αυτή τη φορά ο πατέρας μου θίγει ένα θέμα γλωσσικό, που και εδώ μας έχει απασχολήσει και μάλιστα πάνω από μία φορά, το φαινόμενο της ακλισίας (εγώ τη λέω και ακλισιά). Θα κάνω δυο σύντομα σχόλια, ένα εισαγωγικό κι ένα στον επίλογο.

Το εισαγωγικό σχόλιο είναι πως υπάρχουν πολλές και διάφορες περιπτώσεις ακλισίας, και η κάθε μια αξίζει ξεχωριστή εξέταση. Το  «μαϊμού προϊόντα», με το οποίο ξεκινάει ο πατέρας μου το άρθρο του, είναι πολυλεκτικό παρατακτικό σύνθετο, αν δεν κάνω λάθος (μονολεκτικό παρατακτικό σύνθετο είναι π.χ. τα «κουταλοπήρουνα»). Τέτοια έχουμε πάρα πολλά στη σύγχρονη γλώσσα, π.χ. νόμος-πλαίσιο, παιδί-θαύμα, λέξη-κλειδί, αναλυτής-προγραμματιστής. Ο κανόνας είναι ότι κλίνονται  και οι δυο λέξεις που τα απαρτίζουν (όχι όπως στα γαλλικά ή τα ιταλικά), και αυτό είναι εύκολο να τηρηθεί όταν και οι δυο λέξεις έχουν το ίδιο γένος -π.χ. «αναλυτές-προγραμματιστές». Όταν οι δυο λέξεις διαφέρουν στο γένος τότε κάποιοι αισθάνονται αμηχανία και αφήνουν άκλιτο το ένα σκέλος. Δεν είναι τυχαίο ότι το «προϊόντα μαϊμούδες» είναι λιγότερο διαδομένο από το άκλιτο «προϊόντα μαϊμού», με ή χωρίς παύλα. Οπότε, εδώ διαφωνώ με τον πατέρα μου, δεν νομίζω ότι η ακλισία δείχνει κακά ελληνικά, δείχνει μάλλον αμηχανία. Ειδικά η λέξη «μαϊμού» αξίζει να συζητηθεί χωριστά, έχει κι άλλο ψωμί. Αλλά πολλά είπα, αφήνω το επόμενο σχόλιο για το τέλος.

Στο σημείωμά μου αυτό μπαίνω, ίσως, στα οικόπεδα του γιου μου, εφόσον θίγω ένα γλωσσικό θέμα, αλλά ακούγοντας προχτές τους ανελλήνιστους της τηλεόρασης να μας κοπανάνε συνεχώς για «μαϊμού πιστοποιητικά σπουδών» ή για «μαϊμού εκπαιδευτικούς» και δε συμμαζεύεται, δεν άντεξα και ανέτρεξα σε όσα λεξικά έχω στη βιβλιοθήκη μου, για να δω αν η λέξη «μαϊμού» είναι άκλιτος επιθετικός (ή κάτι ανάλογο) προσδιορισμός. Βρήκα λοιπόν πως η λέξη μαϊμού είναι ουσιαστικό γένους θηλυκού και κλίνεται σύμφωνα με τους κανόνες της ελληνικής γραμματικής: η μαϊμού, της μαϊμούς, τη μαϊμού, οι μαϊμούδες, των μαϊμούδων, τις μαϊμούδες. Η λέξη σημαίνει τον πίθηκο, μεταφορικώς όμως χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει όποιον, παρ’ αξίαν, κατέχει κάποιο αξίωμα ή θέση, ή καμώνεται πως είναι κάτι, ενώ δεν είναι, π.χ. μαϊμούδες-πατριώτες, μαϊμούδες-τεχνοκράτες κ.ο.κ.. Προφανώς σχετίζεται με το ρήμα πιθηκίζω ή μαϊμουδίζω.
Τώρα γιατί τη μεταχειρίζονται σαν άκλιτη; Την αιτία να την αναζητήσουμε στην αγραμματοσύνη, την ημιμάθεια και τη νωθρότητα σκέψης, που χαρακτηρίζουν πολλούς από εκείνους που υποτίθεται είναι ταγμένοι να μας διαφωτίζουν ή να μας πληροφορούν. Πριν από δέκα χρόνια με αφορμή το τραγικό ναυάγιο της «Σάμινας», μας είχαν ταράξει με διάφορα, όπως «το δράμα των επιβατών της “Σάμινα”», οι «πλοιοκτήτες της “Σάμινα”» και τα παρόμοια. Φαίνεται πως θεωρήσανε το όνομα ξενικό και, συνεπώς, άκλιτο κι ας είναι ελληνικότατο και σχετίζεται με το θρυλικό πλοίο του Πολυκράτη της Σάμου, τη φοβερή «Σάμαινα»!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Γενικά γλωσσικά, Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , | 238 Σχόλια »

Η απεμπολή της ηθοποιούς και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Μαΐου, 2011

Για πολλά και διάφορα θα γράψω σήμερα, όπως συχνά κάνω. Ο τίτλος, βέβαια, είναι συρραφή από δυο διαφορετικά θέματα. Και ξεκινάω αμέσως, με την «απεμπολή».

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, απαντώντας σε επίκαιρες ερωτήσεις για το θέμα της ΔΕΗ κατά την «ώρα του πρωθυπουργού», ο Γ. Παπανδρέου δήλωσε «Δεν απεμπολούμε τον έλεγχο», και κατέληξε λέγοντας: «η ισχυρή παρουσία του δημοσίου στη μετοχική της σύνθεση διασφαλίζει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει απεμπολή ελέγχου, αλλά θα παρέχονται δημόσιες υπηρεσίες για το καλό του πολίτη».  (Βάζω σε εισαγωγικά τις φράσεις γιατί τις πήρα από τα πρακτικά της Βουλής).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 51 Σχόλια »

Μεζεδάκια για το ενάμισι εκατομμύριο

Posted by sarant στο 31 Ιανουαρίου, 2011

 

Χτες, Κυριακή 30 του Γενάρη, το κοντέρ των επισκέψεων στο ιστολόγιο πέρασε το ενάμισι εκατομμύριο, δεκαεφτά μέρες πριν το ιστολόγιο κλείσει τα δυο του χρόνια. Να κάνω ειδικό ποστ για το ορόσημο μου φάνηκε υπερβολικό, αλλά δεν ήθελα να το αφήσω να περάσει κι εντελώς απαρατήρητο, οπότε σας το παρουσιάζω με συνοδεία μερικά μεζεδάκια, δηλαδή άλλα μικροσημειώματα που κι αυτά δεν δικαιολογούν ολόκληρο ποστ.

Τέλος πάντων, ας μην περιαυτομπλογκήσω, πάντως σας ευχαριστώ πολύ για τις επισκέψεις και ακόμα περισσότερο για τα σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 83 Σχόλια »

Μεζεδάκια, ίσως με κύριο πιάτο

Posted by sarant στο 25 Ιανουαρίου, 2011

Λίγα μεζεδάκια θα σας σερβίρω σήμερα, και ο λόγος είναι ότι το τελευταίο από αυτά έχει μπόλικο ψαχνό και ενδέχεται να εξελιχτεί σε κύριο πιάτο. Αλλά φυσικά ξεκινάμε από τα καθαυτό μεζεδάκια, που όλα τους έχουν ένα κοινό σημείο, ότι τα έστειλαν φίλοι του ιστολογίου.

Παλιός φίλος από την πραγματική ζωή, που ξέρει ότι καταγράφω το φαινόμενο της ακλισιάς, μου έστειλε δυο παραδείγματα ακόμα, και μάλιστα από την έγκυρη Καθημερινή ή ίσως από την ηλέκδοσή της.

Σε άρθρο για τις εξεταστικές επιτροπές και τα πορίσματά τους, διαβάζουμε για «το φιάσκο του Βατοπέδι«. Επειδή το άρθρο το υπογράφουν δύο δημοσιογράφοι, δεν ξέρουμε ποιος από τους δυο είναι ο ακλισιάρης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Εφημεριδογραφικά, Μεζεδάκια, Μονοτονικό | Με ετικέτα: , , , , , | 181 Σχόλια »

Ποδαρικό στην ακλισιά

Posted by sarant στο 4 Ιανουαρίου, 2011

 

Καθώς άκουγα με μισό αυτί την Κυριακή το βράδυ την εκπομπή του Μέγα με τον ελληνοπρεπή τίτλο Just the two of us ή κάπως έτσι, αυτήν που παρουσιάζει ο Καπουτζίδης εννοώ, ψάρεψα ένα πολύ γουστόζικο περιστατικό ακλισιάς, το πρώτο μέσα στο 2011. Θα σας το παρουσιάσω και στη συνέχεια ίσως επεκταθώ και σε ένα άλλο θέμα.

Λοιπόν, η εκπομπή αυτή, όπως θα ξέρετε καλύτερα από μένα, είναι διαγωνισμός τραγουδιού για ντουέτα, άντρα και γυναίκα, και ανάμεσα στα τέσσερα ντουέτα που διαγωνίζονταν προχτές ήταν και ένα στο οποίο η κοπέλα λεγόταν Αμαρυλλίς. Και βέβαια, «την Αμαρυλλίς» την ανεβάζανε και «της Αμαρυλλίς» την κατεβάζανε, ενώ τον παρτενέρ της, που λεγόταν Δημήτρης, τον έκλιναν κανονικότατα. Ως εδώ τίποτε το πολύ περίεργο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Επαγγελματικά θηλυκά, Θηλυκό γένος, Μουστάκια της Τζοκόντας, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , | 112 Σχόλια »

Τα σαφή κρύσταλλα και η ακλισιά της τρόικας

Posted by sarant στο 25 Νοεμβρίου, 2010

Είχα δυο μεζεδάκια που κόντευαν να μπαγιατέψουν, ήρθε και ένα τρίτο και σπεύδω να τα σερβίρω. Ξεκινάω λοιπόν χωρίς προεισαγωγικά.

Το ένα θα το διαβάσατε ίσως στα σχόλια προηγούμενου άρθρου, αλλά το βρίσκω πολύ ωραίο για να μένει θαμμένο στα σχόλια. Ο κ. Ράσμουσεν, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος, δήλωσε, σύμφωνα με το ΑΠΕ και όλους όσους (σικ, ρε!) τον αντέγραψαν:

«Δεν είναι πάντα εύκολο να βρίσκεις κάποιον υπεύθυνο σε μία τέτοια κρίση αλλά αυτό που είναι σαφές όπως το κρύσταλλο είναι ότι η Άγγελα Μέρκελ πρέπει να μάθει ότι οι πολιτικοί ηγέτες πρέπει μερικές φορές να κλείνουν το στόμα τους», ανέφερε ο Δανός πρόεδρος, σε ανακοίνωσή του.

Εγώ το βρήκα στην Καθημερινή, αλλά η αρχή του κακού βρίσκεται στο ΑΠΕ. Διότι βέβαια το κρύσταλλο δεν είναι… σαφές! Εδώ έχουμε κακή και κατά λέξη μετάφραση του αγγλικού ιδιωματισμού it is crystal clear, που σημαίνει, φυσικά, ότι κάτι είναι προφανές, οφθαλμοφανές, αυταπόδεικτο, ολοφάνερο, φως φανάρι, φωνάζει από ένα χιλιόμετρο μακριά, βγάζει μάτι. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αν βάλετε στο γκουγκλ «σαφές κρύσταλλο» (χωρίς τα εισαγωγικά) θα πάρετε κάμποσες σελίδες από μεταφραστήρια όπου, πράγματι, το crystal clear έχει αποδοθεί  σαφές κρύσταλλο. Παναπεί, ο δημοσιογράφος (δεν φαντάζομαι να είναι μεταφραστής) του ΑΠΕ μεταφράζει τόσο άσχημα όσο και τα μηχανάκια.

Πάμε στον Άδωνη, που βέβαια δεν τον παρακολουθώ, αλλά τον είδα στην Ελληνοφρένεια, σε ένα απόσπασμα από την εκπομπή του, καναδυό μέρες μετά τον δεύτερο γύρο των εκλογών, να παραθέτει αριθμητικά στοιχεία για να αποδείξει ότι χωρίς τις ψήφους του ΛΑΟΣ η ΝΔ δεν θα εξέλεγε περιφερειάρχες εκεί όπου επικράτησε, και καταλήγει: Χάριν ημών έμεινε ένα τμήμα της Ελλάδος μπλε.

Όμως το «χάριν» σημαίνει ‘για, υπέρ’, π.χ. η συζήτηση γίνεται χάριν παιδιάς, παραδείγματος χάριν, πολέμησε χάριν της ελευθερίας.  «Χάρη σε» ήθελε να πει, ή έστω «Χάρις», αλλά τότε δεν θα μπορούσε να βολέψει το τρισχιλιετές «ημών». Παναπεί, τζάμπα πάνε τα μεταξωτά βρακιά.

Και κλείνω με την τρόικα, για την οποία βέβαια έχουμε ήδη συζητήσει εδώ. Να πω, με την ευκαιρία, ότι το παλιό αυτό άρθρο έχει (δυστυχώς…) γίνει ένα από τα δημοφιλέστερα του ιστολογίου διότι καθημερινά το επισκέπτονται, ύστερα από τόσους μήνες, δεκάδες αναγνώστες, που βάζουν στο γκουγκλ και στα άλλα ψαχτήρια τη λέξη «τρόικα» ή κάποια φράση που να την περιέχει. Για παράδειγμα, χτες το άρθρο είχε 206 επισκέπτες, από τους οποίους οι 73 ήρθαν βάζοντας στο γκουγκλ το ‘τροικα’, άλλοι 27 με το τροικα τι ειναι, 18 το τι ειναι η τροικα και άλλοι 18 το κεφαλαιογράμματο ΤΡΟΙΚΑ.

Εμείς έχουμε πέσει θύματα της τρόικας αλλά η λέξη «τρόικα» έπεσε θύμα της ακλισιάς που έχει γίνει της μόδας, ενώ οι μπαμπάδες κι οι παππούδες μας την κλίνανε κανονικότατα -της ίδιας ακλισιάς που είχε εμφανιστεί και πριν από λίγο καιρό με τη ‘σέχτα’. Ίσως όχι υπερβολικά, κάποιος σχολιαστής παρατήρησε ότι «σε λίγο θα πούνε και ‘της χούντα'». Για το θέμα της ακλισιάς της τρόικας έγραψε χτες και ο Στάθης (Σταυρόπουλος) στην Ελευθεροτυπία τα εξής:

Νέο κρούσμα ευρωλιγουροβλαχιάς! πολλοί δημοσιογράφοι και πολιτικοί δεν κλίνουν τη λέξη τρόικα, λένε «της τρόικα» κι όχι της τρόικας.

Παρ’ ότι τη λέξη αυτήν την έχει ενσωματώσει η ελληνική εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ορισμένοι κολακεύονται να την κρατούν άκλιτη. Η λέξη δεν είναι ακριβώς αντιδάνειο (τριάδα, τρόικα), αλλά το ελληνικό της έτυμο βγάζει μάτι. Για μια γλώσσα όπως η ελληνική που εξελληνίζει και ενσωματώνει τελείως ξένες ρίζες, τουρκικές, αραβικές κι άλλες, για μια λέξη όπως «η τρόικα – της τρόικας» με καταγωγή από τα ίδια τα ελληνικά, το άκλιτον είναι τελείως αστείο.

Θα ‘ταν σαν να λέγαμε η ανάλυσις (analysis) της ανάλυσις. Και τέλος τις πολλές τρόικες πώς θα τις έλεγαν αυτοί που λένε «της τρόικα»; οι τρόικα – των τρόικα;

Ψιλά γράμματα θα μου πείτε! Ψιλό το ένα ψιλό το άλλο, η γλώσσα αποψιλώνεται (και κατ’ ακολουθίαν η σκέψη αμβλύνεται).

Και ενώ συμφωνώ απόλυτα με τον Στάθη ως προς την ακλισιά και την ενσωμάτωση της λέξης στην ελληνική γλώσσα, βρίσκω εντελώς λαθεμένο αυτό που γράφει, ότι «το ελληνικό της έτυμο βγάζει μάτι» και ότι  η λέξη τρόικα έχει «καταγωγή από τα ίδια τα ελληνικά», όπως η λέξη analysis. Φοβάμαι ότι ο Στάθης θεωρεί ότι το ρωσικό τρι (= τρία), αν το λέω σωστά, από το οποίο παράγεται η τρόικα, είναι δάνειο από το ελληνικό «τρία».

Φυσικά, εδώ έχουμε ινδοευρωπαϊκή ρίζα. Ο αριθμός 3 σε όλες τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες λέγεται με παρεμφερείς λέξεις, three, trois, tre, tres, drei, τρία κτλ. Αυτά είναι στοιχειώδη, αλλά επειδή στην πατρίδα μας υπάρχουν αρκετοί που πιστεύουν ότι η ινδοευρωπαϊκή θεωρία… «έχει καταργηθεί» ή ότι είναι ανθελληνική συνωμοσία, δεν είναι ίσως περιττό να τα λέμε και να τα ξαναλέμε.

Ελπίζω να είναι ατυχής διατύπωση αυτό που έγραψε ο Στάθης, ότι το ελληνικό έτυμο της τρόικας βγάζει μάτι, να εννοούσε δηλαδή ότι πρόκειται για ρίζα που υπάρχει και στα ελληνικά. Ελπίζω δηλαδή να μην έχει προσχωρήσει ο Στάθης στο στρατόπεδο των αρνητών της ινδοευρωπαϊκής θεωρίας.

Posted in Ακλισιά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , | 57 Σχόλια »

Επί το έργο και άλλα μικρογλωσσικά

Posted by sarant στο 9 Οκτωβρίου, 2009

* Διάβασα χτες, από καλή δημοσιογράφο (που έχει και ιστολόγιο), για τη νέα κυβέρνηση: Με μια πρώτη ματιά, το επικοινωνιακό στυλ της κυβέρνησης κινείται ανάμεσα σε αυτό του Ομπάμα και εκείνο του Θαπατέρο: ανάπτυξη ως αντίδοτο στην ύφεση, ενδιαφέρον για τον πολίτη και πολλές γυναίκες επί τω έργω.

Δεν θα κατηγορήσω όμως την δημοσιογράφο της Καθημερινής για την ελληνικούρα, διότι δεν είναι δική της πατέντα. Βλέπετε, τόσο μεγάλη γοητεία ασκεί η δοτική στους νεοκαθαρευουσιάνους, που δεν αρκούνται να νεκρανασταίνουν παλιές στερεότυπες φράσεις, αλλά κατασκευάζουν και νέες, όπως αυτήν εδώ. Διότι, αν δείτε τα λεξικά (τόσο τα σύγχρονα όσο και τα παλιότερα, π.χ. του Σταματάκου), μόνο τον τύπο «επί το έργο(ν)» καταγράφουν, ο οποίος άλλωστε είναι αρχαίος. Για παράδειγμα, ο Θουκυδίδης γράφει «ιέναι επί το έργον», ο Ξενοφώντας γράφει «επί το έργον τούτο έρχονται», αργότερα ο Ψελλός «επί το έργον χωρεί» κτλ. Όχι πως έχει σημασία ο αρχαίος τύπος για τη σημερινή γλώσσα, αλλά τον παραθέτω για να δείξω ότι το «επί τω έργω» είναι σκέτη ελληνικούρα, χωρίς καν το φύλλο συκής ότι το «επί το έργον» δεν υπάρχει  στα αρχαία. Υπάρχει.

epitoergonvb5Βέβαια, μπορεί κάποιοι να χρησιμοποιούν τη δοτική επειδή τους δίνει την ευκαιρία να κοτσάρουν και μερικές περισπωμένες και υπογεγραμμένες κι έτσι να αναβαπτιστούν στα νάματα, όπως η παράταξη μηχανικών της εικόνας αριστερά, που πήρε το βάρβαρο όνομα «επί τω έργω» και έβαλε και κάτι στραβοχυμένα καλικαντζαράκια πάνω στον τίτλο της (την εικόνα, που είναι σκαναρισμένη σελίδα του ενημ. δελτίου του ΤΕΕ, την είχε αναρτήσει η καλή φίλη Αλεξάνδρα Καρανικολού σε ένα φόρουμ που δεν υπάρχει πια). Αν είστε νοσταλγός του πολυτονικού και δεν μπορείτε να ζήσετε χωρίς αλεξαντριανά σκουληκάκια, διαλέξτε καλύτερα κάποιαν άλλη δοτική, ας πούμε «συν τω χρόνω» ή «δόξα τω Θεώ», όχι την ελληνικούρα του «επί το έργο». Αν δεν μπορείτε χωρίς νάματα, βάλτε ένα Νι στο τέλος: επί το έργον. Καλύτερα θα είναι παρά η δοτική, κι ας θυμίζει τίτλο μεζεδοπωλείου!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Εφήμερα, Εφημεριδογραφικά, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , , , | 75 Σχόλια »