Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ανέκδοτα’ Category

Ταμίλα Παζάρεβα, ριχάινε μπίτε και άλλα ψευδοξενόγλωσσα

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2016

Εν μέρει για να εξακριβώσω αν έχουμε συζητήσει κάτι, εν μέρει και την ώρα να περάσω, τη νύχτα χτες διάβαζα τα σχόλια ενός παλιού μας άρθρου -δεν βρήκα αυτό που γύρευα, βρήκα όμως θέμα για το σημερινό μας άρθρο, διότι έπεσα πάνω σ’ ένα σχόλιο του φίλου μας του Πάνου, που αναφερόταν στις ψευδοξενόγλωσσες φράσεις που φτιάχναμε στ’ αστεία έναν καιρό, όπως του τίτλου το «ριχάινε μπίτε», που ακούγεται ή υποτίθεται πως ακούγεται σαν γερμανικά, ενώ αποτελεί απολύτως θεμιτή ελληνική φράση, που μάλιστα βγάζει και νόημα: «Ρηχά είναι, μπείτε» όπως θα μπορούσε να φωνάζει κάποιος, που έχει ήδη μπει στή θάλασσα, στην παρέα του που ακόμα δεν έχουν αποφασίσει να βουτήξουν (κάποιοι το λένε «ρηχά είναι ρε, μπείτε»).

Σκέφτηκα λοιπόν ότι δεν έχει τύχει να ασχοληθούμε με αυτή την κατηγορία γλωσσικών ευτράπελων (μικροανέκδοτα να τα πεις; ), οπότε το θέμα μας για σήμερα βρέθηκε. Θα προσθέσω μιαν άλλη κατηγορία, πολύ συγγενική, τα δήθεν ονοματεπώνυμα επαγγελματιών, δηλαδή ελληνικές φράσεις που να ακούγονται σαν ονοματεπώνυμο σε κάποια γλώσσα -και που τις συνδέουμε και με κάποιο επάγγελμα, όπως θα μπορούσε να είναι η Ρωσίδα μανάβισσα Ταμίλα Παζάρεβα (τα μήλα παζάρευα). Με την προσθήκη αυτή ξεπληρώνω κι ένα χρέος, μια και είχα υποσχεθεί ήδη από τον Γενάρη του 2012 στον φίλτατο Τιπούκειτο ένα παρόμοιο άρθρο -και άντλησα αρκετό υλικό από τα σχόλια εκείνου του παλιού άρθρου.

Κι επειδή με τα ελαφρά πρέπει ν’ ασχολούμαστε σοβαρά (ίσως και το αντίστροφο), να σχολιάσουμε και το πότε εμφανίστηκαν αυτές οι δυο μόδες. Νομίζω ότι οι ψευδοξενόγλωσσες φράσεις (της κατηγορίας «ριχάινε μπίτε») εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 80 (μπορεί βέβαια να υπήρχαν και από παλιότερα και να μην τις είχα πάρει είδηση), ενώ τα επαγγελματικά ονοματεπώνυμα είναι λίγο μεταγενέστερα -αν και υπήρχε από παλιότερα μια ομάδα από «σόκιν» (έτσι τα λέγαν τότε) ονοματεπώνυμα όπως ο Τζον Χώστον, ο Στον Έρικσον και η Έλλα Γλίψτον (εγώ δεν θα πω άλλα αυτής της κατηγορίας γιατί μας διαβάζει κι η μητέρα μου και μου κάνει δριμείες παρατηρήσεις. Βάλτε εσείς στα σχόλια αν θέλετε).

Δεν θα εξαντλήσω τους δυο καταλόγους, για να συμβάλετε κι εσείς στη συμπλήρωσή τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in τούρκικα, Ανέκδοτα, Γλωσσικά ευτράπελα, Ονόματα | Με ετικέτα: , | 294 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης – Γέρων αιμύλος και σπουδαιόμυθος

Posted by sarant στο 8 Δεκέμβριος, 2015

Εδώ και κάμποσο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η πεντηκοστή έκτη, και είναι η τελευταία του 11ου κεφαλαίου, που έχει τον τίτλο: Ένας επικούρειος στον καιρό μας, παναπεί πλησιάζουμε προς το τέλος. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ.

Στο τέλος του άρθρου λέω το ανέκδοτο με τα φλιτζάνια για αριστερόχειρες, που το αναφέρει ο παππούς μου σ’ ένα ποίημά του και που μπορεί να μην το ξέρουν κάποιοι.

mimis_jpeg_χχsmallΌσο περνούσαν τα χρόνια γινόταν ένας καλοσυνάτος και ευχάρι­στος ηλικιωμένος. Σ’ αντίθεση με τους περισσότερους ανθρώπους που όταν γεράσουν αρχίζουν να λένε είτε βλακείες είτε κακίες και γενι­κώς πράγματα ανούσια και πληκτικά, ο ποιητής πέτυχε να γίνει αυτό που ο Δημόκριτος θεωρούσε ως ιδανική κατάληξη του ανθρώπινου βίου: γέρων αιμύλος και σπουδαιόμυθος, δηλαδή καλοσυνάτος γέρος που λέει πάντα ενδιαφέροντα πράγματα. Πραγματικά η συνα­ναστροφή μαζί του ήταν αληθινή απόλαυση. Είχε καθιερώσει στα οικογενειακά τραπεζώματα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρο­νιάς να διαβάζει κάποιο διήγημα του Παπαδιαμάντη εις επήκοον της ομήγυρης, ενώ στις συνεστιάσεις της Λεσβιακής Παροικίας οπωσδή­ποτε θα τον καλούσαν να απαγγείλει ποιήματά του.

Τόσο στο Τολό και στο Ξυλόκαστρο, όπου μονίμως και εναλλάξ παραθέριζε, όσο και στην Αίγινα στη συμπεθέρα και στο πολυπληθές συγγενολόι της, ήταν πολύ αγαπητός και η παρέα του περιζήτητη. Οι γνωστοί και φίλοι που απέκτησε εκείνη την περίοδο ανήκαν στις πιο διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων. Στο Ξυλόκαστρο γνωρίστηκε με τον γλύπτη Χάρη Σακελλαρίου, ο οποίος του έκανε και ένα πολύ πετυχημένο πορτρέτο, αλλά και με το χασάπη και αυτοσχέδιο ποιητή Γιάννη Αθανασόπουλο, που έγραψε ένα κάπως αφελές στιχούργη­μα, αφιερωμένο στη γνωριμία τους. Ο Νίκος σ’ ανταπόδοση έγραψε το παρακάτω ποίημα, που το χάρισε στο φίλο του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Ανέκδοτα, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Ποίηση, Σκάκι | Με ετικέτα: , , | 151 Σχόλια »

Ποιος είναι ο κυριούλης δίπλα στον Αλέξη;

Posted by sarant στο 18 Σεπτεμβρίου, 2014

imag0113

Από τον ιστότοπο του Γιάννη Ιωάννου, http://yannis-ioannou.com/

Στις 11 ώρα Ελλάδος σήμερα το πρωί, δηλαδή ίσως και καθώς θα διαβάζετε αυτές τις γραμμές, θα γίνει η επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στο Βατικανό και η συνάντηση του ηγέτη της ριζοσπαστικής Αριστεράς με τον πάπα Φραγκίσκο. Η είδηση ανακοινώθηκε αιφνιδιαστικά μόλις χτες, αλλά φυσικά πρόλαβε να σχολιαστεί ποικιλότροπα από τη μπλογκόσφαιρα.

Η γελοιογραφία αριστερά, του θαυμάσιου Γιάννη Ιωάννου, εικονογραφεί το ανέκδοτο που σκέφτηκαν πολλοί ακούγοντας την αναγγελία της επίσκεψης -στη βερσιόν που το ξέρω εγώ, είναι ένας τύπος με πολλές γνωριμίες που λέγεται Μπιτζίδης και που καταφέρνει να συναντάει διαδοχικά ολοένα και σημαντικότερα πρόσωπα, προκαλώντας κατάπληξη στους φίλους του, μέχρι που βγαίνει στο μπαλκόνι πλάι στον ποντίφικα -και κάποιος από τους πιστούς ρωτάει τον άσπονδο φίλο «Ποιος είναι αυτός ο γεράκος δίπλα στον Μπιτζίδη;» (Το ανέκδοτο το είδα να επαναλαμβάνεται και με Πιτσίλη αντί για Μπιτζίδη, αλλά θα συμφωνήσετε πιστεύω ότι η δική μου εκδοχή είναι πολύ ανώτερη, εκτός αν κανείς διακατέχεται από στείρο αντιμπιτζιδισμό).

Στα σοβαρά τώρα, κατά τη γνώμη μου πρόκειται για μια μεγαλοφυή πολιτική κίνηση,  που δείχνει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ και ο ηγέτης του έχουν αναδειχθεί σε σημείο αναφοράς σε ολόκληρη την Ευρώπη (θυμηθείτε πόσο δύσκολες ήταν οι θύρες της Ευρώπης μέχρι πρόσφατα). Εντύπωση προκαλεί επίσης ότι ο Πάπας, που έχει και την ιδιότητα του αρχηγού κράτους,  συνήθως δεν δέχεται επικεφαλής κομμάτων της αντιπολίτευσης αλλά αρχηγούς κρατών. Βέβαια, ο Αλέξης Τσίπρας έχει και την ιδιότητα του υποψηφίου του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς για την προεδρία της Κομισιόν, και έτσι είναι ο ντε φάκτο εκπρόσωπος της ευρωπαϊκής Αριστεράς, οπότε είναι πολύ ταιριαστό να συζητήσει με τον Πάπα Φραγκίσκο για «ανεργία, ειρήνη και μετανάστευση«.

Στο δεκαοχτάμηνο που βρίσκεται στον θρόνο του Βατικανού, ο 78χρονος Χόρχε Μπεργκόλιο έχει χαρακτηριστεί Πάπας των φτωχών, και αυτό όχι μόνο επειδή εσκεμμένα διάλεξε το όνομα Φραγκίσκος ως υπαινιγμό στον Φραγκίσκο της Ασίζης. Σε εγκυκλίους του έχει χαρακτηρίσει «νέα τυραννία» τον ανεξέλεγκτο καπιταλισμό και έχει επιτεθεί στην ειδωλολατρία του χρήματος, με αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί μαρξιστής από ακροδεξιούς σχολιαστές.  Αλλά και σε θέματα τρέχουσας πολιτικής ο Πάπας έχει προβάλει την ατζέντα της ιταλικής αριστεράς, όπως για παράδειγμα πρόσφατα όταν επέκρινε τις περικοπές θέσεων εργασίας σε ιταλικά εργοστάσια. Μαρξιστής βέβαια δεν είναι: έχει αποκαλέσει λαθεμένη τη μαρξιστική ιδεολογία (αν και έχει γνωρίσει καλούς μαρξιστές) και έχει υποστηρίξει ότι οι κομμουνιστές «σφετερίστηκαν τη σημαία του χριστιανισμού» που είναι το ενδιαφέρον για τους φτωχούς. Ωστόσο, η διαφορά του Φραγκίσκου από τους άμεσους προκατόχους του είναι εντυπωσιακή και γι’ αυτό άλλωστε ο νέος ποντίφικας έχει απήχηση παγκοσμίως και όχι μόνο στους ρωμαιοκαθολικούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Γελοιογραφίες, Επικαιρότητα, Εκκλησία, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , | 180 Σχόλια »

Διακοπές στο μαγευτικό Μπουρντάκιοϊ

Posted by sarant στο 17 Ιουλίου, 2014

Κάτι άλλο λογάριαζα να γράψω σήμερα, αλλά τελικά δεν τα κατάφερα, οπότε καταφεύγω στη λύση της επανάληψης -έχω άλλωστε προαναγγείλει ότι τώρα το καλοκαίρι το κατάστημα θα προβάλλει και επαναλήψεις, άρθρα που έχουν δημοσιευτεί πριν από τουλάχιστον τρία χρόνια. Το σημερινό άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε πριν από τεσσεράμισι χρόνια εδώ, και αν λινκάρετε θα δείτε ότι είναι ένα από τα πιο σύντομα άρθρα σε όλη την ιστορία του ιστολογίου. Ουκ εν τω πολλώ το ευ έλεγαν οι αρχαίοι (σχήμα λόγου, διότι η φράση δεν υπάρχει στην αρχαία γραμματεία), αλλά στη σημερινή αναδημοσίευση έχω προσθέσει πολύ υλικό, είτε από τα σχόλια που είχαν γίνει στην πρώτη δημοσίευση είτε άλλο.

Την ιδέα της αναδημοσίευσης τη σκέφτηκα καθώς διάβαζα, στον ιστότοπο του Βήματος, μια ψηφοφορία με ερώτημα «Πόσες μέρες θα πάτε φέτος διακοπές;» στην οποία το 41% των απαντητών (μέχρι στιγμής) απαντά «Καθόλου».

Κι αυτό μού θύμισε μια συζήτηση που είχα πριν από μερικά χρόνια μ’ έναν συνάδελφο, που τον ρώτησα αν είχε πάει πουθενά τα Χριστούγεννα.

— Πήγα στο Μπουρντάκιοϊ, μου απάντησε.

Και μου εξήγησε πως αυτή τη φράση την έλεγε ο πατέρας του, πρόσφυγας στην καταγωγή, από τη Σινώπη, όταν ήθελε να πει, περιπαικτικά, ότι δεν πήγε ή δεν θα πάει πουθενά. Μπουρντά θα πει “εδώ” στα τούρκικα, θα το θυμάστε από το “γκελ μπουρντά” (αν και η σωστή τούρκικη φράση είναι ‘γκελ μπουραγιά’, για να δηλώσει κίνηση και όχι στάση, όπως το μπουρντά). Και “κιόι” (köy) είναι το χωριό, για παράδειγμα Γενίκιοϊ το Νεοχώρι ή Νηχώρι της Καλλίπολης, Κιούπκιοϊ (χωριό που φτιάχνουν κιούπια, πιθάρια) το χωριό του Καραμανλή που το είπαμε Πρώτη κτλ. Έτσι, Μπουρντάκιοϊ το “Εδωχώρι”.

Το Μπουρντάκιοϊ παλιότερα το λέγαν αρκετά οι Ρωμιοί, τώρα λιγότερο. Υπάρχει και παραλλαγή, Μπουραντάκιοϊ (buradaköy), αφού το burada είναι παράλληλος τύπος του burda. Ελληνικό αντίστοιχο του Μπουρντάκιοϊ δεν ξέρω αν έχουμε, πάντως η γιαγιά ενός φίλου έλεγε «το Κατσεδό».

Κάτι ανάλογο έχουν κι οι Γερμανοί. Μια απάντηση στην ερώτηση «πού θα πάτε φέτος διακοπές» είναι Auf Balkonien, που ακούγεται κάπως σαν το όνομα μιας εξωτικής χώρας, σαν να λέμε «Στη Μπαλκονία», ενώ ο φουκαράς απαντάει ότι θα μείνει στο σπίτι, στο μπαλκόνι του.

Υπάρχουν κι άλλες περιπτώσεις όπου αποφεύγει κανείς, περιπαικτικά, να δώσει αρνητική απάντηση ή μασκαρεύει την αρνητική απάντηση ώστε να ακουστεί θετική. Για παράδειγμα, στην αρχική δημοσίευση, μια φίλη που τότε είχε πρωτοέρθει στην παρέα μας θυμήθηκε τις «νηστικόπιτες», που ήταν η καθιερωμένη απάντηση της μητέρας της όταν τη ρωτούσαν τι μαγείρεψε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Ευτράπελα, Λογοπαίγνια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: | 162 Σχόλια »

Ανεργία, εργασία και δουλειά

Posted by sarant στο 15 Απρίλιος, 2013

Το σημερινό κείμενο δημοσιεύτηκε χτες, 14 Απριλίου, στην κυριακάτικη Αυγή, στη μηνιαία στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Το δημοσιεύω εδώ χωρίς αλλαγή. Η εικόνα, πίνακας που δείχνει εργάτριες σε βιομηχανία ρούχων τον 19ο αιώνα, είναι από το ιστολόγιο των Ενθεμάτων, όπου επίσης δημοσιεύτηκε το άρθρο μου.

women-garment-workers-in-the-dressmaking-department-of-a-factory-about-1890Κάποιες ειδήσεις ξεσπούν με κρότο, κυριαρχούν στην επικαιρότητα και τραβάνε αμέσως την προσοχή, κάποιες άλλες πλησιάζουν αθόρυβα, και καμιά φορά είναι οι πιο επικίνδυνες. Σύμφωνα με την έκθεση του ΙΟΒΕ που δημοσιεύτηκε τις προάλλες στην Αυγή, η ανεργία στο τέλος του 2013, κατά το αισιόδοξο σενάριο θα φτάσει το 27,6%. Η αύξηση της ανεργίας, στην Ελλάδα και στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, ειδικά των νέων, με ποσοστά πλειοψηφικά πλέον, που ξεπερνούν αρκετά το 50% στη χώρα μας και σε άλλες χώρες του Νότου, είναι κάτι που δεν αποτελεί συνταρακτική είδηση αλλά θλιβερή πραγματικότητα.

Η λέξη άνεργος εμφανίζεται μια φορά όλη κι όλη σε κείμενα της κλασικής αρχαιότητας και φυσικά όχι με τη σημερινή σημασία· στην Ελένη του Ευριπίδη, διεκτραγωδείται η τύχη της Τροίας, που οδηγείται στον όλεθρο «δι έργ’ άνεργα», για πράξη που δεν έγινε. Η λέξη ανεργία, εμφανίζεται και αυτή στην ελληνιστική εποχή με τη σημασία της απραξίας, αλλά με τη σημερινή της σημασία είναι ουσιαστικά παιδί της βιομηχανικής επανάστασης, αφού και στις ευρωπαϊκές γλώσσες τότε εμφανίστηκαν οι αντίστοιχες λέξεις με αυτή τη σημασία.

Μπορεί στις μέρες μας, με την βαθύτατη κρίση που περνάμε, να θεσπίζεται η έννοια του επιδόματος ανεργίας και για αυτοαπασχολούμενους ή ελεύθερους επαγγελματίες, αλλά η λέξη είναι κατεξοχήν συνδεδεμένη με τον μισθωτό εργαζόμενο. Για τους μαγαζάτορες και τους ελεύθερους επαγγελματίες υπάρχουν άλλες λέξεις, που μας τις θυμίζει ένα ανέκδοτο που δεν ξέρω αν είναι αληθινό αλλά έχει γούστο και γλωσσικό ενδιαφέρον — ο βασιλιάς Όθωνας, στα πρώτα χρόνια του, λέει, είχε βγει στην αγορά για να δει τους υπηκόους του, και ρώτησε κάποιους μαγαζάτορες πώς πάνε οι δουλειές. «Κεσάτια, μεγαλειότατε» απάντησε ένας. «Δηλαδή;» «Να, δεν γίνεται αλισβερίσι», προσφέρθηκε να βοηθήσει άλλος, αλλά και πάλι χωρίς αποτέλεσμα. «Δεν υπάρχει νταραβέρι, δηλαδή», εξήγησε ένας τρίτος, προς μεγάλη απελπισία του ανεπίδεκτου μονάρχη. Το αλισβερίσι και το νταραβέρι είναι, αντίστοιχα, η τουρκογενής και η ιταλότροπη παραλλαγή του «δούναι και λαβείν», ενώ και τα κεσάτια τούρκικο δάνειο είναι· αν ήθελαν μιαν εντελώς ελληνική λέξη, έπρεπε να πουν «αναδουλειά», που είναι η εμπορική απραξία και γενικότερα η έλλειψη οικονομικής δραστηριότητας, η άλλη μεγάλη πληγή της οικονομίας μας τα τελευταία μαύρα χρόνια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Εργατικό κίνημα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , | 84 Σχόλια »

Κροατικές γραβάτες

Posted by sarant στο 11 Ιουνίου, 2012

Το σημερινό άρθρο είναι επικαιρανεπίκαιρο -δηλαδή αναφέρεται σε κάτι που ειπώθηκε σχετικά πρόσφατα, που με την ευρύτερη έννοια θα μπορούσε να θεωρηθεί σχετικό με την προεκλογική περίοδο, αλλά που -επειδή ήταν γλωσσικό θέμα- δεν έμεινε στην επικαιρότητα κι έτσι τώρα που το σχολιάζω έχει ήδη γίνει ανεπίκαιρο.

Εννοώ το «Γραβάτας εγκώμιον» που δημοσίευσε στα Νέα, πριν από καμιά δεκαριά μέρες, ο Θ. Πάγκαλος (διαβάστε το από τον προσωπικό του ιστότοπο). Βέβαια, από μιαν άποψη θα έλεγα ότι προσωπικά είμαι εντελώς ακατάλληλος να μιλήσω για γραβάτες, μια και πρόκειται για ένα είδος ρουχισμού που δεν το χρησιμοποιώ παρά πολύ-πολύ σπάνια και που αισθάνομαι ευτυχία που δεν το χρησιμοποιώ καθημερινά. Γραβάτα έμαθα να δένω, θυμάμαι, στον στρατό, αλλά οι φορές που φόρεσα ως πολίτης  (στον γάμο μου, ας πούμε) είναι μετρημένες στα δάχτυλα, κι έτσι όταν θα ξαναφορέσω (π.χ. στον γάμο των κοριτσιών μου) θα χρειαστεί να με βοηθήσει κάποιος. Όμως εδώ λεξιλογούμε και δεν ενδυματολογούμε, οπότε θα μιλήσουμε για τα γλωσσικά της γραβάτας και όχι για τα ζαμπουνικά της. Μας δίνει άλλωστε την πάσα το άρθρο του Θ. Πάγκαλου, αφού αναφέρεται ρητά στην ιστορία της λέξης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 105 Σχόλια »

Η γουρούνα του Καλομοίρη και η καθαρεύουσα του Νομάρχη

Posted by sarant στο 26 Απρίλιος, 2012

 

Αν και δεν το περίμενα, το χτεσινό άρθρο, για το Χελίν της Κατερίνας Μουτσάτσου, έσπασε όλα τα κοντέρ επισκεψιμότητας (που λέμε) του ιστολογίου. Μέχρι χτες, το ρεκόρ των επισκέψεων σε μία μέρα ήταν κάπου 8200, από τον Φλεβάρη φέτος, που είχα βάλει το άρθρο για τον Ισίδωρο Πόσδαγλη, την ανύπαρκτη μεγαλοφυία. Και χτες, που είχα το άρθρο για το Χελίν, έγιναν… 18900 επισκέψεις, πρωτοφανές στα χρονικά του ιστολογίου, τρία και κάτι χρόνια που υπάρχει. Εδώ που τα λέμε, ήταν το γεγονός της ημέρας, και απ’ ό,τι μου λένε το έπαιξαν και τα περισσότερα κανάλια στα δελτία ειδήσεών τους.

Τέλος πάντων, αυτά δεν τα γράφω για να περιαυτομπλογκήσω, αλλά για να σας πω ότι ύστερα από δυο άρθρα με πολλές επισκέψεις και εξίσου πολλά σχόλια (διότι και το προχτεσινό άρθρο για τους Χρυσαυγίτες είχε πάρα πολλή κίνηση και ακόμα έχει), καιρός είναι να πάρουμε μια ανάσα, οπότε διάλεξα να βάλω ένα θέμα λιγότερο καυτό και λιγότερο επίκαιρο -εντελώς ανεπίκαιρο μάλιστα.

Πριν από ένα μήνα περίπου είχαμε συζητήσει τη λεγόμενη «διαταγή της Δημητσάνας«, ένα κείμενο που υποτίθεται ότι έγραψε το 1853 ο υπενωμοτάρχης Δημητσάνας για να επιβάλει την τάξη στην περιοχή δικαιοδοσίας του. Το κείμενο αυτό μάλλον δεν είναι αυθεντικό, αλλά είναι πραγματικά πολύ αστείο. Το σημερινό μας κείμενο, μια αλληλογραφία από την Κεφαλονιά το 1879, δεν είναι και τόσο αστείο, το παραδέχομαι, αλλά είναι αυθεντικό. Το βρήκε στα τοπικά αρχεία του τ. δήμου Πυλαρέων ο επιθεωρητής εκπαίδευσης Β. Παπαγεωργίου, και το έστειλε στον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, ο οποίος το δημοσίευσε σε μια υποσημείωση στο έργο του Δημοτικισμός κι αντίδραση (στον έκτο τόμο των Απάντων του), όπου το βρήκα και μου άρεσε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστεία, Ανέκδοτα, Γλωσσικό ζήτημα, Καθαρεύουσα | Με ετικέτα: , | 113 Σχόλια »

Φιλόγελος, αρχαία χαμόγελα

Posted by sarant στο 30 Σεπτεμβρίου, 2011

Ο Φιλόγελος (ή Φιλόγελως) είναι μια συλλογή με ανέκδοτα, ή μάλλον η μοναδική συλλογή με ανέκδοτα που έχει διασωθεί από την αρχαιότητα. Αποδίδεται στους γραμματικούς Ιεροκλή και Φιλάγριο, για τους οποίους δεν ξέρουμε και πολλά. Κρίνοντας από τη γλώσσα, πρέπει να γράφτηκαν τον 3ο-4ο αιώνα μ.Χ., αλλά πολλά από τα αστεία έχουν αντληθεί από παλιότερες πηγές. Όπως λέει και ο πατέρας μου, ο Δημήτρης Σαραντάκος, που παρουσίασε κάμποσα ανέκδοτα του Φιλόγελου στο βιβλίο του Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους, «πολλά από τα αστεία της συλλογής έμειναν αθάνατα, αφού τα ξαναβρίσκουμε να επαναλαμβάνονται στις ιστορίες του Ναστραδίν Χότζα, στις ‘υψηλότατες πανουργίες του Μπερτόδουλου και του υιού του Μπερτολδίνου’, στην πλοκή των επεισοδίων του Θεάτρου Σκιών, αλλά και σε άλλες μεταγενέστερες συλλογές».

Η συλλογή περιλαμβάνει 265 ανέκδοτα, καταταγμένα θεματολογικά. Τα περισσότερα (110) αναφέρονται στους σχολαστικούς, τους αφελείς και κάπως βλάκες “διανοούμενους” της εποχής. Υπάρχουν όμως και ανέκδοτα για άλλους: φιλάργυρους, μέθυσους, λιμόξηρους (λιγούρηδες), δύσκολους (στρυφνούς), φθονερούς, οζόστομους (που βρωμάει το στόμα τους), αφυείς (κουτούς ή ατζαμήδες), δειλούς, οκνηρούς, και ευτράπελους (καλαμπουρτζήδες), ενώ, περιέργως, μόνο 8 ανέκδοτα σατιρίζουν γυναίκες.

Τέλος, ανάλογα με τα σημερινά ποντιακά ανέκδοτα είναι εκείνα που αναφέρονται σε Αβδηρίτες (17), Κυμαίους (27) και Σιδόνιους (11). Φαίνεται πως τα Άβδηρα, η Κύμη (η αιολική πόλη της Μικρασίας απέναντι από τη Λέσβο) και η Σιδόνα (ή η Σιδώνα; ), φημίζονταν για την αφέλεια ή βλακεία των κατοίκων τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαίοι, Αστεία, Ανέκδοτα | Με ετικέτα: , , , , | 94 Σχόλια »

Εγώ θέλω «ου»!

Posted by sarant στο 17 Μαΐου, 2011

Στο άρθρο για το μούσμουλο, που είχα βάλει χτες, ένας φίλος θυμήθηκε ένα παλιό παιδικό αστειάκι:

— Ποια λέξη έχει τέσσερα «ου»;
— Το μούσμουλο
— Μα, αυτή έχει δύο
— Και άλλα δύο στο κουκούτσι, τέσσερα.

Κι επειδή κατά σύμπτωση αυτό το θέμα το  σκεφτόμουν πρόσφατα, ας κάνουμε σήμερα ένα συνεργατικό νήμα για το –ου –όπου, σε αντίθεση με τον Γεώργιο Ράλλη το 1981, θα θέλουμε ου.

Το ου είναι ο πέμπτος νεοελληνικός φωνηεντικός φθόγγος. Στέκει και αυτόνομο σαν λέξη. Ακραιφνώς νεοελληνικό είναι το επιφώνημα «ου», που έχει δυο βασικές σημασίες, την αποδοκιμασία (όπως αυτό που δεν ήθελε ο Ράλλης, συχνά στο στερεότυπο ου να μου χαθείς) ή την επιβεβαίωση-επιδοκιμασία, οπότε συχνά επαναλαμβάνεται, π.χ. – Έχετε φιστίκια στο χτήμα φέτος; — Ουου, δυο τόνους μες στο νερό.  – Σας άρεσε το γλυκό; — Ουου, το τσακίσαμε!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Ανέκδοτα, Γενικά γλωσσικά, Ευτράπελα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , | 279 Σχόλια »

Ένας Δανός στο Μεσολόγγι

Posted by sarant στο 22 Μαρτίου, 2011

Μια και πλησιάζει η επέτειος, σκέφτηκα να βάλω ένα άρθρο που συνδέεται, έμμεσα, με το 1821. Στο τέλος, έχω μιαν απορία, άσχετη με το κυρίως άρθρο αλλά σχετική με το Εικοσιένα: ελπίζω η συλλογική σοφία σας να μου τη λύσει.

Ο Βλαχογιάννης, όπου βρήκα το επεισόδιο που θα αφηγηθώ πιο κάτω, τον χαρακτηρίζει τον πιο ανίκανο και φιλάργυρο από τους ξένους που ήρθαν με πολιτική αποστολή στην Ελλάδα: πρόκειται για τον Γουλιέλμο Σπόνεκ (Sponneck, 1815-1888), ευγενή και πρώην υπουργό οικονομικών της Δανίας, ο οποίος συνόδεψε το 1863 τον 17χρονο βασιλιά Γεώργιο στην Ελλάδα όπου διετέλεσε σύμβουλός του. Ο Σπόνεκ ερχόταν σε συνεχείς προστριβές με τους Έλληνες πολιτικούς, οι οποίοι αμφισβητούσαν το δικαίωμά του να είναι σύμβουλος του βασιλιά χωρίς να είναι υπουργός, και μάλλον γι’ αυτό έφυγε πάνω στα δύο χρόνια παραμονής. Μάλιστα, ανεβοκατέβηκαν κυβερνήσεις ώσπου να δεήσει να φύγει ο λεγάμενος.

Σαν χαρακτηριστικό δείγμα της φιλαργυρίας του Σπόνεκ ο Βλαχογιάννης αναφέρει ότι είχε στήσει επί πολύ καιρό καβγά με τον αυλάρχη για να του καλύψει έξοδα 67 δραχμών. Δεν ξέρω πόση ήταν η αγοραστική δύναμη των 67 δρχ. το 1865, πάντως υπέρογκο ποσό δεν θα ήταν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Απορίες, Ανέκδοτα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 33 Σχόλια »

Ο Λένιν και οι Έλληνες δημοσιογράφοι

Posted by sarant στο 30 Οκτώβριος, 2010

Στο σημερινό φύλλο της Καθημερινής, ο κ. Κασιμάτης στρέφει τα βέλη του προς τα αριστερά -όχι άδικα άλλωστε, αφού η αριστερά μας έφερε σ’ αυτό το χάλι και υπερχρέωσε τη χώρα με το πελατειακό κράτος που έφτιαξε μετά τον πόλεμο και συντηρεί επί δεκαετίες. Μεταξύ άλλων, λοιπόν, ειρωνεύεται τους συνδικαλιστές της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης για κάποια υποτιθέμενη ασυνέπειά τους. Δεν θα μπω στην ουσία, αλλά θα σταθώ στο εξής απόσπασμα, βάσει του οποίου ο κ. Κασιμάτης αποκαλεί «λενινιστές» τους συνδικαλιστές:

Θυμίζω σχετικώς ότι, όσο ζούσε στην Ευρώπη, ο Λένιν ταξίδευε μονίμως στην πρώτη θέση· και, όταν ρωτήθηκε γιατί κηρύσσει την Επανάσταση, ενώ συγχρόνως προτιμά τις ανέσεις της πρώτης θέσης, απάντησε ότι εργάζεται, ώστε όλοι οι άνθρωποι να μπορούν να ταξιδεύουν στην πρώτη θέση…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Εφημεριδογραφικά, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , | 43 Σχόλια »

Δίχως σημαίες και τύμπανα

Posted by sarant στο 17 Ιουλίου, 2010

Μια φορά, λέει το ανέκδοτο, που μπορεί να είναι κι αληθινό, μπορεί όμως και μπεντροβάτο, ένας αρχάριος συγγραφέας επισκέφτηκε κάποιον αναγνωρισμένο συνάδελφό του, ίσως τον Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, και του έδωσε ένα πάκο χειρόγραφα, το καινούργιο του μυθιστόρημα, που μόλις το είχε τελειώσει. Ζήτησε από τον Σο να του βρει έναν ωραίο και ταιριαστό τίτλο για το έργο. Ο Σο τον ευχαρίστησε για την τιμή, του υποσχέθηκε πως θα διάβαζε το μυθιστόρημα με ενδιαφέρον, έβαλε το χειρόγραφο σε ένα συρτάρι και… το ξέχασε.

Σε δέκα μέρες, ας πούμε, γυρίζει πίσω ο λεγάμενος, όλος προσμονή. Ο Σο που είχε εντελώς ξεχάσει το θέμα του ζήτησε συγνώμη, ότι κάτι έκτακτο του έτυχε, και τον παρακάλεσε να περάσει την επόμενη εβδομάδα. Αυτή η ιστορία μπορεί να επαναλήφθηκε κανα-δυο φορές, πάντως το χειρόγραφο (ήταν και κοτζάμ γκουμούτσα) έμενε αδιάβαστο του συρταριού τα βάθη και το μυθιστόρημα έμενε κι αυτό ατιτλοφόρητο.

Ώσπου στην τέταρτη ή την πέμπτη επίσκεψη του συγγραφέα, είδε κι απόειδε ο Σο και τον ρωτάει:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Κοτσανολόγιο, Προσωπικά | Με ετικέτα: , , , , , | 61 Σχόλια »

Ο γρύλος, ο Καραμήτρος και άλλα παροιμιακά ανέκδοτα

Posted by sarant στο 24 Μαρτίου, 2010

Το σκίτσο είναι του Καμένου από την Ελευθεροτυπία, το είδα στην Καλύβα του Πάνου Ζέρβα και μου έδωσε την ιδέα για το σημερινό άρθρο. «Και σεις και ο γρύλος σας» φωνάζει η Ελλάδα προς τους ενωσιακούς εταίρους της, απελπισμένη από τη στήριξη που (δεν) της παρέχουν. Όποιος ξέρει το ανέκδοτο, καταλαβαίνει. Όμως, όλοι οι αναγνώστες το ξέρουν, κι έτσι καταλαβαίνουν, κι έτσι η γελοιογραφία λειτουργεί. Όλοι; Όχι όλοι, βέβαια. Κάποιος που δεν ξέρει το ανέκδοτο, δεν θα καταλάβει ούτε την τελευταία του φράση που χρησιμοποιείται εδώ παροιμιακά. Το ξέρετε το ανέκδοτο;

Βλέπω ότι κατά σύμπτωση το ίδιο ακριβώς θέμα το έθιξε χτες στα Νέα ο Αλέξης Καλοκαιρινός, οπότε με απαλλάσσει από τον κόπο να σας το διηγηθώ:
Μοιάζουμε με τον τύπο στο ανέκδοτο, που μένει από λάστιχο και πηγαίνει να ζητήσει γρύλο από γειτονική αγροικία. Στον δρόμο κουρντίζεται με το ενδεχόμενο ο ιδιοκτήτης να του αρνηθεί και φτάνοντας, μόλις εκείνος του ανοίγει την πόρτα, αντί να ζητήσει το εργαλείο, του λέει: «Άι στον διάολο κι εσύ και ο γρύλος σου». Στην περίπτωσή μας τα πράγματα είναι λίγο χειρότερα: δεν κοιτάξαμε καν μήπως έχουμε γρύλο στο πορτμπαγκάζ.

Βέβαια, αν εσείς διηγηθείτε στην παρέα σας το ανέκδοτο, οπωσδήποτε πρέπει να αναπτύξετε εκτενώς το «κουρντίζεται με το ενδεχόμενο να του αρνηθεί ο ιδιοκτήτης». Να πείτε «στο δρόμο σκέφτεται· κι αν δεν έχει γρύλο; κι αν θυμώσει που τον ενοχλώ μέσα στη νύχτα; κι αν μου πει, γιατί δεν είχες το δικό σου γρύλο; τότε εγώ θα του πω… κι αυτός θα μου πει…» και άλλα πολλά τέτοια, ώστε να έρχεται φυσιολογικά το αποκορύφωμα της τελευταίας ατάκας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Ευτράπελα, Λαογραφία, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , | 155 Σχόλια »