Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Αναδημοσιεύσεις’ Category

Αρχαία και νέα ελληνικά: Δέκα παρατηρήσεις και μια πρόταση (μια συνεργασία του Λαέρτη Τανακίδη)

Posted by sarant στο 20 Αυγούστου, 2021

Θα αναδημοσιεύσω σήμερα ένα άρθρο που έχει ως αντικείμενο ένα θέμα που το έχουμε πολλές φορές συζητήσει στο ιστολόγιο: τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και τη σχέση της με τη διδασκαλία των νέων ελληνικών.

Συντάκτης του άρθρου είναι ο Λαέρτης Τανακίδης, φιλόλογος και πρώην πρόεδρος της ΟΛΜΕ, που μου έχει αρκετές φορές στείλει παρατηρήσεις για γλωσσικά αστοχήματα. Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στο τεύχος 165 του περιοδικού Φιλόλογος, που εκδίδεται από τον Σύλλογο Αποφοίτων Φιλοσοφικής ΑΠΘ, που έχει το ίδιο όνομα.

Ο υπότιτλος του άρθρου είναι «Δέκα παρατηρήσεις και μια πρόταση» και πράγματι οι παρατηρήσεις του Λ. Τανακίδη έχουν πολύ ενδιαφέρον και κάποιες από αυτές θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σε αυτοτελή άρθρα. Για παράδειγμα, χρειάζεται θαρρώ ένα ειδικό άρθρο για να συζητηθεί η άποψη που προβάλλουν πολλοί ότι η διδασκαλία των αρχαίων είναι ευεργετική/απαραίτητη για να μάθουν οι μαθητές τα νέα ελληνικά. Ελπίζω κάποτε ν’ αξιωθώ να γράψω κάτι.

Η πρόταση του συντάκτη μπορεί να φανεί ακραία, αφού προτείνει να μη διδάσκονται καθόλου τα αρχαία ελληνικά από το πρωτότυπο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, παρά μόνο ως μάθημα επιλογής. Η ίδρυση κλασικών γυμνασίων-λυκείων θα ήταν ένα καλό συνοδευτικό μέτρο.

Παραθέτω λοιπόν το άρθρο του Λαέρτη Τανακίδη.

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
Δεκα παρατηρήσεις και μια πρόταση

***Α. Η θέση του μαθήματος των αρχαίων ελληνικών στη σημερινή δευτεροβάθμια εκπαίδευση βρίσκεται πιο πίσω και από τη μεταρρύθμιση του 1976 και από αυτήν του 1964 και βέβαια  μακριά από τη βασική άποψη του εκπαιδευτικού δημοτικισμού. Οι Δελμούζος και Κριαράς, στους οποίους κάθε λίγο αφιερώνονται τεύχη του ΦΙλΟλΟΓΟΥ και για τούς οποίους γράφονται άρθρα επί άρθρων είναι κατηγορηματικοί : Διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στο γυμνάσιο μόνο από μετάφραση.

Δυστυχώς έχουν επικρατήσει τα γνωστά ιδεολογήματα : Ότι η αρχαία ελληνική είναι γλώσσα-πρότυπο, ότι η ελληνική είναι μία και ενιαία, ότι η νέα ελληνική είναι κατώτερη από την αρχαία, ότι η νέα ελληνική κινδυνεύει και παρουσιάζει λεξιπενία και ότι με τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής θα καταστεί δυνατόν να αντιμετωπιστούν τα «προβλήματα» της νέας ελληνικής.

***Β. H γνώση του αρχαίου ελληνικού κόσμου είναι χρήσιμη για τον νεοέλληνα. Αλλά αυτό δε σημαίνει ΟΥΤΕ ότι πρέπει να εξιδανικεύεται και να απολυτοποιείται η αξία του ΟΥΤΕ ότι η επαφή με αυτόν πρέπει να γίνεται από το πρωτότυπο των αρχαίων κειμένων. Οι μαθητές που διδάχτηκαν τα αρχαία ελληνικά από μετάφραση γνωρίζουν συνήθως για αυτούς πολύ περισσότερα από όσα οι προγενέστεροι που τους διδάσκονταν από το πρωτότυπο επί 8 ώρες την εβδομάδα για έξι χρόνια. Αυτό που έμενε στο τέλος ήταν μερικά ρητά και σπαράγματα από κάποια κείμενα και όχι η γνώση του πως σκέφτονταν οι αρχαίοι, πως αξιολογούσαν τα πράγματα και πως οργάνωναν τη ζωή τους,

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αναδημοσιεύσεις, Εκπαίδευση, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , | 343 Σχόλια »

Ο ανεδιάβαστος (ένα κείμενο του Γιάννη Χάρη)

Posted by sarant στο 12 Αυγούστου, 2021

Για ένα κείμενο λέω, αλλά στην πραγματικότητα είναι διπλό. Πριν από λίγες μέρες, ο φίλος Γιάννης Χάρης δημοσίευσε στο Φέισμπουκ μια συντομη εξομολόγηση με τον τίτλο «Ο ανεδιάβαστος», το οποίο παρέπεμπε σε ένα παλιότερο εκτενές άρθρο του, από το μακρινό 2007, τότε, που υπήρχαν πολλά και ζωντανά ιστολόγια, με έντονη μεταξύ τους αλληλεπίδραση (αλλά δεν υπήρχε σχεδόν Φέισμπουκ, ούτε Τουίτερ, ούτε Ίνσταγκραμ και τα άλλα των νεότερων).

Το παλιότερο εκείνο κείμενο ήταν η συμμετοχή του Χάρη σε ένα παιχνίδι των μπλογκ, όπου ο καθένας καλούσε κάποιον άλλο να εξομολογηθεί/αποκαλύψει πέντε πράγματα για τον εαυτό του. Θα το παραθέσω πιο κάτω, αλλά να πω εισαγωγικά πως ένα από τα πέντε αυτά πράγματα ήταν η εξομολόγηση του Γ. Χάρη ότι δεν διαβάζει, ότι βαριέται το διάβασμα, μια δήλωση που ακούγεται παράδοξη από κάποιον που και γράφει και ασχολείται επαγγελματικά με τη μετάφραση και με την επιμέλεια κειμένων -και βιβλίων. Γι’ αυτό και στο νεότερο, εισαγωγικό ας το πούμε, κείμενό του αυτοχαρακτηρίζεται «ανεδιάβαστος».

Όπως θα δείτε, στο τέλος του παλιότερου κειμένου του ο Γιάννης είχε πετάξει το μπαλάκι και σε μένα, καλώντας με να συνεχίσω το παιχνίδι και να εξομολογηθώ κι εγώ πέντε πράγματα για τον εαυτό μου. Δεν είχα τότε ανταποκριθεί, και για να πω την αλήθεια δεν θυμάμαι για ποιο λόγο, αλλά το πιθανότερο είναι πως άργησα να δω το σχετικό άρθρο -και άλλωστε δεν είχα ιστολόγιο τότε.

Και εδώ είναι η μεγάλη ειρωνεία, πώς τα φέρνει η ζωή δηλαδή, ότι το 2007 ειρωνευόμουν τον Χάρη για την ενασχόλησή του με τα μπλογκ (και τον σχετικό μπελά, να διαβάζει σχόλια και να απαντάει) και προτιμούσα την ηρεμία που πρόσφερε το να δημοσιεύω σε σάιτ, με πολύ μικρότερη αλληλεπίδραση και αναπληροφόρηση.

Και τώρα έχω, επί δωδεκάμισι χρόνια μάλιστα, ιστολόγιο, με χιλιάδες άρθρα και με εκατοντάδες χιλιάδες σχόλια! Πώς τα φέρνει η ζωή!

(Όσο για την πρόκληση να εξομολογηθώ κι εγώ με τη σειρά μου πέντε πράγματα, λέω να το κάνω -όχι σήμερα όμως).

Αλλά ας δώσω τον λόγο στον φίλο Γιάννη Χάρη:

Ο ΑΝΕΔΙΑΒΑΣΤΟΣ
(για φίλες και φίλους που συχνά μου κάνουν την τιμή να μου στείλουν ένα βιβλίο τους, και ντρέπομαι τι να τους πω…)
Πάνε χρόνια, απίστευτα πολλά, που δεν διαβάζω. Βιβλία που μου κινούν την περιέργεια, για τα οποία με διαβεβαιώνουν φίλοι πως είναι αριστουργήματα…, τίποτα. Μαζεύονται κάποια στοίβες, λέω τουλάχιστον να τα ξεφυλλίσω…, τίποτα.
Ε πώς, δε γίνεται, θα πείτε. Τίποτα τίποτα δηλαδή; Καλά· είναι και έργα λόγου χάρη στα οποία αναφέρεται ο Κούντερα, και πρέπει τότε να τα διατρέξω, ή αναλόγως να τα διαβάσω κανονικά, για να μη μεταφράζω λέξεις σκόρπιες στον αέρα, εννοείται. (Έτσι διάβασα, ας πούμε, και με μεγάλη απόλαυση, ενθουσιασμό μάλλον, το «Δέρμα» του Μαλαπάρτε, χωρίς ωστόσο αυτό να με παρακινήσει για ανάλογο εγχείρημα…) Και επίσης έργα φίλων της στενής παρέας (αυτών που επιστρατεύω και για δικά μου κείμενα και μεταφράσεις), σε χειρόγραφο ακόμα, όταν νομίζω ότι κάπου θα βοηθήσει η… σοφία μου. (Αλλά κι αυτά, με την ηλικία και με την προβληματική υγεία, όλο και πλημμελέστερα πια.)
Αλλιώς, τίποτα. Ποτέ κανένας δεν με πίστεψε και ούτε με πιστεύει, κι ας το ’χω εξομολογηθεί δημόσια, όταν πρωτάνοιξα το μπλογκ μου και προκλήθηκα να πάρω μέρος σ’ ένα παιχνίδι όπου εκμυστηρευόταν κανείς πέντε άγνωστα πράματα για τον εαυτό του: το παραθέτω εδώ το κείμενο αυτό, θα μάθετε έτσι κι άλλα ανήκουστα.
Το κείμενο είναι του 2007· το σχετικό με το [μη] διάβασμα είναι το σημείο 5. Βάλτε τώρα και τα 14 χρόνια που πέρασαν από τότε, με τα διάφορα –το διάβασμα έγινε περίπου γολγοθάς.
Και το κείμενο του 2007

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Βιβλία, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , | 45 Σχόλια »

Περί ανάστασης νεκρών (γλωσσών) και (απόπειρας) δολοφονίας των ζώντων (ένα άρθρο της Μαρίνας Τζακώστα)

Posted by sarant στο 3 Αυγούστου, 2021

Το σημερινό άρθρο το είχα σκοπό να το παρουσιάσω (ως αναδημοσίευση) στο ιστολόγιο τότε που ήταν επίκαιρο, δηλαδή τότε που ανακοινώθηκε η είδηση ότι ο οργανισμός LanguageCert αρχίζει να προσφέρει εξετάσεις πιστοποίησης γλωσσομάθειας για τα αρχαία ελληνικά (σχετική είδηση). Κάπως έγινε και δεν το δημοσίευσα τότε, οπότε το παρουσιάζω τώρα, μια και το θέμα εξακολουθεί να ενδιαφέρει πάρα πολύ το ιστολόγιο. Η αρχική δημοσίευση βρίσκεται εδώ.

Βέβαια, η πιστοποίηση γλωσσομάθειας, έστω και μόνο στα επίπεδα Α1 και Α2, για μια γλώσσα που δεν έχει φυσικούς ομιλητές ακούγεται σαν κάτι οξύμωρο, και πολλοί σκέφτηκαν ότι η κίνηση του οργανισμού ήταν περισσότερο εμπορική. Πάντως, όπως θα δείτε από τον ιστότοπο του οργανισμού, όπου υπάρχουν και τεστ για εξάσκηση, εύκολα θα μπορούσαμε να πάρουμε την πιστοποίηση, εννοώ όσους με διαβάζετε, και να καμαρώνουμε.

Προχωράω όμως στο άρθρο της γλωσσολόγου Μαρίνας Τζακώστα, που περιέχει αρκετά ενδιαφέροντα για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών. Δεν πρόκειται για συνέντευξη, παρόλο που υπάρχουν ερωτήσεις με έντονους χαρακτήρες -ειναι, ας πούμε, ρητορικές ή επέχουν θέση τίτλων για τις επιμέρους ενότητες. Τότε που είχε δημοσιευτεί το άρθρο, κάποιοι στο Φέισμπουκ είχαν ειρωνευτεί το «χοντρό λάθος» στον τίτλο του άρθρου, εννοώντας ότι αφού είναι «γλωσσών» έπρεπε να είναι και «ζωσών». Αλλά οταν λέμε για «ανάσταση νεκρών» το εννοούμε στο αρσενικό, άρα το δεύτερο σκέλος έπρεπε κι αυτό να είναι στο αρσενικό, πριν μπουν οι παρενθέσεις.Τέλος πάντων, δεν έχει μεγάλη σημασία.

Θα διορθώσω πάντως μιαν ανακρίβεια του άρθρου. Οι επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι πράγματι 24 αλλά τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι 27. Υπάρχουν 4 κράτη μέλη που δεν έχουν «δική τους» γλώσσα (Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Αυστρία, Κύπρος) ενώ, μετά το Μπρέξιτ, υπάρχει μία γλώσσα, τα αγγλικά, που δεν είναι πρώτη επίσημη γλώσσα κανενός κράτους μέλους (είναι επίσημη γλώσσα στην Ιρλανδία και τη Μάλτα, μαζί με τα ιρλανδικά και τα μαλτέζικα). Αλλά για το θέμα αυτό έχουμε γράψει και μάλλον θα ξαναγράψουμε.

Περί ανάστασης νεκρών (γλωσσών) και (απόπειρας) δολοφονίας των ζώντων

της Μαρίνας Τζακώστα, καθηγήτριας γλωσσικής ανάπτυξης και αγωγής – Σχολή Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Πρόσφατα και με μεγάλη έκπληξη διάβασα ότι ξεκινά μια επιχείρηση χορήγησης πιστοποίησης της γνώσης της «Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας» από διεθνή οργανισμό εμπλεκόμενο σε πιστοποιήσεις γλωσσομάθειας. Η κίνηση χαιρετίστηκε από πολλούς, συμπεριλαμβανομένων πανεπιστημιακών δασκάλων, με πολύ ενθουσιασμό. Η αλήθεια είναι ότι η ανθρώπινη ευρηματικότητα είναι ανεξάντλητη. Το βασικό όμως ερώτημα που δημιουργείται (ή που θα έπρεπε να δημιουργείται) στο άκουσμα μιας τέτοιας είδησης είναι:

 Είναι δυνατόν να πιστοποιηθεί η γνώση της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας;

Για να ξεκινήσει μια συζήτηση για την επιστημονική ορθότητα της προσπάθειας καλό είναι να διευκρινήσουμε δύο πράγματα:

Πρώτον, ότι η χρήση του όρου «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα» (στο εξής ΑΕΓ) είναι καταχρηστική. Με τον ίδιο καταχρηστικό τρόπο θα την χρησιμοποιήσω και στο παρόν κείμενο. Αυτό που (νομίζουμε ότι) μαθαίνουμε στο σχολείο δεν είναι αρχαία ελληνικά γενικώς και αορίστως. Είναι ψήγματα της αττικοϊωνικής διαλέκτου και μάλιστα όπως αυτή εμφανίζεται σε γραπτά κείμενα περίπου μεταξύ του 6ου και του 3ου αιώνα π.Χ. Φυσικά, μικρή ιδέα έχουμε για το πώς αυτή η διάλεκτος πραγματικά μιλήθηκε. Παρόλο που υπάρχουν αξιόλογες απόπειρες ανασύνθεσης της προφορικής της υπόστασης (βλ. Allen [1968] 1987, μεταξύ άλλων), ελλείψει ηχητικών γλωσσικών δεδομένων παραμένουν απλώς απόπειρες. Επίσης, καμία ή ελάχιστη αναφορά γίνεται στο σχολείο στις υπόλοιπες αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, την αιολική, την αρκαδοκυπριακή και την δωρική, οι οποίες συνιστούν αυτό που ονομάζουμε Ελληνική Γλώσσα στην αρχαιότητα και από τις οποίες προέκυψαν -ύστερα από πολλές ζυμώσεις- οι νεοελληνικές διάλεκτοι. Επομένως, καταρχάς δεν τίθεται θέμα πιστοποίησης της ΑΕΓ συνολικά, αλλά μιας περιορισμένης διάστασής της.

Δεύτερον, οι γλώσσες που μπορούν να πιστοποιηθούν είναι μόνο οι ζωντανές ομιλούμενες γλώσσες. Διότι η επάρκεια γνώσης μιας γλώσσας πιστοποιείται συνολικά όχι μόνο σε επίπεδο γραπτής εκφοράς αλλά και σε επίπεδο προφορικής γλωσσικής πραγμάτωσης. Αξιολόγηση της προφορικής γλωσσικής πραγμάτωσης είναι αδύνατη για την ΑΕΓ ελλείψει των ομιλητών που την χρησιμοποιούν ως φυσική/ μητρική γλώσσα και οι οποίοι δημιουργούν το περιβάλλον μέσα στο οποίο η γλώσσα μπορεί να γίνει αντικείμενο εκμάθησης με τον φυσικότερο δυνατό τρόπο.Γεννιούνται και κάποια ακόμη ερωτήματα:

 Πότε μια γλώσσα είναι ζωντανή;

Μια γλώσσα είναι ζωντανή όταν διαθέτει φυσικούς ομιλητές. Επομένως μια γλώσσα είναι νεκρή όταν δεν διαθέτει φυσικούς ομιλητές. Ποιος είναι όμως ο φυσικός ομιλητής; Φυσικός ομιλητής είναι αυτός που μιλά μια γλώσσα στην συγχρονία της, δηλαδή στο ‘σήμερα’ και το ‘τώρα’. Η ΑΕΓ είχε φυσικούς ομιλητές στο παρελθόν, όχι στο παρόν. Η Νεοελληνική (στο εξής ΝΕ) διαθέτει φυσικούς ομιλητές στο παρόν, όχι στο παρελθόν. Είναι (μάλλον) βέβαιο ότι, αν υπήρχε η δυνατότητα να συνευρεθούν φυσικοί ομιλητές της ΑΕΓ και της ΝΕ σήμερα, δεν θα μπορούσαν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους παρά τις φαινομενικά πολλές, κυρίως σε επίπεδο λεξιλογίου και ετυμολογίας, ομοιότητες των δύο αυτών γλωσσικών συστημάτων. Ας μην ξεχνούμε ότι η γλώσσα δεν είναι μόνο ένα σύνθετο κανονιστικό σύστημα αλλά και ένα σύστημα που τίθεται σε χρήση από διαφορετικές ομάδες ομιλητών. Χρήση σημαίνει ποικιλότητα, εξέλιξη, αλλαγή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αναδημοσιεύσεις, Γλώσσες, Ευρωπαϊκή Ένωση, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , | 222 Σχόλια »

Αργύρης Ζήλος, αποσπάσματα από μια συνέντευξη

Posted by sarant στο 28 Ιουλίου, 2021

Για τους ανθρώπους της γενιάς μου, όσοι ήμασταν έφηβοι ή νέοι στις δεκαετίες του 70 και του 80, ο Αργύρης Ζήλος ήταν η πιο έγκυρη φωνή στον χώρο της μουσικοκριτικής. Κάποιοι τον ακολουθούσαν πιστά σε ό,τι κι αν έλεγε, άλλοι τον αντιπαθούσαν, όλοι όμως τον έπαιρναν υπόψη τους.

Ακόμα, ο Ζήλος, μέσα από τα έντυπα με τα οποία συνεργάστηκε, και κυρίως μέσα από τον Ήχο, όχι μόνο συνέβαλε στο να διαμορφωθεί το μουσικό γούστο μιας γενιάς, αλλά και επηρέασε μια σειρά από νεότερους, μαθητές του να πούμε, που επίσης ασχολήθηκαν με τη μουσικοκριτική και με τα μουσικά μας πράγματα.

Είχα τη μεγάλη χαρά να γνωρίσω τον Αργύρη Ζήλο το 1983 ή 1984. Μας σύστησε ο Αντώνης ο Φράγκος που ήταν τότε στη ροκ φράξια του ΚΚΕ. Μου είπε να του γράψω κάτι για να δει αν ξέρω να γράφω, εγώ του έγραψα κάτι άλλο -μια κριτική, θυμάμαι, για το Ενέχυρο του Δήμου Μούτση και για κάποιον δισκο του Μπάμπη Γκολέ. Του άρεσε του Ζήλου ο τρόπος που έγραφα κι έτσι με πήρε στον Ήχο, όπου έγραφα για το ελληνικό τραγούδι. Ήταν μια πολύ ωραία εμπειρία, συν τοις άλλοις επειδή είχα την ευκαιρία να συζητάω με τον Αργύρη, ενώ επίσης πλούτισα τη δισκοθήκη μου με δεκάδες δίσκους βινυλίου -καθιέρωσα μάλιστα τη στήλη «Με δυο λόγια» όπου σχολίαζα πιο σύντομα τους όχι πολύ αξιόλογους δίσκους.

Δυστυχώς αυτό δεν κράτησε όσο θα ήθελα, διότι πήγα φαντάρος (Αργότερα συνέχισα για λίγο την κριτική δίσκων αλλά πλέον στον Ριζοσπάστη και με ψευδώνυμο). Ομως τα τελευταία χρόνια απέκτησα και πάλι επαφή με τον Αργύρη, ενώ γνώρισα επίσης τον εξαιρετικό Αντωνη Ξαγά, που του παίρνει αυτή τη συνέντευξη.

Η συνέντευξη του Αργ. Ζήλου είναι ποταμός. Δεν θα τη βάλω ολόκληρη. Παραλείπω και την αξιοδιάβαστη εισαγωγή του Αντ. Ξαγά, αλλά και αρκετές ερωταπαντήσεις -μεταξύ άλλων για να σας προτρέψω να τα διαβάσετε από την πηγή. Αξίζει. Και αξίζει και δεύτερη και τρίτη επίσκεψη.

Χωρίς άλλα εισαγωγικά, κυρίες και κύριοι, ο Αργύρης Ζήλος!

Ας ξεκινήσουμε λίγο… ανάποδα, από το σήμερα. Έχουν περάσει σχεδόν 10 χρόνια που έχει να εμφανιστεί κάπου ένα κείμενο που να το υπογράφει ένας Αργύρης Ζήλος. Γιατί;
Αφού την ξέρεις την απάντηση…
(πέφτει μια ησυχία για αρκετά δευτερόλεπτα, στην ταινία ακούγεται μόνο το κελάϊδισμα των πουλιών και ο άνεμος. Κι ένα βαθύ ρούφηγμα τσιγάρου)
Δύσκολη ερώτηση, πάρα πολύ δύσκολη και η απάντηση. Γιατί κάποιοι άνθρωποι μπορεί να αισθανθούν ακόμη και προσβεβλημένοι. Ξέρεις, η διάθεση να γράφεις, η καύλα ας το πω κι έτσι, με τα χρόνια κάπου ατονεί, όπως και οι περισσότερες διαθέσεις (χαμογελάει). Πόσο μάλλον σε μια πραγματικότητα η οποία πλέον έχει ξεφύγει, με το πλήθος των δίσκων που βγαίνουν πια, κάπου αισθάνομαι ότι δεν μπορώ να έχω πια μια καλή εποπτεία τόσο επαρκή ώστε να εκφέρω μια άποψη η οποία να έχει μια αξιοπιστία. Παράλληλα με αυτό είναι και κάτι άλλο, το γνωρίζεις κι εσύ από πρώτο χέρι. Η κριτική είναι ένα επάγγελμα που το έκανα σχεδόν 40 χρόνια, από αυτό έζησα εμένα και την οικογένειά μου, σχεδόν όλα μου τα ένσημα προέρχονται από την δουλειά αυτή. Και όταν έρχεται κάποιος, όση συμπάθεια ή εκτίμηση κι αν του έχεις και σου ζητάει να συνεργαστείτε, με την διαφορά ότι ‘βρε συ Αργύρη μου, δεν έχουμε λεφτά’, κάπου αισθάνομαι ενδόμυχα ότι εγώ δεν μπορώ να συναινέσω σε αυτό. Μην με παρεξηγείς, δεν το προσπερνώ ούτε το υποτιμώ, χαίρομαι να με εκτιμούν μετά από τόσα χρόνια στην δουλειά, ήταν όμως αυτό, δουλειά, όχι χόμπυ για συνεχίσω να το κάνω τσάμπα. Ξέρεις και κάτι ακόμη; Εντάξει, δεν έχεις λεφτά να πληρώσεις. Φρόντισε τότε να δημιουργήσεις ένα ομαδικό πνεύμα, την αίσθηση μιας συλλογικότητας, μιας κοινότητας. Δεν υπήρξε κάτι τέτοιο, ειδικά στις τελευταίες συνεργασίες…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Μουσική, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , | 96 Σχόλια »

Το γεράκι της Μάλτας

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2021

Στα νιάτα μου αγαπούσα και διάβαζα πολύ τον Ντάσιελ Χάμετ, τον Αμερικανό συγγραφέα που θεωρείται ο εισηγητής της «σκληροτράχηλης» (hard-boiled) σχολής στο αστυνομικό είδος. Εχω μάλιστα μεταφράσει έργα του: το Μεγάλο χτύπημα (τρεις νουβέλες) για τον Καστανιώτη, και το Γεράκι της Μάλτας και τον Κόκκινο θερισμό για τη Σύγχρονη Εποχή.

Στα δύο βιβλία της Σύγχρονης Εποχής, που εκδόθηκαν με δική μου πρόταση, πέρα από τη μετάφραση, είχα προσθέσει προλόγους και επίμετρα, με βιογραφικά και άλλα στοιχεία για τον Χάμετ, με υλικό που το είχα βρει ψάχνοντας πολύ καιρό, σε μια εποχή που δεν υπήρχαν ούτε κατά διάνοια οι σημερινές ευκολίες του Διαδικτύου -αφού ήταν σύντροφός μας έπρεπε να τον τιμήσουμε. Πράγματι, ο Χάμετ (1894-1961) ήταν μέλος του ΚΚ ΗΠΑ στη δεκαετία του 1930, και έμεινε ώς το τέλος -πήγε φυλακή και καταστράφηκε οικονομικά με τον μακαρθισμό. Τα βιβλία αυτά ήταν και τα τελευταία βιβλία με  μεταφράσεις που έβγαλα στη Σύγχρονη Εποχή -αλλά και γενικώς- διότι τότε έφυγα από την Ελλάδα (μάλιστα, τον Κόκκινο θερισμό τον ολοκλήρωσα στο Λουξεμβούργο).

(Μια υποσημείωση: Όλα τα μυθιστορήματα του Χάμετ έχουν μεταφραστεί/εκδοθεί πολλές φορές στα ελληνικά, διότι για τα προ του 1946 έργα το καθεστώς πνευματικών δικαιωμάτων ήταν ασαφές στην Ελλάδα πριν από τον νόμο του 1992. Ίσως και μετά, δεν ξέρω).

Πριν από μερικές μέρες, συνάντησα στον ιστότοπο Κατιούσα, που ασχολείται με τον πολιτισμό από τη σκοπιά της εργατικής τάξης και του κομμουνισμού,  ένα άρθρο για το Γεράκι της Μάλτας του Ντάσιελ Χάμετ. Άρχισα να το διαβάζω και μου φάνηκε γνωστό. Καλά μου είχε φανεί, διότι το είχα γράψει εγώ, πριν από πολλά πολλά χρόνια και είχε μπει ως επίμετρο στην έκδοση της Σύγχρονης Εποχής -το δήλωνε άλλωστε κι ο ιστότοπος.

Οπότε, σήμερα δημοσιεύω εδώ εκείνο το νεανικό μου κείμενο και ελπίζω να το κρίνετε με επιείκεια, αναγνωρίζοντας το ελαφρυντικό της μετεφηβικής ηλικίας.

Το γεράκι της Μάλτας

Το Γεράκι της Μάλτας είναι το γνωστότερο έργο του Χάμετ και κατέχει κεντρική θέση στο έργο του: όχι μόνο επειδή είναι και κυριολεκτικά το «κεντρικό» μυθιστόρημα του Χάμετ (το τρίτο από τα πέντε), αλλά και επειδή συνοψίζει την άποψή του για τον ιδιωτικό ντετέκτιβ. Στα δυο επόμενα μεγάλα έργα του, ο κεντρικός ήρωας ή δεν είναι καν ντετέκτιβ (Γυάλινο κλειδί) ή δεν είναι πια ντετέκτιβ (Αδύνατος άντρας).

Ο Χάμετ κάνει πρώτη φορά μνεία για το Γεράκι σε γράμμα προς τον εκδότη του, το Μάρτη του 1929. Απ’ ό,τι φαίνεται στο έργο, το τελευταίο σχεδίασμα γράφτηκε στο τέλος του 1928. Τον Ιούνη του 1929 ο Χάμετ έστειλε το έργο στον εκδότη του, ο οποίος του ζήτησε δευτερεύουσες τροποποιήσεις και συγκεκριμένα αποσιώπηση της ομοφυλοφιλίας του Κάιρο, η οποία, έγραψε, θα ήταν αποδεκτή σε ένα «κανονικό» μυθιστόρημα. Ο Χάμετ, ακριβώς γι’ αυτό, διαφώνησε και έκανε ελάχιστες τροποποιήσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομική λογοτεχνία, Αναδημοσιεύσεις, Βιβλία, Κινηματογράφος, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 141 Σχόλια »

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αλλάξει ένα σύστημα ορθογραφίας;

Posted by sarant στο 22 Απριλίου, 2021

Για την ορθογραφία και τις αλλαγές της έχουμε συζητήσει πολλές φορες στο ιστολόγιο, είτε με αναφορά σε συγκεκριμένα ορθογραφικά προβλήματα είτε εξετάζοντας το πρόβλημα συνολικά. Στο τέλος του άρθρου θα βάλω λινκ προς παλιότερα άρθρα. Στο τέλος του άρθρου βάζω επίσης το λινκ για την αποψινή συζήτηση στην οποία θα πάρω μέρος.

Το σημερινό άρθρο το πρότεινε ο φίλος μας ο GeoKar, που το διάβασε στο περιοδικό Economist, στο τεύχος της 10.4.21, στη στήλη του Johnson που συχνά ασχολείται με γλωσσικά θέματα. Ο φίλος μας προθυμοποιήθηκε να το μεταφράσει για να το παρουσιάσουμε στο ιστολόγιο.

Φυσικά, το άρθρο κάθε άλλο παρά εξαντλεί το θέμα, είναι όμως μια βάση για σχολιασμό -και έχει το πλεονέκτημα ότι αναφέρεται σε πολλές γλώσσες, όχι ειδικώς στα αγγλικά ή στα ελληνικά.

Επειδή το χούι βγαίνει τελευταίο, με την άδεια του GeoKar έκανα δευτερεύουσες αλλαγές στη μετάφραση, αν και ο φίλος μας μεταφράζει πιο ελεύθερα από μένα, πράγμα που πολλές φορές το σεβάστηκα. Πρόσθεσα μια εικόνα που διαφημίζει τον διαγωνισμό ορθογραφίας Spelling bee, για τον οποίο γίνεται λόγος στο άρθρο.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αλλάξει η παραδοσιακή ορθογραφία;
Διότι αυτοί που την κατέχουν, έχουν όλη την εξουσία

Το κλείσιμο των σχολείων έχει εξΩντΟτικές συνέπειες” για τα παιδιά. Αυτό το τουίτ, με τέτοιο ορθογραφικό λάθος (“DevEstating” στα Αγγλικά) αναρτήθηκε στον επίσημο λογαριασμό του Ρεπουμπλικανικού κόμματος των ΗΠΑ, πριν αποσυρθεί βιαστικά μετά την πληθώρα ειρωνικών σχολίων. Και δεν είναι μόνον οι συντηρητικοί της Αμερικής που, ακόμα κι όταν γράφουν για την εκπαίδευση, σκοντάφτουν σε ορθογραφικά λάθη. Απαντώντας -εγγράφως- σε κοινοβουλευτική έρευνα, ο επικεφαλής σχολικός επιθεωρητής των Βαλεαρίδων Νήσων της Ισπανίας έγραψε “recoje” αντί του ορθού “recoge” (σημαίνει, μεταξύ άλλων, “συγκεντρώνω / συλλέγω”).

Τα ορθογραφικά συστήματα μπερδεύουν και δυσκολεύουν ανθρώπους σε όλες τις χώρες του κόσμου. Στην Κίνα σήμερα πολλοί χρησιμοποιούν το λατινικό αλφάβητο για να βρουν και να καταχωρήσουν τους πολύπλοκους κινεζικούς χαρακτήρες στο τηλέφωνο ή στον υπολογιστή τους – κάτι που σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι δεν μπορούν να γράψουν πολλούς κινεζικούς χαρακτήρες χωρίς βοήθεια. Οι Γάλλοι μαθητές φοβούνται την dictée, μια άσκηση που συνίσταται στο να γράψουν ένα απόσπασμα κειμένου που τους υπαγορεύει ο δάσκαλός τους. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που, καθώς δεν κατέχουν απόλυτα το διαβόητα δύσκολο σύστημα ορθογραφίας των Αγγλικών, ταπεινώνονται δημοσίως σε σχολικούς διαγωνισμούς ορθογραφίας τύπου spelling bee. Πολύ σπάνια ένα ορθογραφικό σύστημα θεωρείται κομψό, ακριβές και απολύτως ταιριαστό με τη γλώσσα την οποία αφορά. Μία τέτοια περίπτωση είναι το αλφάβητο Hangul στην Κορέα όπου, μάλιστα, είναι τόσο αγαπητό ώστε έχει θεσπιστεί η Ημέρα του Hangul για να γιορτάζεται η καθιέρωσή του. Γιατί, λοιπόν, δεν αναθεωρούνται ποτέ ορθογραφικά συστήματα που φαίνονται παράλογα;

Οι ήχοι κάθε ανθρώπινης γλώσσας μπορούν να περιγραφούν με το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο (ΔΦΑ / IPA), ένα σύνολο συμβόλων που απεικονίζουν τα φωνήματα -δηλ. τις βασικές μονάδες ήχου- κάθε γνωστής γλώσσας στον πλανήτη. Μία οποιαδήποτε γλώσσα χρησιμοποιεί ένα υποσύνολο των συμβόλων αυτων, συνήθως μερικές δεκάδες. Αν λοιπόν απομνημονεύσετε μερικά απ’ αυτά τα καλικαντζαράκια μπορείτε να γράψετε οποιαδήποτε λέξη προφέρετε και να προφέρετε οποιαδήποτε λέξη διαβάζετε  – και πάντα με ακρίβεια.

Το ΔΦΑ, όμως, είναι σύγχρονη εφεύρεση, ενώ τα συστήματα γραφής προέκυψαν μέσα από χαοτικές συνθήκες. Για παράδειγμα, η μπερδεμένη ορθογραφία των Αγγλικών προέκυψε από τη σύγκλιση διαφόρων παραγόντων: το Λατινικό αλφάβητο επιστρατεύτηκε για μία γλώσσα Γερμανικής προέλευσης, ενώ κατόπιν οι Νορμανδοί κατέλαβαν την Αγγλία και έφεραν μαζί τους τα γαλλικά ορθογραφικά έθιμα. Και ενόσω δεν είχαν σταθεροποιηθεί ακόμη οι κανόνες, το αγγλικό σύστημα φωνηέντων υπέστη μια σημαντική αλλαγή, τη λεγόμενη Μεγάλη Αλλαγή -προφοράς- των Φωνηέντων (Great Vowel Shift).

Μία προσπάθεια επικαιροποίησης, επομένως, φαίνεται λογική επιλογή. Το αντεπιχείρημα που προβάλλουν οι υποστηρικτές της παράδοσης είναι ότι, επειδή αντικατοπτρίζει την ετυμολογία, η ορθογραφία αποκαλύπτει σημαντικές πληροφορίες. Για παράδειγμα, οι παλιοί Άγγλοι γραφείς διατήρησαν το “p” στη λέξη “receipt” (απόδειξη) για να καταδείξουν την προέλευσή του από το Λατινικό “receptus”, μολονότι αυτό το “p” δεν προφέρεται. Το ίδιο αυτό “p” χρησιμεύει για να συνδέει -νοηματικά και ετυμολογικά- τη λέξη αυτή με τις λέξεις receptive (δεκτικός) και recipient (αποδέκτης), κάτι που δεν θα μπορούσε να γίνει αν αντί για “receipt” γράφαμε “reseet” – όπως δηλαδή προφέρεται. Όσο ενδιαφέρουσα κι αν είναι, όμως, η ετυμολογική προσέγγιση, δεν μπορεί να θεωρηθεί τόσο κρίσιμη ώστε να επιβάλλει -εις τον αιώνα- ορθογραφικές λύσεις τόσο αντίθετες με την κοινή λογική.

Οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν ότι οι αγγλικές λέξεις “whole” (ολόκληρος) και “health” (υγεία) προήλθαν από την ίδια παλαιογερμανική ρίζα (που σημαίνει -κατά προσέγγιση- “άθικτος”) από την οποία προέρχεται και η λέξη “holy” (ιερός). Εντούτοις, ουδείς θα πρότεινε να αλλάξουμε τη γραφή αυτών των λέξεων σε “hole” και “holth”, αντίστοιχα, ώστε να προβάλλεται η ετυμολογική τους συγγένεια.

Οι υπέρμαχοι της αδράνειας έχουν και πιο πειστικά επιχειρήματα. Ένα από αυτά είναι η κατά τόπους γλωσσική ποικιλία. Για παράδειγμα, η προφορά των Άγγλων διαφέρει πολύ από εκείνη των Σκωτσέζων, των Αμερικανών, των Ιρλανδών, κ.ά. – θα ήταν αδύνατο μια νέα ρύθμιση της γραφής να τις αποτυπώσει όλες. Ένα άλλο επιχείρημα είναι ότι η προφορά διαρκώς μεταβάλλεται, έστω και σταδιακά. Επομένως, ακόμη και μία πετυχημένη αναθεώρηση της ορθογραφίας, απλώς θα κέρδιζε χρόνο· σε δύο αιώνες η γραφή πολλών λέξεων θα μπορούσε και πάλι να φαίνεται περίεργη, καθώς ο τρόπος που θα προφέρονται οι λέξεις αυτές θα είχε και πάλι αλλάξει.

Περιορισμένες τροποποιήσεις θα μπορούσαν, επομένως, να αποδειχτούν αποτελεσματικότερες από μία δραστική αναθεώρηση. Δεν χρειάζεται να επινοηθεί ένα τέλειο ή αιώνιο σύστημα, απλώς ένα σύστημα ευκολότερο από το σημερινό. Όμως, ακόμη και περιορισμένης έκτασης αλλαγές είναι δύσκολο να επιβληθούν. Πριν από λίγα χρόνια επιχειρήθηκε μία περιορισμένη ορθογραφική μεταρρύθμιση στη γερμανική γλώσσα -που περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, την αντικατάσταση του χαρακτήρα “ß” με το “ss” σε ορισμένες περιπτώσεις. Παρά ταύτα προκλήθηκε εθνική κατακραυγή πριν γίνει τελικά αποδεκτή ακόμη κι αυτή η μικρή αλλαγή. Επομένως, οι εκτεταμένες αλλαγές που απαιτούνται για να “τακτοποιηθεί” η αγγλική ορθογραφία μπορεί να αποδειχτούν κοινωνικά απαράδεκτες. Ριζική αναθεώρηση της παραδοσιακής ορθογραφίας έχει εφαρμοστεί κυρίως από αυταρχικά / απολυταρχικά καθεστώτα, όπως έγινε στην Τουρκία τη δεκαετία του 1920 όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ αντικατέστησε την αραβική γραφή με μία προσαρμοσμένη εκδοχή του λατινικού αλφαβήτου ή όπως ήταν η απλοποίηση των κινεζικών χαρακτήρων που επέβαλε ο Μάο Τσε Τουνγκ τη δεκαετία του 1950.

Ο κυριότερος λόγος που φαίνεται να δυσκολεύει τη ριζική αναθεώρηση ορθογραφικών συστημάτων σε πιο φιλελεύθερες κοινωνίες είναι ότι αυτοί που μπορούν να αλλάξουν τους κανόνες έχουν μάθει -και χρησιμοποιούν- τους παλιούς. Για να το θέσουμε αλλιώς, αυτοί που σήμερα κυβερνούν τον κόσμο είναι εκείνοι που κέρδιζαν παλιότερα σε διαγωνισμούς ορθογραφίας. Από την άλλη πλευρά, εκείνοι που θα ωφελούνταν περισσότερο από την απλοποίηση της ορθογραφίας έχουν περιορισμένη επιρροή και φωνή, καθώς πρόκειται κυρίως για μικρούς μαθητές ή αγράμματους ενήλικες, που οι πολιτικοί μπορούν ατιμώρητα να τους αγνοούν. Για τους πολλούς που τα κουτσοκαταφέρνουν ανάμεσα στους δυο αυτούς πόλους, η τεχνολογία κάνει πλέον ευκολότερο να κρύβει κανείς την άγνοιά του. Όπως φαίνεται, τα παράλογα ορθογραφικά συστήματα ήρθαν για να μείνουν, οπότε καλά θα κάνουν οι πολιτικοί να περνάνε από τον κορέκτορα τα τουίτ τους.

Δικό μου σχόλιο: Συμφωνώ με τον αρθρογράφο του Εκόνομιστ σε γενικές γραμμές. Όπως έχω ξαναγράψει, με αφορμή μια πρόταση για ριζική απλοποίηση της ορθογραφίας, αφενός η γενιά που θα εφαρμόσει το (ριζικά) νέο ορθογραφικό σύστημα είναι και εκείνη που θα υποστεί την ταλαιπωρία της αλλαγής, καθώς θα αναγκαστεί να ξεμάθει, άρα η αντίσταση θα είναι πολύ μεγάλη, και αφετέρου οι δυνατότητες της τεχνολογίας καθιστούν όλο και πιο εύκολο να γράφει κανείς ορθογραφημένα -σκεφτείτε σε λίγα χρόνια, όταν/αν έχει γενικευτεί η υπαγόρευση/αναγνώριση φωνής ως μέθοδος παραγωγής γραπτού κειμένου. Θα μου πείτε, θα έχουμε μια γενιά που θα γράφει ορθογραφημένα στην επιφάνεια χωρίς να ξέρει τους κανόνες (κι έτσι δεν θα αποφεύγει εντελώς τα νέα λάθη, αν ας πούμε γράψει κάποιος στα αγγλικά cat για το ρήμα «κόβω»). Αλλά ήδη έχουμε μια γενιά που χρησιμοποιεί υπολογιστές χωρίς να ξέρει και πολλά για τους μηχανισμούς τους -και πολλές γενιές που κάνουν το ίδιο με το αυτοκίνητό τους.

Επιλεγμένα άρθρα του ιστολογίου για θέματα ορθογραφίας:

Ιστορική ορθογραφία: άταφος νεκρός ή αναγκαίο κακό;

Μπίρα με φιστίκια ή το επίμονο ύψιλον

Ο Ατατούρκ και το ξίδι

Ο τρόμος για την απλοποίηση και για τις αλλαγές της ορθογραφίας

Τα ρο της ηχορύπανσης

Τσηρώτο σ’ ένα κτίριο που γκρεμίζεται

Ωχ, το καθίκι!

Γιατί βρόμικος;

Εία ή ία; Το φριχτό δίλημμα

Ελάτε να μαζέψουμε ορθογραφικά λάθη

Η πολυθρόνα στην πυλωτή

Η φενάκη της «διατήρησης της αρχικής ορθογραφίας»

ΥΓ

Θυμίζω ότι απόψε στις 7 μμ ώρα Ελλάδος θα πάρω μέρος σε συζήτηση που διοργανώνει το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μεσαιωνική και Νέα Ελληνική Φιλολογία» της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Θα μιλήσουμε για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων με την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Αθηνά Βογιατζόγλου. Τη συζήτηση θα συντονίσει η Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Αγγέλα Γιώτη.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί μέσω MS Teams.

Κωδικός εγγραφής στην ψηφιακή αίθουσα: pbipkx1

Σύνδεσμος παρακολούθησης διάλεξης 22/04:

https://teams.microsoft.com/l/meetup-join/19%3a6822d5517e1e4abaa667cd10c8098149%40thread.tacv2/1618471717467?context=%7b%22Tid%22%3a%2208bea52a-5ad3-4627-9549-5ff3a65676be%22%2c%22Oid%22%3a%22b31018cd-b1b7-4606-b56c-5cb7bbe4621a%22%7d

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Ορθογραφικά, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , | 133 Σχόλια »

Μπορούμε να είμαστε και βουλεύτριες εκτός από χορεύτριες;

Posted by sarant στο 9 Απριλίου, 2021

Πολλές φορες έχουμε αναφερθεί σε άρθρα του ιστολογίου στα επαγγελματικά θηλυκά ουσιαστικά και στους έμφυλους τύπους (π.χ. βουλεύτρια/βουλευτίνα, δικάστρια).

Το ίδιο θα κάνουμε και στο σημερινό άρθρο αλλά με μια διαφορά: δεν θα αναπτύξω εγώ τις απόψεις μου αλλά θα αναδημοσιεύω ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Αθηνόραμα, στο οποίο τοποθετουνται δυο γυναίκες γλωσσολόγοι για το θέμα αυτό -αλλά όχι μόνο: η συζήτηση πιάνει επίσης το γενικότερο θέμα της φεμινιστικής γλωσσολογίας, την άφυλη κατάληξη @ κτλ.

Κατά σύμπτωση το ιστολόγιο έχει αναδημοσιεύσει πριν από οχτώ χρόνια ένα άλλο άρθρο στο οποίο γίνεται η ίδια (προφανής) παρατήρηση: γιατί είναι απολύτως αποδεκτός ο τύπος «χορεύτρια» αλλά ο τύπος «βουλεύτρια» συναντά τόσες αντιδράσεις; Είναι άραγε μόνο η αμηχανία απέναντι στο νέο; Δεν νομίζω. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αντιρρήσεις αφορούν τους έμφυλους τύπους σε επαγγέλματα «κύρους». Η βουλεύτρια ενοχλεί, όχι η χορεύτρια. Η δικάστρια, όχι η παρουσιάστρια. (Υπάρχει επίσης και πολιτική διάσταση καθώς ο τύπος ‘βουλεύτρια’ θεωρείται από κάποιους «πατέντα του ΣΥΡΙΖΑ». Βέβαια στις επικείμενες εκλογές στην Κύπρο βλέπω αρκετές υποψήφιες του δεξιού ΔΗΣΥ να αυτοπροσδιορίζονται υποψήφιες βουλεύτριες). Αλλά σήμερα δεν θα πω τα δικά μου, συν τοις άλλοις διότι οι δυο συνεντεύξεις είναι εκτενείς. Παραθέτω λοιπόν τις δυο συνεντεύξεις και στο τέλος κάνω ένα σύντομο σχόλιο.

Η εισαγωγή από τη δημοσιογράφο Δέσποινα Ζευκιλή:

Είναι η χρήση τύπων όπως πρυτάνισσα και προεδρίνα υποτιμητικές ή μπορούν να γίνουν εργαλεία γυναικείας ενδυνάμωσης; Μπορούμε να είμαστε και κοσμητόρισσες εκτός από μαγείρισσες, βουλεύτριες εκτός από χορεύτριες; Γιατί δεν είναι αποδεκτή η φράση ο άνθρωπος θηλάζει τα μωρά του;

Η γλώσσα συνεχίζει να αντικατοπτρίζει, να κατασκευάζει και να συντηρεί την ανδρική κυριαρχία και αρκεί να ανατρέξεις σε ένα λεξικό και να συγκρίνεις τις αρνητικές λέξεις που έχουν ως παράγωγο τη γυναίκα και τις θετικές που έχουν ως παράγωγο τον άντρα για να πειστείς.

Η φεμινιστική γλωσσολογία έχει εργαστεί συστηματικά στην κατεύθυνση της εξάλειψης του γλωσσικού σεξισμού και στην Ελλάδα, στο επίπεδο της επίσημης γλώσσας όμως, αυτής που μιλάμε καθημερινά, μένουν πολλά να γίνουν. Άλλωστε, ακόμη και καταξιωμένες γυναίκες εξακολουθούμε να έχουμε αντιστάσεις στη χρήση θηλυκών εκδοχών λέξεων που σχετίζονται συνήθως με αξιώματα εξουσίας.

Μιλήσαμε με την Αγγελική Αλβανούδη, διδακτόρισσα Γλωσσολογίας, διδάσκουσα στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, και με την Σταυρούλα Τσιπλάκου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου για τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής γλώσσας σε σχέση με ζητήματα ισότητας και ζητήσαμε τη γνώμη τους για το τι μπορεί να γίνει στην πράξη προς την κατεύθυνση της εξάλειψης του γλωσσικού σεξισμού.

Κοινή παραδοχή είναι ότι η γλώσσα παρέχει τα εργαλεία για την ερμηνεία ενός πιο «θηλυκού» κόσμου, η υιοθέτησή τους όμως καθορίζεται με βάση τις στάσεις και τις ιδεολογίες μας και είναι θέμα καθημερινής διεκδίκησης.

Α. Η συζήτηση με την Αγγελική Αλβανούδη

Πώς η γλώσσα αντικατοπτρίζει, κατασκευάζει και συντηρεί την ανδρική κυριαρχία;

Στο επίπεδο του γλωσσικού συστήματος ή της γραμματικής η γλώσσα κατασκευάζει το φύλο και αναπαράγει την ανδρική κυριαρχία μέσω του γραμματικού και λεξικού γένους. Το γραμματικό γένος είναι μια εγγενής ιδιότητα του ουσιαστικού που ελέγχει τη γραμματική συμφωνία μεταξύ ουσιαστικού, άρθρου, επιθέτου, αντωνυμίας, ρήματος ή αριθμητικού. Στην ελληνική γλώσσα το γραμματικό γένος σημαδεύει όλα τα ουσιαστικά, τα επίθετα, τις παθητικές μετοχές και ορισμένες αντωνυμίες και διακρίνεται σε τρεις τάξεις κλιτικών παραδειγμάτων: το αρσενικό, το θηλυκό και το ουδέτερο.

Στην αναφορά στον άψυχο κόσμο οι τρεις κλίσεις δεν είναι σημασιολογικά αιτιολογημένες, δηλαδή δεν υπάρχει κάποια «κρυφή λογική» πίσω από το ότι ο ουρανός είναι αρσενικός, η θάλασσα θηλυκή και το βουνό ουδέτερο. Και τα τρία ουσιαστικά δηλώνουν στοιχεία της φύσης αλλά έχουν διαφορετικά γένη. Ωστόσο, στην αναφορά σε ανθρώπινα όντα η κατηγορία του αρσενικού και θηλυκού γένους είναι σημασιολογικά αιτιολογημένες, καθώς ουσιαστικά που δηλώνουν ανθρώπινα όντα αρσενικού φύλου ανήκουν μορφολογικά στην πρώτη κλίση (π.χ. φοιτητής, αθλητής), ενώ ουσιαστικά που δηλώνουν ανθρώπινα όντα θηλυκού φύλου ανήκουν μορφολογικά στη δεύτερη κλίση (π.χ. φοιτήτρια, αθλήτρια).

Εδώ η απόδοση της τιμής του γένους βασίζεται σε σημασιακά κριτήρια, συγκεκριμένα στο βιολογικό φύλο του προσώπου αναφοράς. Το βιολογικό φύλο (στα αγγλικά sex) αναφέρεται σε βιολογικές/ανατομικές διαφορές αντρών και γυναικών, στο δίπολο αρσενικού/θηλυκού. Πάνω σε αυτό το δίπολο χτίζεται το κοινωνικό φύλο (social gender), δηλαδή κοινωνικά, πολιτισμικά και ψυχολογικά φαινόμενα που συνδέονται με τις γυναίκες και τους άντρες. Στην ελληνική γλώσσα το φύλο σημαδεύεται γραμματικά αλλά και λεξικά. Για παράδειγμα, τα ουσιαστικά αγόρι και κορίτσι είναι ουδέτερου γραμματικού γένους αλλά σημαδεύονται λεξικά ως προς το αρσενικό και θηλυκό φύλο αντίστοιχα. Όταν χρησιμοποιούμε λέξεις που σημαδεύουν το φύλο γραμματικά ή λεξικά, κατηγοριοποιούμε τον εαυτό μας ή άλλα πρόσωπα ως γυναίκες ή ως άντρες. Αυτός ο έμφυλος διαχωρισμός όμως γίνεται στη βάση της ιεραρχίας κι εδώ ξεκινά το πρόβλημα του γλωσσικού σεξισμού, δηλαδή της άνισης αντιμετώπισης των γυναικών μέσω της γλώσσας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Επαγγελματικά θηλυκά, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , , | 194 Σχόλια »

Από τη Βιέννη για τα 200 χρόνια της Επανάστασης

Posted by sarant στο 2 Απριλίου, 2021

Η Μεγάλη Επέτειος πέρασε, αλλά δεν θα σταματήσουν να γράφονται βιβλία και άρθρα για το 1821 όλο τον χρόνο -κι εμείς στο ιστολόγιο θα συνεχίσουμε, καλώς εχόντων των πραγμάτων, να δημοσιεύουμε κάθε δεύτερη Τρίτη κείμενα του Εικοσιένα.

Το σημερινό άρθρο είναι, ας πούμε, εμβόλιμο -και δεν έχει ως αντικείμενο το ίδιο το Εικοσιένα αλλά αποτελεί απλώς μετάφραση ενός άρθρου που δημοσιεύτηκε στον αυστριακό τύπο για τα 200 χρόνια της Επανάστασης.

Ο ιστορικός Νίκος Αλεξάτος δημοσίευσε πριν από μερικές μέρες μια επισκόπηση των άρθρων του γερμανόφωνου τύπου για τα διακοσάχρονα. Η περιγραφή του για το τελευταίο άρθρο με το οποίο ασχολήθηκε μου κίνησε το ενδιαφέρον και το βρήκα και αποφάσισα να το μεταφράσω. Παρόλο που δεν του λείπουν τα λάθη, έχει θαρρώ ενδιαφέρον να δούμε «τι λένε για μας» κάποιοι άλλοι.

Ο αρθρογράφος, ο Αυστριακός δημοσιογράφος Armin Sattler βασίζεται σε πρόσφατο βιβλίο του Ρίχαρντ Σούμπερτ για τον Μπάιρον και την Επανάσταση, όπως και σε άλλα βιβλία του Ιωάννη Ζελεπού (δεν τον ξέρω, είδα ότι δρα στον γερμανόφωνο χώρο) και του Ρόντρικ Μπίτον.

Τα γερμανικά δεν ήταν ποτέ το φόρτε μου (είναι η τρίτη γλώσσα που δουλεύω) και δεν προλάβαινα να ξαναδουλέψω τη μετάφραση, οπότε διορθώστε ελεύθερα (το πρωτότυπο άρθρο είναι εδώ).

Η επανεφεύρεση της Ελλάδας

Πριν από 200 χρόνια άρχισε ο ελληνικός απελευθερωτικός πόλεμος, που συγκίνησε όσο κανένας άλλος την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, στην οποία πρόσφερε μια ιδανική επιφάνεια προβολής, υπό τη μορφή της «αφύπνισης των Ελλήνων». Για τους ίδιους τους Έλληνες, η ιδέα της συνέχειας με τους αρχαίους ήταν εξίσου αφηρημένη όσο και η ιδέα ενός κράτους στη σημερινή επικράτεια της Ελλάδας. Είχαν εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για την ύπαρξη μετά τους Οθωμανούς.

Η αστική τάξη, που είχε αποκτήσει συνείδηση του εαυτού της, δεν πρόβαλλε στους Έλληνες μόνο τη δική της λαχτάρα για ελευθερία, που είχε φιμωθεί από τις νεοαπολυταρχικές κυβερνήσεις. Συντηρητικοί και προοδευτικοί συμμερίζονταν την ακράδαντη πεποίθηση ότι αυτοί οι επαναστάτες αποτελούσαν μια ξεχωριστή περίπτωση, διότι δεν ήταν ούτε δημοκράτες ούτε γιακωβίνοι ταραχοποιοί, αλλά απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων που είχαν ξεσηκωθεί ενάντια στον σουλτάνο.

Χιλιάδες μέλη διεθνών ταξιαρχιών -ιδεαλιστές πρώην αξιωματικοί του Ναπολέοντα, αλλά κυρίως Γερμανοί ρομαντικοί, δημοκρατικοί και εθνικιστές- έσπευσαν να βοηθήσουν τους Έλληνες στον αγώνα τους για ελευθερία. Φτάνοντας στα ιερά χώματα του Ομήρου και του Περικλή, τους περίμενε το πολιτισμικό σοκ: τίποτα δεν ήταν έτσι όπως το περίμεναν οι φιλέλληνες αυτοί. Βρέθηκαν μέσα σε χάος, αναρχία, απόρριψη, πείνα και ωμότητες.

Αυταπάτες και πραγματικότητα

Δεν βρήκαν ούτε τη συνείδηση μιας κοινής υπόθεσης, ούτε έναν λειτουργικό στρατό, αλλά συμμορίες ατάκτων οι οποίες, όπως γράφει ο ιστορικός Ιωάννης Ζελεπός στη «Μικρή ιστορία της Ελλάδας», «δεν υπάγονταν σε καμιά κεντρική διοίκηση, και η μόνη συνοχή που είχαν ήταν η προσωπική, και κατά συνέπεια ευμετάβλητη, αφοσίωση της ομάδας στον εκάστοτε αρχηγό της, η αφοσίωση του οποίου στην υπόθεση της επανάστασης ήταν επίσης ευμετάβλητη σε ορισμένες περιπτώσεις».

Οι Kleften («κλέφτες») αυτοί, που είχαν ρομαντικοποιηθεί τόσο στη Δύση όσο και από τον ελληνικό λαό, έμοιαζαν λιγότερο με μαχητές της ελευθερίας και περισσότερο «με τους πολέμαρχους της Σομαλίας, που με τις ένοπλες συμμορίες τους σε φορτηγάκια πηγαίνουν από το ένα χωριό στο άλλο, για να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους και να τους αποσπάσουν φόρους» σύμφωνα με τη διατύπωση του Βιεννέζου συγγραφέα και πολιτικού επιστήμονα Ρίχαρντ Σούμπερτ, ο οποίος στο βιβλίο του «Το τελευταίο ταξίδι του Λορντ Μπάιρον» παρουσιάζει την πρώτη γερμανόγλωσση μονογραφία για το γεγονός αυτό ακριβώς με τη συμπλήρωση των 200 χρόνων, μια μονογραφία τόσο συναρπαστική όσο κι ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Αναδημοσιεύσεις, Μεταφραστικά, Τι λένε για μας | Με ετικέτα: , , , , | 146 Σχόλια »

Τραγουδώντας την σκλαβιά και την επανάσταση (συνέντευξη του Παντελή Μπουκάλα)

Posted by sarant στο 25 Μαρτίου, 2021

 

Σήμερα, που συμπληρώνονται επίσημα τα 200 χρόνια από την επανάσταση του 1821 αναδημοσιεύω μια πρόσφατη συνέντευξη του φίλου Παντελή Μπουκάλα στον ιστότοπο news247 και στον Γιάννη Φιλέρη (η αρχική δημοσίευση βρίσκεται εδώ) στην οποία ο Μπουκάλας, που μελετάει επί χρόνια το δημοτικο τραγούδι και εκδίδει, ως έργο ζωής, μια πολύτομη (και πολύτιμη) μελέτη, μιλάει για το πώς αποτυπώθηκε το Εικοσιένα στη δημοτική ποίηση και για τη σχέση των αγωνιστών με το δημοτικό τραγούδι.

Η εισαγωγή του Γιάννη Φιλέρη:

Τώρα που έρχεται η επέτειος για τα 200 χρόνια της επανάστασης του 1821, αναμένοντας τα ταρατατζούμ της «Εθνικής Επιτροπής», ο καθένας από μας ανασύρει μνήμες. Όσο πιο πίσω στο παρελθόν πάει το μυαλό, άλλο τόσο περίεργες είναι και οι αναμνήσεις, με φουστανέλες, τον Παπαφλέσσα-Παπαμιχαήλ της μικρής οθόνης, να εμπλέκονται με θεατρικά στο σχολείο, πανηγυρικούς από τους Γυμνασιάρχες-Λυκειάρχες, κλαρίνα, τσάμικα και καλαματιανά

Η ηγεσία μιας άλλης «επανάστασης» στα λόγια, στρατιωτικής δικτατορίας στην πραγματικότητα, είχε ξαμοληθεί στα χωριά, εγκαινιάζοντας ανύπαρκτα έργα με το μυστρί του ο Πατακός, χορεύοντας τσάμικα με τους φαντάρους ο Παπαδόπουλος, ενώ λίγη ώρα πριν μαθητές, προσκοπάκια και λοιποί, αναβίωναν, ας πούμε τη μάχη της Γραβιάς. Αν δει κανείς τα επίκαιρα των 150 ετών, της επετείου που εορτάστηκε καταμεσής της χούντας θα καταλάβει. Και στα αυτιά του θα ηχήσουν τα κλαρίνα και τα απαραίτητα δημοτικά.

Ποια δημοτικά, όμως; Όχι, βέβαια όλα. Αν ήξερε η χούντα την ελευθεροστομία και το πνεύμα των ραγιάδων, των Γραικών που κάποτε ονειρεύτηκαν ότι μπορούσαν να ζήσουν χωρίς αφέντες, μπορεί και να το έριχνε στην κλασική μουσική.

Η δημοτική ποίηση δεν είναι, βέβαια, αυτή που μάθαμε εμείς μεγαλώνοντας στις πόλεις, έστω κι αν κάποια γιαγιά πρόλαβε να μας σιγοτραγουδήσει ένα από τα αγαπημένα της. Στη δική μου, τη λατρεμένη Αρετή που’ χε και ωραία φωνή, της άρεσε η Περβολαριά και τραγουδούσε σχεδόν δακρύζοντας «περβολαριά μου σε ηγάπησα, μες την καρδιά μου σε ζωγράφισα». Σε ηγάπησα, ναι…

Τα τραγούδια που γεννήθηκαν μέσα από την ίδια ζωή των Ρωμιών, περίγραψαν έρωτες, διηγήθηκαν παραμύθια, μίλησαν για τον θάνατο, τη γυναίκα, τον άντρα, βίωσαν την σκλαβιά, αφουγκράστηκαν την επανάσταση.

Ο Παντελής Μπουκάλας, που όπως λέει ο ίδιος «κολύμπησε από νωρίς στον ωκεανό» της δημοτικής ποίησης και θα μας βοηθήσει σήμερα σε μια προσπάθεια κατανόησης μιας παράδοσης, που μας ενώνει με το παρελθόν μας.

Συγγραφέας, ποιητής, δοκιμιογράφος, αρθρογράφος εδώ και χρόνια στην Καθημερινή, ο Παντελής έχει γράψει ήδη τρία βιβλία για τα δημοτικά και ετοιμάζει το τέταρτο σε δυο τόμους, βασισμένο στην διδακτορική του διατριβή. Τώρα στα … γεράματα, βλέπετε, αποφάσισε να γίνει και φιλόλογος παίρνοντας το πτυχίο του από τη φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου της Κύπρου.

Πού να φανταζόμουν, μειράκιον της δημοσιογραφίας το 1986, σε ποιον άνθρωπο πήγαιναν τα χειρόγραφά μου για να διορθώσει τις ελληνικούρες και τις ασυνταξίες μου, ώστε να δημοσιευτούν στις αθλητικές σελίδες της «Πρώτης»; Τον θυμάμαι να καπνίζει αρειμανίως, να γράφει ακόμη περισσότερο και να μιλάει για … ποδόσφαιρο!

Δεν είναι μύθος, αλλά αλήθεια. Οι διορθωτές των εφημερίδων, ήταν πάντα οι πιο μορφωμένοι άνθρωποι που κυκλοφορούσαν στα Γραφεία τους. Ο Παντελής Μπουκάλας έχει και ένα άλλο χαρακτηριστικό: Η γραφή του είναι μοναδική και αξεπέραστη. Όσοι τον διαβάζουν τακτικά, καταλαβαίνουν.

Ένας άριστος μαθητής που οι καθηγητές του στο Γυμνάσιο τον έπεισαν ότι έπρεπε να γίνει γιατρός, έγραψε όμως άσχημα στην … έκθεση (ακόμη το φέρει βαρέως) και έτσι μπήκε στην οδοντιατρική. Την τελείωσε από πείσμα και προς χάριν της μητέρας του, η οποία δεν πρόλαβε να τον δει πτυχιούχο, αλλά προφανώς δεν επρόκειτο ποτέ να εξασκήσει το επάγγελμα, αφού είχε γεννηθεί για να γράφει, να διαβάζει και πάλι να γράφει.

«Μόνο στον στρατό, έβγαζα τα δόντια των φαντάρων και τους έκανε ενέσεις καφεΐνης για να συνέλθουν από τα βραδινά μεθύσια…»

H συνέντευξη:

Η ενασχόληση με τη δημοτική ποίηση πως προέκυψε;

«Από μικρός μου άρεσε να πηγαίνω σε πανηγύρι, είχα ακούσματα, με ενδιέφερε και η γλώσσα τους. Όταν αποφάσισα να τα μελετήσω και να τα καταγράψω συνειδητοποίησα ότι δεν είναι εύκολο. Μπήκα σε ένα τεράστιο πέλαγος και αποφάσισα να κολυμπήσω. Φυσικά έπρεπε να μελετήσω όσους είχαν ασχοληθεί προγενέστερα με τη δημοτική ποίηση, όπως ο Νίκος Πολίτης και ο Γιώργος Ιωάννου αλλά και τους νεότερους σαν τον Αλέξη Πολίτη και τους υπόλοιπους συγγραφείς, μελετητές που ασχολήθηκαν με την δημοτική παράδοση. Με τον καιρό, είτε έβρισκα, είτε μου’ ρχονταν και τοπικές συλλογές, από διάφορα μέρη της Ελλάδας, ανακαλύπτοντας σχεδόν χαμένους θησαυρούς, που δεν συμπεριλαμβάνονταν στην επίσημη βιβλιογραφία με τα καταγεγραμμένα τραγούδια. Μάθαινα κιόλας πράγματα που μου διέφευγαν…

Όπως;

«Ότι η τουρκοκρατία σε άλλες περιοχές της Ελλάδας δεν κράτησε 400 αλλά 500 χρόνια, σε άλλες δεν πήγε καν, ωστόσο το μίσος για τους Φράγκους μπορεί να ήταν και μεγαλύτερο, ενδεχομένως και λόγω του σχίσματος μεταξύ ορθόδοξων και καθολικών. Παρουσιάζοντας και το τραγούδι όπου πέφτουν κατάρες στον Άγιο Γεώργιο, γιατί δεν αντέχεται άλλο η σκλαβιά, με έβαλε στο μάτι ο «Στόχος» κι έγινα … εθνομηδενιστής, λες κι έγραψα εγώ τους στίχους»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Αναδημοσιεύσεις, Δημοτικά τραγούδια, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , | 149 Σχόλια »

Να πεθάνει ο Κουφοντίνας;

Posted by sarant στο 22 Φεβρουαρίου, 2021

Εδώ και εβδομάδες, ο Δημήτρης Κουφοντίνας, ο εκτελεστής της 17 Νοέμβρη, βρίσκεται σε απεργία πείνας, διεκδικώντας να ακυρωθεί η μεταγωγή του στις φυλακές Δομοκού και να μεταφερθεί στο υπόγειο, ειδικά διαμορφωμένο, κελί του Κορυδαλλού όπου πέρασε τα 16 πρώτα χρόνια της κράτησής του.

Ο Κουφοντίνας από το 2018 εξέτιε την ποινή του στις αγροτικές φυλακές Κασσαβέτειας. Στα τέλη του 2020, ο υπουργός Μιχ. Χρυσοχοΐδης εισήγαγε διάταξη βάσει της οποίας απαγορεύεται η μεταγωγή σε αγροτικές φυλακές όσων έχουν καταδικαστεί για τρομοκρατία. Η διάταξη ήταν φωτογραφική, μια και αφορούσε μονάχα τον Κουφοντίνα. Ετσι, ο Κουφοντίνας έπρεπε να μεταφερθεί στον Κορυδαλλό, αντ’ αυτού όμως μεταφέρθηκε στον Δομοκό.

Ειχε προηγηθεί η απόρριψη των αιτημάτων του κρατουμένου για χορήγηση άδειας, παρόλο που η διαγωγή του στις προηγούμενες άδειες που του είχαν χορηγηθεί ήταν απολύτως νομότυπη. Αυτό εξηγει και την απόφασή του να κηρύξει απεργία πείνας από τις 8 Ιανουαρίου. Σήμερα, περισσότερες από 40 μέρες μετά, βρίσκεται στη ΜΕΘ του νοσοκομείου της Λαμίας και κάθε ώρα που περνάει ο κίνδυνος για τη ζωή του γίνεται ολοένα και μεγαλύτερος -ίσως μη αναστρέψιμος.

Ο Κουφοντίνας έχει κριθεί αμετάκλητα ένοχος για 11 δολοφονίες. Αυτό δεν είναι θέμα της συζήτησης. Έχει καταδικαστεί και εκτίει την ποινή του. Το μόνο θέμα συζήτησης είναι οι συνθήκες υπό τις οποίες εκτίει την ποινή του. Και βεβαια, ως κρατούμενος έχει δικαιώματα -και η προστασία των δικαιωμάτων του αφορά όλους μας, παρόλο που με κανέναν τρόπο δεν συμφωνούμε με τις απόψεις του Κουφοντίνα ούτε βέβαια επιδοκιμάζουμε τα εγκλήματά του.

Ακόμα, είναι ένας άνθρωπος που οδηγείται στον θάνατο απέναντι σε μια εκδικητική κρατική μηχανή.

Για τους λόγους αυτούς, υπέγραψα ένα κείμενο που υπογράφουν περίπου 500 άνθρωποι του πολιτισμού (δεν είναι σε αλφαβητική σειρά τα ονόματα). Γι’ αυτό και γράφω το σημερινό άρθρο, όπως είχα γράψει ανάλογο άρθρο για την απεργία πείνας του Βασίλη Δημάκη, όταν ήταν άλλη η κυβέρνηση.

Θα πείτε: γιατί να μας νοιάζουν τα δικαιώματα ενός εγκληματία; Μα, τοτε δεν θα έπρεπε να ενδιαφερόμαστε καθόλου για τους κρατούμενους. Και οπωσδήποτε, η προάσπιση των δικαιωμάτων στις οριακές καταστάσεις φαίνεται.

Με ρώτησε κάποιος στο Τουίτερ αν θα υπέγραφα «για τον Κορκονέα και τον Ρουπακιά». Αλλά ο Κορκονέας, αν δεν κάνω λάθος, έχει ήδη αποφυλακιστεί, ενώ ο Ρουπακιάς είμαι βέβαιος ότι θα έχει εξαιρετικά επιεική μεταχείριση στις φυλακές και δεν θα χρειαστεί όχι απεργία πείνας να κάνει αλλά ούτε τηλεφώνημα στους προστάτες του. Αν όμως πέφτω έξω και αν ο Ρουπακιάς φτάσει να αντιμετωπίζει ίδια εκδικητική μανία, τότε δεν αποκλείεται να εκφράσω συμπαράσταση.

Κάποιοι άλλοι αναρωτήθηκαν «τι γνώμη θα είχε η οικογένεια Αξαρλιάν» για την ενδεχομενη ικανοποίηση του αιτήματος του Κουφοντίνα. Αφενός, απ’ όσο ξέρω, οι οικογένειες των θυμάτων δεν έχουν λόγο στην σωφρονιστική μεταχείριση των δραστών. Δεν είδα να ζητείται η γνώμη της οικογένειας Φύσσα για το πού θα εκτίσει την ποινή του ο Ρουπακιάς και οι άλλοι της συμμορίας. Αλλά αφετέρου παρατηρώ ότι αυτή η διάκριση του Θάνου Αξαρλιάν από τα άλλα θύματα της 17Ν είναι σαν να υπονοεί ότι αυτός ηταν αθώο θύμα. Οι άλλοι δεν ήταν;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Δικαιώματα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , | 798 Σχόλια »

Η μεταγραφή των ξένων κύριων ονομάτων και η φενάκη της αντιστρεψιμότητας (άρθρο του Νίκου Λίγγρη)

Posted by sarant στο 11 Φεβρουαρίου, 2021

Σήμερα θα βάλω ένα εκτενές αλλά πολύ καλογραμμένο άρθρο του Νίκου Λίγγρη, που κακώς δεν το είχα (ανα)δημοσιεύσει στο ιστολόγιο εδώ και τόσα χρόνια -αφού έχει γραφτεί το μακρινό 2008, φυσικά στο φόρουμ της Λεξιλογίας. Τον τελευταίο καιρό συζητήσαμε μερικές φορές για το ζήτημα αυτό, και θα το ξανασυζητήσουμε άλλωστε, οπότε σκέφτηκα ότι θα σας ενδιαφέρει.

Το ζήτημα είναι πώς να μεταγράφουμε τα ξένα κύρια ονόματα. Όσο πιο απλά γίνεται (όπως ήδη κάνουμε με τις απλές λέξεις;) ή με τον παραδοσιακό τρόπο, που υποτίθεται ότι εξασφαλίζει την αντιστρεψιμότητα; Στο ζήτημα αυτό, οι ειδικοί δεν ομοφωνούν. Ενώ όλοι οι λεξικογράφοι και οι μελετητές γράφουν απλά τα ξένα δάνεια, δηλαδή βόλεϊ, πάρτι, τρένο κτλ. στα τοπωνύμια και στα κύρια ονόματα υπάρχουν διχογνωμίες. Κάποιοι επιμένουν στον παραδοσιακό τρόπο (Χόλλυγουντ). Κάποιοι, όπως ο Πάπυρος, απλοποιούν τα διπλά σύμφωνα αλλά κρατάνε τα η, ω, υ: Χόλυγουντ. Κάποιοι τα γράγουν όλα απλά, Χόλιγουντ. Οπότε, Σέξπιρ ή Σαίξπηρ; Χόλλυγουντ, Χόλυγουντ ή Χόλιγουντ; Αυτό θα συζητήσουμε εδώ.

Τι δεν θα συζητήσουμε σήμερα; α) Δεν θα συζητήσουμε για το πώς (πρέπει να) μεταγράφονται τα κύρια ονόματα αν έχουμε περισσότερες από μία απόψεις για την προφορά τους -δηλαδή δεν θα συζητήσουμε αν πρέπει να γράφουμε Κιούμπρικ ή Κούμπρικ, Γιοχάνεσμπουργκ ή Τζοχάνεσμπεργκ, Βαλέσα ή Βαουένσα. β) Δεν θα συζητήσουμε για τα εξελληνισμένα τοπωνύμια (πχ Βρυξέλλες, δεν θα τις γράψουμε Βριξέλες).

Ο Λίγγρης στο άρθρο του σχολιάζει, παράγραφο προς παράγραφο, ένα παλαιό άρθρο του Μπαμπινιώτη. Νομίζω ότι η συζήτηση διατηρεί και σήμερα την επικαιρότητά της παρόλο που θα διαβάσουμε ένα άρθρο του 2008 που σχολιάζει ένα άλλο άρθρο του 1997. Αυτό που ίσως έχει αλλάξει σήμερα να είναι μια ευρύτερη αποδοχή των απλογραφημένων ονομάτων πχ Χόλιγουντ, Σέξπιρ.

Η δική μου προτίμηση, πλέον, είναι στην απλογράφηση. Η αντιστρεψιμότητα εξασφαλίζεται με το να γράφεις, την πρώτη φορά, το όνομα στα ξένα, δηλ. Ροσίνι (Rossini). Θα δεχόμουν το υ, αλλά μονο όταν αποδίδει το γαλλικό u, γερμανικό ü. Δηλαδή Ντύσελντορφ, Ζυλ (Jules) αλλά όχι Σαρκοζύ.

Το άρθρο των Λίγγρη/Μπαμπινιώτη (από εδώ, χωρίς το προοίμιο).

Ξέρω, το έχουμε ξεσκίσει το θέμα και άκρη δεν έχουμε βρει. Είπα να το ξαναπιάσω από μια διαφορετική σκοπιά, αφού πληροφορήθηκα ότι πέθανε τη Δευτέρα ο γιος του Ζεράρ Ντεπαρντιέ, ο Γκιγιόμ, και μέσα στην τραγικότητα της είδησης εγώ έκανα σκέψεις για το άγχος του μεταφραστή μπροστά στο Guillaume: Γκιγιόμ σαν τον Ντεπαρντιέ, Γκιγιώμ σαν τον Απολλιναίρ (το Γκιγιώμ πάει με το Απολλιναίρ και όχι με το Απολινέρ) ή Γουλιέλμος σαν τον της Ωβέρνης;

Είπα λοιπόν, μετά από την είδηση για τα σχολικά βιβλία, να δω τι διδάσκουν στους μαθητές. Άνοιξα στην τύχη ένα τεύχος της Ιστορίας του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Γ’ Γενικού Λυκείου (εδώ, σελ. 97-138) και βρίσκω:
Κέλογκ (όχι των κορνφλέικς, τον άλλο που συνυπέγραψε με τον Γάλλο Μπριάν το σύμφωνο που στην ελληνική Βικιπαιδεία αναφέρεται ως «Σύμφωνο *Μπράϊαντ-Κέλογκ» — σαν δεν ντρέπονται λιγάκι). Και Μουσολίνι και Πικάσο και Βρετανία. Εντάξει, σκέφτομαι, δεν παίζουν τα διπλά σύμφωνα. Για φωνήεντα πέφτω στον Τσάμπερλαιν, τον Πεταίν και τον Κέυνς. Μάλιστα, σκέφτομαι, κρατάνε τα φωνήεντα. Ύστερα είδα Ντε Γκολ και Τσόρτσιλ και Μπάστερ Κίτον, αντί για Ντε Γκωλ, Τσώρτσιλ και Κήτον, οπότε σκέφτηκα ότι ακολουθούν τις προτάσεις της γραμματικής του Τριανταφυλλίδη (όχι ω και η — θα τις ξαναδούμε παρακάτω). Στο επόμενο PDF είδα Μποντλέρ και Βερλέν και μπερδεύτηκα.

Απορία: οι συγγραφείς των σχολικών βιβλίων παίρνουν κάποιες οδηγίες ως προς τη μεταγραφή των ξένων κύριων ονομάτων; Κυκλοφορούν αυτές οι οδηγίες για να τις μάθουμε κι εμείς;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γλωσσικά δάνεια, Γλώσσες, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 183 Σχόλια »

Λευκός, γοργός ή αργός ο πιστός σκύλος του Οδυσσέα; (άρθρο του Παντελή Μπουκάλα)

Posted by sarant στο 29 Οκτωβρίου, 2020

Πριν από καμιά εικοσαριά μέρες, ο φίλος μας ο Π.Κ. μού έστειλε το λινκ σε μια τότε πρόσφατη επιφυλλίδα του φίλου Παντελή Μπουκάλα στην Καθημερινή, προτείνοντας να την (ανα)δημοσιεύσω στο ιστολόγιο αφού είχε γλωσσικό ενδιαφέρον -και ήταν βέβαια πολύ καλογραμμένη.

Περίμενα να περάσουν μερικές μέρες, ύστερα ήρθε η επικαιρότητα με τις απαιτήσεις της, οπότε τελικά αναδημοσιεύω σήμερα το άρθρο του Παντελή (εδώ η αρχική δημοσίευση). Πρέπει να ομολογήσω πως με βολεύει, διότι είχα πολλά τρεχάματα αυτές τις μέρες, αλλά έτσι κι αλλιώς βρίσκω πολύ αξιόλογο το κείμενο.

Σε διπλές αγκύλες βρίσκονται δυο δικά μου σχόλια, ενώ πρόσθεσα και την εικόνα των τεσσάρων ιππέων της Αποκάλυψης.

Λευκός, γοργός ή αργός ο σκύλος του Οδυσσέα;

Για λογοτεχνικούς λόγους παρά για θρησκευτικούς, και οι δύο νομπελίστες μας αναμετρήθηκαν με την «Αποκάλυψη». Προσυπέγραψαν έτσι έμπρακτο το παλιό αίτημα μεταφοράς των Γραφών στη νεοελληνική. Αν στόχος είναι η κατανόηση του βιβλικού λόγου, και όχι η μαγεμένη παρακολούθηση του ήχου μισογνωστών-μισοάγνωστων λέξεων, τότε η μετάφρασή του είναι αναγκαία και υποχρεωτική. Ούτε ανευλαβής ούτε «αντικανονική». 

Ο Γιώργος Σεφέρης χαρακτήρισε «μεταγραφή» τη δοκιμή του (οριστική έκδοση Ικαρος, 1975), ο δε Οδυσσέας Ελύτης «μορφή στα νέα ελληνικά» (Υψιλον, 1985). Και οι δύο αποφεύγουν τον όρο «μετάφραση», όπως και αλλού, επιλογή που αξίζει σχολιασμό· δεν είναι όμως του παρόντος. Στο κρίσιμο εδάφιο της «Αποκάλυψης» που μας απασχόλησε την περασμένη Κυριακή, ο Σεφέρης μεταφράζει ως «χλωμό» τον «χλωρό» τέταρτο ίππο: «Και είδα, και ιδού άλογο χλωμό, κι ο καβαλάρης τ’ όνομά του Θάνατος». Ο Ελύτης ενισχύει (ή μάλλον αποσαφηνίζει) το «χλωμός» με ένα επιπλέον επίθετο: «Και είδα και να: ένα κιτρινιάρικο, χλωμό άλογο· κι ο που το καβαλούσε, ο Θάνατος με τ’ όνομα». Ακόμα και λίγες λέξεις αρκούν για να υποδείξουν τον ιδιασμό κάθε ποιητή. Ούτε το «χλωρός» (με την τωρινή σημασία) ούτε το «χλωμός» είναι εναργές επί ίππων, εξ ου και η επιλογή «πρασινοκίτρινο» των μεταφραστών της Βιβλικής Εταιρίας. Απολύτως οικείες οι δύο σχεδόν ομόηχες λέξεις, σχηματίζουν όμως θολή εικόνα. Σημειωτέον, σε σύγχρονες εικαστικές αποδόσεις της ιππικής τετράδας, το άλογο του Θανάτου είναι πράσινο. [[Αξίζει να δείτε και το προηγούμενο άρθρο του Παντελή Μπουκάλα. Όσο για τον χλωρό ίππο της Αποκάλυψης, και η δική μου άποψη είναι πως ήταν πράσινος -δείτε εδώ στο τέλος]]

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αναδημοσιεύσεις, Λεξικογραφικά, Ομηρικά | Με ετικέτα: , , , , | 128 Σχόλια »

Το γιορτόπιασμα και η μισοριξιά

Posted by sarant στο 9 Οκτωβρίου, 2020

Καλή φίλη του ιστολογίου μού έστειλε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στη Lifo πριν απο μερικές μέρες, επισημαίνοντας ότι θα είχε ενδιαφέρον να το αναδημοσιεύσω στο ιστολόγιο. Άλλο που δεν ήθελα, αφενός επειδή έτσι γλιτώνω τον κόπο να γράψω κάτι εκ του μηδενός και αφετέρου διότι έχω ήδη ασχοληθεί με μια από τις λέξεις του άρθρου, όχι όμως στο ιστολόγιο αλλά στο βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται.

Το άρθρο το έχει γράψει ο φιλόλογος και λεξικογράφος Βασίλης Μαλισιόβας και δημοσιεύτηκε στη Lifo πριν από μερικές μέρες με τον τίτλο Ηπειρώτικοι μειωτικοί χαρακτηρισμοί και η κυριολεκτική έννοια της μισοριξιάς. Το παραθέτω αυτούσιο, αλλά κάπου στη μέση βάζω και τα δικά μου σχετικά με τη λέξη «γιορτόπιασμα». Αλλάζω και τον τίτλο, μια και τώρα αναδεικνύεται και μια δεύτερη λέξη. Και βέβαια, θα ξέρετε τι σημαίνει «μισοριξιά», έστω μεταφορικά. Αλλά ξέρετε τι σημαίνει «γιορτόπιασμα»;

Ο λόγος στον Βασ. Μαλισιόβα:

ΕΧΟΝΤΑΣ ΑΦΙΕΡΩΣΕΙ μεγάλο μέρος της ζωής μου ‒θα έλεγα, ολόκληρη‒ στην καταγραφή των ιδιωμάτων της Ηπείρου, της ιδιαίτερης πατρίδας μου, αποτελεί για μένα ιδιαιτέρως γοητευτική πρόκληση το να ανακαλύπτω τόσο ξεχασμένες λέξεις όσο και σημασίες που εξέλιπαν, οπότε σήμερα χρησιμοποιούνται μόνο μεταφορικά. Στο σώμα του «Ηπειρώτικου Λεξικού» που έχω συντάξει (θα εκδοθεί σύντομα) εμφανίζεται ένας μεγάλος αριθμός λημμάτων με μειωτική σημασία – μεταξύ πολλών άλλων, οι σύνθετες λέξεις που έχουν ως δεύτερο συνθετικό τη λέξη «σουσούμι» (εμφάνιση): αλλοσούσουμος, παρασούσουμος, κακοσούσουμος. Ειδικότερα, υπάρχει μια αξιοσημείωτη ομάδα λέξεων που χαρακτηρίζουν μειωτικά κάποιον με βάση τα σχετικά με τη γέννησή του. Για παράδειγμα, οι λέξεις «κυττάρι» και «απόρριμμα». Η μεν πρώτη σημαίνει τον πλακούντα των θηλαστικών: «Το ‘καμι του κυττάρι η γίδα… Είνι γιρά κι τα κατσίκια κι η γίδα». Στα νεογέννητα μωρά λέγεται «ύστερο» ή «ντύμα». Όταν χρησιμοποιείται η λέξη «κυττάρι»για άνθρωπο, η μειωτική σημασία είναι έντονη, εφόσον η λέξη κανονικά αναφέρεται στα ζώα.

Σχεδόν το ίδιο σκληρή είναι και η δεύτερη εκ των προαναφερθεισών λέξεων. «Απόρριμμα» είναι το νεκρό έμβρυο, το εξάμβλωμα. Η λέξη χρησιμοποιείται κυρίως για το ζώο που γεννιέται νεκρό. Μεταφορικά, όμως, λέγεται και για καχεκτικό άνθρωπο, ιδίως παιδί: «Τι απόρρ’μμ αείν’ αυτό του πιδί τ’ς Μαρία…».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Αναδημοσιεύσεις | Με ετικέτα: , , , , , | 174 Σχόλια »

Ένα καλοδεχούμενο αντίβαρο (συνέντευξη του καθηγητή Αλ. Ηρακλείδη στο Τhe Ρress Ρroject)

Posted by sarant στο 17 Αυγούστου, 2020

Το ιστολόγιο αναδημοσιεύει σήμερα μια συνέντευξη που έδωσε πρόσφατα ο καθηγητής Αλέξης Ηρακλείδης στον Κωνσταντίνο Πουλή και τον Μηνά Κωνσταντίνου για τον ιστότοπο The Press Project.

Αναδημοσιεύω τη συνέντευξη, παρά το ότι είναι εκτενέστατη, για δύο λόγους.

Αφενός, επειδή οι απόψεις του κ. Ηρακλείδη, με τον οποίο και με τις οποίες σε πολλά δεν συμφωνώ, είναι, όπως λέει και ο τίτλος, ένα καλοδεχούμενο αντίβαρο στην κυρίαρχη θέση που προβάλλεται αυτή τη στιγμή στα ελληνοτουρκικά. (Η πετυχημένη αυτή έκφραση είναι εύρημα του Κ. Πουλή, όχι δικό μου).

Το αντίβαρο είναι καλοδεχούμενο γιατι μας επιτρέπει να δούμε ότι η κυρίαρχη αφήγηση δεν είναι η μοναδική, και επιπλέον μετριάζει τις υπερβολικές προσδοκίες που ίσως έχουν πολλοί συμπατριώτες μας, χωρίς αυτό να σημαίνει πως πρέπει να δεχτούμε αναγκαστικά τη λογική του κ. Ηρακλείδη.

Ο δεύτερος λόγος που αναδημοσιεύω τη συνέντευξη είναι ότι θέλω να εξάρω τη δουλειά που κάνει ο ιστότοπος The Press Project, ένα μεσο ανεξάρτητης δημοσιογραφίας που νομίζω ότι αξίζει να το ενισχύσουν όσοι μπορούν και όσοι θέλουν να υπάρχουν τέτοια ανεξάρτητα μέσα.

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε αρχικά εδώ, όπου μπορείτε επίσης να βρείτε το ηχητικό της αρχείο, αν είστε ακουστικοί τύποι.

Εγω την αναδημοσιεύω, μαζί με την (επίσης εκτενή) εισαγωγή του Κων. Πουλή. Αν και μακρινάρι, θαρρώ πως αξίζει τον κόπο.

Εισαγωγη

Η συνέντευξη του καθηγητή Αλέξη Ηρακλείδη στο TPP είναι ένα καλοδεχούμενο αντίβαρο στον επιθετικό τόνο των δημοσιευμάτων της περιόδου που διανύουμε στα ελληνοτουρκικά. Υπάρχει σε όλα τα «εθνικά θέματα» ένας τόνος ηρωικού παράπονου στις περιγραφές μας. Παράπονου, γιατί η Ελλάδα είναι πάντοτε αμυνόμενη και δίκαιη. Ηρωικού παραπόνου, ωστόσο, διότι, αν χρειαστεί, η πατρίδα μας δεν διστάζει να δείξει τα δόντια της, να πολεμήσει τον Τούρκο και να υπερασπιστεί τα πάτρια εδάφη. Ο καθηγητής Ηρακλείδης παρουσιάζει τα σημεία στα οποία η Ελλάδα είτε έχει άδικο, όπως στα επιχειρήματα για τον εθνικό εναέριο χώρο, είτε δεν έχει τόσα μίλια δίκιο όσο νομίζει, όπως στο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας.

Καθώς τα ζητήματα αυτά μπορεί να τα αναζητήσει κανείς με λεπτομερή τεκμηρίωση στο βιβλίο για το οποίο συζητήσαμε είτε να ακούσει την εξαιρετική συνέντευξη που μας παραχώρησε ο Αλ. Ηρακλείδης, θα ήθελα να προσθέσω μόνο μία σκέψη για το ποιος επιθυμεί την επίλυση των ζητημάτων αυτών και ποιος όχι.

Μπορεί εγώ να ήθελα να επιλυθούν, αλλά νομίζω ότι υπάρχουν τρεις σημαντικοί λόγοι για τους οποίους αυτό δεν είναι απαραίτητο ότι το συμμερίζονται στρατηγοί και πολιτικοί.

Το πρώτο ζήτημα, που αναλύεται εκτενώς στο βιβλίο, είναι ότι καμία λύση δεν θα ικανοποιούσε τις προσδοκίες που έχει δημιουργήσει η κυρίαρχη αφήγηση για τα εθνικά δίκαια. Η σχολή Παπανδρέου, Μολυβιάτη, Οικονομίδη, εξηγεί ο Ηρακλείδης, προτιμά να μην υπάρξει λύση, καθώς καμία λύση δεν θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που έχουν δημιουργηθεί όλα αυτά τα χρόνια. Είναι αδύνατο να υπάρξει λύση που να μην περιέχει σημαντικές υποχωρήσεις στα πεδία που προαναφέραμε. Η Ντόρα Μπακογιάννη είναι από τους πολιτικούς που έχουν αναφερθεί σε αυτό το ενδεχόμενο, λέγοντας ότι σε μια ενδεχόμενη προσφυγή στη Χάγη, η Ελλάδα προφανώς δεν θα κέρδιζε  όλα όσα διεκδικεί. Γιατί όμως δεν θα κέρδιζε; Δεν θα ήταν χρήσιμο να εξηγήσουμε στους έλληνες πολίτες που είναι αυτή τη στιγμή στα κάγκελα εναντίον των επιτιθέμενων Τούρκων, για ποιον λόγο η Ελλάδα δεν θα έβρισκε το δίκιο της;

Το δεύτερο στοιχείο είναι τα χειροπιαστά ιδεολογικά οφέλη που αποκομίζει κάθε κυβέρνηση που ενθαρρύνει αποτελεσματικά τον εθνικισμό: είναι πιο εύκολο να κυβερνάς έναν λαό που εχθρεύεται τον γείτονα αντί για τον αφέντη του. Αυτό ισχύει και για τις δύο πλευρές, προφανώς, και για μας και για τους Τούρκους.

Το τρίτο στοιχείο συνιστά απότομη προσγείωση από αναλυτική άποψη, αλλά εκτιμώ ότι δεν υπάρχει λόγος να αποσιωπηθεί. Αν συγκεντρώσουμε μια λίστα με πρόσωπα που έχουν περάσει από το υπουργείο εθνικής αμύνης,  θα δούμε να λάμπουν προσωπικότητες όπως ο Άκης Τσοχατζόπουλος και ο Γιάννος Παπαντωνίου. Άνθρωποι κάποτε ισχυροί, που οι νεότεροι θα τους γνωρίζουν κυρίως για τις δικαστικές τους περιπέτειες, παρά για τις υπηρεσίες τους στην πατρίδα. Το κόμμα του Γιώργου Καρατζαφέρη, ο ΛΑΟΣ, είχε κάνει 25 επίκαιρες ερωτήσεις για τα εξοπλιστικά και στη συνέχεια ο Καρατζαφέρης ξέχασε να δηλώσει 8 εκατομμύρια δολάρια στο πόθεν έσχες του. Ο Νίκος Χριστοδουλάκης είχε πει στη Βουλή ότι οι εξοπλιστικές δαπάνες καταλαμβάνουν το 25% του ελληνικού δημόσιου χρέους. Είναι μικροπολιτική και έλλειψη γεωστρατηγικής σκέψης, να εντοπίσει κανείς το ορατό συμφέρον του εξοπλιστικού κλάδου και των πολιτικών εκπροσώπων του στη διατήρηση της έντασης στο Αιγαίο;

Αλλάζοντας κλίμακα, η εμπλοκή του Ντικ Τσένυ με τη Hullibarton είναι μια πολύ διδακτική ιστορία για το πώς ο μιλιταρισμός είναι πεδίο μάχης για πολλούς και πεδίο πλουτισμού για άλλους.

Όλα αυτά δεν αποτελούν βεβαίως συμβολή στη συζήτηση για τα ελληνοτουρκικά, αυτό το κάνει πολύ μεστά και αιχμηρά ο καθηγητής Αλέξης Ηρακλείδης στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, στον Μηνά Κωνσταντίνου κι εμένα. Κι αν δεν είναι όμως συμβολή στη συζήτηση για το θέμα των ημερών, ίσως δεν είναι εντελώς άχρηστη ως παράλληλη υπενθύμιση.

Κωνσταντίνος Πουλής

Στην απομαγνητοφώνηση έχουν γίνει μικρές προσαρμογές όπου ο προφορικός λόγος δημιουργούσε επαναλήψεις ή χάσματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Διεθνή, Τουρκία | Με ετικέτα: , , , , , , | 168 Σχόλια »