Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Απορίες’ Category

Ερωτοχτυπημένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2015

Αφού σήμερα είναι η γιορτή των ζαχαρ… των ερωτευμένων, φαντάζομαι ότι δεν θα προκαλεί απορία ο τίτλος του άρθρου. Πράγματι, το μόνο δίλημμα που είχα ήταν αν θα τα πω «ερωτευμένα» ή «ερωτοχτυπημένα» τα σημερινά μεζεδάκια -κι επειδή νόμιζα ότι έχω χρησιμοποιήσει παλιότερα τον πρώτο τίτλο, διάλεξα τον δεύτερο, αν και τελικά αποδεικνύεται ότι δεν τον είχα ξαναβάλει.

Στο μεταξύ έγιναν και οι προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης, και η τριήμερη συζήτηση έδωσε μερικά μεζεδάκια -όχι πολλά όμως, επειδή το ένα από τα δύο χαρτάκια που είχα και σημείωνα το έχασα -κι έτσι απόμεινε μόνο το άλλο. Εσείς πάντως δεν χάσατε πολλά, θέλω να πω δεν θυμάμαι να είχα σημειώσει κανένα τρανταχτό μαργαριτάρι.

* Για να μην λέτε πως δεν τα λέω, ο Αλέξης Τσίπρας στην πρώτη ομιλία του την Κυριακή είπε «τον τρέχων προϋπολογισμό». Άκουσα επίσης τον Σπύρο Λυκούδη να λέει το (καθιερωμένο πια, θα έλεγε κανείς…) «να ενσκύψουν στα προβλήματα» (δεν ξέρω αν πρέπει να το γράψω έτσι. Το υπαρκτό «ενσκήπτω» γράφεται με ήτα, αλλά το ανύπαρκτο ενσκύπτω μάλλον με ύψιλον, αφού το σκύβω έχει στο μυαλό του όποιος το λέει.

* Ο δε πρώην (μ’ αρέσει να το ακούω) πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς ξεκίνησε την ομιλία του ως εξής: Ξεπερνώ Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι τα φληναφήματα που μόλις ακούσαμε του Υπουργού Επικρατείας...

Δεν είναι σοβαρό λάθος αλλά δεν είναι και σωστό το «ξεπερνώ» στην πρόταση αυτή. Ολοφάνερα, «προσπερνώ» είναι το δόκιμο.

* Αλήθεια, ποιος είναι ο Υπουργός Επικρατείας; Τον Νίκο Παππά εννοεί εδώ ο πρώην (μ’ αρέσει είπαμε να τ’ ακούω) πρωθυπουργός, αλλά στον ιστότοπο του υπουργού αναφέρεται ακόμη το όνομα του πρώην υπουργού, του Δ. Σταμάτη! Εντάξει, δεν είναι το πρώτο μέλημα της κυβέρνησης, έχει άλλα ψάρια να τηγανίσει (με νύχια γαμψά μάλιστα), αλλά κάποια στιγμή ας το αλλάξουν.

* Δεν συνηθίζω να επισημαίνω μαργαριτάρια από τη zougla.gr, αλλά αυτό μού το έστειλαν κι έχει μια σύνταξη με γενική που δεν την έχω ξανασυναντήσει τόσα χρόνια που καταγράφω τις εξάρσεις της γενικομανίας. Σε άρθρο για το ουκρανικό, διαβάζουμε ότι «Σε μια ύστατη προσπάθεια να επιλυθεί ειρηνικά του ζητήματος της ανατολικής Ουκρανίας», ο Πρόεδρος Πούτιν δήλωσε αυτό που δήλωσε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , | 172 Σχόλια »

Το κασέρι είναι κοσέρ;

Posted by sarant στο 2 Σεπτεμβρίου, 2014

Έχω έναν φίλο, νεοσυνταξιούχο, που τον μισό καιρό τον περνάει σ΄έναν σπιτάκι που’χει φτιάξει κοντά σε μιαν ακρογιαλιά (να μη μαρτυρήσω πού) και καλλιεργεί τον κήπο του, και τα βράδια συναντιέται με άλλους της περιοχής και συζητάνε τα πάντα (και μερικά ακόμα) πίνοντας. Παρόλο που βρίσκεται στον Παράδεισο, ο φίλος μου ρίχνει και μερικές ματιές στη γη μας και πότε-πότε μου στέλνει κανένα μέιλ με ερωτήματα που του έχουν δημιουργηθεί από τις συμποσιακές αυτές συζητήσεις.

Τις προάλλες λοιπόν ο φίλος που λέγαμε μου έστειλε ηλεμήνυμα με διάφορες απορίες του, από τις οποίες ξεχωρίζω την εξής, που μου δίνει πάσα για το σημερινό σημείωμα: Η λέξη κασέρι είναι Τουρκική. Είναι εδώ μερικοί που την έχουν βαφτίσει Ελληνική, ότι προέρχεται απο την Καισάρεια της Μικρασίας λόγω του ότι εκεί έβγαινε αυτό το είδος του τυριού. Εγώ το βρίσκω λάθος αυτό, αλλά δεν έχω επιχειρήματα.

Είχε κι άλλες απορίες ο φίλος από τις συζητήσεις του, ας πούμε αν το όνομα Ιμπραήμ προέρχεται από τον Πρίαμο όπως επιμένουν οι συμπότες του, αλλά αυτές τις απάντησα στο φτερό, ενώ το κασέρι έχει αρκετό… ψωμί κι έτσι μπορεί να βγει ένα σημειωματάκι. (Ο Ιμπραήμ είναι η τουρκική μορφή του αραβικού ονόματος που αντιστοιχεί στο Αβραάμ, από μια ρίζα που σημαίνει «πολλοί», ίσως λοιπόν «πατέρας πλήθους»).

Το κασέρι λοιπόν θα μας απασχολήσει σήμερα. Για τους περισσότερους, το κασέρι είναι ένα είδος ημίσκληρο κίτρινο τυρί, αν και, σύμφωνα με τα τοπικιστικά στερεότυπα και πειράγματα, στη Θεσσαλονίκη με τον όρο «κασέρι» εννοείται κάθε κίτρινο τυρί.

Όπως λέει και ο φίλος μου, και συμφωνούν τα λεξικά, το κασέρι το πήραμε (τη λέξη εννοώ) από τα τουρκικά: kaşer. Ωστόσο η τουρκική λέξη δεν έχει καμιά σχέση με την πόλη Καισάρεια, για τους λόγους που θα αναπτύξω πιο κάτω. Άλλωστε, αν ήταν από την Καισάρεια δεν θα λεγόταν κασέρ, αλλά καϊσερλί ή κάτι τέτοιο, όπως έτσι λέγεται, αν δεν κάνω λάθος, το κεμπάπ με παστουρμά ή κάτι παρόμοιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 212 Σχόλια »

Συστολή του παντός και μια βελόνα στ’ άχυρα

Posted by sarant στο 27 Ιουλίου, 2014

Γράφοντας το 1935 στην εφημερίδα Ανεξάρτητος για το πώς αντίκρισε το Παρίσι, όπου είχε πάει με υποτροφία, το 1919 (τώρα στα «Φιλολογικά απομνημονεύματα», σελ. 212), ο Βάρναλης περιγράφει πόσο τον εντυπωσίασε, αυτόν που είχε έρθει από την συντηρητική Ελλάδα, το πλήθος γυναικών στους δρόμους της μεγαλούπολης. Ένα απόσπασμα το έχω παραθέσει κι άλλη φορά, αξίζει να παρουσιάσω όλην την ενότητα τώρα:

Παρίσι! Γυναικοκρατία!

Από πού βγήκανε και ξεχυθήκαν αυτά τα πλήθη των γυναικών στο Παρίσι; Από πού βγήκανε και ξεχύθηκαν αυτά τα πλήθη των γυναικών; Αναλογία δέκα άντρες, είκοσι γυναίκες. Γυναίκες όλων των φυλών του Ισραήλ, όλων των ηλικιών, των επαγγελμάτων και… των στάσεων. Γυναίκες στους δρόμους, στα πάρκα, στα καφενεία, στα ρεστοράν, στα θέατρα, στους κινηματογράφους, στα μετρό, στα οτομπύς, στα τραμ. Φραντσέζες, Εγγλέζες, Σκανδιναβές, Σλάβες, Ρωμιές, Γιαπωνέζες και Αραπίνες -η περίφημη Αϊσέ της Ροτόντας του Μονπαρνάς.

Γυναίκες φοιτήτριες, υπάλληλες, μιντινέτες, γκαρσόνες, μανάβισσες, εφημεριδοπώλισσες, καλλιτέχνισσες, μοντέλα και πούλες. Γυναίκες, που βαστάνε στην αμασκάλη ή στο χέρι μια σερβιέτα με βιβλία ή νότες, βιολιά μέσα στη θήκη τους, παλέτες ή πινέλα, βαλίτσες, δίχτυα με ψώνια ή που σπρώχνουν ένα καροτσάκι με μπανάνες, πεπόνια ή μπεμπέδες. Γυναίκες, που πάνε αγκαλιασμένες τοίχο-τοίχο ή κάτου από τις δενδροστοιχίες και στόμα με στόμα («συστολή του παντός εις έν και μόνον ον…») με το φίλο τους του τελευταίου καιρού ή εκείνης της στιγμής· και γυναίκες, που πάνε ν’ αγκαλιαστούνε με το στόμα ανοιχτό ψηλά στον αέρα το γεμάτον από μηνύματα. «Γυναίκες προορισμένες», όπως θα έλεγε ο Πλάτων ο Ροδοκανάκης…

Πολλά θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε στο κειμενάκι αυτό -ευχαρίστως θα ακούσω και τα δικά σας σχόλια, αν έχετε. Αν μείνουμε στα λεξιλογικά, προσέχουμε τον λαϊκό τύπο «(οι) υπάλληλες» -και πολύ λογικά: σε ένα τόσο θηλυκό κείμενο, πώς θα μπορούσε να σταθεί το ερμαφρόδιτο «υπάλληλοι» ανάμεσα σε τόσους έμφυλους τύπους; Οι μιντινέτες (γαλλ. midinette), ήταν οι νεαρές εργαζόμενες κοπέλες, ιδίως μοδίστρες ή πωλήτριες, στον μεσοπόλεμο -όχι εργάτριες, ούτε υπάλληλες γραφείου. Η γαλλική λ. προήλθε από συμφυρμό των midi και dinette, επειδή τα εργαζόμενα κορίτσια έκαναν διάλειμμα το μεσημέρι για ένα σύντομο γεύμα. Τα στερεότυπα της εποχής τις θεωρούσαν απλοϊκές και με ρηχό συναισθηματισμό, ενώ και στα ελληνικά λαϊκά περιοδικά του μεσοπόλεμου θα βρούμε πάμπολλες αναφορές σε μιντινέτες, που ήταν το κρυφό αντικείμενο του πόθου πολλών αντρών, κάποτε και ρεπορτάζ για τη «ζωή των Αθηναίων μιντινετών». Οι πούλες, πάλι, είναι μεταφορά του γαλλ. poule, της αργκό: οι κοκότες.

Όμως, το σημερινό άρθρο είναι υστερόβουλο, δηλαδή το ανεβάζω με έναν απώτερο ιδιοτελή σκοπό. Κάτι ψάχνω και απευθύνομαι στη συλλογική σοφία των αναγνωστών του ιστολογίου. Αυτό που αναζητώ δεν είναι εύκολο. Κι εγώ έχω ερευνήσει αρκετά, και απεύθυνα το ερώτημα στους φίλους της Λεξιλογίας -χωρίς αποτέλεσμα. Γι’ αυτό και στον τίτλο κάνω λόγο για «βελόνα στ’ άχυρα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Βάρναλης, Λογοτεχνία, Μεταφραστικά, Παράλληλα κείμενα | Με ετικέτα: , , , , , , | 92 Σχόλια »

Μετά την Ισλανδία, ο Σουρής

Posted by sarant στο 7 Ιουνίου, 2012

Το σημερινό άρθρο είναι ιδιόρρυθμο, μεταξύ άλλων επειδή ουσιαστικά λίγα έχω να πω εγώ και περιμένω περισσότερα από εσάς, ρίχνοντας κατά κάποιον τρόπο άδεια για να πιάσω γεμάτα. Στο χτεσινό μας άρθρο είδαμε πώς η συλλογική σοφία της μπλογκόσφαιρας μπόρεσε να φέρει στην επιφάνεια την αλήθεια σχετικά με την κατάσταση σε μια μακρινή χώρα, την Ισλανδία. Σκέφτηκα λοιπόν μήπως με τη βοήθειά σας βρούμε άκρη σχετικά με ένα θέμα που με απασχολεί, όχι πια για την Ισλανδία αλλά σχετικά με τον Γεώργιο Σουρή, τον παλιό σατιρικό ποιητή.

Ο Σουρής έγραφε πολύ -όχι μόνο έγραψε σχεδόν μόνος του τα 1442 φύλλα του Ρωμηού, της έμμετρης εφημερίδας του, που την έβγαζε από το 1883 έως το 1918, αλλά συνεργαζόταν και με άλλες εφημερίδες (π.χ. το Άστυ), ενώ και τα άλλα του ποιήματα, τα εκτός εφημερίδων, πιάνουν κάμποσους τόμους. Αυτή η ευκολογραφία, για την οποία είχε θαυμαστεί αλλά και επικριθεί στον καιρό του, μας δυσκολεύει σήμερα, διότι βέβαια το έργο του δεν είναι πουθενά συγκεντρωμένο -όσο κι αν είχε εκδώσει ο Βαλέτας παλιότερα τα ‘Απαντά του σε 5 ή 6 τόμους.

Επειδή ο Σουρής είναι ο πρώτος σατιρικός ποιητής που έρχεται στο νου, υπάρχει η συνήθεια, όποιο αστείο ή σκαμπρόζικο στιχάκι κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο, να το αποδίδουν στον Σουρή. Πριν από μερικούς μήνες είχαμε ένα τέτοιο άρθρο, όταν σε άρθρο γνωστού αρθρογράφου αποδόθηκαν στον Σουρή κάποιοι διάσημοι στίχοι του Αλ. Σούτσου. Εκεί, η ανασκευή ήταν εύκολη μια και οι στίχοι του Σούτσου (είν’ ελεύθερος ο Τύπος, φθάνει μόνον να μη γράψεις) ήταν γνωστοί. Στα σχόλια του προηγούμενου άρθρου έγινε λόγος και για ένα ακόμα ποίημα, που αποδίδεται στον Σουρή ενώ δεν είναι ολόκληρο δικό του, και για το οποίο θα σας μιλήσω σήμερα, ζητώντας τη βοήθειά σας. Πρόκειται για το εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Ποίηση, Σατιρικά, Σουρής, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 67 Σχόλια »

Σαββατιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Δεκεμβρίου, 2011

 

Μερικά σκόρπια μεζεδάκια για σήμερα, μαζεμένα όπως συνήθως από τα αχανή μαργαριτολίβαδα των εφημερίδων και του Διαδικτύου. Στο τέλος έχω και μια ερώτηση προς τη συλλογική σας σοφία και ενημέρωση.

Θα ξεκινήσω με ένα φρέσκο, που μου το έστειλε χτες το βράδυ ένας φίλος. Φρέσκο αλλά όχι καινούργιο, με την έννοια ότι πρόκειται για μαργαριτάρι που το βλέπουμε αρκετά συχνά και που αντέχει στον χρόνο, ή μάλλον ολοένα και συχνότερο γίνεται καθώς αυξάνεται η αγγλομάθεια (και διάφορες άλλες λέξεις με την ίδια κατάληξη, θα έλεγε κάποιος γκρινιάρης). Εννοώ τον Γαλαξία και τον Μίλκι Γουέι (ή Ουέι). Βέβαια, ξέρουμε όλοι ότι στα αγγλικά Milky Way είναι απλώς η ονομασία του Γαλαξία, δηλαδή του γαλαξία μας, του γαλαξία στον οποίο ανήκει το ηλιακό μας σύστημα. Σε πρόσφατο άρθρο στο in.gr, ενώ ο τίτλος είναι «βλέπουν καθαρά τον Γαλαξία», μέσα στο κείμενο βρίσκει κανείς κάμποσες αναφορές στον Μίλκι Ουέι, ακόμα και «στον δικό μας Μίλκι Ουέι», αλλά και σε Γαλαξία και γαλαξίες, λες και είναι κάτι άλλο, ή λες και υιοθετήσαμε την αγγλική ορολογία επειδή δεν έχουμε δική μας. Για το θέμα αυτό είχα γράψει παλιότερα, πριν ανοίξω το ιστολόγιο, κατά σύμπτωση και πάλι από άρθρο του in.gr.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , | 263 Σχόλια »

Ένα τούρκικο τρυγόνι που φωνάζει «δεκαοχτώ!»

Posted by sarant στο 21 Νοεμβρίου, 2011

  Το πουλί που βλέπετε στη φωτογραφία αριστερά,λέγεται στα γαλλικά tourterelle turque, παναπεί τούρκικο τρυγόνι. Όμως δεν είναι τρυγόνι, ούτε τούρκικο άλλωστε, είναι η γνωστή μας δεκοχτούρα. Κανονικά δεν θα έγραφα σήμερα για το θέμα αυτό, διότι εγώ πάσχω από απτηνοψία και δεν μπορώ να ξεχωρίσω παρά ελάχιστα πουλιά (σπουργίτια, κότες, περιστέρια, στρουθοκάμηλες), αλλά ο φίλος Μπουκανιέρος είχε κάποιες ορνιθολογικές απορίες κι έτσι πιάσαμε κουβέντα, οπότε σας παρουσιάζω τα πορίσματα.

Ο Μπουκανιέρος, ο οποίος ως γνωστόν γεννήθηκε στην Κέρκυρα, όσο ζούσε, παιδί, στο νησί δεν το είχε δει, κι όταν ήρθε, έφηβος, στην Αθήνα, αναρωτήθηκε αν έτσι καχεκτικά είναι τα αθηναϊκά περιστέρια. Του εξήγησαν τότε ότι είναι η δεκοχτούρα, η οποία ονομάστηκε έτσι επειδή η φωνή της μοιάζει με το «δεκαοχτώ». Απ’ ό,τι λέει μάλιστα, στην πόλη τουλάχιστον της Κέρκυρας ακόμα και σήμερα δεν έχει εντοπίσει δεκοχτούρα. Πάντως, ομολογεί ότι δεν βρίσκει ιδιαίτερη ομοιότητα ανάμεσα στο κου-κου-κου της δεκοχτούρας και στο δεκαοχτώ.

Το πιο περίεργο, λέει ο Μπουκανιέρος, είναι πως η δεκοχτούρα δεν ονομάζεται έτσι μόνο στα ελληνικά. Η επιστημονική της ονομασία, στα νεολατινικά, είναι Streptopelia decaocto. Η πρώτη λέξη είναι σύνθετο κατασκεύασμα από το στρεπτός ή το στρεπτόν, που ήταν στ’ αρχαία ο δακτύλιος, το κολάρο, και το πέλεια που θα πει περιστέρι στα αρχαία, λοιπόν περιστέρι με κολάρο, όπως άλλωστε είναι και η αγγλική ονομασία της δεκοχτούρας, collared dove. Το όνομα Streptopelia decaocto δεν το έδωσε κάποιος Έλληνας, αλλά ο Ούγγρος φυσιοδίφης Ίμρε Φριβάλντσκι,  που ταξίδεψε στην Οθωμανική αυτοκρατορία και περιέγραψε τα πουλιά της περιοχής. Αυτό έγινε το 1838. Να πούμε ότι έως τα τέλη του 19ου αιώνα οι δεκοχτούρες δεν υπήρχαν στην Ευρώπη, ζούσαν σε μια περιοχή μεταξύ Ινδίας και Τουρκίας. Το 1900 με 1920 επεκτάθηκαν στα Βαλκάνια και μετά στην βορειοδυτικότερη Ευρώπη -π.χ. το 1970 έφτασαν στις Φερόες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Ζωολογία, Ιστορίες λέξεων, Λαογραφία | Με ετικέτα: , , | 122 Σχόλια »

Συντεχνίες, αυτές οι απαίσιες

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2011

 

Ίσως διαβάσατε προχτές το κείμενο που συνέγραψαν από κοινού (υποτίθεται) οι τρεις επιστολέρος, όπως είναι το ευφυέστατο παρατσούκλι που είδα στο ιστολόγιο του σκιτσογράφου Σ. Δερβενιώτη (ο ίδιος σεμνά αποποιείται την πατρότητα), εννοώ την επιστολή των Λοβέρδου-Ραγκούση και Άννας Διαμαντοπούλου, που ξιφουλκούν κατά των συντεχνιών και του συντεχνιασμού.

Εμείς όμως, το έχω ξαναπεί, λεξιλογούμε· οπότε ας δούμε εδώ τη λέξη συντεχνία, να μάθουμε τουλάχιστον τι είναι αυτό το φοβερό κακό που μας έχει χτυπήσει. Η συντεχνία ήταν, λένε τα λεξικά, επαγγελματική οργάνωση κλειστή και αυτοδιοικούμενη, που αναπτύχθηκε στη Δυτική Ευρώπη κατά το Mεσαίωνα (ο ορισμός από το ΛΚΝ). Πράγματι, οι παλιές συντεχνίες ήταν οργανωμένες σαν κλειστές επαγγελματικές οργανώσεις, που συγκέντρωναν τους τεχνίτες ενός κλάδου, όπου όμως τα νέα μέλη δεν έμπαιναν αυτοδίκαια, όπως σήμερα στα συνδικάτα, αλλά έπρεπε να περάσουν από δοκιμαστική περίοδο και ίσως να δώσουν κάποιον όρκο. Στη συντεχνία δεν ήταν όλοι ίσοι· υπήρχε ο μάστορας, ο βοηθός του (ο κάλφας) και ο μαθητευόμενος (το τσιράκι). Για να γίνει ο μαθητευόμενος βοηθός και στη συνέχεια μάστορας, έπρεπε να περάσει από πολύχρονη μαθητεία και, εννοείται, τα «μυστικά του επαγγέλματος» απαγορευόταν να διαδίδονται παραέξω. Άλλωστε, το κίνημα των μασόνων (επίτηδες το λέω έτσι) ξεκίνησε, θαρρώ, από κλειστές συντεχνίες μαστόρων του μεσαίωνα· τέκτονες, παναπεί μάστορες της οικοδομικής τέχνης -άλλωστε, maçon στα γαλλικά είναι και σήμερα ο χτίστης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 72 Σχόλια »

Το μπουχαρί μας βάζει σε μπελάδες

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2011

Κανονικά δεν είχα σκοπό να ανεβάσω άρθρο σήμερα, αλλά έπεσα πάνω σ’ ένα μπουχαρί και θέλω να σας ρωτήσω δυο πράγματα και να σας πω μερικά άλλα, οπότε σας φορτώνομαι. Οι απορίες που έχω είναι στο τέλος.

Η λέξη «μπουχαρί» δεν υπάρχει σχεδόν σε κανένα λεξικό. Δεν υπάρχει στον Μπαμπινιώτη, δεν υπάρχει στο ΛΚΝ, δεν υπάρχει στο Μείζον Τεγόπουλου-Φυτράκη, δεν υπάρχει στο λεξικό του Παπύρου  (τάχαμου όλης της ελληνικής), δεν υπάρχει στο Λεξικό του Δημητράκου το πολύτομο (ξανατάχαμου όλης της ελληνικής, που έχει όποια απίθανα άπαξ λεγόμενα  κατέγραψε ο Ησύχιος αλλά στα νεοελληνικά σφυρίζει αδιάφορα). Ωστόσο, αν γκουγκλίσετε, θα προσανατολιστείτε περίπου τι είναι.

Μπουχαρί είναι η καμινάδα. Συχνά, είναι ειδικώς η πετρόχτιστη καμινάδα,  όπως στη φωτογραφία, που τη βρήκα σ’ αυτό το ζαγορίσιο μπλογκ, σε άρθρο με τον ωραίο τίτλο «Η τέχνη του μάστορα στο μπουχαρί φαίνεται». Όπως βρήκα, είναι λέξη κυρίως της Θεσσαλίας και της Ηπείρου, αλλά και της υπόλοιπης βόρειας Ελλάδας, Μακεδονίας και Θράκης, ενώ υπάρχει και στη Λέσβο. Σε πολλά μέρη, ας πούμε στο Πήλιο, το λένε επίσης «ο μπουχαρής», που κάπως με παραξενεύει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Απορίες, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 207 Σχόλια »

Στάση για καφέ και ξεκούραση

Posted by sarant στο 3 Ιουνίου, 2011

Στα προγράμματα των οργανωμένων εκδρομών με πούλμαν, συχνά διαβάζουμε  ότι στο τάδε σημείο θα γίνει στάση για καφέ και ξεκούραση, ευκαιρία να βγουν οι επιβάτες έξω και να ξεμουδιάσουν.  Βρίσκω πως τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να κάνουμε μια μικρή στάση για ξεκούραση και στη δική μας εκδρομή. Εδώ και αρκετόν καιρό το ιστολόγιο δημοσιεύει ένα άρθρο την ημέρα, με σπάνια εξαίρεση κάποιες Κυριακές. Τον Μάη που μόλις τελείωσε είχαμε, αν μέτρησα καλά, 34 άρθρα. Τον Ιούνιο δεν θα κρατήσω αυτόν τον ρυθμό, πρέπει να κάνω μια στάση.

Δεν είναι ότι κουράστηκα. Όμως έχω στα σκαριά κάποια άλλα γραψίματα και θέλω να τους αφιερώσω μερικές μέρες απερίσπαστης προσοχής –διότι, όσο κι αν δεν φαίνεται, για να γραφτεί ένα άρθρο του ιστολογίου θέλει και κόπο και χρόνο. Λοιπόν, για τις επόμενες δεκαπέντε περίπου μέρες, ίσως και είκοσι, δεν θα μπορώ να γράφω εκτενή άρθρα και δεν θα ανεβάζω άρθρα με την ίδια συχνότητα. Στα σχόλια δεν πειράζει να συμμετέχω, αντίθετα είναι πολύ ευχάριστη απασχόληση· τα άρθρα είναι που παίρνουν τον πολύ χρόνο.

Δεν λέω ότι δεν θα ανέβει κανένα άρθρο όλο αυτό το διάστημα. Απεναντίας, τη Δευτέρα θα ανεβάσω το άρθρο που θα δημοσιευτεί στην Αυγή την Κυριακή, και που είναι ήδη γραμμένο. Τις Τρίτες θα έχω τα άρθρα του πατέρα μου, για την Πέμπτη έχω κάτι άλλο μικρό ετοιμάσει, όχι δικό μου. Αν κάτι σοβαρό συμβεί ή αν μου έρθει έμπνευση, μάλλον θα αθετήσω την απόφασή μου και θα γράψω. Επίσης, αν κάποιος φίλος θέλει, μπορεί να στείλει άρθρο προς δημοσίευση, αλλά δεν υπόσχομαι ότι θα μπει (αν π.χ. μου στείλετε άρθρο για τις καταστροφικές συνέπειες του μονοτονικού!)

Ομολογώ  ότι η σύντομη αυτή στάση πέφτει σε περίοδο που μου δημιουργεί ενοχές, διότι συμβαίνουν πολλά και διότι η συμμετοχή στο ιστολόγιο έχει αυξηθεί πολύ. Τον μήνα που μας πέρασε είχαμε νέο ρεκόρ επισκέψεων, 124.000, δηλαδή 4.000 τη μέρα μέσο όρο (προηγούμενο ρεκόρ ο Μάρτιος, με 109.000), οπότε μου φαίνεται λιγάκι σαν προδοσία να κάνω διάλειμμα –αλλά πρέπει.

Τέλος πάντων, σταματάω εδώ τις περιαυτολογίες και εγκαινιάζω από σήμερα τη στάση για ξεκούραση. (Ο Πάνος της καλύβας, πριν από τρία χρόνια που είχε κάνει κάτι ανάλογο, το είχε ονομάσει, πολύ πιο λογοτεχνικά, Χαζάιν Πιρούιτ).

Αλλά ας επωφεληθώ από την ευκαιρία για να σας κάνω μια ερώτηση που την έχω εδώ και λίγο καιρό και ως τώρα δεν έβρισκα πάτημα να την ταιριάξω σε κάποιο άρθρο.

Η απορία απευθύνεται κυρίως σε όσους είναι μυημένοι στα μυστικά του Γκουγκλ, και ειδικότερα των γκουγκλοβιβλίων (google books). Όταν κάνω αναζήτηση στα google books και η λέξη που βάζω τελειώνει σε σίγμα τελικό, μου βγάζει ελάχιστα αποτελέσματα, στα οποία η ενλόγω λέξη εμφανίζεται άτονη. Για παράδειγμα, αν βάλω «Κατσιγιάννης», παίρνω μόνο 4 ανευρέσεις, όλες με κεφαλαία-άτονα,

Αν το βάλω στη γενική, Κατσιγιάννη, παίρνω πολύ περισσότερες, 115 ή 122, ο αριθμός αλλάζει κατά περίπτωση.

Αν βάλω «Σουρής» παίρνω μόνο 29. Αν βάλω «Σουρής» στο δικό μου google books, χωρίς να μεσολαβήσει το λινκ μέσω του άρθρου, δεν παίρνω καμία!

Αν βάλω «Σουρή» παίρνω χιλιάδες.

Ξέρει κανείς πού μπορεί να οφείλεται το πρόβλημα; Ξέρει καμιά πατέντα για να ξεπεραστεί;

Κατά τα άλλα, καλή ξεκούραση!

Posted in Απορίες, Αναγγελίες, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: | 91 Σχόλια »

Οι πειρατές της Καραϊβικής

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2011

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε χτες 12.4.2011 στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης. Να διευκρινίσω ότι, παρά τον τίτλο, δεν έχει καμιά σχέση με τις ταινίες του Ντίσνεϊ και γενικά με πειρατές και μπουκανιέρους -αλλά αυτά θα τα εξηγήσει ο ίδιος. Ωστόσο, βρίσκω ευκαιρία και βάζω ένα υστερόγραφο για μια απορία που έχει ο πατέρας μου και που δεν μπόρεσα να τη λύσω σε σχέση με ένα στίχο του Παλαμά, οπότε όποιος ξέρει την απάντηση παρακαλείται να την πει στα σχόλια!

Προχτές, που η τρίτη, κατά σειράν ηλικίας, εγγονή μου έκλεισε τα δεκαπέντε, περιδιάβαζα τα βιβλιοπωλεία για να της πάρω ένα καλό βιβλίο σα δώρο και το μάτι μου έπεσε σε ένα, τιτλοφορούμενο «Οι Πειρατές της Καραϊβικής». Ένα κι ένα σκέφτηκα, για μια έφηβη. Μόνο που έπεσα έξω. Παρά τον τραβηχτικό τίτλο του, το βιβλίο δεν έχει να κάνει με τους θρυλικούς μπουκανιέρους και τους ατρόμητους κουρσάρους, το Χένρυ Μόργκαν, τον Τζακ Σπάροου, τον κάπταιν Τσαρλς Τζόνσον, τον κάπταιν Μπλουντ και άλλους, που επί δυο αιώνες αντιμετώπιζαν νικηφόρα τους στόλους τριών μεγάλων δυνάμεων της εποχής, της Ισπανίας, της Αγγλίας και της Γαλλίας. Το βιβλίο αναφέρεται σε τέσσερις ηγέτες της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής: Το Φιντέλ Κάστρο, τον Ούγκο Τσάβες, τον Έβο Μοράλες και το Ραφαέλ Κορέα, που οι πολίτες των αντιστοίχων χωρών αποκαλούν με καμάρι «πειρατές της Καραϊβικής», γιατί αψηφούν την υπερδύναμη της εποχής μας, τις ΗΠΑ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Παρουσίαση βιβλίου, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 27 Σχόλια »

Ένας Δανός στο Μεσολόγγι

Posted by sarant στο 22 Μαρτίου, 2011

Μια και πλησιάζει η επέτειος, σκέφτηκα να βάλω ένα άρθρο που συνδέεται, έμμεσα, με το 1821. Στο τέλος, έχω μιαν απορία, άσχετη με το κυρίως άρθρο αλλά σχετική με το Εικοσιένα: ελπίζω η συλλογική σοφία σας να μου τη λύσει.

Ο Βλαχογιάννης, όπου βρήκα το επεισόδιο που θα αφηγηθώ πιο κάτω, τον χαρακτηρίζει τον πιο ανίκανο και φιλάργυρο από τους ξένους που ήρθαν με πολιτική αποστολή στην Ελλάδα: πρόκειται για τον Γουλιέλμο Σπόνεκ (Sponneck, 1815-1888), ευγενή και πρώην υπουργό οικονομικών της Δανίας, ο οποίος συνόδεψε το 1863 τον 17χρονο βασιλιά Γεώργιο στην Ελλάδα όπου διετέλεσε σύμβουλός του. Ο Σπόνεκ ερχόταν σε συνεχείς προστριβές με τους Έλληνες πολιτικούς, οι οποίοι αμφισβητούσαν το δικαίωμά του να είναι σύμβουλος του βασιλιά χωρίς να είναι υπουργός, και μάλλον γι’ αυτό έφυγε πάνω στα δύο χρόνια παραμονής. Μάλιστα, ανεβοκατέβηκαν κυβερνήσεις ώσπου να δεήσει να φύγει ο λεγάμενος.

Σαν χαρακτηριστικό δείγμα της φιλαργυρίας του Σπόνεκ ο Βλαχογιάννης αναφέρει ότι είχε στήσει επί πολύ καιρό καβγά με τον αυλάρχη για να του καλύψει έξοδα 67 δραχμών. Δεν ξέρω πόση ήταν η αγοραστική δύναμη των 67 δρχ. το 1865, πάντως υπέρογκο ποσό δεν θα ήταν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Απορίες, Ανέκδοτα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 34 Σχόλια »

Από την Αγίου Μάρκου στη Ραφήνα

Posted by sarant στο 25 Φεβρουαρίου, 2011

Ο τίτλος είναι εντελώς παραπλανητικός αλλά μου άρεσε και τον έβαλα· πάντως, μην περιμένετε να σας αφηγηθώ τις περιπέτειες της διαδρομής από το κέντρο της Αθήνας ή της Βενετίας ως τη Ραφήνα, ούτε να κάνω κάποιον σκοτεινό υπαινιγμό για τον πρώην πρωθυπουργό, που αν δεν κάνω λάθος στη Ραφήνα ξεκουράζεται· για δυο λέξεις θα σας μιλήσω, που θυμίζουν τα δυο αυτά τοπωνύμια. Δυο λέξεις που, αν δεν κάνω λάθος, δεν τις έχει κανένα γενικό λεξικό -καλώς ή κακώς.

Η πρώτη λέξη, που θα μας απασχολήσει και περισσότερο, είναι το σαρμάκο. Την πρωτοδιάβασα στη Ρεμπέτικη Ανθολογία του Σχορέλη, και ύστερα άκουσα και το τραγούδι του Βαμβακάρη, «Ο Μάρκος κάνει σαρμάκο». Εκείνη την εποχή πήγαινα στον Σπύρο τον Καλφόπουλο, που είχε ένα γραφείο στην Ομόνοια, και γρατζουνούσα ένα μπαγλαμά, οπότε του ζήτησα να μου μάθει το τραγούδι· δεν του άρεσε πολύ η ιδέα, στραβομουτσούνιασε, είπε πως δεν το ξέρει, αλλά του είχα φέρει κασέτα, οπότε θέλοντας και μη μου το έμαθε, αλλά αρνήθηκε να γράψει τη λέξη «σαρμάκο», έγραψε σκέτο «Μάρκος» πάνω στο τετράδιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Όχι στα λεξικά, Απορίες, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λαογραφία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 78 Σχόλια »

Εσείς ξέρετε την τσουρέπνικα;

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2011

Προχτές είχα πάει σε μια εκδήλωση, που είχε και μπουφέ με πολύ ωραίες λιχουδιές, κι όπως συζητούσα με έναν φίλο, μού λέει «να πάρω κι απ’ αυτό», και του λέω χαριτολογώντας «πάρε, που είσαι αγοράκι, μην πάθεις τσουρέπνικα!», οπότε είδα την απορία να ζωγραφίζεται στο πρόσωπό του. Βέβαια, κατάλαβε τι ήθελα να πω, αλλά πρώτη του φορά άκουγε τη λέξη «τσουρέπνικα».

Ο φίλος μου ήξερε βέβαια το μαμάδικο έθιμο σύμφωνα με το οποίο τα αγοράκια, αν τους αρνηθείς τη λιχουδιά που ζητάνε, κινδυνεύουν να πάθουν κάτι σοβαρό (καταλαβαίνετε τι εννοώ), αλλά στην οικογένειά του δεν είχαν κάποιο συγκεκριμένο όνομα για την «αρρώστια» αυτή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Απορίες, Λαογραφία | Με ετικέτα: , | 152 Σχόλια »

Ο δυσθεόρατος Βίσκοντ, μερικά μεζεδάκια και δυο απορίες

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2011

 

Το σημερινό πιάτο με τα μεζεδάκια έχει μια διαφορά από τα συνηθισμένα, διότι ζητάω να μου λύσετε δυο απορίες που παρουσιάστηκαν -μια και εγώ σηκώνω τα χέρια ψηλά. Αλλά, πρώτα η διασκέδαση και οι απορίες στο τέλος.

Ο τίτλος πάντως του άρθρου είναι παρμένος από τα μεζεδάκια. Και ας ξεκινήσουμε από τη λέξη δυσθεόρατος, που είναι σαν το refudiate της Σάρας Πέιλιν, δηλαδή είναι πάντρεμα δυο άλλων υπαρκτών λέξεων. Υπάρχει η λέξη «δυσθεώρητος» που είναι λόγια και σημαίνει αυτόν που δύσκολα μπορούμε να τον συλλάβουμε σε όλο του το μέγεθος, άρα τεράστιος, πολύ ψηλός, ιδίως όταν χρησιμοποιείται στη φράση «δυσθεώρητο ύψος», πολύ μεγάλο ύψος δηλαδή. Βέβαια, σπάνια λέμε ότι το τάδε κτίριο έχει ύψος δυσθεώρητο, συνήθως το λέμε για το χρέος που έχει φτάσει σε δυσθεώρητο ύψος. Υπάρχει πάλι και η λέξη «θεόρατος» που σημαίνει επίσης τεράστιος, πολύ ψηλός. Οπότε δεν είναι περίεργο που κάποιοι τα μπλέκουν και λένε για «δυσθεόρατο ύψος»,  θα περίμενα όμως από κοτζάμ πρόεδρο των δημοσιογράφων, όχι σε προφορικό λόγο αλλά σε ενυπόγραφο και υποτίθεται βαρυσήμαντο άρθρο να μην κάνει τέτοια στραβοπατήματα. Διότι τις προάλλες ο Πάνος Σόμπολος, σε άρθρο για την κρίση στα ΜΜΕ έγραψε ότι ο αριθμός των ανέργων δημοσιογράφων έχει ανέβει σε δυσθεόρατα ύψη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 132 Σχόλια »