Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Αριθμοί’ Category

Η μέρα με τα δεκαεφτάρια

Posted by sarant στο 17 Ιουλίου, 2017

Σήμερα ο μήνας έχει δεκαεφτά, έχουμε δηλαδή 17 Ιουλίου του 2017, ή αλλιώς 17/7/17, μια μέρα με δύο δεκαεφτάρια, ή ίσως δυόμισι, αν θεωρήσουμε ότι και το 7 είναι ένα εκκολαπτόμενο δεκαεφτάρι. Με το σημερινό άρθρο συνεχίζουμε μια παράδοση του ιστολογίου.

Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι στις 12 Δεκεμβρίου του 2012 (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού στις 11/11/2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, στις 10/10/ 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και στις 9/9/2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, και στο ίδιο πατρόν το 2014 το άρθρο για τα δεκατεσσάρια, στις 14/4/14. Στις 15/5/15 αγρόν ηγόραζα, κι έτσι το αντιστοιχο άρθρο με τα δεκαπεντάρια το έβαλα τελικά στις 15 Οκτωβρίου, αλλά πέρυσι επανήλθα στην κανονικότητα κι έτσι είχαμε το άρθρο για τα δεκαεξάρια στις 16/6/16.

Σε αντίθεση με τους δύο προηγούμενους αριθμούς που είδαμε, το 15 και το 16, ο αριθμός δεκαεφτά είναι πρώτος, δηλαδή διαιρείται μόνο από τον εαυτό του και από τη μονάδα. Μάλιστα, η δεύτερη δεκάδα των ακέραιων αριθμών έχει τέσσερις πρώτους (11, 13, 17, 19) που είναι και το μάξιμουμ που μπορεί να έχει οποιαδήποτε δεκάδα μετά την πρώτη (1 έως 10) αφού εξ ορισμού αποκλείονται όλοι οι άρτιοι και το πολλαπλάσιο του 5. Νομίζω ότι μονάχα δυο δεκάδες ακόμα έχουν τόσο πολλούς πρώτους (βρείτε τις) αλλά δεν μπορώ να το αποδείξω διότι δεν προλαβαίνω, όπως έλεγε και ο Φερμά. Και μια και μνημονέψαμε τον Φερμά, να πούμε ότι ο 17 είναι και πρώτος κατά Φερμά, διότι ισούται με 22n + 1 (για n=2) και για το λόγο αυτό μπορούμε να κατασκευάσουμε δεκαεφτάγωνο με τον κανόνα και με τον διαβήτη (αλλά δεν ξέρω πώς ούτε τι να το κάνω μετά).

(Ενημέρωση: Aυτό με τις τετράδες πρώτων αριθμών που έγραψα είναι βλακεία, όπως μου υπέδειξε φίλος).

Διάβασα στη Βικιπαίδεια ότι σύμφωνα με μελέτες, το 17 είναι ο «λιγότερο τυχαίος» αριθμός μεταξύ 1 και 20, με την έννοια ότι αν ζητήσετε από μια ομάδα ανθρώπων να σας ονομάσουν στην τύχη έναν αριθμό μεταξύ 1 και 20, η συχνότερη επιλογή θα είναι το 17.

Όσο για την ετυμολογία της λέξης, φαίνεται πολύ απλή, αφού το δεκαεφτά ή δεκαεπτά  προέρχεται οφθαλμοφανώς από το δέκα και το επτά. Δεν είναι όμως τόσο απλό, διότι οι αρχαίοι δεν έλεγαν από νωρίς το «δεκαεπτά», έλεγαν «επτακαίδεκα». Η λέξη «δεκαεπτά» εμφανίζεται στην ελληνιστική περίοδο -Στράβωνας, Γαληνός, Πλούταρχος.

Στα λατινικά, το 17 είναι ο πρώτος αριθμός που εκφράζεται μη μονολεκτικά: diecem et septem, ενώ ως το 16 έχουμε μονολεκτικά ονόματα των αριθμών και τη μονάδα να προηγείται της δεκάδας, π.χ. quindecim, sedecim. Για τον λόγο αυτό, στις ρωμανικές γλώσσες επίσης ο αριθμός 17 εκφέρεται με τη δεκάδα πρώτη και με σύνθετο όνομα, πχ. dix-sept στα γαλλικά, diecisiete στα ισπανικά κτλ. Στις σαξονικές γλώσσες προηγείται η μονάδα (7-10) και έχουμε seventeen, siebzehn κτλ. Στα τούρκικα το 17 είναι on yedi, όπου on το δέκα και γεντί το εφτά, που το ξέρουμε από το Γεντικουλέ, παναπεί το Επταπύργιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 160 Σχόλια »

Ένα παιδί οχτώ χρονώ

Posted by sarant στο 16 Φεβρουαρίου, 2017

Σήμερα έχουμε Τσικνοπέμπτη, οπότε το έθιμο θέλει ίσως κάποιο άρθρο πικάντικο, αλλά δεν θα το τηρήσω διότι προηγείται ένα άλλο έθιμο, πιο σημαντικό για το ιστολόγιο αν και ομολογουμένως όχι για τον υπόλοιπο κόσμο. Βλέπετε, σήμερα έχουμε γενέθλια: το ιστολόγιο κλείνει τα οχτώ του χρόνια, μια και έκανε τα πρώτα του βήματα στις 16 Φεβρουαρίου του 2009. Οπότε, παρακαλώ να μου συγχωρήσετε την αυτοαναφορικότητα του σημερινού άρθρου, όσο για το τσικνοπεμπτικό άρθρο θα το διαβάσετε αύριο που είναι Τσικνοπαρασκευή.

Θα συμφωνήσετε μαζί μου, πιστεύω, πως για ένα πλάσμα οχτώ χρονώ η μέρα των γενεθλίων του είναι κάτι το εντελώς ξεχωριστό που αξίζει να γιορτάζεται. Βέβαια, δεν είναι ίδια όλα τα γενέθλια. Το οχτάχρονο παιδί, που πηγαίνει στη δεύτερη τάξη του δημοτικού, που ολημέρα παίζει και τρέχει πέρα-δώθε αεικίνητο, βρίσκεται ακόμα στην αρχή της παιδικής ηλικίας. Από την άλλη, τα οχτάχρονα ιστολόγια μάλλον έχουν περάσει στην τρίτη ηλικία τους -αιωνόβια σχεδόν με ανθρώπινα μέτρα.

Στα οχτώ λοιπόν χρόνια που είμαστε μαζί,  έχουν δημοσιευτεί στο ιστολόγιο συνολικά 2959 άρθρα (με το σημερινό) στις 2923 μέρες ζωής του. Στην όγδοη χρονιά του ιστολογίου (από τις 17.2.2016 έως σήμερα) δημοσιέψαμε ένα άρθρο κάθε μέρα, χωρίς ποτέ να διακοπεί το σερί -αλλά αυτό είχε συμβεί και τις προηγούμενες δύο χρονιές, αφού το σερί της καθημερινής δημοσίευσης βαστάει αδιάλειπτο από τις 29.1.2014.

Συνολικά μέσα στην οχταετία έχετε κάνει σχεδόν 396.000 σχόλια, ενώ το ιστολόγιο έχει δεχτεί 14.600.000 επισκέψεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Επετειακά, Περιαυτομπλογκίες, Στρατός | Με ετικέτα: , , | 181 Σχόλια »

Η μέρα με τα δεκαεξάρια

Posted by sarant στο 16 Ιουνίου, 2016

Σήμερα ο μήνας έχει δεκαέξι, έχουμε δηλαδή 16 Ιουνίου του 2016, ή αλλιώς 16/6/16, μια μέρα με δύο δεκαεξάρια, ή ίσως δυόμισι, αν θεωρήσουμε ότι και το 6 είναι ένα εκκολαπτόμενο δεκαεξάρι και με το σημερινό άρθρο συνεχίζουμε μια παράδοση του ιστολογίου.

Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι στις 12 Δεκεμβρίου του 2012 (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού στις 11/11/2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, στις 10/10/ 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και στις 9/9/2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, και πρόπερσι το άρθρο για τα δεκατεσσάρια, στις 14/4/14. Πέρυσι στις 15/5/15 αγρόν ηγόραζα, κι έτσι το αντιστοιχο άρθρο με τα δεκαπεντάρια το έβαλα τελικά στις 15 Οκτωβρίου. Φέτος επανέρχομαι στην κανονικότητα.

Ο αριθμός 16 είναι τετράγωνο άλλου αριθμού, του 4, που και αυτός είναι τετράγωνο του 2, κι έτσι το 16 (2^4, μια και δεν ξέρω πώς να εμφανίσω εκθέτες) είναι ο μικρότερος ακέραιος που είναι τετράγωνο τετραγώνου. Είναι και ο μοναδικός ακέραιος Ν για τον οποίο υπάρχουν δυο διαφορετικοί αριθμοί μ και ν τέτοιοι ώστε να ισχύει μ^ν = ν^μ = Ν.

Επειδή ακριβώς είναι η τέταρτη δύναμη του 2, όπως λέει και η Βικιπαίδεια, το 16 παίζει ρόλο στις μονάδες βάρους, ας πούμε η αγγλική λίβρα (pound) έχει 16 ουγγιές. Τον παλιό καιρό που ζυγίζανε με ζυγαριές με 2 τάσια, ήταν πολύ πιο εύκολο να διαιρέσεις π.χ. έναν σωρό στάρι σε δεκάξι περίπου ίσα μέρη παρά σε 10: αρκούσε να το διαιρέσεις στα δύο τέσσερις φορές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Ρεμπέτικα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , | 198 Σχόλια »

Εφτά χρόνια με και χωρίς φαγούρα

Posted by sarant στο 16 Φεβρουαρίου, 2016

Σήμερα έχουμε γενέθλια, το ιστολόγιο κλείνει τα εφτά του χρόνια, μια και έκανε τα πρώτα του βήματα στις 16 Φεβρουαρίου του 2009. Οπότε, παρακαλώ να μου συγχωρήσετε την αυτοαναφορικότητα του σημερινού άρθρου, που άλλωστε το είχα προαναγγείλει υπαινικτικά την περασμένη βδομάδα, όταν δημοσίευσα τη συνέχεια από το βιβλίο του πατέρα μου, που κανονικά ήταν να μπει σήμερα, γράφοντας: την επόμενη Τρίτη, που ήταν να συνεχιστούν κανονικά οι δημοσιεύσεις, το ιστολόγιο θα έχει έκτακτη ύλη, διότι είναι μια έκτακτη μέρα.

Και θα συμφωνήσετε μαζί μου, πιστεύω, πως για ένα εφτάχρονο η μέρα των γενεθλίων του είναι έκτακτη και με το παραπάνω. Βέβαια, δεν είναι ίδια όλα τα γενέθλια. Το εφτάχρονο παιδί, που πηγαίνει στην πρώτη δημοτικού, και παίζει και τρέχει πέρα-δώθε αεικίνητο, δεν έχει καν φτάσει στα μισά της παιδικής ηλικίας. Από την άλλη, τα εφτάχρονα ιστολόγια μάλλον έχουν περάσει στην τρίτη ηλικία τους.

Στα εφτά λοιπόν χρόνια που είμαστε μαζί,  έχουν δημοσιευτεί στο ιστολόγιο συνολικά 2591 άρθρα (με το σημερινό) για τις 2527 μέρες ζωής του. Στην έβδομη χρονιά του (από τις 17.2.2015 έως σήμερα) δημοσιέψαμε ένα άρθρο κάθε μέρα, χωρίς ποτέ να διακοπεί το σερί, όπως είχε συμβεί και στην έκτη χρονιά. (Το σερί της καθημερινής δημοσίευσης βαστάει αδιάλειπτο από τις 29.1.2014). Και επειδή έτυχε και δημοσίευσα και διπλά άρθρα μερικές μέρες, συνολικά την έβδομη χρονιά μας είχαμε 373 άρθρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Επετειακά, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , | 209 Σχόλια »

Ο ρυθμός των αριθμών

Posted by sarant στο 21 Οκτώβριος, 2015

Ήμουν στο γραφείο με μια συνάδελφο και θέλαμε να ζητήσουμε τη γνώμη ενός άλλου για ένα θέμα της δουλειάς, οπότε η συνάδελφος έκανε να τον πάρει τηλέφωνο. Επειδή την είδα να διστάζει, της είπα το πενταψήφιο εσωτερικό του συναδέλφου που το θυμόμουν απέξω: 36-2-54 (το γράφω έτσι επειδή της είπα: τριανταέξι-δύο-πενηντατέσσερα). Με κοίταξε προς στιγμή έκπληκτη κι ύστερα μου είπε: Α, έτσι το λες; Εγώ το λέω 3-62-54 (τρία- εξηνταδύο- πενηντατέσσερα). Έστω κι αν έχει πέντε μόνο ψηφία, υπάρχουν περισσότεροι από ένας τρόποι για να πεις έναν πενταψήφιο αριθμό.

Τους αριθμούς τηλεφώνου τους γράφουμε στις ατζέντες μας ή τους αποθηκεύουμε στις επαφές των κινητών μας τηλεφώνων, αν και η ατζέντα ποτέ δεν χάνει τη χρησιμότητά της αφού συχνά συμβαίνει να αλλάζουμε συσκευή και οι επαφές να μην μεταφέρονται σωστά από τη μια κάρτα στην άλλη ή απλώς να χαλάσει το τηλέφωνό μας ή να το χάσουμε ή να μας το κλέψουν. Εκείνους όμως τους αριθμούς που χρησιμοποιούμε συχνά, τους απομνημονεύουμε, είτε με συνειδητή προσπάθεια είτε με την επανάληψη της χρήσης. Τους απομνημονεύουμε, φυσικά, στη μητρική μας γλώσσα. Αυτό φαίνεται λαπαλισάδα, αλλά δεν είναι. Όσοι ζούμε σε ξενόγλωσσο περιβάλλον, έχουμε και «ξένους» αριθμούς τηλεφώνου. Εγώ τουλάχιστον, και αυτούς τους απομνημονεύω ελληνικά, κι όταν χρειαστεί να τους πω σε κάποιον ξένο, σε ξένη γλώσσα, πρέπει να προσπαθήσω, δεν είναι εντελώς αβίαστο. Και δεν είμαι μόνο εγώ. Ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, δίγλωσσος πρακτικά, είχε πει ότι τρία πράγματα κάνει στα ελληνικά όταν βρίσκεται στο Παρίσι: πράξεις στο μυαλό του, βλαστήμιες και απομνημόνευση αριθμών τηλεφώνου. Αυτά είναι τα προπύργια της μητρικής γλώσσας.

Πρόσφατα η μικρή μου κόρη εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη για να σπουδάσει και έβαλε και σταθερό τηλέφωνο. Τον αριθμό τον έχω απομνημονεύσει, αλλά όχι ολόκληρον, μόνο τα έξι τελευταία ψηφία -τα οποία τα απομνημόνευσα σε μορφή 2.2.2, δηλαδή (ας πούμε, σιγά μη δώσω τον αληθινό αριθμό) 36-55-18. Ο πραγματικός αριθμός είναι βέβαια δεκαψήφιος, αλλά τα πρώτα τέσσερα ψηφία, το 2310, δεν χρειάζεται να τα θυμάμαι, ξέρω ότι παίρνω στη Θεσσαλονίκη, άρα τα βάζω έτσι κι αλλιώς (ντιφόλτ, που λένε). Το ίδιο συμβαίνει και με το τηλέφωνο της θείας μου στην Αίγινα: μόνο τον πενταψήφιο αριθμό θυμάμαι, το 22970 στην αρχή δεν χρειάζεται απομνημόνευση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αναμνήσεις | Με ετικέτα: , , , | 189 Σχόλια »

Η μέρα με τα δεκαπεντάρια

Posted by sarant στο 15 Οκτώβριος, 2015

Σήμερα ο μήνας έχει δεκαπέντε, έχουμε δηλαδή 15 Οκτωβρίου του 2015, ή αλλιώς 15/10/15, μια μέρα με δύο δεκαπεντάρια. Κανονικά, το σημερινό άρθρο έπρεπε να μπει στις 15 Μαΐου, 15/5/15, αλλά το αμέλησα τότε -ένα μυαλό, κι αυτό ρωμέικο, κι έτσι παραλίγο να σπάσω μια μικροπαράδοση του ιστολογίου.

Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι στις 12 Δεκεμβρίου του 2012 (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού στις 11/11/2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, στις 10/10/ 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και στις 9/9/2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι πρόπερσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, και πέρυσι το άρθρο για τα δεκατεσσάρια, στις 14/4/14. Οπότε, προκειμένου να σπάσει η παράδοση, ας δεχτούμε ότι η 15/10/15 είναι καλό υποκατάστατο της 15/5/15, και ελπίζω του χρόνου να θυμηθώ να βάλω το αντίστοιχο άρθρο στις 16 Ιουνίου και όχι αργότερα.

Ο αριθμός 15 δεν έχει φοβερό ενδιαφέρον από αριθμολογική άποψη, εννοώ ότι δεν είναι πρώτος αριθμός ή τετράγωνο άλλου αριθμού, είναι πάντως ημιπρώτος (αφού είναι γινόμενο δύο πρώτων αριθμών, του 5 επί 3). Ωστόσο, επειδή είναι στρογγυλός αριθμός, τρεις πεντάδες ή πέντε τριάδες, εμφανίζεται πολύ συχνά στην καθημερινότητά μας αφού βρίσκεται, θα έλεγε κανείς, στο σταυροδρόμι δυο μεγάλων αριθμητικών συστημάτων, του δεκαδικού και του εξηκονταδικού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 155 Σχόλια »

Τετρόικα

Posted by sarant στο 30 Ιουλίου, 2015

Το σημερινό άρθρο ήταν να το βάλω χτες, αλλά χτες είχαμε τα ενενηντάχρονα του Μίκη Θεοδωράκη, και θεώρησα ότι η επέτειος είχε προτεραιότητα, κι ας χάναμε την επικαιρότητα. Έτσι κι αλλιώς, την «τετρόικα» θα την έχουμε μαζί μας για καιρό.

Χτες και σήμερα λοιπόν επισκέπτονται την Αθήνα οι εκπρόσωποι των τεσσάρων θεσμών με τους οποίους διαπραγματευόμαστε μια νέα δανειακή σύμβαση. Πρόκειται για τους κυρίους και την κυρία: Ντέκλαν Κοστέλο της Ε.Ε. , Ράσμους Ρέφερ της ΕΚΤ,  Νίκολα Τζιαμαρόλι του ESM  και Ντέλια Βελκουλέσκου του ΔΝΤ.

Στα προηγούμενα μνημόνια, είχαμε εκπροσώπους τριών θεσμών, που συναπάρτιζαν την τρόικα, όπως έχει καθιερωθεί να λέγεται στη διεθνή πολιτική ορολογία η ομάδα τριών ατόμων που ασκούν από κοινού κάποια εξουσία ή διαχειρίζονται μιαν υπόθεση. Η λέξη είναι παλαιό δάνειο από τα ρώσικα, δηλαδή το είχαμε δανειστεί (στις λογοτεχνικές μεταφράσεις) με την αρχική του σημασία, που είναι ένα αμάξι (ή έλκηθρο) που το σέρνουν τρία άλογα. Τρόικα είναι και το τριάρι στα ρώσικα (π.χ. στα χαρτιά). Αλλά για την τρόικα έχουμε γράψει πριν από πέντε χρόνια.

Η τρόικα έγινε λέξη δυσοίωνη και ακούστηκε πολύ τα προηγούμενα χρόνια, καμιά φορά (κακώς) με άκλιτη τη γενική: της τρόικα, ενώ φτιάχτηκε και το παράγωγο «τροϊκανός». Από τότε που ανέλαβε ο ΣΥΡΙΖΑ την κυβέρνηση, η νέα ελληνική ηγεσία επέμενε να μην χρησιμοποιείται ο φορτισμένος αυτός όρος, κι έτσι γινόταν λόγος για τρεις θεσμούς, ή γενικά «τους θεσμούς». Οι θεσμοί λοιπόν, και όχι η τρόικα το τελευταίο πεντάμηνο, αν και στην τελευταία της αγόρευση η Ζωή Κωνσταντοπούλου επίτηδες χρησιμοποίησε τον όρο «τρόικα» αντί για «θεσμοί», για να δείξει τη δυσαρέσκειά της για τη συμπεριφορά τους προς την ελληνική κυβέρνηση -κάτι που δείχνει πόσο έχει απαξιωθεί, τουλάχιστο σε μια μερίδα πολιτών, ο όρος. (Στο μεταξύ, επικριτές της κυβέρνησης είχαν προλάβει να φτιάξουν τον περιπαικτικό όρο ‘θεσμόικα’).

Όμως, η νέα δανειακή σύμβαση, αν συναφθεί, θα συναφθεί ύστερα από αίτηση στον ESM, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, πράγμα που σημαίνει ότι τώρα πια οι θεσμοί είναι τέσσερις -όπως είδαμε και στην αρχή του άρθρου. Οπότε, παρόλο που ο μέγιστος Βαμβακούλας είχε συλλάβει την έννοια της τριμελούς επιτροπής με πέντε-έξι άτομα, θα πρέπει να βρεθεί ένας άλλος όρος αντί για την τρόικα, για να ονομαστεί αυτή η νέα, τετραμελής πλέον, ομάδα ελεγκτών.

Ήδη στα διάφορα μέσα ακούστηκαν προτάσεις όπως «οι εκπρόσωποι των Τεσσάρων», το Κουαρτέτο, η Τετράδα, πιθανώς και άλλες. Να πούμε ότι υπάρχει ήδη στην πολιτική ορολογία τουλάχιστον μια σταθερή τετραμελής ομάδα που αναφέρεται ως τέτοια: εννοώ το Middle East Quartet, που απαρτίζεται από εκπροσώπους της ΕΕ, των ΗΠΑ, της Ρωσίας και του ΟΗΕ, το οποίο έχει αποδοθεί στα ελληνικά Κουαρτέτο αλλά και (σε ευρωενωσιακά κείμενα) Τετράδα. Οπότε, οι δυο αυτοί όροι έχουν ένα ελαφρό προβάδισμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Επικαιρότητα, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 208 Σχόλια »

Χίλια μύρια κύματα

Posted by sarant στο 6 Απρίλιος, 2015

Το τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου «Χίλια μύρια κύματα», από τον κύκλο Ιθαγενεια Χρονικό, σε αξεπέραστους θαρρώ στίχους του Κ.Χ.Μύρη (δηλαδή του Κώστα Γεωργουσόπουλου), το έκανε αθάνατο ο Νίκος Ξυλούρης και θα στέκει σε μια πολύ ψηλή κορφή του ελληνικού τραγουδιστικού τοπίου. Ας το ακούσουμε:

«Χίλια μύρια» θα πει «πάρα πολλά, πολύ μεγάλος αριθμός». Στα νέα ελληνικά, και το σκέτο «μύριοι» σημαίνει το ίδιο, πολύ μεγάλος αριθμός, ας πούμε: η νεολαία είναι εκτεθειμενη σε μύριους κινδύνους (παράθεμα από το ΛΚΝ), δηλαδή αμέτρητους κινδύνους, ενώ συχνά ακούγεται και το «μύριοι όσοι», π.χ. πέρασε μύρια όσα βάσανα μέχρι να… ή και σκέτο «πέρασε τα μύρια όσα» -δηλαδή αμέτρητα βάσανα.

Βέβαια, και το «χίλιοι» σκέτο μπορεί να εκφράσει την ίδια σημασία, π.χ. έχω χίλιους μπελάδες στο κεφάλι μου. Αλλά το χίλιοι στα νέα ελληνικά σημαίνει και τον συγκεκριμένο αριθμό 1.000. Δεν μπερδευόμαστε, ξέρουμε τι σημαίνει «Του έχω πει χίλιες φορές να μου δώσει τα χίλια ευρώ που μου χρωστάει».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Περιαυτομπλογκίες, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 218 Σχόλια »

Το παιδί έγινε έξι χρονών

Posted by sarant στο 16 Φεβρουαρίου, 2015

Σήμερα έχουμε γενέθλια, το ιστολόγιο κλείνει τα έξι του χρόνια, μια και έκανε τα πρώτα του βήματα στις 16 Φεβρουαρίου του 2009. Οπότε, παρακαλώ να μου συγχωρήσετε την αυτοαναφορικότητα του σημερινού άρθρου, που ίσως αποτελεί παραφωνία μέσα σε μια γεμάτην επικαιρότητα, ενώ επίκειται η κρίσιμη συνεδρίαση του Γιούρογκρουπ και ακόμα όλα είναι ρευστά. Ελπίζω όμως να μου συγχωρήσετε την παραφωνία, διότι ένα εξάχρονο πρέπει να τα γιορτάζει τα γενέθλιά του.

Ένα εξάχρονο παιδί, βέβαια, που τώρα ετοιμάζεται να πάει στο δημοτικό, που τρέχει πέρα-δώθε αεικίνητο. Αν όμως το παιδί των έξι χρονών δεν έχει καν φτάσει στα μισά της παιδικής ηλικίας, τα εξάχρονα ιστολόγια βρίσκονται στα πρόθυρα της τρίτης ηλικίας τους, δεν είναι ίδια τα μέτρα.

Πάντως, στα έξι χρόνια που είμαστε μαζί,  έχουν δημοσιευτεί στο ιστολόγιο συνολικά 2218 άρθρα (με το σημερινό) για τις 2162 μέρες ζωής του. Στην έκτη χρονιά του (από τις 17.2.2014 έως σήμερα) δημοσιεύτηκε ένα άρθρο κάθε μέρα, χωρίς ποτέ να διακοπεί το σερί, κάτι που δεν μας έχει ξανασυμβεί -και επειδή έτυχε και δημοσίευσα και διπλά άρθρα μερικές μέρες, συνολικά την έκτη χρονιά μας είχαμε 370 άρθρα.

Συνολικά μέσα στην εξαετία έχετε κάνει σχεδόν 260.000 σχόλια, ενώ το ιστολόγιο έχει δεχτεί 9.680.000 επισκέψεις. Αν περιοριστούμε στα στατιστικά στοιχεία του τελευταίου χρόνου, είχαμε: 370 άρθρα, 55.000 σχόλια, 2.373.000 επισκέψεις.

Μέσα στη χρονιά που μας πέρασε, δηλαδή από τις 17 Φεβρουαρίου 2014 ίσαμε σήμερα, τα άρθρα με τις περισσότερες επισκέψεις δεν ήταν κάποια καινούργια άρθρα, αλλά παλιά άρθρα που έχουν σταθερά μια υπολογίσιμη ροή επισκεπτών -αυτό συμβαίνει για πρώτη χρονιά, ως τώρα τα «σουξέ της χρονιάς» ήταν άρθρα της χρονιάς εκείνης. Έτσι, πρώτο ήταν το άρθρο (του 2010) για τις παροιμιακές εκφράσεις με το νερό, που οφείλει τη δημοτικότητά του στο ότι υπάρχει μια τέτοια ερώτηση σε ένα σχολικό βιβλίο, δεύτερο το άρθρο του 2013 για τις τούρκικες λέξεις της ελληνικής, άρθρο για τα στιχάκια του στρατού, και τρίτο το άρθρο (του 2009) για τα στιχάκια του στρατού. Αυτό το τελευταίο είναι το άρθρο που έχει τις περισσότερες επισκέψεις από καταβολής ιστολογίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αριθμοί, Επετειακά, Περιαυτομπλογκίες, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 186 Σχόλια »

Ο μαγικός αριθμός 180

Posted by sarant στο 29 Δεκέμβριος, 2014

Σήμερα το μεσημέρι γίνεται η τρίτη ψηφοφορία στη Βουλή για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας κι έτσι σε μερικές ώρες από τώρα θα ξέρουμε αν θα συγκεντρωθεί ο αριθμός των 180 βουλευτών που απαιτείται από το Σύνταγμα ή αν θα πάμε για εκλογές -και πότε. Ως τώρα, τα προγνωστικά δείχνουν ότι οδεύουμε προς εκλογές, και μάλλον την 1η του Φλεβάρη, αλλά σε λίγο θα ξέρουμε και αν θα επαληθευτούν.

Για να είμαι ακριβέστερος, το Σύνταγμα δεν αναφέρει τον αριθμό 180. Η σχετική διάταξη (άρθρο 32, παράγραφος 3) κάνει λόγο για πλειοψηφία «των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών», και τούτο επειδή το Σύνταγμα δεν ορίζει έναν συγκεκριμένο αριθμό βουλευτών, αλλά απλώς προβλέπει ότι ο αριθμός τους πρέπει να είναι μεταξύ 200 και 300. Ο συγκεκριμένος αριθμός ορίζεται από τον εκλογικό νόμο (νομίζω) και αφού οι βουλευτές είναι 300 τα 3/5 είναι οι 180 (και τα 2/3 που ίσχυαν για τις πρώτες δύο ψηφοφορίες είναι οι 200 βουλευτές).

Κι έτσι, ο αριθμός των 180 βουλευτών, τα 3/5 του συνόλου, έχει χαρακτηριστεί από πάρα πολλούς «μαγικός αριθμός». Μαγικός όχι για τις όποιες εγγενείς ιδιότητές του, αλλά επειδή, αν συγκεντρωθούν τόσες ψήφοι (ή: τόσοι ψήφοι στα πιο λαϊκά) θα εκλεγεί Πρόεδρος. Παίρνω ένα τυχαίο παράδειγμα: Καθώς υπολείπονται 12 ψήφοι για να επιτευχθεί ο “μαγικός αριθμός” 180… γράφει ένας ιστότοπος.

Πράγματι, 12 ψήφοι λείπουν, αφού θεωρείται δεδομένο πως οι 168 που ψήφισαν Σταύρο Δήμα τις προάλλες θα το επαναλάβουν και σήμερα. Θα βρεθούν; Είπαμε, όλα δείχνουν πως όχι, όμως δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε. Αλλά… μεσημέρι κοντή γιορτή, για να παραφράσουμε την παροιμία, το σημερινό άρθρο θα είχε πολύ περιορισμένη διατηρησιμότητα αν περιοριζόταν σε εικασίες για τη δυνατότητα εκλογής Προέδρου.

Ωστόσο, ο αριθμός 180 έχει πράγματι μερικές πολύ ενδιαφέρουσες ιδιότητες, οπότε θα αφιερώσω το υπόλοιπο άρθρο σε αριθμολογία. Εννοείται ότι στα σχόλια μπορούμε να συζητήσουμε και το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, καθώς και τις προοπτικές που θα ανοίξει -είτε συγκεντρωθεί ο, μαγικός είπαμε, αριθμός, είτε όχι.

Καταρχάς, εύκολα βλέπουμε ότι ο αριθμός 180 έχει πολλούς διαιρέτες. Πόσους; Να μετρήσουμε: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 12, 15, 18, 20, 30, 36, 45, 60, 90, 180, σύνολο 18. Αυτό τον κάνει υπερσύνθετο αριθμό (για να αποδώσω το αγγλικό highly composite), δηλαδή έχει περισσότερους διαιρέτες από κάθε άλλον μικρότερό του θετικόν ακέραιο αριθμό.

Κατά σύμπτωση, και ο αριθμός των 168 βουλευτών που είναι το «κεφάλαιο», ας πούμε, με το οποίο προσέρχεται στην τελευταία ψηφοφορία ο κ. Σταύρος Δήμας, έχει κι αυτός αρκετούς διαιρέτες (διαιρείται μάλιστα με το 7, με το οποίο δεν διαιρείται ο 180). Μάλιστα, ένας από τους κοινούς τους διαιρέτες είναι το 12. Ο κ. Δήμας έχει συγκεντρώσει δεκατέσσερις δωδεκάδες βουλευτές, αλλά του λείπει η τελευταία ντουζίνα.

Ο αριθμός 180 δεν είναι τετράγωνο άλλου αριθμού, η ρίζα του είναι ανάμεσα στο 13 και στο 14, αλλά είναι άθροισμα δύο τετραγώνων: 180 = 144+36, δηλαδή 180 = 122 + 62. Είχαμε πει στο προηγούμενο αριθμοψηφολογικό άρθρο ότι ο αριθμός 168 μπορεί να εκφραστεί ως άθροισμα τεσσάρων συνεχόμενων πρώτων αριθμών (37+41+43+47), αλλά ο 180 μπορεί να εκφραστεί σαν άθροισμα όχι τεσσάρων, αλλά έξι συνεχόμενων πρώτων (19+23+29+31+37+41) ή ακόμα και οχτώ πρώτων (11+13+17+19+ 23+29+31+37)!

Μπορούμε να βρούμε και πιο εξεζητημένες ιδιότητες -ας πούμε, το 180 στον κύβο είναι άθροισμα 64 συνεχόμενων κύβων:
1803 = 63 + 73 +83 +… + 683 +693
(δεν το έχω τσεκάρει, κάπου το βρήκα!)

Αυτά όμως είναι κάπως ειδικά και γοητεύουν τους πιο μυημένους. Οι μαθηματικές ιδιότητες του 180 για τους λιγότερο μπασμένους στο βασίλειο των αριθμών έχουν σχέση με τον κύκλο και με τα τρίγωνα. Ο κύκλος έχει 360 μοίρες, που σημαίνει ότι το ημικύκλιο έχει 180 μοίρες -κι αν σκεφτούμε ότι η αίθουσα της Βουλής έχει σχήμα ημικυκλικό ή συχνά παριστάνεται σαν ημικύκλιο π.χ. στα διαγράμματα όπου φαίνεται η κατανομή των εδρών ανάμεσα στα κόμματα, φαίνεται πολύ ταιριαστό να χρειάζονται 180 ψήφοι, όσες και οι μοίρες του ημικυκλίου, για να μπορεί κάποιος να επηρεάσει καθοριστικά τη μοίρα της αίθουσας και της χώρας.

Γιατί έχει 360 μοίρες ο κύκλος (και κατ’ επέκταση 180 το ημικύκλιο; ) Πώς ήρθε στους Βαβυλώνιους η ιδέα να χωρίσουν τον κύκλο σε 360 ίσα μέρη και όχι σε κάποιον άλλο αριθμό; Κάποιο ρόλο πρέπει να έπαιξε το γεγονός ότι το έτος, δηλαδή η διάρκεια μιας πλήρης (σικ, έτσι για αλλαγή) περιστροφής της γης γύρω από τον ήλιο, έχει «περίπου» 360 μέρες, όπως επίσης και το ότι ο κύκλος, μπορεί να χωριστεί σε έξι ισόπλευρα τρίγωνα, και κάθε εκτημόριο (που έχει 60 μοίρες, ξέρουμε σήμερα) πιθανώς να το διαίρεσαν διά του 60, αφού είχαν εξηκονταδικό αριθμητικό σύστημα. Δεν λέω όμως περισσότερα διότι στο ιστολόγιο υπάρχουν σχολιαστές πολύ αρμοδιότεροι από μένα για το ζήτημα αυτό.

Το θέμα είναι ότι ο μισός κύκλος έχει 180 μοίρες, γι’ αυτό κι όταν θέλουμε να πούμε ότι κάποιος άλλαξε ριζικά τις απόψεις του, μεταστράφηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση, μπορούμε να πούμε ότι «έκανε στροφή 180 μοιρών». Μερικοί μάλιστα αγεωμέτρητοι (παράδειγμα) νομίζουν ότι αν πουν «έκανε στροφή 360 μοιρών» δηλώνουν ακόμα πιο ριζική μεταστροφή -όμως με τις 360 μοίρες κλείνει ο κύκλος και επανερχόμαστε εκεί που βρισκόμασταν.

Οι 360 μοίρες ισοδυναμούν με 2π ακτίνια, άρα οι 180 μοίρες με π ακτίνια, οπότε κατά κάποιο τρόπο μπορούμε να αντιστοιχίσουμε το 180 με το π. Όχι με το γράμμα Π στο ελληνικό αριθμητικό σύστημα (Π είναι το 80), αλλά με το π το μαθηματικό, το 3,14 (και πάει λέγοντας) που είναι ο λόγος της περιφέρειας του κύκλου διά τη διάμετρό του.

Και βέβαια, 180 μοίρες είναι και το άθροισμα των γωνιών ενός τριγώνου, που είναι μια πολύ βασική αρχή της γεωμετρίας -και που μια συνέπειά της είδαμε πιο πάνω, ότι οι γωνίες του ισόπλευρου τριγώνου, που είναι και οι τρεις ίσες μεταξύ τους, έχουν τιμή 60 μοίρες.

Μια άλλη εμφάνιση του αριθμού 180 έξω από τη γεωμετρία έχουμε στη φυσική. Στην θερμοκρασιακή κλίμακα Φαρενάιτ, το σημείο πήξης του νερού είναι στους 32 βαθμούς (αντίστοιχο των μηδέν βαθμών Κελσίου), ενώ το σημείο βρασμού είναι 212 βαθμοί (αντίστοιχο των 100 Κελσίου), άρα οι 100 βαθμοί Κελσίου αντιστοιχούν σε 180 Φαρενάιτ και από εκεί προέρχεται και ο λόγος 5/9 που χρησιμοποιείται στις μετατροπές μεταξύ C και F.

Επίσης οι 180 βαθμοί (Κελσίου) είναι μια συνηθισμένη θερμοκρασία του φούρνου όταν μαγειρεύουν. Μάλιστα, αυτός είναι και ο τίτλος ενός γαλλικού μαγειρικού περιοδικού, 180c.fr.

Σε λίγη ώρα θα ξέρουμε αν συγκεντρώθηκε ο μαγικός αριθμός, αν και ποιος θα τσουρουφλιστεί, αν θα βγει ΠτΔ ή αν (και πότε) θα έχουμε εκλογές. Τα σχόλιά σας λοιπόν!

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Γεωμετρία, Επικαιρότητα, Εκλογές, Μαθηματικά | Με ετικέτα: , , , | 229 Σχόλια »

Από τους 168 στους 180

Posted by sarant στο 24 Δεκέμβριος, 2014

Ετοίμαζα να ανεβάσω άλλο άρθρο, με εορταστική θεματολογία, αλλά τελικά παρακολουθώντας τη δεύτερη ψηφοφορία, που έγινε μεσημεριάτικα για να μπορούν οι πατέρες του έθνους να φύγουν νωρίς για Χριστούγεννα, άλλαξα γνώμη και είπα να αφιερώσω το σημερινό άρθρο στην επικαιρότητα, κι ας είναι παραμονή Χριστουγέννων και τα παιδιά έξω λένε τα κάλαντα. Έτσι, το άρθρο που ετοίμαζα πήρε αναβολή για μεθαύριο. Στο κάτω-κάτω, το ξέραμε ότι τα φετινά Χριστούγεννα θα διαφέρουν κάπως από τα καθιερωμένα -και καθόλου δεν αποκλείεται, με το έμπα του καινούργιου χρόνου, αντί για τις συνηθισμένες ανασκοπήσεις της χρονιάς που πέρασε να ακούμε για κατάρτιση ψηφοδελτίων και για προεκλογικές συγκεντρώσεις.

Άλλωστε, κι εσείς ίσως θα θέλετε να σχολιάσετε τη δεύτερη ψηφοφορία της προεδρικής εκλογής, και αφού είχαμε αφιερώσει ειδικό άρθρο στην πρώτη ψηφοφορία δεν πρέπει η δεύτερη να μείνει παραπονεμένη.

Στο άλμα τριπλούν, το δεύτερο άλμα είναι το πιο κοντό από τα τρία· στο τριπλό άλμα της προεδρικής εκλογής, η δεύτερη ψηφοφορία δεν έχει ούτε την τελετουργία της πρώτης ούτε τον καθοριστικό χαρακτήρα (και το μειωμένο όριο) της τρίτης. Ο Σταύρος Δήμας συγκέντρωσε βέβαια οχτώ ψήφους περισσότερες απ’ ό,τι στην πρώτη ψηφοφορία, αλλά η αύξηση δεν είναι τόσο σημαντική όσο φαίνεται, αν σκεφτούμε ότι την πρώτη φορά είχε πάρει εντυπωσιακά λίγες ψήφους και ότι είχε μεγάλη δεξαμενή άντλησης, με βουλευτές που, σε μερικές περιπτώσεις, είχαν προαναγγείλει ότι θα αλλάξουν στάση στη δεύτερη ψηφοφορία.

Δεξαμενή υπάρχει και τώρα, αλλά είναι σαφώς μικρότερη και έχει χάσει τον αμφίπλευρο χαρακτήρα της. Αν προσέξατε, από τους οχτώ ανεξάρτητους βουλευτές που τάχθηκαν τούτη τη φορά υπέρ του κ. Δήμα (ενώ είχαν ψηφίσει Παρών στις 17 του μηνός), οι εφτά προέρχονται από τη δεξιά (και ακροδεξιά) πτέρυγα (ο όγδοος είναι ο Β. Οικονόμου). Από τους εναπομένοντες ανεξάρτητους βουλευτές που ψήφισαν και χτες Παρών (12 αν δεν κάνω λάθος), μόνο οι κ. Πολύδωρας και Καπερνάρος έχουν δεξιά προέλευση (δεν συνυπολογίζω στην κατηγορία αυτή τις κυρίες Μακρή και Γιαταγάνα, παρόλο που είχαν εκλεγεί με τους ΑΝΕΛ).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Επικαιρότητα, Εκλογές, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , | 106 Σχόλια »

Στον καιρό του 2000

Posted by sarant στο 18 Ιουλίου, 2014

Για τους ανθρώπους της γενιάς μου, της μεταπολίτευσης τη χαμένη γενιά, όσους δηλαδή βρίσκονται τώρα στις αρχές του δεύτερου ημιχρόνου, αλλά και τους λίγο νεότερους, όπως και (υποθέτω) τους μεγαλύτερους, υπήρχε μια εποχή που το έτος 2000 ήταν ένα μακρινό ορόσημο, ένα ορόσημο που ξέραμε ότι υπό κανονικές συνθήκες θα το προλαβαίναμε, αλλά που αντιπροσώπευε το Μέλλον, τον επόμενο αιώνα, κάτι το δύσκολα προβλέψιμο. Όπως άλλωστε είχε πει και κάποιος πολιτικός (νομίζω ήταν ο Κ. Λαλιώτης) όταν ρωτήθηκε, στη δεκαετία του 80, τι θα κάνει το 2000, απάντησε «Το 2000 θα είμαι 49 χρονών» -μόνο αυτό μπορούσε να προβλέψει.

Το 2000 αποτελούσε τόσο μεγάλο ορόσημο μια και ήταν ο τελευταίος χρόνος όχι απλώς της δεκαετίας, όχι μόνο του αιώνα, αλλά και της χιλιετίας. Βέβαια, θα θυμάστε ότι από τη βιασύνη των εμπόρων και των διαφημιστών, το 2000 λανσαρίστηκε σαν ο πρώτος χρόνος της νέας χιλιετίας, όχι ο τελευταίος της παλιάς. Από την άλλη, το 2000 έχει κάτι το επίσημο έτσι στρογγυλό όπως είναι, δεν είναι λοιπόν περίεργο που επισκίασε το 2001  και του σφετερίστηκε τη θέση του ορόσημου. Είτε έτσι είτε αλλιώς, το Μιλένιουμ όπως το είπαν στ’ αγγλικά, όρος που έγινε διεθνής, κυριάρχησε για δυο-τρία χρόνια και ακουγόταν παντού, και μετά το ξεχάσαμε.

Θα θυμάστε επίσης ότι τα δυο-τρία χρόνια πριν από το 2000 μας απασχολούσε πολύ το λεγόμενο «πρόβλημα του 2000» ή ο «ιός του 2000» ή όπως αλλιώς τον είπαμε, το λεγόμενο στα αγγλικά «Year 2000 problem/bug» ή Y2K για συντομία. Επειδή οι παλιοί προγραμματιστές, εκεί στον βαθύ 20ό αιώνα, τότε που το 2000 φάνταζε σαν απώτατο μέλλον ενώ η υπολογιστική μνήμη ήταν αγαθό εν ανεπαρκεία, αποθήκευαν τις ημερομηνίες προβλέποντας δύο μόνο ψηφία για το έτος, όταν πλησίασε το 2000 έγινε αντιληπτό ότι θα υπήρχε πρόβλημα με τα παλιά υπολογιστικά συστήματα, ιδίως αυτά που ήταν εγκατεστημένα στη δημόσια διοίκηση. Για να πούμε την αλήθεια, το πρόβλημα το είχαν επισημάνει από πολύ νωρίτερα: πρώτος το αντιλήφθηκε ένας γενεαλόγος το 1958, επειδή δούλευε με γενεαλογικά δέντρα που πιάνανε πολλούς αιώνες -αλλά την εποχή εκείνη το 2000 ήταν τόσο μακρινό που δεν εισακούστηκε.

Όταν επιτέλους ήρθε το 2000, τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν ήταν ελάχιστα. Άλλοι λένε ότι αυτό έγινε επειδή είχαν εγκαίρως παρθεί τα σωστά μέτρα, ενώ κάποιοι επιμένουν ότι το πρόβλημα είχε διογκωθεί τεχνηέντως και έκαναν λόγο για την απάτη της χιλιετίας. Το ιστολόγιο δεν θα πάρει θέση, αλλά ευχαρίστως ακούει την άποψή σας, αν έχετε. Πάντως, από  την όλη φασαρία έμεινε το κουσούρι σε όλες τις δημόσιες αρχές να ζητάνε παντού αναγραφή της χρονολογίας με τέσσερα ψηφία (ΗΗ/ΜΜ/ΕΕΕΕ) αν και εγώ, όπου μπορώ, γράφω δίψηφα, π.χ. 18/07/14.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Επετειακά, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , | 152 Σχόλια »

Η μέρα με τα δεκατεσσάρια

Posted by sarant στο 14 Απρίλιος, 2014

 

Σήμερα ο μήνας έχει δεκατέσσερις, έχουμε δηλαδή 14 Απριλίου του 2014, ή αλλιώς 14/4/14. Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι πρόπερσι στις 12 Δεκεμβρίου (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού το 2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, το 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και το 2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι πέρσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, που άνοιξε τον δρόμο για το σημερινό άρθρο και για όσα ακολουθήσουν στα επόμενα χρόνια ως το 2019, οπότε θα χρειαστεί μια ακόμα ακροβασία για να συνεχίσουμε  -εμείς νάμαστε καλά.

Κι ενώ το είχα στο νου μου να ανεβάσω σήμερα το άρθρο με τα 14άρια, έμπλεξαν τις ημερομηνίες και νόμιζα ότι ο μήνας έχει αύριο 14, οπότε ανέβασα για λίγα λεπτά ένα άλλο άρθρο -που κατέβηκε εσπευσμένα και θα το δείτε αύριο.

Βέβαια, το σημερινό άρθρο είναι ενμέρει επανάληψη παλιότερου, αφού άρθρο για τον αριθμό 14 είχα γράψει πριν από πολλά χρόνια, τότε που καταργήθηκε ο 14ος μισθός (πανάρχαιο έθιμο που κανείς δεν θυμάται τι ακριβώς ήταν, κάτι ανάμεσα στα Απατούρια και στα Ταυροκαθάψια). Οπότε, παίρνω υλικό από εκείνο το παλιό άρθρο ενσωματώνοντας και τα δικά σας σχόλια και ό,τι άλλο προέκυψε στην πορεία.

Ο αριθμός 14 δεν έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από αριθμολογική άποψη. Δεν είναι πρώτος αριθμός, αφού διαιρείται με το 2 και το 7 (αν και είναι ημιπρώτος), ενώ ένα χαρακτηριστικό του είναι πως πρόκειται για τον μικρότερο αριθμό που είναι άθροισμα τριών τετραγώνων (1 + 4 + 9). Βέβαια, υπάρχει το π που είναι 3,14 στην κοινότερη προσέγγισή του, ενώ οι παλιότεροι θα θυμούνται την εξίσωση 0+0=14 του Μητσοτάκη γύρω στο 1991.

Στη φρασεολογία, κοινότατη είναι η έκφραση τα μάτια σου δεκατέσσερα!  που σημαίνει:  να είσαι άγρυπνος, να προσέχεις να μη σου ξεφύγει τίποτα, να μην πάθεις κακό. Επίταση της προτροπής «τα μάτια σου τέσσερα», που μπορεί αρχικά να προήλθε από διάλογο, του τύπου:

— Να προσέχεις, να έχεις τα μάτια σου τέσσερα.
— Όχι τέσσερα, δεκατέσσερα θα τα έχω!

Πολλά παραδείγματα χρήσης, π.χ. :

Για όνομα του Θεού, κυρία Παπαγιώργου! Χρειάζεται προσοχή. Τα μάτια σας δεκατέσσερα! (Ψαθάς, Ο εαυτούλης μου)

Ο Νατσούλης (Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις, σ.359-60) βρίσκει στην αρχή της έκφρ. τον βυζαντινό θαυματοποιό Κρονίδη, ο οποίος διατεινόταν ότι μπορούσε να βλέπει από 14 σημεία του σώματός του, αλλά απ’ όσο έχω ψάξει πρόκειται για έναν ακόμα νατσουλισμό. Νομίζω ότι η δική μου εξήγηση είναι πιο λογική, αν σκεφτούμε ότι το 14 πολύ συχνά χρησιμοποιείται σαν ‘υπερθεματισμός’ του τέσσερα, π.χ. «της παντρεμένης τέσσερα της χήρας δεκατέσσερα» κοστίζει το φιλί στο δημοτικό τραγούδι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Γιουτουμπάκια, Επαναλήψεις, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 205 Σχόλια »

Το μοιραίο πεντοχίλιαρο

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2014

Πεντοχίλιαρο είναι το χαρτονόμισμα των πέντε χιλιάδων -αλλά δεν φτάνουν όλα τα νομίσματα σε τραπεζογραμμάτια τόσο μεγάλης ονομαστικής αξίας. Το ευρώ, ας πούμε, φτάνει μέχρι το πεντακοσάρικο, το μάρκο (όταν υπήρχε) έφτανε ίσαμε το χιλιάρικο (ο «ιδρωμένος πατέρας» που τον λέγανε οι λαζογερμανοί), το γαλλικό φράγκο, όταν υπήρχε κι αυτό, επίσης ίσαμε πεντακοσάρικο έφτανε, ενώ το δολάριο, αν δεν σφάλλω, δεν έχει πάνω από κατοστάρικο. Η δραχμή, στα τελειώματα, είχε φτάσει να τυπώσει και δεκαχίλιαρο, που είχε, θα θυμάστε, τον γιατρό Γεώργιο Παπανικολάου επάνω, αλλά το δεκαχίλιαρο δεν έζησε και πολλά χρόνια, από το 1995 που καθιερώθηκε ίσαμε το 2002 που καταργήθηκε λόγω του ευρώ, ενώ το πεντοχίλιαρο, που κυκλοφόρησε το 1984, πρόλαβε ακόμα και να ενηλικιωθεί -και βέβαια να γίνει και τραγούδι με τη Γλυκερία, που αναρωτιόταν γιατί τα πεντοχίλιαρα να μην είναι πετσετάκια:

Τα πεντοχίλιαρα εκείνα (που κινδύνεψαν να γίνουν πετσετάκια) είχαν επάνω τον Κολοκοτρώνη, και γι’ αυτό ονομάστηκαν, στην αργκό της εποχής, και «κολοκοτρώνηδες», αλλά επίσης και «πετσετάκια». Τα πετσετάκια θυμίζουν κι άλλο ένα νόμισμα, τις ισπανικές πεσέτες, αλλά παρά την ηχητική ομοιότητα οι πετσέτες του μπάνιου δεν έχουν ετυμολογική σχέση με τις ισπανικές πεσέτες, ένα ακόμα νόμισμα που καταργήθηκε με την έλευση του ευρώ. Η ισπανική πεσέτα, στο τέλος της ζωής της, είχε αξία διπλάσια από τη δραχμή μας (αν και κάποτε είχε ξεκινήσει από χαμηλότερα), κι έφτανε κι αυτή μέχρι το δεκαχίλιαρο -φυσικά, το ισπανικό δεκαχίλιαρο, όπως και το πεντοχίλιαρο, έδειχναν τον Χουάν Κάρλος.

Πεντοχίλιαρα είχαμε και παλιότερα στην Ελλάδα, τόσο μεταπολεμικά (πριν κοπούν τα τρία μηδενικά στη δεκαετία του 50) όσο και προπολεμικά, κι αυτά τα τελευταία τα απαθανάτισε ο Μάρκος Βαμβακάρης στα ιστορικά «Ματσάκια πεντοχίλιαρα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Γιουτουμπάκια, Νομίσματα, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , | 62 Σχόλια »