Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Αρχαία γραμματεία’ Category

Ο άξιος μισθός

Posted by sarant στο 26 Αυγούστου, 2013

Σε ανακοίνωσή του τον Νοέμβριο του 2012, ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών (ΟΙΕΛΕ), αφού απεύθυνε δριμύ κατηγορητήριο κατά του Υπουργού Οικονομικών κ. Στουρνάρα για τα μέτρα που είχε ανακοινώσει σχετικά με την ιδιωτική εκπαίδευση, κατέληγε ως εξής:

Ο ελληνικός λαός σας έχει κρίνει ήδη, κύριε Στουρνάρα. …  Το χθεσινό χτύπημα αποτελειώνει την κοινωνία ολοκληρώνοντας την εθνική τραγωδία που εκτυλίσσεται εδώ και τρία χρόνια και παραδίδει την πατρίδα έρμαιο σε ανεξέλεγκτα συμφέροντα, με τα οποία η σχέση σας είναι εδώ και χρόνια αγαστή.
 
Άξιος ο μισθός σας, κύριε Υπουργέ. Αποστολή εξετελέσθη.
Εδώ στο ιστολόγιο ασχολούμαστε συχνά με εκπαιδευτικά θέματα, και προβλέπεται να συνεχίσουμε ν’ ασχολούμαστε αφού η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς προμηνύεται έτσι κι αλλιώς προβληματική ύστερα από τις ριζικές περικοπές σε θέσεις εκπαιδευτικών και τη γενική υποβάθμιση των παροχών για την παιδεία, αλλά το σημερινό άρθρο δεν έχει θέμα τα εκπαιδευτικά μας και το απόσπασμα παρατέθηκε απλώς και μόνο ως παράδειγμα χρήσης της φράσης «Άξιος ο μισθός σου».
 
Θα μπορούσα άλλωστε να παραθέσω πολλά άλλα παραδείγματα, άσχετα με τον χώρο της εκπαίδευσης, όπου η φράση απευθύνεται, με πικρόχολη ειρωνεία, σε όσους έχουν προσφέρει κακές υπηρεσίες. Για παράδειγμα, από σχόλιο αναγνώστη σε άρθρο δημοσιογράφου του ΔΟΛ: Μπράβο κε Χ., αξιος ο μισθος σας . Συνεχίστε να στρέφετε τη μια κοινωνικη ομάδα ενάντια στην άλλη. Με την ίδια φράση είχε απευθυνθεί και βουλευτής των Ανεξ. Ελλήνων στον επίτροπο Όλι Ρεν, και γενικά η φράση χρησιμοποιείται για να καυτηριαστεί η δραστηριότητα αξιωματούχων (υπουργών, ας πούμε), ή, πολύ συχνά, δημοσιογράφων, οι οποίοι, κατά τη γνώμη του ομιλητή, παρέχουν κάκιστες υπηρεσίες, φυσικά με το αζημίωτο, ή μάλλον παχυλά αμειβόμενοι.

Posted in Αρχαία γραμματεία, Αρχαία ελληνικά, Ευαγγέλιο, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 78 Σχόλια »

Ποσείδιππος ο Πελλαίος

Posted by sarant στο 11 Νοεμβρίου, 2012

Τις Κυριακές που ο κόσμος έχει καιρό για διάβασμα, συνηθίζουμε να βάζουμε λογοτεχνική ύλη. Κάτι λογάριαζα να βγάλω για σήμερα, αλλά θέλει κάμποση δουλειά ακόμα και το συνειδητοποίησα μάλλον αργά, οπότε δεν προλαβαίνω να το γράψω. Οπότε, καταφεύγω σε κονσέρβα, δηλαδή σε ένα άρθρο που το είχα ανεβάσει στον παλιό μου ιστότοπο, γραμμένο από την παλιά φίλη Ελισάβετ Κοσμετάτου.

Πρόκειται για τα επιγράμματα του ελληνιστικού ποιητή Ποσείδιππου του Πελλαίου, που ο μεγαλύτερος όγκος του έργου του δημοσιεύτηκε πολύ πρόσφατα, το 2001, όταν εκδόθηκε ο λεγόμενος «Πάπυρος του Μιλάνου», που ήταν πιθανότατα προϊόν λαθρανασκαφής. Ο πάπυρος αυτός πέρασε από σαράντα κύματα μέχρι να φτάσει σε μας. Πριν από δυο χιλιάδες χρόνια τον πέταξαν στα σκουπίδια σε κάποια πόλη της ελληνιστικής Αιγύπτου, τον μάζεψε ένας ταριχευτής και τον χρησιμοποίησε, μαζί με άλλους πολλούς, για να φτιάξει ναστόχαρτο, χαρτόνι δηλαδή, που το χρησιμοποιούσαν για τα μπούστα στις μούμιες. Κι επειδή η ευλογημένη εκείνη χώρα δεν έχει υγρασία και τα φθαρτά διατηρούνται, σήμερα μπορούμε να ανασυστήσουμε αυτά τα πολύτιμα αρχαία παλιόχαρτα, που έχουν πάνω τους συνήθως λογαριασμούς και ιδιωτικά γράμματα -και μερικές φορές θησαυρούς, χαμένα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Κι έτσι, ξαναβρήκαμε μια «ποιητική συλλογή» (όπως θα λέγαμε με τα σημερινά μέτρα) του Ποσείδιππου! Αλλά αυτά τα παρουσιάζει αναλυτικά η φίλη μου η Λίζα στο άρθρο που ακολουθεί, το οποίο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο περιοδικό «Φαινόμενο του Λουξεμβούργου» το 2006.

Το άρθρο διανθίζεται με πολλά επιγράμματα του Ποσείδιππου, τα περισσότερα από τα οποία είναι μεταφρασμένα από μένα, αν και έχει και η Λίζα μεταφράσει μερικά, ενώ δύο ή τρία επιγράμματα που ήταν ήδη γνωστά από άλλες πηγές, δίνονται μεταφρασμένα από τον Σίμο Μενάρδο και τον Γ. Κοτζιούλα -και πολύ χαίρομαι που συναντιέμαι εδώ με τον αγαπημένο μου ποιητή. Έχω πολύ καιρό να κοιτάξω αυτές τις μεταφράσεις μου και ξέρω ότι έχουν κάμποσα ψεγάδια, που κάποια από αυτά οφείλονται στην προσπάθεια να κρατήσω μέτρο ή ρίμα, ενώ άλλα είναι αβίαστα λάθη. Σε πολλά επιγράμματα έχω προσθέσει από κάτω και το πρωτότυπο, και αν έχετε παρατηρήσεις και διορθώσεις με πολλή χαρά να τις ακούσω -δεν αποκλείεται κάποτε να ξαναπιάσω τη δουλειά αυτή. Απ’ όσο ξέρω, είναι η πρώτη φορά που δημοσιεύονται νεοελληνικές μεταφράσεις από τον Πάπυρο του Μιλάνου.

Για την επιλογή του μέτρου και της ρίμας, θα μπορούσε κανείς ν’ αντιτάξει ότι το αρχαίο κείμενο δεν έχει, φυσικά, ομοιοκαταληξία· όμως δεν είναι ελεύθερος στίχος, είχαν οι αρχαίοι άλλους ρυθμούς στο στίχο τους, οπότε πιστεύω ότι δεν είναι η ιδανική λύση να μεταφράζονται σε ελεύθερο στίχο. Βέβαια αυτό είναι θέμα σοβαρό, αλλά δεν θα πω άλλα, επειδή το  κείμενο που ακολουθεί είναι αρκετά μεγάλο. Οπότε, παραθέτω το άρθρο της Ελ. Κοσμετάτου:

ΠΟΣΕΙΔΙΠΠΟΣ ΠΕΛΛΑΙΟΣ
Ελισάβετ Κοσμετάτου, Tulane University (τώρα University of Illinois at Springfield)

 

 Το 2001 οι Ιταλοί παπυρολόγοι Γκουίντο Μπαστιανίνι και Κλάουντιο Γκαλάτσι, τακτικοί καθηγητές των Πανεπιστημίων του Μιλάνου και της Φλωρεντίας αντιστοίχως, δημοσίευσαν ένα νέο, εκτενές και προηγουμένως άγνωστο ελληνικό παπυρολογικό κείμενο που απέδωσαν στον ελληνιστικό ποιητή Ποσείδιππο από την Πέλλα της Μακεδονίας. Για την πρώτη παρουσίαση του κειμένου αυτού συνεργάστηκαν με το Βρετανό φιλόλογο Κόλιν ΄Ωστιν του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ.

Δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος της αρχαίας ελληνικής γραμματείας χάθηκε κατά τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους, οι νέες λογοτεχνικές ανακαλύψεις αποτελούν σπάνιο και βαρυσήμαντο γεγονός που χαιρετίζεται με τον αρμόζοντα ενθουσιασμό τόσο από τους ειδικούς, όσο και από το κοινό. Σε αυτές συγκαταλέγονται σημαντικά αποσπάσματα σπουδαίων ποιητών όπως η Σαπφώ (6ος π.Χ. αιώνας), ο Μένανδρος (4ος π.Χ. αιώνας) και ο Καλλίμαχος (3ος π.Χ. αιώνας), των οποίων τα έργα γνωρίσαμε πραγματικά μόλις κατά τα τελευταία 100 περίπου χρόνια χάρη σε παπυρολογικά ευρήματα από τη Αίγυπτο που χρονολογούνται στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι ακόμα και η περίφημη Αθηναίων Πολιτεία του Αριστοτέλη, έργο που περιγράφει το αθηναϊκό δημοκρατικό πολίτευμα την εποχή της ακμής του κατά το “Χρυσό Αιώνα του Περικλέους”, αποτελεί παρόμοιο τυχαίο εύρημα. Απ’ όσο γνωρίζουμε, μεταφράσεις των «νέων» ποιημάτων του Ποσειδίππου δεν έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά έντυπα: το παρόν άρθρο του Φαινόμενου είναι το πρώτο!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία γραμματεία, Αρχαία ελληνικά, Αθησαύριστα, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 33 Σχόλια »