Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Αυτοκίνηση’ Category

Αναμνήσεις από τη Μοίρα (του Μ. Καραγάτση)

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2022

Κοντά στην 25η Μαρτίου φέτος είχα παρουσιάσει στο ιστολόγιο ένα νεανικό διήγημα του Μ. Καραγάτση με θέμα σχετικό με το 1821. Με την ευκαιρία εκείνη ξαναδιάβασα τον τόμο της Εστίας με τα νεανικά διηγήματα του Καραγάτση και πρόσεξα ορισμένες αναμνήσεις, γραμμένες αργότερα, αλλά που αφορούσαν τα νιάτα του: φοιτητικά χρόνια και στρατιωτική θητεία. Αυτές τις αναμνήσεις θα τις δημοσιεύσω σταδιακά στο ιστολόγιο, γιατί τις βρίσκω πολύ συμπαθητικές.

Και επειδή υπηρέτησα στο ΣΕΜ (Σώμα Εφοδιασμού-Μεταφορών), διάλεξα να ξεκινήσω με ένα κείμενο του Καραγάτση σχετικό με τη δική του θητεία στον πρόγονο του ΣΕΜ, στη Μοίρα Αυτοκινήτων, γύρω στο 1929-30. Δυστυχώς δεν έχω τώρα πρόχειρο το βιβλίο, αλλά αν θυμάμαι καλά το κείμενο δημοσιεύτηκε το 1948 στην Επιθεώρηση του ΣΕΜ, δηλαδή σε επίσημο στρατιωτικό έντυπο.

Και βέβαια δεν ήταν μια συνηθισμένη και κανονική περίοδος το 1948, μέσα στον Εμφύλιο, ούτε είναι ουδέτερο το κείμενο του Καραγάτση, που εξιδανικεύει την κατάσταση που επικρατούσε, φτάνοντας στο σημείο να δηλώνει ότι ο στρατός (το 1948) ήταν «παράδεισος». Αλλά μου αρέσει ο τρόπος που περιγράφει τη ζωή στη Μοίρα στα τέλη της δεκαετίας του 1920.

Μονοτονίζω και εκσυγχρονίζω την ορθογραφία, διορθώνοντας σιωπηλά μερικά λαθάκια. Δεν άλλαξα το «πολύ δουλειά», ούτε το «απιθεώρηση» που το θεώρησα σκόπιμο, ούτε το ορθογραφικό λογοπαιγνιο «μηναρέδες» που το έχω δει κι αλλού (έτσι έλεγαν τη μηνιαία φυλάκιση). Οι Τύλορες γκουγκλίζονται, είναι φορτηγά μάλλον μάρκας Tylor. Τα άλλα σας τα αφήνω σαν άσκηση.

Το ότι ο Καραγάτσης γράφει το 1948, σαράντα χρονών, λέγοντας ότι γέρασε, ας θεωρηθεί ποιητική υπερβολή.

Αναμνήσεις από τη Μοίρα

Στον καιρό μας, εδώ και είκοσι χρόνια, τα Σέμια ονομάζονταν ‘ Υπηρεσία Αυτοκινήτων, ή κοινώς «Αυ­τοκίνητα». Κι είχαν τη χάρη τους τ’ αυτοκίνητα του Ελληνικού Στρατού· μόνον οι προνομιούχοι κληρωτοί κατάφερναν να καταταχθούν στην περιζήτητη υπηρε­σία. Αρκεί να σας πω πως εγώ, ύστερα από ενδελεχή μελέτη της καταστάσεως, κατατάχτηκα εθελοντής με τετράμηνη πρόσθετη υπηρεσία — μόνο και μόνο για να υπηρετήσω στ’ αυτοκίνητα. Οι τέσσερις παραπανιστοί μήνες συμψηφίζονταν από άλλα και σπουδαία πλεονεκτήματα.

Και πρώτα, τα γυμνάσια ήσαν λιγοστά, σχεδόν ξεκούραστα, ύστερα άρχιζε η εκπαίδευσις αυτοκινήτου. Εκείνο τον καιρό, το αυτοκίνητο ήταν τροχοφόρο αρκετά σπάνιο, που προκαλούσε τη λαχτάρα κάθε νέου μερακλή. Μικρό πράμα το ’χεις να είσαι σοφεράκι, με τέσσερις ρόδες κάτωθέ σου και μια μηχανή στο χέρι; Αυτοκίνητο σου λέει ο άλλος. Τα κορίτσια το ’βλεπαν και λιγώνονταν. Τα σοφεράκια περιβάλλονταν από αί­γλη, γοητεία και μεγαλείο, πού τα έκαναν ασυναγώνιστα στο ωραίο φύλο. Δεν πρέπει όμως να λησμονάμε τ’ άλλα —και σοβαρά— πλεονεκτήματα του αυτοκινήτου στον πόλεμο εκείνου του καιρού. Όταν ο πεζικάριος ξεθεώνονταν στην πορεία, φορτωμένος όπλο, γυλιό, κουβέρτα, εξάρτυση, φυσίγγια, σακκίδιον, παγούρι κ.τλ. εσύ επεριδιάβαζες σαν τουρίστας πάνω στο αμαξάκι σου! Σήμερα η μηχανοκίνηση του στρατού άλλαξε δυστυχώς την κατάσταση. Αρκεί να σάς πω πως εκείνο τον καιρό σε κάθε Σώμα Στρατού των τριών Μεραρ­χιών, αναλογούσε μια Μοίρα αυτοκινήτων με δύναμι 30 φορτηγά αυτοκίνητα! Δηλαδή δέκα φορτηγά κατά Με­ραρχία. Περί επιβατικών, ούτε λόγος. Μόνον οι Διοικηταί Σωμάτων είχαν τέτοια πολυτέλεια. Οι Μέραρ­χοι πήγαιναν αλογατάδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αυτοκίνηση, Αυτοκίνητα, Αναμνήσεις, Διηγήματα, Στρατός | Με ετικέτα: , , | 68 Σχόλια »

Πάει με τα χίλια, πάει φέτες, πάει σανίδα: Οι 50 αποχρώσεις της υπερβολικής ταχύτητας (όπως τις κατέγραψε ο Κλεάνωρ)

Posted by sarant στο 31 Μαΐου, 2022

Στο ιστολόγιο βάζουμε πότε-πότε άρθρα «καταλογογράφησης» όπως τα λέω, όπου βρίσκουμε συνώνυμες (ή περίπου) εκφράσεις με τις οποίες μπορεί να περιγραφτεί μια κατάσταση. Καθώς είμαι επιρρεπής στα κλισέ, τα άρθρα αυτά τα ονομάζω «Οι 50 αποχρώσεις….»

Ήδη έχουμε δημοσιεύσει πέντε τέτοια άρθρα καταλογογράφησης, για τις 50 αποχρώσεις του χρήματοςτης μέθης, της αποτυχίας, του θανάτου και της κατάπληξης, το τελευταίο από αυτά πέρυσι τον Δεκέμβριο.

Τότε ήταν που πήρα ένα μέιλ από τον φίλο μας τον Κλεάνορα, ο οποίος, όπως λέει, μας διαβάζει ανελλιπώς χωρίς όμως να σχολιάζει, που μου ανέπτυξε μια ιδέα που είχε για μια ανάλογη δημοσίευση. Όπως έγραψε τότε, «έχω παθιαστεί να βρω όλες τις εκφράσεις που περιγράφουν το ότι κάποιος τρέχει πολύ γρήγορα (συχνότερα με το αυτοκίνητο), πέρα από τα τετριμμένα «πάει μαλλιά/μαλλιοκούβαρα/κουβάρια». Μέχρι τώρα έχω συλλέξει τα εξής: ….»

Εγώ δεν είμαι ειδήμονας στο θέμα, καθώς δεν έχω οδηγική πείρα στην Ελλάδα ούτε κάνω πολλές οδηγικές συζητήσεις. Μάλιστα, τις «τετριμμένες» εκφράσεις που μου ανέφερε ο φίλος μου τις αγνοούσα -ωστόσο, μια δειγματοληπτική έρευνα στο γκουγκλ εδειξε ότι οι εκφράσεις είναι υπαρκτές και λέγονται όχι μόνο για αυτοκίνητο αλλά και (φυσικά) για μοτοσικλέτα, μερικές μάλιστα και για άλλα μηχανήματα, με την έννοια ότι δηλώνουν όχι ειδικά υπερβολική ταχύτητα αλλά μάλλον άψογη λειτουργία.

Επειδή το πρώτο δείγμα ήταν καμιά εικοσπενταριά εκφράσεις, παρακίνησα τον Κλεάνορα να συνεχίσει να μαζεύει ώστε να φτάσουμε τις 50 και να κάνουμε μια δημοσίευση. Πράγματι, κάθε 2-3 εβδομάδες έπαιρνα κι ένα μέιλ του που μου έλεγε, ας πούμε, «Η χτεσινή ταβέρνα απέδωσε τις εξής νέες εκφράσεις», «Μετά την κυριακάτικη πεζοπορία προσθέτω τις εξής εκφράσεις» κτλ. Και τις προάλλες ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και φτάσαμε τις σημαδιακές 50, οπότε δημοσιεύω εδώ τον κατάλογο περιμένοντας και συμπληρώσεις από την πλευρά σας. (Τα εισαγωγικά είναι του Κλεάνορα -εμείς εδώ είμαστε πιο φειδωλοί, οπότε κανονικά δεν θα τα έβαζα, αλλά βαρέθηκα να τα βγάλω):
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Αυτοκίνηση, Κατάλογοι, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , | 132 Σχόλια »

Μέσα στη μποτίλια

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2019

Καθώς γύριζα χτες το απόγευμα από τη δουλειά έπεσα σε μποτιλιάρισμα και έκανα πάνω από μισάωρο για μια διαδρομή δέκα λεπτών. Κάνουν έργα για το τραμ και σε κάποιο σημείο κοβόταν μισή λωρίδα, και αυτό ήταν η αιτία του κακού.

Μποτιλιάρισμα, λέμε στην καθομιλουμένη. Αν θέλουμε να το πούμε επίσημα, κυκλοφοριακή συμφόρηση. Η εικόνα του μποτιλιαρίσματος, πάντως, είναι πολύ παραστατική: το σώμα της μποτίλιας είναι πλατύ, ο λαιμός της στενός -στην εκροή σημειώνεται συμφόρηση. Πολύ σπάνια θα χρησιμοποιήσουμε τη λέξη με την κυριολεκτική της σημασία, της εμφιάλωσης.

Στα γαλλικά, η μεταφορική σημασία εμφανίζεται ήδη από τα χρόνια του Πρώτου παγκοσμίου πολέμου, αρχικά σε στρατιωτικά συμφραζόμενα και στη συνέχεια για αυτοκίνητα στο Παρίσι με πολλές αναφορές από τη δεκαετία του 1920. Πότε μπήκε στη γλώσσα μας η λέξη; Ιδέα δεν έχω, αλλά υποθέτω μεταπολεμικά. Τη θυμάμαι πάντως από μικρός.

Τη φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο τη βρήκα κάπου στο Διαδίκτυο, γκουγκλίζοντας -δεν θα είχε νόημα να σας βάλω κουίζ από πού είναι, αφού κάθε μεγαλούπολη μπορεί να παρουσιάσει παρόμοιες εικόνες. Για την ιστορία, πάντως, είναι από τη Τζακάρτα της Ινδονησίας. Παρόμοιες εικόνες σε μικρότερη κλίμακα συναντάμε και στις μικρότερες πόλεις, αλλά μποτιλιαρίσματα σημειώνονται και στους αυτοκινητοδρόμους, μακριά από τα αστικά κέντρα, στη μέση του πουθενά -συχνά ύστερα από δυστύχημα ή όταν γίνονται έργα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αυτοκίνηση, Αυτοκίνητα, Γλωσσικά δάνεια, Ιστορίες λέξεων, Συγκριτικά γλωσσικά, Φυσική | Με ετικέτα: , , , | 122 Σχόλια »

Ταξιδεύοντας με τη Λούση

Posted by sarant στο 25 Μαΐου, 2018

Τα τελευταία χρόνια η Λούση με συντροφεύει σε όλα τα ταξίδια που κάνω με το αυτοκίνητο. Με τον καιρό, η συντροφιά της μού έχει γίνει απαραίτητη. Μαζί της αισθάνομαι σιγουριά και απολαμβάνω περισσότερο τη διαδρομή και το οδήγημα, παρόλο που, για να τα λέμε όλα, στην αρχή με εκνεύριζε η πολυλογία της και η μανία της να θέλει να υποδεικνύει συνεχώς από πού να στρίψω και ποιον δρόμο ν’ ακολουθήσω -ακόμα κι όταν επιστρέφουμε στο σπίτι, κι έχουμε κάνει χίλιες φορές την ίδια διαδρομή, και ξέρει ότι έχω κι εγώ τις προτιμήσεις μου και προτιμώ να παίρνω άλλον δρομο από εκείνον που αρέσει σ’ εκείνην.

Ωστόσο, προτιμώ να την έχω δίπλα μου και να φλυαρεί παρά να λείπει. Κανα-δυο φορές που δεν την είχα στο πλάι μου αισθανόμουν σαν ψάρι έξω απ’ το νερό κι έκανα απανωτές γκάφες. Χίλιες φορές καλύτερα με τη Λούση, λοιπόν -αφού αναρωτιέμαι πώς ταξίδευα πριν μπει στη ζωή μου.

Θα το καταλαβατε, η Λούση, ο αχώριστος συντροφος στα ταξίδια μου, δεν είναι θηλυκο, δεν είναι άνθρωπος, είναι η συσκευή gps που έχω για να με βοηθάει στην πλοήγηση.

Τη λέω Λούση επειδή έτσι έλεγε τη δική του συσκευή ένας φίλος μου Άγγλος με τον οποίο κάναμε παλιότερα πολλά ταξίδια, πάντοτε με το δικό του αμαξι, που ήταν πιο άνετο. Η δικια του η Λούση είχε γεράσει, ήταν παλιό μοντέλο και δεν ανανέωνε τους χάρτες του αυτόματα -θυμαμαι μια φορά που είχαμε ταλαιπωρηθεί στα περίχωρα του Νανσύ, ψάχνοντας την rue de College. Ξέραμε περίπου πού είναι, αλλά η Λούση μάς έστελνε σε άλλα μέρη μακρινά. Τελικά αποδείχτηκε ότι ο συγκεκριμένος δρόμος είχε φτιαχτεί τα τελευταία χρόνια, οταν χτίστηκε και το κολέγιο, κι έτσι δεν βρισκόταν στους χάρτες της Λούσης -πώς να τον βρει η φουκαριάρα;

Κι έτσι, όταν αποφάσισα να πάρω κι εγώ μια συσκευή gps για το αυτοκίνητό μου, την έβγαλα Λούση. Τα καινούργια αυτοκίνητα έχουν ενσωματωμένο το σύστημα πλοήγησης, όμως εγώ έχω παλιό μοντέλο, κι έτσι τη συσκευή τη στηρίζω με μια βεντούζα στο παρμπριζ. Βέβαια, όταν κινούμαι σε κοντινές και γνωστές διαδρομες, η Λούση κοιμάται στο ντουλαπάκι της. Αναλαμβάνει δράση μόνο όταν πηγαίνω μακριά ή όταν δεν ξέρω τον δρόμο.

Θα μου πείτε, την ίδια δουλειά την κάνει και το google maps, και μάλιστα την κάνει και καλύτερα, τουλάχιστον στην Αθήνα, διότι ενημερώνεται σε πραγματικό χρόνο για την κίνηση και το παίρνει υπόψη του στις διαδρομές που προτεινει. Ωστόσο, μέχρι πρότινος το σμαρτόφωνο δεν προσφερόταν για μεγάλα ταξίδια αφού πλήρωνες την περιαγωγή, χώρια που η μπαταρία του άδειαζε γρήγορα. Στην Ελλάδα πάντως, χρησιμοποιώ το google maps.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αυτοκίνηση, Καθημερινότητα, Ταξιδιωτικά | Με ετικέτα: , , , | 177 Σχόλια »

Ουμπεροποίηση και ουμπεράδες

Posted by sarant στο 7 Μαρτίου, 2017

Νόμιζα πως θα ήταν πρωτολογισμός, αλλά έπεσα έξω -αν τον γκουγκλίσετε, ο όρος «ουμπεροποίηση» βγάζει καμιά δεκαριά γκουγκλιές. Ο αντίστοιχος γαλλικός, uberisation, έχει αξιωθεί δικό του λήμμα στη Βικιπαίδεια, ενώ το αντίστοιχο αγγλικό λήμμα παραπέμπει στον γενικότερο όρο Sharing economy, που έχει αποδοθεί στα ελληνικά «Οικονομία του διαμοιρασμού».

Η ουμπεροποίηση αναφέρεται, βεβαίως, στην αμερικανική εταιρεία Uber που δραστηριοποιήθηκε αρχικά στον τομέα των υπηρεσιών ταξί αν και έχει στη συνέχεια επεκτείνει τις δραστηριότητές της και αλλού. Ουμπεράδες είναι οι οδηγοί που «συνεργάζονται» με την εταιρεία. Κατά γενικό κανόνα δεν είναι επαγγελματίες οδηγοί, δεν έχουν δηλαδή επαγγελματική άδεια, διαθέτουν οι ίδιοι το αυτοκίνητο με το οποίο γίνεται η μεταφορά (συνήθως είναι το ιδιωτικό τους αυτοκίνητο) και εισπράττουν κόμιστρο αρκετά χαμηλότερο από αυτό που χρεώνουν τα επίσημα ταξί στην αντίστοιχη πόλη. Συνήθως ο πελάτης δεν πληρώνει τον ταξιτζή αλλά την εταιρεία μέσω πιστωτικής κάρτας, και φυσικά η εταιρεία εισπράττει μια προμήθεια, που δεν ξέρω σε ποιο ποσοστό κυμαίνεται. Η εταιρεία έχει φτιάξει την εφαρμογή για σμαρτόφωνα, με την οποία οι πελάτες έρχονται σε επαφή με τους οδηγούς. Αυτό πουλάει. Υποτίθεται επίσης ότι ελέγχει τους οδηγούς «της», ότι εγγυάται την ευσυνειδησία τους και την ασφάλεια της μεταφοράς. Επίσης, μέσω της εφαρμογής, ο πελάτης βαθμολογεί τον οδηγό -να πάλι η αξιολόγηση, που την κουβεντιάσαμε και χτες.

Η Uber έχει συναντήσει αντιδράσεις από τον επίσημο κλάδο των ταξιτζήδων σε πολλές περιοχές του κόσμου, ιδίως στην Ευρώπη. Στη Γαλλία έχουν σημειωθεί πολλές φορές επεισόδια όπου ταξιτζήδες έχουν προκαλέσει φθορές σε αμάξια ουμπεράδων.Τους κατηγορούν για αθέμιτο ανταγωνισμό, αφού, όπως φαίνεται, οι άδειες των ταξί και εκεί είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης και πωλούνται ακριβά (δεν μας έλεγε αλήθεια ο Ραγκούσης το 2011 όταν ισχυριζόταν ότι μόνο στην Ελλάδα υπάρχει το φαινόμενο της άδειας ταξί).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αυτοκίνηση, Νεολογισμοί, Τεχνολογία | Με ετικέτα: , , | 198 Σχόλια »

Πώς το λέτε το αυτοκίνητο;

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2017

Προσοχή, δεν σας ρωτάω πώς λέτε το δικό σας αυτοκίνητο -αν και είναι κι αυτό ένα θέμα που έχει το δικό του ενδιαφέρον: ο παππούς μου, λογουχάρη, το πρώτο αυτοκίνητο που αγόρασε, ένα μετασκευασμένο βρετανικό στρατιωτικό τζιπ, το είχε βαφτίσει Γρηγόρη, κι επειδή ήταν μερακλής άνθρωπος του είχε γράψει και τραγούδια (παράδειγμα)

Όμως το δικό μου ερώτημα είναι άλλο: πώς λέτε το αυτοκίνητο γενικώς; Δηλαδή, αναρωτιέμαι, το λέτε (και) κάπως αλλιώς εκτός από «αυτοκίνητο»;

Σκεφτόμουν τις προάλλες, ακούγοντας έναν διάλογο στα γαλλικά, ότι οι Γάλλοι έχουν το automobile, που είναι ας πούμε η επίσημη ονομασία, αλλά τη χρησιμοποιούν σε επίσημο κυρίως λόγο -σε τρέχουσες χρήσεις θα πουν voiture, ενώ στην καθομιλουμένη/αργκό το λένε bagnole.

Το automobile αντιστοιχεί ακριβώς στο αυτοκίνητο. Επίθετο «αυτοκίνητος» είχαν κι οι αρχαίοι -αλλά αυτοκίνητα δεν είχαν βέβαια. Ο Γαληνός, ας πούμε, χαρακτηρίζει «αυτοκίνητα» τα (αυτόματα) δημιουργήματα του Ηφαίστου, ενώ σε βυζαντινό νομικό κείμενο βρίσκω τα περιουσιακά στοιχεία να διακρίνονται σε «κινητά, ακίνητα και αυτοκίνητα» -υποθέτω πως έτσι χαρακτηρίζει ο νομοθέτης τα ζώα που είχε κάποιος στην ιδιοκτησία του.

Στα νεότερα χρόνια, οι Γάλλοι έφτιαξαν τον όρο voiture automobile για να περιγράψουν αυτή την καινούργια εφεύρεση που έμελλε να φέρει τα πάνω κάτω στη ζωή μας: αυτοκίνητο αμάξι, κατά λέξη, αφού voiture ήταν το αμάξι με άλογα, η άμαξα. Από τους Γάλλους το είπαμε κι εμείς αυτοκίνητο(ν), ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα, τοτε που το αυτοκίνητο ήταν καινοτομία, λέγανε και οτομομπίλ, χρησιμοποιώντας ατελώνιστον τον γαλλικό όρο.

Κι οι Άγγλοι το automobile το είπαν στην τρέχουσα γλώσσα car, μια λέξη που τα παλιά χρόνια σήμαινε το τροχοφόρο όχημα, το κάρο ειδικότερα, και ύστερα χρησιμοποιήθηκε στη σιδηροδρομική ορολογία, αλλά από τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα, όταν δεν χρησιμοποιείται σκέτο, χωρίς άλλο προσδιοριστικό, εννοεί το αυτοκίνητο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αυτοκίνηση, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 278 Σχόλια »