Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Βιβλία’ Category

Ομολογώ ότι έχω αγανακτήσει…

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2015

Όχι, δεν είναι σχόλιο για την πολιτική ή όποιαν άλλην επικαιρότητα, δεν είναι καν δική μου φράση. Είναι φράση παρμένη από μιαν επιστολή ενός διανοούμενου που συγκαταλέγεται στις σημαντικές μορφές των γραμμάτων μας, επιστολή που αφορά θέματα γλωσσικά που οπωσδήποτε ενδιαφέρουν το ιστολόγιο αλλά και εκφράζει την απόγνωση του συγγραφέα όταν βλέπει τον επιμελητή του κειμένου να επιβάλλει τις δικές του γλωσσικές επιλογές χωρίς ο συγγραφέας να μπορεί να αντιδράσει.

kronstandiΧτες το πρωί λοιπόν, πέρασα από το σπίτι ενός παλιού φίλου (που δεν γράφει πια στο ιστολόγιο διότι έχει σταματήσει τη δικτυοπλοΐα) να τον πάρω να πάμε για μια παραποτάμια βόλτα, και πριν ξεκινήσουμε μού έδειξε το βιβλίο που βλέπετε αριστερά το εξώφυλλό του, την «Εξέγερση της Κρονστάνδης» του Άρη Αλεξάνδρου. Ο Άρης Αλεξάνδρου, μάλλον ο καλύτερος μεταφραστής της γενιάς του, ήταν ποιητής αλλά οι πιο πολλοί τον ξέρουν από το μοναδικό μυθιστόρημά του «Το κιβώτιο».

Το βιβλίο για την Κρονστάνδη βέβαια δεν είναι λογοτεχνικό αλλά μια εξιστόρηση της εξέγερσης της Κρονστάνδης, της πρώτης εξέγερσης που συνάντησαν (το 1921) και τελικά έπνιξαν στο αίμα οι μπολσεβίκοι μετά την επανάσταση του 1917. Η Κρονστάνδη είναι χτισμένη πάνω σ’ ένα νησάκι πολύ κοντά στην Πετρούπολη, λιμάνι του Πολεμικού Ναυτικού -οι εξεγερμένοι ήταν ναύτες του σοβιετικού πολεμικού ναυτικού. Τα γεγονότα είναι γνωστά ή μπορείτε να τα βρείτε αλλού, δεν θα σταθώ σε αυτά.

Λεξιλογικά ενδιαφέρει η Κρονστάνδη, κυρίως επειδή στα ελληνικά έχει αποκτήσει ένα παραπανίσιο Ν που δεν εξηγείται εύκολα, αφού γράφεται Kronstadt (στα ρώσικα Кронштадт) -το όνομα είναι γερμανικό, πόλη του στέμματος. Εικάζω ότι το -άνδη το απέκτησε με έλξη από τις διάφορες -λάνδες, αλλά αν ξέρετε καλύτερα διορθώστε με.

Το βιβλίο για την Κρονστάνδη το είχε γράψει ο Αλεξάνδρου κατά παραγγελία του εκδότη Χρίστου Φυτράκη, ο οποίος το ενέταξε στη σειρά «Τα φοβερά ντοκουμέντα» που εκδόθηκαν στη δεκαετία του 1970 -και, αν δεν κάνω λάθος, ξανακυκλοφόρησαν πριν από μερικά χρόνια ως προσφορά από κάποιαν εφημερίδα. Στο εξώφυλλο εκείνης της πρώτης έκδοσης δεν αναφερόταν καν το όνομα του συγγραφέα, που μόνο στη σελίδα του τίτλου εμφανιζόταν. Επίσης, στην επιμέλεια του κειμένου είχαν γίνει κάποιες γλωσσικές επεμβάσεις που προκάλεσαν την αγανάκτηση του συγγραφέα -όπως θα δείτε αναλυτικά σε λίγο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Γενικά γλωσσικά, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 188 Σχόλια »

Βιβλία, καινούργια βιβλία

Posted by sarant στο 29 Απριλίου, 2015

Τον τελευταίο καιρό ήρθαν στα χέρια μου μερικά καινούργια βιβλία για τα οποία αξίζει να γράψω κάτι. Και παρόλο που τα φιλολογικά άρθρα τα δημοσιεύω την Κυριακή, με το σκεπτικό ότι ο μέσος αναγνώστης έχει λίγο περισσότερο χρόνο στη διάθεσή του, τις παρουσιάσεις βιβλίων συνηθίζω να τις βάζω καθημερινές -ώστε, αν κάποιος αισθανθεί ότι τον ενδιαφέρει το βιβλίο να μπορεί ευθύς αμέσως να πάει στο βιβλιοπωλείο να το αγοράσει. Βέβαια, πολύ σπάνια θα γίνει αυτό, αλλά και ένας να το κάνει κάτι είναι -άλλωστε, τα καινούργια βιβλία, το έχω ξαναγράψει, πρέπει να τα στηρίζουμε.

14.-georgiadis_kariotakisΚαι ξεκινάω με Καρυωτάκη, ή μάλλον με ένα βιβλίο για τον Καρυωτάκη, ένα καινούργιο βιβλίο που εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συγγραφέα του. Ο συγγραφέας, ο Κύπριος Νέαρχος Γεωργιάδης (1944-2013) είναι γνωστός κυρίως για τα έργα του σχετικά με το ρεμπέτικο, που το εξέτασε από αριστερή οπτική και με φρέσκια ματιά. Πριν από λίγους μήνες κυκλοφόρησε από τη Σύγχρονη Εποχή το κύκνειο άσμα του, η μελέτη «Κώστας Καρυωτάκης. Απαντήσεις στα ερωτήματα για τον ίδιο και το έργο του».

Ομολογώ ότι δεν έχω την εποπτεία της καρυωτακικής βιβλιογραφίας που θα μου επέτρεπε να διακρίνω τι καινούργιο φέρνει ο Γεωργιάδης. Το βέβαιο είναι ότι δίνει προσοχή εξίσου σε όλο το έργο του Καρυωτάκη, σε αντιδιαστολή π.χ. με τον Σαββίδη ο οποίος θεωρούσε ότι δεν θα χάναμε και πολλά αν οι δυο πρώτες συλλογές του Καρυωτάκη χάνονταν και έμεναν μόνο τα Ελεγεία και σάτιρες και τα τελευταία ποιήματα και πεζά του. Αντίθετα, ο Γεωργιάδης ασχολείται όχι μόνο με τις δύο πρώτες συλλογές, αλλά και με τα νεανικά ποιήματα του Καρυωτάκη, τα δημοσιευμένα σε περιοδικά όπως η Ελλάς του Ποταμιάνου, που δεν τα συμπεριέλαβε σε καμιά συλλογή του. Διαφωνεί επίσης με όσους θεωρούν ότι πρέπει να αγνοήσουμε τα βιογραφικά στοιχεία και να επικεντρωθούμε στα ποιήματα: πιστεύει ότι στον Καρυωτάκη (αλλά μήπως δεν ισχύει αυτό για κάθε δημιουργό; ) έργο και ζωή είναι αξεχώριστα.

Το βιβλίο διαβάζεται εύκολα. Ο συγγραφέας έχει το χάρισμα να μιλάει με λόγια απλά, χωρίς πολλήν ειδική ορολογία. Επίσης, παραθέτει διαρκώς ποιήματα του Καρυωτάκη, χωρίς να θεωρεί δεδομένο ότι ο αναγνώστης τα γνωρίζει, κι έτσι διαβάζοντάς το έχει κανείς ξαναδιαβάσει τα περισσότερα ποιήματα του ποιητή. Παρόλο που προσέχει και τις άλλες συλλογές, δεν παραλείπει να αναλύσει και την τελευταία, και μάλιστα ανατέμνει με ενδιαφέροντα τρόπο τις Σάτιρες. Δίνει τη δική του ερμηνεία για τις αιτίες της αυτοκτονίας του και για την «χυδαία πράξη» που μνημονεύει χωρίς να προσδιορίζει ο αυτόχειρας στο αποχαιρετιστήριο σημείωμά του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Ορθογραφικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 77 Σχόλια »

Ακόμα ένα βιβλίο για δώρο

Posted by sarant στο 22 Δεκεμβρίου, 2014

Τις γιορτές κάνουμε δώρα. Το ιστολόγιο αρέσκεται να δίνει (και να δέχεται) βιβλία για δώρα. Πέρσι είχαμε δημοσιεύσει ένα άρθρο με προτάσεις για βιβλία-δώρα. Φέτος το αμέλησα, ίσως επειδή η επικαιρότητα ήταν πολύ πιο φορτωμένη, εννοώ με την προεδρική εκλογή και τα συμπαρομαρτούντα -και αρχικά είπα ότι δεν θα ανεβάσω άρθρο για γιορταστικές βιβλιοπροτάσεις. Όμως, τουλάχιστον τρεις φίλοι με προέτρεψαν να αλλάξω γνώμη, και επειδή η αγορά βιβλίων συνεχίζεται έως την παραμονή της Πρωτοχρονιάς αποφάσισα τελικά, έστω και την τελευταία στιγμή, να ανεβάσω και φέτος άρθρο με προτάσεις για βιβλία-δώρα. Όχι τόσο δικές μου προτάσεις, αν και θα κάνω κι εγώ, αλλά κυρίως δικές σας. Όμως και φέτος θα βάλω έναν περιορισμό, και θα τον εξηγήσω.

Θα προτείνω λοιπόν βιβλία για να κάνετε δώρα στις γιορτές και θα σας καλέσω να κάνετε κι εσείς τις προτάσεις σας, αλλά όχι οποιαδήποτε βιβλία. Στο άρθρο αυτό, θα ήθελα να περιοριστούμε σε καινούργια βιβλία, βιβλία δηλαδή που κυκλοφόρησαν στην ελληνική γλώσσα στους τελευταίους 14 μήνες -το λέω έτσι για να πιάσουμε και την παραγωγή των περσινών γιορτών, αν και δεν θα ζητήσω πιστοποιητικό από τη Βιβλιονέτ για να δεχτώ μια πρόταση βιβλίου! Να διευκρινίσω ότι ζητάω η έκδοση να είναι φετινή, όχι η συγγραφή του βιβλίου. Και φυσικά περιλαμβάνονται και επανεκδόσεις βιβλίων που ήταν εξαντλημένα.

Γιατί μόνο καινούργια βιβλία; Επειδή, και το έχω ξαναγράψει, στις πολύ ιδιόμορφες συνθήκες κρίσης που περνάμε σήμερα το μεγάλο πρόβλημα το αντιμετωπίζουν οι νέες εκδόσεις. Παρόλο που τα βιβλία που εκδοθηκαν φέτος είχαν χαμηλότερες τιμές από τα αντίστοιχα περσινά ή προπέρσινα, ο ανταγωνισμός που αντιμετωπίζουν από παλιότερες, καλές και πάμφθηνες εκδόσεις είναι οξύτατος και εντείνεται ακόμα περισσότερο μέσα στις γιορτές. Βλέπετε, εξαιτίας της κρίσης των εφημερίδων, οι περισσότερες κυριακάτικες εφημερίδες προσφέρουν από ένα βιβλίο (και όχι μόνο) μαζί με κάθε φύλλο τους. Έπειτα, πολλοί εκδοτικοί οίκοι, και μάλιστα από τους κορυφαίους, διαθέτουν το παλιό τους στοκ σε εξευτελιστικές τιμές, με εκπτώσεις που φτάνουν το 80%. Τρίτον, έχουν πληθύνει πολύ τα βιβλιοπωλεία που διαθέτουν μεταχειρισμένα και πάμφθηνα βιβλία, ενώ τα τελευταία χρόνια ακόμα και περίπτερα του κέντρου βγάζουν πάγκους με παλιά, καλά βιβλία. Και, τέταρτον, μέσα στις γιορτές πολλοί εκδοτικοί οίκοι και άλλοι φορείς κάνουν και έκτακτα μπαζάρ, όπου πάλι διαθέτουν βιβλία κοψοχρονιάς.

Για τον βιβλιόφιλο η κατάσταση αυτή είναι από ευνοϊκή έως παραδεισένια: ακόμα κι όταν το εισόδημά του έχει περικοπεί εξαιτίας της μνημονιακής λαίλαπας, οι εκπτώσεις στα βιβλία είναι ακόμα μεγαλύτερες, οπότε η βιβλιαγοραστική του δύναμη συχνά όχι απλώς δεν έχει μειωθεί, αλλά ίσως και να έχει αυξηθεί, υπό τον όρο ότι αγοράζει μόνο προσφορές και μεταχειρισμένα. Όμως για τον εκδότη, που βγάζει νέα βιβλία, η ίδια κατάσταση είναι ασφυκτική αφού τα καινούργια βιβλία, όσο και να ρίξουν τις τιμές τους, πάντα θα είναι ακριβότερα από τις προσφορές ή από τα μεταχειρισμένα.

Γι’ αυτό θα σας προτείνω, και θα ζητήσω να προτείνετε, μόνο καινούργια βιβλία.

Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι το κάνω για να ευλογήσω τα γένια μου, διότι φέτος έβγαλα κι εγώ βιβλία. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν, σε δική μου επιμέλεια, οι εντυπώσεις του Κώστα Βάρναλη από τη Μόσχα το 1934, με τίτλο Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ, και λίγο παλιότερα το άγνωστο διήγημα του Παπαδιαμάντη Η νοσταλγία του Γιάννη. Να προσθέσω και το περσινό (αλλά μέσα στο δεκατετράμηνο) δικό μου, τα Λόγια του αέραένα τερπνό και ενδιαφέρον, ελπίζω, φρασεολογικό λεξικό με 1001 παγιωμένες (ή ιδιωματικές) εκφράσεις της ελληνικής γλώσσας.

Ένα βιβλίο που θα ήθελα να προτείνω, είναι η αλληλογραφία ανάμεσα στη φιλόσοφο Έλλη Λαμπρίδη και την κόρη της, τη Νίκη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις φιλικές εκδόσεις Αρχείο («Αλληλογραφία 1939-1944«). Επειδή είχα σκοπό να αφιερώσω άρθρο στο βιβλίο αυτό και τελικά δεν αξιώθηκα, θα μου επιτρέψετε δυο λόγια παραπάνω. Το 1938 η φιλόσοφος Έλλη Λαμπρίδη, απολυμένη από τη μέση εκπαίδευση μετά την εκκαθάριση του 1935, αποδέχεται μια υποτροφία του Βρετανικού Συμβουλίου και φεύγει για την Αγγλία, αφήνοντας τη 16χρονη κόρη της, τη Νίκη, στη φροντίδα της μητέρας της. Μάνα και κόρη ανταλλάσσουν γράμματα, αλλά με το ξέσπασμα του πολέμου το 1939 η Έλλη εγκλωβίζεται στην Αγγλία, αδυνατώντας να επιστρέψει -ενώ μετά τη γερμανική κατοχή σχεδόν κάθε επικοινωνία κόβεται, με εξαίρεση ένα-δυο τηλεγραφήματα μέσω Ερυθρού Σταυρού. Η Έλλη Λαμπρίδη θα αναπτύξει πολυσχιδή δραστηριότητα στην Αγγλία, υποστηρίζοντας έμμεσα την πολεμική προσπάθεια με διαλέξεις και διδάσκοντας ελληνικά σε Βρετανούς αξιωματικούς. Η επικοινωνία αποκαθίσταται με την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, τον Οκτώβριο του 1944. Και ενώ η μητέρα προσπαθεί να φτάσει στην Ελλάδα με το πλοίο (στην Ευρώπη συνεχίζεται ο πόλεμος), σ’ ένα ταξίδι μέσω Καΐρου που διαρκεί εβδομάδες, στην Αθήνα ξεσπούν τα Δεκεμβριανά. Η Νίκη φιλοξενείται στο σπίτι της συμφοιτήτριάς της Έβης Τουλούπα, και στις 3.1.1945 ειδοποιείται ότι ένας Άγγλος ταγματάρχης, μαθητής της μητέρας της, έχει να της δώσει γράμμα της. Καθώς προσπαθούν να φτάσουν στην περιοχή που ελέγχεται από τους Άγγλους, οι δυο κοπέλες τραυματίζονται από θραύσμα βρετανικού όλμου, η Έβη στο χέρι αλλά η Νίκη στην κοιλιά -και λίγες ώρες αργότερα ξεψυχάει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 76 Σχόλια »

Τα καλύτερα ελληνικά μυθιστορήματα, λοιπόν

Posted by sarant στο 17 Αυγούστου, 2014

Στις αρχές του καλοκαιριού, είχαμε συζητήσει μια σφυγμομέτρηση που διοργάνωσε ο Αντώνης Πετρίδης, καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Κύπρου, μια λογοτεχνική σφυγμομέτρηση για τα καλύτερα νεοελληνικά μυθιστορήματα, με κατάλογο καταρτισμένον εκ των προτέρων.

Εννοώ ότι ο ίδιος ο κ. Πετρίδης κατάρτισε έναν κατάλογο, που τον διεύρυνε λίγο στη συνέχεια αποδεχόμενος προτάσεις σχολιαστών στο ιστολόγιό του (και δικές μου), φτάνοντας τα 223 νεοελληνικά μυθιστορήματα και νουβέλες, και ζήτησε από τους επισκέπτες του ιστολογίου του να ψηφίσουν τα 30 κατά τη γνώμη τους καλύτερα ή πιο σωστά έως 30. Η χρονική συγκυρία ήταν καλή, αφού το καλοκαίρι πάντοτε ευνοεί το διάβασμα εκτενέστερων έργων. Παλιότερα, ο κ. Πετρίδης είχε κάνει ανάλογη δημοσκόπηση για ποιήματα.

Επειδή δεν είναι πάντοτε εύκολο να διακριθεί το μυθιστόρημα από τη νουβέλα, στη δημοσκόπηση συμμετείχαν και νουβέλες -και μάλιστα νουβέλα κατέκτησε την πρώτη θέση, και με μεγάλη διαφορά, στις προτιμήσεις όσων ψήφισαν. Θα καταλάβατε πως εννοώ τη Φόνισσα του Παπαδιαμάντη, που νομίζω πως σχεδόν όλοι στις νουβέλες θα την κατέτασσαν (αν και βέβαια ο δημιουργός της την είχε χαρακτηρίσει “κοινωνικόν μυθιστόρημα”).

Η δημοσκόπηση είχε πολύ μεγάλη επιτυχία από πλευράς συμμετοχής, αφού συμμετείχαν συνολικά σχεδόν 10.000 άτομα (για την ακρίβεια: 9904!)

Τα πλήρη αποτελέσματα θα τα δείτε παρακάτω, τα παραθέτω όλα για να τα σχολιάσετε.

Προσωπικά, τα θεωρώ αναμενόμενα και αυτό το λέω χωρίς καμιά μειωτική διάθεση. Ίσως περίμενα λίγο πιο πάνω τον Ζορμπά και λίγο πιο κάτω τη Διδώ Σωτηρίου -αλλά βέβαια δεν είχα υπολογίσει ότι το βιβλίο της Σωτηρίου, που άλλωστε είναι εξαιρετικό, γνώρισε μια δεύτερη περίοδο εντατικής δημοσιότητας πριν από μερικά χρόνια. Ασφαλώς περίμενα τον Λουντέμη ψηλά, και πιστεύω ότι αν ο κατάλογος είχε κι άλλα βιβλία του θα έπαιρναν κι αυτά καλές θέσεις στην κατάταξη. Παρόλο που η κριτική τον σνομπάρει, ο Λουντέμης, ειδικά σ’ αυτό το βιβλίο του, έχει δώσει ένα πολύ μεγάλο έργο κατά τη γνώμη μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Πεζογραφία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , , | 119 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι και φέτος

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2014

Μπήκε ο Ιούλης, πέρασε κι η πρώτη βδομάδα του, παναπεί έχει μπει για τα καλά το καλοκαίρι και ένα από τα καθιερωμένα θέματα των περιοδικών και των εφημερίδων τέτοιες μέρες, παλιότερα εννοώ, ήταν να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη τέσσερα άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Στο αντίστοιχο προπέρσινο άρθρο είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Τέλος, πέρυσι, δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι. χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα). Κάτι τέτοιο λέω να κάνω και φέτος.

Πέρσι και πρόπερσι αυτά τα «βιβλιοφιλικά» μας άρθρα δημοσιεύτηκαν την ίδια μέρα, 9 Ιουλίου, και αρχικά λογάριαζα το ίδιο να κάνω και φέτος, όμως τελικά ενέδωσα στον μουντιαλικό πειρασμό κι έτσι χτες αφιέρωσα το άρθρο στα λεξιλογικά της Οράνιε -με αποτέλεσμα το φετινό άρθρο να δημοσιευτεί μια μέρα αργότερα. Ε, δεν έπεσε κι η ζάχαρη στο νερό.

Εγώ συνήθως αγοράζω κάμποσα βιβλία για το καλοκαίρι, αλλά φέτος έκανα παρασπονδία και ήμουν μάλλον φειδωλός στις αγορές μου. Ο λόγος ήταν ότι είχα αγοράσει πολλά τους προηγούμενους μήνες κι έτσι η στοίβα με τα αδιάβαστα έχει πάρει πολύ ύψος και ταλαντεύεται απειλητικά. Οπότε, μόνο αν με δελεάσει πολύ κάποια από τις προτάσεις που θα κάνετε, θα το ρισκάρω να την ψηλώσω κι άλλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 130 Σχόλια »

Ο Βασιλιάς του τρακ και οι τίτλοι από την τελευταία φράση

Posted by sarant στο 19 Ιουνίου, 2014

basiliastrakΤην περασμένη Παρασκευή ήμουν στις Βρυξέλλες όπου συμμετείχα στην παρουσίαση του μυθιστορήματος Ο βασιλιάς του τρακ της Μαρίας Πετρίτση στην γκαλερί Theorema. Πολύ το χάρηκα, είδα παλιούς καλούς φίλους και γνώρισα καινούργιους, που μερικούς τους ήξερα ως περσόνες και ως αβατάρες από τη μπλογκόσφαιρα. Την εισήγησή μου μπορείτε να τη διαβάσετε στο ιστολόγιο της Μαρίας Πετρίτση, όπου θα βρείτε και φωτογραφίες από την εκδήλωση.

Ο τίτλος του βιβλίου, ο Βασιλιάς του τρακ, αναφέρεται σε έναν από τους ήρωες, που ακούει στο παράξενο υποκοριστικό Νύσης (από το Διονύσης) και πρωταγωνιστεί και στα δύο προηγούμενα βιβλία της τριλογίας η οποία κλείνει με τον Βασιλιά του τρακ. Ο Νύσης είναι το μοναδικό πρόσωπο που παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο και στα τρία βιβλία της τριλογίας, που συνδέονται μεταξύ τους αρκετά χαλαρά, όπως στις περισσότερες τριλογίες.

Στον επίλογο του βιβλίου, η συγγραφέας φέρνει τους πρωταγωνιστές στη σκηνή και δίνει στον καθένα από ένα κεφάλαιο για να κάνει τον απολογισμό, κατά κάποιο τρόπο, των όσων έχουν συμβεί. Ο μονόλογος του Νύση καταλήγει στην εξής παράγραφο:

Είμαι ένας σφιχτοδεμένος κόμπος που δεν πρόκειται να λυθεί ποτέ. Είμαι ένας σόουμαν που φοβάται να εμφανιστεί μπροστά στο κοινό του γιατί είναι σίγουρος πως δε θα καταφέρει να πει σωστά τα λόγια του και θα ξεχάσει τη σπουδαιότερη ατάκα του την πιο ακατάλληλη στιγμή. Είμαι εκείνος που φοβάται πως κανείς δε θα τον πιστέψει. Είμαι ο πανικός που τον λένε Νύση. Είμαι ο βασιλιάς του τρακ.

Θα προσέξατε ίσως ότι η τελευταία φράση του βιβλίου (Είμαι ο βασιλιάς του τρακ) περιέχει και τον τίτλο του (Ο βασιλιάς του τρακ), ή αλλιώς ότι ο τίτλος του βιβλίου είναι παρμένος από την τελευταία φράση του.

Όταν το παρατήρησα αυτό, αρχικά σκέφτηκα ότι θα είναι αρκετά συνηθισμένη περίπτωση, αλλά μετά, όταν προσπάθησα να βρω άλλα παραδείγματα βιβλίων ή έργων που ο τίτλος τους να περιέχεται στην τελευταία φράση τους, είδα ότι δεν είναι τόσο πολλά όσα νόμιζα. Συζήτησα το θέμα με το μυστικοσυμβούλιο του ιστολογίου και βρήκαμε δύο μόνο παραδείγματα, ένα ελληνικό κι ένα ξένο.

Ύστερα, θέσαμε το ερώτημα στην Quora, ένα σάιτ ερωτήσεων και απαντήσεων, και πήραμε κάμποσες ακόμα απαντήσεις, φυσικά για έργα γραμμένα στην αγγλική.

Είναι ένα θέμα όπου το γκούγκλισμα δεν βοηθάει ή βοηθάει μόνο επικουρικά, και γι’ αυτό με συναρπάζει. Δεν μπορείς να γκουγκλίσεις το ερώτημα «Ποια βιβλία έχουν τίτλο που να περιέχεται στην τελευταία φράση τους (ή να συμπίπτει με αυτήν)». Πρέπει ή να θυμάσαι ή να μαντέψεις και να ελέγξεις ή να πάρεις ένα προς ένα τα βιβλία στα ράφια σου ή στα ηλεράφια σου. Και δεν βρήκα να υπάρχει πουθενά στο Διαδίκτυο κάποιος κατάλογος με τέτοια βιβλία/έργα, οπότε σκέφτηκα να θέσω το θέμα στη συλλογική σοφία των φίλων του ιστολογίου ώστε να φτιαχτεί τέτοιος κατάλογος.

Θα μπορούσαμε να το πούμε Last Phrase Project, αλλά βλέπω ότι ο τίτλος αυτός έχει χρησιμοποιηθεί ήδη, σε ένα πρότζεκτ όπου καλλιτέχνες εμπνεύστηκαν από την τελευταία φράση 15 βιβλίων (αλλά δυστυχώς δεν τις παραθέτει ώστε να δούμε αν κάποια συμπίπτει με τον τίτλο του βιβλίου). Τέλος πάντων, ας το πούμε Τελευταία Φράση στα ελληνικά, διότι θέλω κυρίως ελληνικά βιβλία να βρούμε, ξένα έχουμε αρκετά. (Πιο κάτω, λέω «η ταύτιση της τελευταίας φράσης» ή και σκέτο «η ταύτιση»).

Για να βάλω και κάποιους κανόνες, ζητάμε μυθιστορήματα ή διηγήματα ή και θεατρικά έργα που η τελευταία τους φράση να περιέχει τον τίτλο τους. Το βιβλίο της Πετρίτση ικανοποιεί τις προδιαγραφές, αφού η τελευταία φράση («Είμαι ο βασιλιάς του τρακ») περιέχει και τον τίτλο (Ο βασιλιάς του τρακ). Με τα διηγήματα, μπορεί ο τίτλος του διηγήματος να μην είναι και τίτλος του βιβλίου, θα το δεχτούμε όμως. Ποιήματα νομίζω ότι θα είναι αρκετά, αλλά αν βρείτε θα τα δεχτούμε κι αυτά.

Το μόνο ελληνικό έργο που έχω βρει να ικανοποιεί τις προδιαγραφές είναι το διήγημα «Αρνούμαι» του Αντώνη Σαμαράκη, το οποίο τελειώνει, ακριβώς, με τη λέξη ΑΡΝΟΥΜΑΙ (έτσι, με κεφαλαία):

Καθώς μάλιστα και η συλλογή διηγημάτων στην οποία περιλαμβάνεται το «Αρνούμαι» έχει τον ίδιο τίτλο, και το συγκεκριμένο διήγημα είναι το τελευταίο της συλλογής, η ταύτιση της τελευταίας φράσης με τον τίτλο ισχύει και για ολόκληρο το βιβλίο.

Από τα ξένα βιβλία που ικανοποιούν το κριτήριο της Τελευταίας Φράσης, αναφέρουμε τα εξής:

* Τα 100 χρόνια μοναξιά του Γκάμπριελ Γκαρσία Μάρκες. Η τελευταία φράση του θαυμάσιου μυθιστορήματος τελειώνει ως εξής: porque las estirpes condenadas a cien años de soledad no tienen una segunda oportunidad sobre la tierra. Ο τίτλος στα ισπανικά είναι, βέβαια, Cien años de soledad.
Στα ελληνικά διατηρείται η ταύτιση: γιατί οι γενιές οι καταδικασμένες σε εκατό χρόνια μοναξιά δεν είχαν δεύτερη ευκαιρία πάνω στη γη.

(Αυτή είναι η μετάφραση της Κλαίτης Σωτηριάδου-Μπαράχας για τις εκδόσεις Λιβάνη. Οι παλιότεροι θα θυμούνται ότι είχε κυκλοφορήσει και άλλη μια μετάφραση, με τον τίτλο Εκατό χρόνια μοναξιάΣ, που και αυτή διατηρούσε την ταύτιση της τελευταίας φράσης: γιατί ράτσες καταδικασμένες σε εκατό χρόνια μοναξιάς….).

* Το θεατρικό έργο του Όσκαρ Ουάιλντ The Importance of Being Earnest, που βέβαια κάνει ένα θαυμάσιο λογοπαίγνιο στον τίτλο ανάμεσα στο όνομα Έρνεστ και στη λέξη earnest, τελειώνει με τη φράση: On the contrary, Aunt Augusta, I’ve now realised for the first time in my life the vital Importance of Being Earnest, άρα ικανοποιει τις προδιαγραφές μας.

Στα ελληνικά έχει μεταφραστεί πολλές φορές και με διάφορους τίτλους (ακόμα και Ο σοβαρός κύριος Ερνέστος), αλλά δυστυχώς δεν έχω καμιά έκδοση στα ράφια μου, οπότε δεν μπορώ να πω αν διατηρείται η ταύτιση της τελευταίας φράσης.

* Το μυθιστόρημα «Τα κύματα» (The waves) της Βιρτζίνιας Γουλφ τελειώνει με τη φράση: The waves broke on the shore. Η ταύτιση βέβαια δεν είναι εντυπωσιακή επειδή ο τίτλος είναι σύντομος, αλλά ικανοποιεί τις προδιαγραφές μας. Δεν έχω την ελληνική μετάφραση αλλά υποθέτω πως η ταύτιση θα διατηρείται.

* Το μυθιστόρημα Ο τελευταίος των Μοϊκανών (The Last of the Mohicans) του Τζέιμς Φένιμορ Κούπερ τελειώνει με τη φράση: «In the morning I saw the sons of Unamis happy and strong; and yet, before the night has come, have I lived to see the last warrior of the wise race of the Mohicans.»  Εδώ ο τίτλος δεν διατηρείται ολόκληρος, αλλά αφού περιέχεται στην τελευταία φράση, το δέχομαι. Αγνοώ τι συμβαίνει στην ελληνική μετάφραση.

* Το μυθιστόρημα φαντασίας I am legend του Ρίτσαρντ Μάθεσον (ή όπως αλλιώς προφέρεται) τελειώνει με τη φράση I am legend. Δεν φανταζόμουν ότι έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, αλλά τελικά το βρίσκω (Ζωντανός θρύλος, εκδόσεις Οξύ, 2003) και μάλιστα μεταφρασμένο από γνωστόν*  μου. Ο τίτλος του βιβλίου, αναπόφευκτα, είναι ο τίτλος της ταινίας που προηγήθηκε (2001). Αναρωτιέμαι αν διατηρείται η ταύτιση τελευταίας φράσης και τίτλου, αν βλέπει ο συνονόματος ας μας πει.

* Και κλείνω με μια οριακή περίπτωση. Ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα του Σέξπιρ (Romeo and Juliet) τελειώνει ως εξής: For never was a story of more woe / Than this of Juliet and her Romeo. Δεν υπάρχει απόλυτη ταύτιση, αλλά επειδή πρόκειται για τον Σέξπιρ μπορεί και να του κάνουμε το χατίρι να το δεχτούμε.

Αυτά κατάφερα να βρω εγώ. Περιμένω από εσάς να εμπλουτίσετε τη λίστα, κυρίως των ελληνικών έργων, να μη μένει μόνος του ο Βασιλιάς του τρακ!

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Παρουσίαση βιβλίου, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , , | 139 Σχόλια »

Ποιο είναι το καλύτερο ελληνικό μυθιστόρημα;

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2014

Τα λογοτεχνικά άρθρα τα βάζουμε τις Κυριακές, αλλά χτες είχαμε τα μεζεδάκια, ετεροχρονισμένα κατ’ εξαίρεση. Από την άλλη, σήμερα είναι του Αγίου Πνεύματος, οπότε είναι αργία για αρκετούς, άρα το λογοτεχνικό θέμα ταιριάζει.

Ερωτήσεις σαν την ερώτηση του τίτλου εμφανίζονται πολύ συχνά στο Διαδίκτυο όσο κι αν είναι δύσκολο να απαντηθούν -αν μου την έκαναν εμένα, θα έπεφτα σε φοβερήν αμηχανία, γιατί δεν θα μπορούσα να διαλέξω ένα μυθιστόρημα. Ευτυχώς, κανείς δεν μας κάνει ακριβώς αυτή την ερώτηση, οπότε είναι πιο εύκολο να απαντήσουμε.

Πριν από λίγους μήνες, στις αρχές του χρόνου, είχαμε συζητήσει στο ιστολόγιο τα αποτελέσματα μιας ψηφοφορίας που είχε θέμα «Τα 100 καλύτερα νεοελληνικά βιβλία«, στην οποία 120 λογοτέχνες δήλωσαν τα 20 βιβλία νεοελληνικής λογοτεχνίας που θεωρούσε ο καθένας τους καλύτερα και από την καταμέτρηση των 120 επί 20 προτιμήσεων προέκυψε ο κατάλογος με τα 100 «καλύτερα» βιβλία.

Σχολιάζοντας τότε αυτή την πρωτοβουλία, έγραψα ότι «παρόμοιες ψηφοφορίες είναι από τερπνές έως  χρήσιμες, δεν βλάφτουν και ίσως να ωφελούν -αν όχι τίποτε άλλο, μας δίνουν την αφορμή να συλλογιστούμε ποια βιβλία δεν έχουμε διαβάσει και ίσως να πάρουμε την απόφαση να διαβάσουμε κάποιο από τα βιβλία του καταλόγου. Οπότε, σε πρώτο επίπεδο είναι χρήσιμος ο κατάλογος, όπως χρήσιμες είναι και πολλές άλλες παρόμοιες λίστες που έχουν προκύψει από κάποιας μορφής ψηφοφορία», αλλά στη συνέχεια είχα εκφράσει κάποιες γκρινιάρικες ενστάσεις για τη μέθοδο και την οργάνωση της ψηφοφορίας, κυριότερη από τις οποίες ήταν ότι συγκρίνονταν μήλα με πορτοκάλια, πεζός λόγος με ποίηση, και κυρίως συγκεντρωτικές εκδόσεις με μεμονωμένα έργα.

Στο ίδιο άρθρο είχα κάνει λόγο και για μια άλλη παρόμοια πρωτοβουλία, μια διαδικτυακή δημοσκόπηση για τα καλύτερα νεοελληνικά ποιήματα, όπου όμως ψήφισε το κοινό και όχι κάποιοι λογοτέχνες, με βάση έναν αρκετά εκτενή κατάλογο από 170 ποιήματα, που τον κατάρτισε ο Αντώνης Πετρίδης, καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Κύπρου. Είχα πει ότι «αυτή είναι μια άλλη προσέγγιση, αφού οι επιλογές είναι περιορισμένες, πάντως έχει το ενδιαφέρον της, και ίσως κάποτε το επιχειρήσουμε κι εδώ, αν και με κάπως διαφορετική μορφή που έχω στο νου μου».

Τώρα, μαθαίνω ότι ο κ. Πετρίδης προχώρησε σε νέα λογοτεχνική δημοσκόπηση, αυτή τη φορά όχι για ποιήματα αλλά για μυθιστορήματα. Και πάλι, έχει καταρτίσει τον κατάλογο, από 217 αν τα μέτρησα καλά νεοελληνικά μυθιστορήματα και νουβέλες, και ζητάει από τους επισκέπτες του ιστολογίου του να ψηφίσουν τα 30 κατά τη γνώμη τους καλύτερα ή πιο σωστά έως 30. Η χρονική συγκυρία είναι καλή, αφού το καλοκαίρι πάντοτε ευνοεί το διάβασμα εκτενέστερων έργων (κάποια στιγμή, μάλλον στα τέλη του μήνα, θα δημοσιευτεί κι εδώ το καθιερωμένο άρθρο με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Πεζογραφία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , | 70 Σχόλια »

Τα λοίσθια που πλέουν και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Ιανουαρίου, 2014

Έτσι για αλλαγή, ο τίτλος του σημερινού μας σημειώματος είναι εμπνευσμένος από ένα από τα μεζεδάκια της πιατέλας, όπως πολλές φορές μια συλλογή διηγημάτων παίρνει τον τίτλο της από τον τίτλο ενός διηγήματος (Παράδειγμα, για να κάνω και ρεκλάμα: Ο μυστηριώδης φίλος και άλλες ιστορίες).

Νόμιζα ότι έχω γράψει άρθρο για την προέλευση της νεοελληνικής φράσης «πνέει τα λοίσθια», αλλά μάλλον λάθος έκανα -ίσως γράψω κάποτε, έχει κάποιο ενδιαφέρον. Το θέμα είναι πάντως ότι «πνέει» κάποιος τα λοίσθια, δηλαδή, περίπου, ανασαίνει τις τελευταίες του ανάσες, αφού λοίσθιος είναι ο τελευταίος, ο ύστατος, και σίγουρα δεν τα «πλέει», όπως γράφτηκε στον τίτλο ενός άρθρου, που μπήκε σε αρκετούς ιστότοπους, ότι «Το εξάμβλωμα πλέει τα λοίσθια«. Ο φίλος που μου το επισήμανε, ρώτησε καλού-κακού: «Λάθος δεν είναι;» «Λάθος είναι», του απάντησα, «το σωστό είναι ‘πλέει τα νοίσθια'», κι έβαλα, καλού-καλού κι εγώ, μια χαμογελαστή φατσούλα.

Για να μη διαμαρτύρεται ο Καίσαρας, το μαργαριτάρι το διέπραξε αρχικά ο υλατζής του Ποντικιού, αλλά ευτυχώς το είδαν και το διόρθωσαν. Ωστόσο, όπως συνήθως συμβαίνει, είχε προλάβει να αναδημοσιευτεί εδώ κι εκεί.

* Σε ένα ενδιαφέρον άρθρο για τον ευρωσκεπτικισμό πρόσεξα μερικά ονόματα, κατά σύμπτωση αξιωματούχων της ναζιστικής Γερμανίας, που έχουν αποδοθεί λάθος. Πιο φτηνά τη γλίτωσε ο Σεσίλ φον Ρέντε Φινκ (Cécil von Renthe-Fink) που έγινε Ρένθε (αλλά τα γερμανικά δεν έχουν φθόγγο θήτα), ενώ βαρύτερες απώλειες υπέστη ο Arthur Seyß-Inquart που έγινε και Άρθουρ (είπαμε, δεν έχουν θήτα, Άρτουρ επομένως) και Σέιζ αντί για Ζάις. Όσο για τον Ρίμπεντροπ, αυτός παρά λίγο να γίνει… Ισπανός, αφού τον βάφτισαν «Χοακίμ» -το γερμανικό Joachim προφέρεται Γιοάχιμ αν δεν κάνω λάθος, αλλά και Γιοαχίμ να γράψει κανείς δεν θα μαλώσουμε.

* Το Διαδίκτυο ισοπεδώνει τον χρόνο, το έχουμε ξαναπεί. Ειδήσεις παλιές έρχονται και ξανάρχονται, και διαδίδονται κάθε φορά σαν καινούργιες, γιατί όταν βλέπουμε μια είδηση σε έναν ειδησεογραφικόν ιστότοπο θεωρούμε δεδομένο ότι συνέβη τώρα, ή έστω πρόσφατα. Πολύ συχνά δεν είναι έτσι. Τις τελευταίες μέρες γέμισε η ελληνική μπλογκόσφαιρα και τα κοινωνικά μέσα με την είδηση για τον Νιγηριανό που έχει ανοίξει το μοναδικό ελληνικό βιβλιοπωλείο στη Νέα Υόρκη -ιδού, για παράδειγμα, προχτεσινό άρθρο σε σχετικά σοβαρόν ιστότοπο, που μάλιστα συνοδεύεται από βίντεο με σχετικό ρεπορτάζ του καναλιού Star, όπου φαίνεται ο συμπαθέστατος κύριος Τσέκουας να εξηγεί σε σχεδόν άψογα ελληνικά (έχει σπουδάσει στη Θεσσαλονίκη) το εγχείρημά του. Όχι άδικα, η είδηση συγκίνησε και αναδημοσιεύτηκε από πάρα πολλούς.

Μόνο που… μόνο που η είδηση έρχεται κατόπιν εορτής. Το βιβλιοπωλείο του κ. Τσέκουας, που δεν ήταν μόνο το μοναδικό ελληνικό βιβλιοπωλείο της Νέας Υόρκης αλλά και το μοναδικό ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο της Αστόριας, έχει πια κλείσει, και μάλιστα εδώ και δυο χρόνια, από τα τέλη του 2011. Το κατάστημα, που είχε ανοίξει γύρω στο 1995, δεν μπόρεσε να αντέξει στον ανταγωνισμό των διαδικτυακών πωλήσεων και στο υψηλό ενοίκιο. Όπως βλέπετε και από τη φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο, αμιγώς ελληνικό δεν ήταν το βιβλιοπωλείο, αλλά θα είχε και ελληνικά βιβλία.

Το κακό είναι ότι, με την χρονική ισοπέδωση που κυριαρχεί στο Διαδίκτυο, τίποτα δεν αποκλείει σε κανα-δυο χρόνια να υπάρξει και νέο κύμα διάδοσης της είδησης, και να ξαναδούμε τον κ. Τσέκουας. Προηγούμενα υπάρχουν. Ένας αστυνομικός, που τον είχαν τραυματίσει σοβαρά αναρχικοί πριν από κάμποσα χρόνια, αλλά στο μεταξύ έγινε καλά, έχει «πεθάνει», σε υποβολιμαίες ειδήσεις εθνικιστικών ιστολογίων, ίσαμε πέντε φορές από τότε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανακοινώσεις, Βιβλία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 260 Σχόλια »

Τα 100 καλύτερα βιβλία

Posted by sarant στο 20 Ιανουαρίου, 2014

Ανακοινώθηκαν πριν από μερικές μέρες, και συζητήθηκαν αρκετά στη μπλογκόσφαιρα, τα αποτελέσματα μιας «έρευνας», έτσι την ονομάζουν οι διοργανωτές της, που είναι ο ιστότοπος bookpress.gr και το βιβλιοπωλείο Πολιτεία, με θέμα «Τα 100 καλύτερα βιβλία της νεοελληνικής λογοτεχνίας». Τα πλήρη αποτελέσματα της έρευνας μπορείτε να τα βρείτε στον ιστότοπο του διοργανωτή, εγώ εδώ θα μεταφέρω τα σημαντικότερα στοιχεία. Είπα ήδη ότι τα αποτελέσματα συζητήθηκαν αρκετά, αλλά σκέφτηκα πως δεν βλάφτει να τα συζητήσουμε κι εδώ, αφού μάλιστα το ιστολόγιο, σύμφωνα με την προμετωπίδα του είναι «για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και όλα τ’ άλλα». Μάλιστα, στην αρχή είχα σκεφτεί να βάλω χτες το σημερινό άρθρο, μια και τα λογοτεχνικά τα θέματα συνήθως τα βάζουμε τις Κυριακές, όμως τελικά προτίμησα να το δημοσιεύσω σήμερα, αφού δεν είναι αμιγώς φιλολογικό, θαρρώ, το θέμα -κι έπειτα, κάποιοι φίλοι του ιστολογίου δεν έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο κυριακάτικα.

Λοιπόν, όπως μπορείτε να δείτε στη σελίδα που παραπέμπω, οι διοργανωτές της «έρευνας» (το βάζω σε εισαγωγικά επειδή δεν ξέρω αν θα διάλεγα αυτή τη λέξη) ζήτησαν από 120 λογοτέχνες να δηλώσουν «να δηλώσουν τα 20 βιβλία [της νεοελληνικής λογοτεχνίας] που αξιολογεί ο καθένας ως τα καλύτερα, σύμφωνα πάντα με τις αναγνωστικές προτιμήσεις τους, την κρίση τους για την επιρροή που άσκησαν ή άλλα κριτήρια που καθορίζουν τις επιλογές τους. Στα βιβλία αυτά μπορούσαν να περιλαμβάνονται τίτλοι πεζογραφίας, μυθιστορήματα ή διηγήματα, ποιητικές συλλογές (μεμονωμένες, συγκεντρωτικές ή άπαντα) και θεατρικά έργα».

Με τον όρο «νεοελληνική λογοτεχνία» οι διοργανωτές εννοούσαν βιβλία «των δύο τελευταίων αιώνων (1813-2013)». Απ’ όσο ξέρω, το 1813 δεν είναι κάποιο ορόσημο, απλώς απέχει 200 χρόνια από σήμερα (δηλαδή απείχε όταν έγινε η έρευνα).

Λοιπόν, οι 120 λογοτέχνες επιλέξανε τα εξής 100 βιβλία, που δίνονται με αλφαβητική σειρά βάσει του επωνύμου του συγγραφέα τους, και όχι με σειρά ψήφων επειδή, όπως λένε οι διοργανωτές, δεν θέλησαν να θέσουν συγγραφείς και βιβλία σε «ανταγωνισμό», αλλά «να καταδειχτούν προτιμήσεις, επιρροές, τάσεις, τροφοδοτώντας τη συζήτηση που αφορά το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της ελληνικής λογοτεχνίας»:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 157 Σχόλια »

Ένα βιβλίο για δώρο

Posted by sarant στο 12 Δεκεμβρίου, 2013

Τις γιορτές κάνουμε δώρα. Το ιστολόγιο αρέσκεται να δίνει (και να δέχεται) βιβλία για δώρα. Όπως είχα πει από την προηγούμενη εβδομάδα, αποφάσισα φέτος  να δημοσιεύσω ένα άρθρο με προτάσεις για βιβλία-δώρα. Όχι τόσο δικές μου προτάσεις, αν και θα κάνω κι εγώ, αλλά κυρίως δικές σας. Αλλά θα βάλω έναν περιορισμό, και θα τον εξηγήσω.

Θα προτείνω λοιπόν βιβλία για να κάνετε δώρα στις γιορτές και θα σας καλέσω να κάνετε κι εσείς τις προτάσεις σας, αλλά όχι οποιαδήποτε βιβλία. Στο άρθρο αυτό, θα ήθελα να περιοριστούμε σε καινούργια βιβλία, βιβλία δηλαδή που κυκλοφόρησαν στην ελληνική γλώσσα στους τελευταίους 12 μήνες -το λέω έτσι για να πιάσουμε και την παραγωγή των περσινών γιορτών, αν και δεν θα ζητήσω πιστοποιητικό από τη Βιβλιονέτ για να δεχτώ μια πρόταση βιβλίου! Περιλαμβάνονται και επανεκδόσεις βιβλίων που ήταν εξαντλημένα (κάνω και μια πρόταση από την κατηγορία αυτή).

Γιατί μόνο καινούργια βιβλία; Επειδή, και το έχω ξαναγράψει, στις πολύ ιδιόμορφες συνθήκες κρίσης που περνάμε σήμερα το μεγάλο πρόβλημα το αντιμετωπίζουν οι νέες εκδόσεις. Παρόλο που τα βιβλία που εκδοθηκαν φέτος είχαν χαμηλότερες τιμές από τα αντίστοιχα περσινά ή προπέρσινα, ο ανταγωνισμός που αντιμετωπίζουν από παλιότερες, καλές και πάμφθηνες εκδόσεις είναι οξύτατος και αναμένεται να ενταθεί ακόμα περισσότερο μέσα στις γιορτές. Βλέπετε, εξαιτίας της κρίσης των εφημερίδων, οι περισσότερες κυριακάτικες εφημερίδες προσφέρουν από ένα βιβλίο (και όχι μόνο) μαζί με κάθε φύλλο τους. Έπειτα, πολλοί εκδοτικοί οίκοι, και μάλιστα από τους κορυφαίους, διαθέτουν το παλιό τους στοκ σε εξευτελιστικές τιμές, με εκπτώσεις που φτάνουν το 80%. Τρίτον, έχουν πληθύνει πολύ τα βιβλιοπωλεία που διαθέτουν μεταχειρισμένα και πάμφθηνα βιβλία, ενώ τώρα τελευταία βλέπω και περίπτερα του κέντρου να βγάζουν πάγκους με παλιά, καλά βιβλία. Και, τέταρτον, μέσα στις γιορτές πολλοί εκδοτικοί οίκοι και άλλοι φορείς κάνουν και έκτακτα μπαζάρ, όπου πάλι διαθέτουν βιβλία κοψοχρονιάς.

Για τον βιβλιόφιλο η κατάσταση αυτή είναι από ευνοϊκή έως παραδεισένια: ακόμα κι όταν το εισόδημά του έχει περικοπεί εξαιτίας της μνημονιακής λαίλαπας, οι εκπτώσεις στα βιβλία είναι ακόμα μεγαλύτερες, οπότε η βιβλιαγοραστική του δύναμη συχνά όχι απλώς δεν έχει μειωθεί, αλλά ίσως και να έχει αυξηθεί, υπό τον όρο ότι αγοράζει μόνο προσφορές και μεταχειρισμένα. Όμως για τον εκδότη, που βγάζει νέα βιβλία, η ίδια κατάσταση είναι ασφυκτική αφού τα καινούργια βιβλία, όσο και να ρίξουν τις τιμές τους, πάντα θα είναι ακριβότερα από τις προσφορές ή από τα μεταχειρισμένα.

Γι’ αυτό θα σας προτείνω, και θα ζητήσω να προτείνετε, μόνο καινούργια βιβλία.

Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι το κάνω για να ευλογήσω τα γένια μου, διότι φέτος έβγαλα κι εγώ βιβλία, και μάλιστα τέσσερα. Δύο εντελώς δικά μου, πιο πρόσφατα τα Λόγια του αέραένα τερπνό και ενδιαφέρον, ελπίζω, φρασεολογικό λεξικό με 1001 παγιωμένες (ή ιδιωματικές) εκφράσεις της ελληνικής γλώσσας, και λίγο παλιότερα τις Οπωροφόρες λέξεις, μια χυμώδη ιστορία των καρπών και των ονομάτων τους. Και άλλα δύο που ήταν επιμέλειες, πρώτα τη συλλογή διηγημάτων Ο μυστηριώδης φίλος και άλλες ιστορίες του Ν. Λαπαθιώτη και πρόσφατα τα Γράμματα από το Παρίσι του Κώστα Βάρναλη. (Δυο άλλα βιβλία μου, που ήταν εξαντλημένα, επανεκδόθηκαν, η Γλώσσα μετ’ εμποδίων και οι Λέξεις που χάνονται).

Όμως πολλά είπα για τον εαυτό μου, προχωράω σε μερικές προτάσεις μου, βιβλία φετινά που σας προτείνω να χαρίσετε για δώρο στις γιορτές. Όπως θα δείτε, οι προτάσεις μου χωλαίνουν σε ένα καίριο σημείο: δεν έχουν σχεδόν καθόλου λογοτεχνικά βιβλία. Εδώ θα πρέπει να συμπληρώσετε εσείς το κενό. Γράφω μερικά λόγια για κάθε βιβλίο που προτείνω, αλλά στις δικές σας προτάσεις αυτό δεν είναι υποχρεωτικό, απλώς καλοδεχούμενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 67 Σχόλια »

Τα σινεμά του Δημήτρη Φύσσα

Posted by sarant στο 12 Νοεμβρίου, 2013

Παρά την κρίση, σε ένα μήνα και κάτι έχουμε Χριστούγεννα, και κάθε χρόνο τέτοιον καιρό το ιστολόγιο αρχίζει να μπαίνει στο κλίμα το εορταστικό με τον δικό του τρόπο, δηλαδή με παρουσιάσεις βιβλίων και επομένως το ποσοστό των βιβλιοπαρουσιαστικών άρθρων θα αυξηθεί τούτη την περίοδο (ήδη παρουσιάσαμε την προηγούμενη εβδομάδα το «Μίλα μου για γλώσσα» του Φ. Παναγιωτίδη). Οφείλω να σας προειδοποιήσω ότι θα εκμεταλλευτώ την ευκαιρία για να παρουσιάσω και δυο-τρία δικά μου βιβλία που μόλις εκδόθηκαν ή είναι έτοιμα για έκδοση, διότι αν δεν παινέψεις το σπίτι σου ξέρετε ποιες είναι οι συνέπειες. Επίσης, με την ευκαιρία να αναγγείλω ότι δυο παλιότερα βιβλία μου, που ήταν εξαντλημένα, ανατυπώθηκαν και ήδη βρίσκονται σε πολλά βιβλιοπωλεία. Πρόκειται για τη Γλώσσα μετ’ εμποδίων, βιβλίο του 2007 (προ ιστολογίου δηλαδή), που πολλοί μού το ζητούσαν, και για το νεότερο, αλλά επίσης εξαντλημένο, Λέξεις που χάνονται. Ανατυπώθηκαν και τα δυο, σε ψηφιακή τώρα εκτύπωση, που δίνει τη δυνατότητα για μικρότερο τιράζ. Με ενοχλούσε που τα βιβλία είχαν εξαντληθεί, πίεζα τον εκδότη να τα ανατυπώσει, ελπίζω να μη μείνουν τώρα απούλητα και το μετανιώσει ο άνθρωπος.

Αλλά αυτά είναι απλώς μια αναγγελία, το θέμα του σημερινού άρθρου δεν αφορά δικά μου βιβλία αλλά το βιβλίο ενός άλλου, ένα βιβλίο αλλιώτικο απ’ τ’ άλλα. Καταρχάς, όχι ακριβώς βιβλίο, αλλά ηλεβιβλίο, ελληνιστί e-book, αλλά και πάλι όχι ακριβώς ηλεβιβλίο, διότι δεν κυκλοφορεί (απ’ όσο ξέρω) σε μορφή epub ή σε κάποιον άλλον ηλεβιβλιακό μορφότυπο που εκμεταλλεύεται τις δυνατότητες των συσκευών ηλανάγνωσης, Κιντλ και συναφών, αλλά σε απλό pdf. Και, δεύτερη πρωτοτυπία, δεν πουλιέται αλλά διατίθεται δωρεάν, σε μια γενναιόδωρη χειρονομία του συγγραφέα του, του  παλιού φίλου Δημήτρη Φύσσα.

Πρόκειται για το βιβλίο «Τα σινεμά της Αθήνας 1896-2013. Ιστορίες του αστικού τοπίου», που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Ο συγγραφέας του έχει γράψει και διηγήματα, ποιήματα και μυθιστορήματα, όμως έχει και τη φλέβα του ερευνητή και το σαράκι του συλλέκτη μικροτεκμηρίων και την πετριά του αθηναιογράφου. Ένα από τα πρώτα βιβλία του, ας πούμε, ήταν το «Η γενιά του Πολυτεχνείου. Ένα βιογραφικό λεξικό» (1993), σε ένα άλλο είχε παρουσιάσει προγράμματα από αθηναϊκά τσοντοσινεμά, ενώ διατηρεί μια πολύ καλή αθηναιογραφική στήλη (τυχαίο άρθρο) στην Άθενς Βόις. Μια και έχουμε περπατήσει παλιά στους ίδιους δρόμους, τώρα που σε πολλά δεν συμφωνούμε προτιμώ να συζητάω μαζί του αυτά στα οποία συμφωνούμε, και είναι ακόμα αρκετά.

Ο Φύσσας βάλθηκε λοιπόν να φτιάξει ένα λεξικό των κινηματογράφων της Αθήνας -όχι μόνο των κινηματογράφων που λειτουργούν σήμερα ή που ήταν ανοιχτοί μέχρι πρόσφατα και ακόμα σώζονται, έστω και κλειστοί, αλλά όλων των κινηματογράφων που λειτούργησαν ποτέ στα όρια του Δήμου Αθηναίων, ξεκινώντας από το 1896, δηλαδή θα βρείτε να περιγράφονται και κινηματογράφοι που έχουν πάψει να υπάρχουν εδώ και πολλές δεκαετίες, που έχουν γκρεμιστεί και στη θέση τους βρίσκονται συνήθως πολυκατοικίες. Ο Φύσσας εντόπισε την ύπαρξή τους από παλιές εφημερίδες και ειδικά περιοδικά (ήδη από τη δεκαετία του 1920 κυκλοφορούν στη χώρα μας πολυσέλιδα μηνιαία περιοδικά αφιερωμένα στη νέα τέχνη), πήγε επιτόπου και αναζήτησε στην παλιά διεύθυνση τα ίχνη των σινεμά, μίλησε με περιοίκους, ιδίως γέρους σε καφενεία, που θυμούνταν την εποχή που το σινεμά ακόμα λειτουργούσε. Όρεξη να’χεις να κάνεις τέτοια δουλειά, που δεν τελειώνει ποτέ και ποτέ δεν πληρώνεται -αλλά εμπεριέχει την ανταμοιβή της.

Θα παραθέσω τον πρόλογο του συγγραφέα, που έχει τον παλαιικό τίτλο «Τοις εντευξομένοις», γιατί τα λέει καλύτερα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Βιβλία, Διαφημίσεις, Κινηματογράφος, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 85 Σχόλια »

Πέντε λάθη, πάντα λάθη

Posted by sarant στο 12 Αυγούστου, 2013

Ο τίτλος του άρθρου παραλλάζει τη φράση «Όχι λάθη, πάντα λάθη» που τη χρησιμοποιεί ο Αργύρης Μπακιρτζής στον τίτλο ενός δίσκου του, αλλά το άρθρο δεν έχει καμιά σχέση ούτε με τους Χειμερινούς Κολυμβητές ούτε άλλωστε με την επικαιρότητα (τώρα τελευταία το αποφεύγω αυτό) -λογαριάζω απλώς ν΄αναφερθώ σύντομα σε πέντε βιβλία που διάβασα ή ξαναδιάβασα στις διακοπές μου, που τελειώνουν όπου να ‘ναι, και που έχουν διάφορα λάθη (τα βιβλία, όχι οι διακοπές μου), λάθη που ίσως έχουν κάποιο ενδιαφέρον. Δεδομένου μάλιστα ότι τα βιβλία αυτά είναι παλιά, το άρθρο ούτε σαν διαφήμιση ούτε σαν αντιδιαφήμιση μπορεί να λειτουργήσει.

Συμφωνώ βέβαια πως τα λάθη σε βιβλία είναι αναπόφευκτα και δυσεξάλειπτα, κι έχει καεί η γούνα μου κι εμένα, με αποκορύφωμα το τελευταίο μου βιβλίο όπου στον πρόλογο, από κάποια μαγικήν επέμβαση του Δαίμονα (ένας είναι ο δαίμονας!) το δίχως άλλο, η λέξη «ηλεμήνυμα» που την πλασάρω με αρκετήν επιμονή, έγινε «τηλεμήνυμα» αφήνοντάς με να ελπίζω στην ανατύπωση. Όμως εδώ δεν θα εστιαστώ τόσο πολύ σε απλά τυπογραφικά λάθη.

Για παράδειγμα, στο βιβλίο «Επίγραμμα θανάτου» του Τζίμμυ Κορίνη, δεν υπάρχουν παρά ελάχιστα τυπογραφικά λάθη, υπάρχει όμως ένα τεράστιο πραγματολογικό λάθος που δεν μπορούμε να τ’ αγνοήσουμε. Το βιβλίο είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, που το είχε μοιράσει πριν από δυο-τρία χρόνια το Βήμα, και κατά την ταπεινή μου γνώμη δεν είναι και πολύ καλό έτσι κι αλλιώς, αν και πρέπει να πω ότι η χορταστική εισαγωγή του Κορίνη, στην οποία περιγράφει πώς μπλέχτηκε με τη Μάσκα και τα άλλα «περιοδικά μυστηρίου» αξίζει για δέκα αστυνομικά μυθιστορήματα. Στο μυθιστόρημα, μια ηλικιωμένη Αγγλίδα βρίσκεται δολοφονημένη στον αρχαιολογικό χώρο του Θησείου και είναι σαφές πως ο θάνατός της έχει κάποια σχέση με μια μαρμάρινη πλάκα στην οποία βρίσκεται χαραγμένο ένα επίγραμμα. Τελικά αποκαλύπτεται ότι… αλλά δεν είναι πολύ σωστό να αποκαλύψω το κλειδί του μυστηρίου, θα πω όμως ότι κάτω από την πλάκα κρυβόταν ένα στρατιωτικό σακκίδιο γεμάτο θησαυρούς, που το είχε κρύψει εκεί κάποιος κατά τη διάρκεια…. των μεγάλων μαχών που έγιναν στο Θησείο τον Νοέμβρη του 1944!! Μάχες στην Αθήνα τον Νοέμβρη του 1944; Ανάμεσα σε ποιους; Μα «φυσικά», ανάμεσα σε Γερμανούς και Άγγλους!! Κι ας είχαν φύγει οι Γερμανοί από την Αθήνα ένα μήνα νωρίτερα, τον Οκτώβριο, κι ας έγιναν πράγματι μάχες ένα μήνα μέσα στην Αθήνα, αλλά τον Δεκέμβριο ανάμεσα στους Εγγλέζους και στο ΕΑΜ.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 76 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι, παρ’ όλ’ αυτά

Posted by sarant στο 9 Ιουλίου, 2013

Κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη βάζω τη συνέχεια από το αυτοβιογραφικό πεζογράφημα του πατέρα μου -σήμερα όμως θα κάνουμε μια εξαίρεση και η συνέχεια θα μπει αύριο.

Μπήκε ο Ιούλης, πέρασε κι η πρώτη βδομάδα του, παναπεί έχει μπει για τα καλά το καλοκαίρι και ένα από τα καθιερωμένα θέματα των περιοδικών και των εφημερίδων τέτοιες μέρες, παλιότερα εννοώ, ήταν να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη τρία άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ πρόπερσι χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Στο αντίστοιχο περσινό μας άρθρο, που μάλιστα δημοσιεύτηκε κι αυτό στις 9 Ιουλίου, είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον ισχύει και φέτος, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου.

Για φέτος, λέω να μη βάλω τον περυσινό περιορισμό -να προτείνετε δηλαδή μόνο καινούργια βιβλία- διότι η εντύπωσή μου είναι πως οι καινούργιοι τίτλοι, εξαιτίας της κρίσης, έχουν μειωθεί αρκετά. Ούτε έχει νόημα να προσανατολιστούμε αποκλειστικά σε «καλοκαιρινά» βιβλία ή σε αστυνομικά ή σε λογοτεχνικά, ή σε κάποιαν άλλη επιμέρους κατηγορία. Εντάξει, ας βάλω έναν περιορισμό: να είναι βιβλία σε ελληνική γλώσσα -πρωτότυπα ή μεταφρασμένα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λογοτεχνία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 94 Σχόλια »

Εκδότες και μπανάνες

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2013

Χτες και προχτές έγινε στην Αθήνα μια πολύ ενδιαφέρουσα διημερίδα, που τη διοργάνωσαν οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, ένα σχετικά καινούργιο συνεταιριστικό εγχείρημα στον χώρο των εκδόσεων, με θέμα: «Το ελληνικό βιβλίο στην κρίση: Σκέψεις για το παρελθόν, παρατηρήσεις για το παρόν, ιδέες για το μέλλον». Πολύ θα ήθελα να παρακολουθήσω ολόκληρη την εκδήλωση, αλλά τελικά μπόρεσα μόνο να ακούσω μερικές ομιλίες χτες το μεσημέρι. Επίσης, αγόρασα ένα βιβλίο του εκδοτικού οίκου που διοργάνωσε την εκδήλωση, το «Στη χώρα των βιβλίων» της Άννας Καρακατσούλη, που σκιαγραφεί την εκδοτική ιστορία του Βιβλιοπωλείου της Εστίας από το 1885 ως το 2010. Το βιβλίο έχει κυκλοφορήσει από τα τέλη του 2011, αλλά πρόσφατα απέκτησε νέα επικαιρότητα μετά το κλείσιμο του Βιβλιοπωλείου της Εστίας -πριν από λίγο καιρό είχα αναδημοσιεύσει ένα άρθρο της Μ. Θεοδοσοπούλου, όπου γίνεται λόγος και για το βιβλίο αυτό.

Δεν θα μιλήσω πολύ για το βιβλίο γιατί δεν έχω διαβάσει παρά τις πρώτες 50 περίπου σελίδες, ωστόσο να πω ότι είναι πολύ ενδιαφέρον και καλογραμμένο -μάλιστα, σημείο των καιρών, το χάρτινο βιβλίο συμπληρώνεται από ένα αρχείο Excel (που μπορεί κανείς να το κατεβάσει από εδώ, και χωρίς βέβαια να έχει αγοράσει το βιβλίο!) Αν και εστιάζεται στην Εστία (pun intended, θα έλεγε ένας αγγλοτραφής), επειδή ο συγκεκριμένος εκδοτικός οίκος είχε δεσπόζουσα θέση στον ελληνικό χώρο, ουσιαστικά αποτελεί και μια εξιστόρηση της εκδοτικής δραστηριότητας στη χώρα μας, των σχέσεων ανάμεσα σε εκδότες και συγγραφείς, και της πνευματικής κίνησης γενικά.

Επειδή όμως πρέπει να γκρινιάξω και λίγο, έχω να παρατηρήσω ότι βρήκα κάμποσα λαθάκια στα παραθέματα από κείμενα της εποχής (κάποιες λέξεις μου φαίνεται να μη διαβάστηκαν σωστά) και ότι ο μονοτονισμός των αποσπασμάτων (με τον οποίο συμφωνώ απόλυτα, ακόμα και για όσα είναι γραμμένα σε μάλλον βαριά καθαρεύουσα) δεν έγινε πάντοτε σωστά. Αυτό να το πω σαν γενική αρχή: όταν μονοτονίζουμε καθαρεύουσα, πρέπει να βάζουμε τόνο και σε άλλα μονοσύλλαβα, όχι μόνο στα ή και πού. Για παράδειγμα, αν έχεις «εν» που σημαίνει «ένα» πρέπει να το τονίσεις για να ξεχωρίζει από την πρόθεση. Ή, αν έχεις την αντωνυμία «ας» (= τις οποίες) πρέπει να την τονίσεις για να διακρίνεται από το μόριο. Τέλος πάντων, αν αξιωθώ να το διαβάσω ολόκληρο θα στείλω κάποια διορθωτικά στους εκδότες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Εκδοτικά, Παρουσίαση βιβλίου, Τυπογραφικά λάθη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 151 Σχόλια »