Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Γεωγραφία’ Category

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 18 – Ο Κολόμβος από τη Χίο και άλλοι μύθοι

Posted by sarant στο 2 Απρίλιος, 2019

Εδώ και κάμποσο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη όγδοη και τελευταία. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Ολοκληρώνουμε σήμερα το επίμετρο του βιβλίου, που έχει ως αντικείμενο Εξερευνήσεις και ανακαλύψεις που δεν έγιναν ποτέ -και βέβαια εδώ τελειώνει και το βιβλίο. Από τη μεθεπόμενη Τρίτη θα ξεκινήσουμε κάποιο άλλο βιβλίο του πατέρα μου -μάλλον τη βιογραφία του Χαράλαμπου Κανόνη.

         ­Το ταξίδι του «Ρα» από την Αίγυπτο στις Αντίλλες­

Ο νορβηγός εθνολόγος και αρχαιολόγος Θωρ Χάγιερνταλ έγινε διάσημος με τον περίφημο διάπλου του Ειρηνικού πάνω στη σχεδία «Κον Τίκι», από τις ακτές του Περού ως την Ανατολική Πολυνησία, στα μέσα της δεκαετίας του 50. Με το εγχείρημά του αυτό ο Χάγιερνταλ θέλησε να επαληθεύσει τη θεωρία του, ότι ο πολιτισμός της Πολυνησίας και ειδικότερα ο πολιτισμός της Νήσου του Πάσχα, προέρχεται από την προκολομβιανή Αμερική και συγκεκριμένα από τους ανδικούς πολιτισμούς.

Παρά το γεγονός ότι τελικά το «Κον Τίκι» έφτασε στον προορισμό του, οι ιστορικοί δε δέχονται ότι μ’αυτό επαληθεύεται η θεωρία του Χάγιερνταλ. Εκτός των άλλων επιχειρημάτων επισημαίνουν το γεγονός  ότι το «Κον Τίκι» χρειάστηκε να ρυμουλκηθεί σε μεγάλη απόσταση από περουβιανό πλοίο, ώσπου να συναντήσει το ρεύμα του Χούμπολτ, που το έφερε στην Πολυνησία. Αυτό σημαίνει πως οι σχεδίες των περουβιανών δεν ήταν δυνατό να απομακρυνθούν από τις ακτές, αλλά κι αν το κατόρθωναν δε θα μπορούσαν ποτέ να γυρίσουν πίσω.

Ο Χάγιερνταλ πάντως χωρίς να αποθαρρυνθεί από την παγερή υποδοχή που επεφύλαξε το σύνολο σχεδόν των επιστημόνων στην αμφιλεγόμενη επιτυχία του «Κον Τίκι», επιχείρησε και πέτυχε στη δεκαετία του ΄70 να διαπλεύσει τον Ατλαντικό με το σκάφος «Ρα», φτιαγμένο από δέσμες καλαμιών παπύρου, όπως έφτιαχναν τις βάρκες τους οι αρχαίοι  Αιγύπτιοι, αλλά και οι (πολύ μεταγενέστεροι τους) Αϋμαρά της λίμνης Τιτικάκα. Αυτή τη φορά ο Χάγιερνταλ θέλησε να αποδείξει πως οι ανδικοί πολιτισμοί κατάγονται από την αρχαία Αίγυπτο και σ’αυτό οφείλονται οι πυραμίδες του Κούσκο, τα καλαμένια σκάφη της λίμνης Τιτικάκα, οι μούμιες των Ίνκα κλπ.

Παρά την επιτυχία των δύο εγχειρημάτων του Χάγιερνταλ, αυτή δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκη και την επιβεβαίωση των θεωριών του. Αν ένας τολμηρός θαλασσοπόρος διασχίσει με καγιάκ την απόσταση από τη Γροιλανδία ως την Πελοπόννησο, αυτό δε σημαίνει ότι υπήρξαν στο παρελθόν παρόμοια ταξίδια. Ο Χάγιερνταλ παραβλέπει το, αναμφισβήτητο από ιστορικής και αρχαιολογικής σκοπιάς, γεγονός ότι ο αιγυπτιακός πολιτισμός, με τις πυραμίδες και τις μούμιες, είχε σβήσει δυο χιλιάδες χρόνια πριν οι πρώτες κόλουρες πυραμίδες εμφανιστούν στην Αμερική και τέσσερις χιλιάδες χρόνια πριν από την κλασσική εποχή των πολιτισμών των Μάγια και των Ίνκα.

­        Βάσκοι, Βρεττόνοι και Ουαλλοί ψαράδες στην Αμερική­

Στα τέλη της δεκαετίας του ΄70  ένας νεοζηλανδός ερευνητής ονόματι Μπάρυ Φελλ ισχυρίστηκε ότι βρήκε στην κοιλάδα Σουσκεχάννα της Πενσυλβάνιας των ΗΠΑ ίχνη μιας αποικίας βάσκων που έφτασαν ως ναυαγοί στις ανατολικές ακτές της Αμερικής και μη μπορώντας να γυρίσουν πίσω εγκαταστάθηκαν εκεί. Ο Φελλ στηρίζει τη θεωρία του στη μετάφραση που ο ίδιος έκανε των κειμένων πολλών επιγραφών σε πέτρες ή πλάκες, που ανακάλυψε.

Οι επικριτές των ισχυρισμών του Φελλ τονίζουν ότι επιβάλλεται μεγάλη επιφυλακτικότητα στην ανάγνωση παρόμοιων επιγραφών, γιατί κι αν αποκλείσουμε την περίπτωση της απάτης, έχει αποδειχτεί σε πολυάριθμες περιπτώσεις ότι είτε πρόκειται για τυχαία σκαλίσματα του βράχου που προήλθαν από τη διάβρωση, είτε πρόκειται για σχετικά πρόσφατες επιγραφές με ισπανικά, γαλλικά ή αγγλικά κείμενα, που έγιναν ακατανόητα λόγω μεγάλης φθοράς.

Πάντως, όπως και στην προηγούμενη περίπτωση των ελλήνων και φοινίκων ναυτικών της αρχαιότητας, δεν αποκλείεται κατά τον Μεσαίωνα να παρασύρθηκαν από τα θαλάσσια ρεύματα Βάσκοι, Βρεττόνοι και Ουαλλοί ψαράδες και να έφτασαν ως τις ακτές της Αμερικής, χωρίς το ακούσιο αυτό ταξίδι τους να είχε άλλη συνέπεια ή συνέχεια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Μύθοι | Με ετικέτα: , , | 86 Σχόλια »

Μεζεδάκια πριν αλλάξει η ώρα

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2019

Όπως ξέρετε, από αύριο περνάμε σε θερινή ώρα, που σημαίνει ότι θα βάλουμε τα ρολόγια μια ώρα μπροστά, δηλαδή απόψε το βράδυ θα κοιμηθούμε μια ώρα λιγότερο. Την ώρα τη χαμένη θα την πάρουμε πίσω στα τέλη Οκτωβρίου. Αφού λοιπόν σε λίγες ώρες αλλάζει η ώρα, τα σημερινά μεζεδάκια παρουσιάζονται πριν ν’ αλλάξει η ώρα.

Βεβαια, καθόλου δεν αποκλείεται να ζούμε μια από τις τελευταίες αλλαγές ώρας. Σύμφωνα με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αλλαγή σε θερινή και χειμερινή ώρα θα σταματήσει το 2021, όπου κάθε κράτος μέλος θα κληθεί να διαλέξει αν προτιμάει τη θερινή ή τη χειμερινή. Αλλά αυτό το θέμα θα έχουμε καιρό να το συζητήσουμε ξανά.

* Φίλος του ιστολογίου στέλνει τη φωτογραφία που βλέπετε αριστερά, από συσκευασία ελληνικού καλλυντικού ή φαρμακευτικού προϊόντος που κυκλοφορεί και στο εξωτερικό.

ONE HANDRED KISSES ο ανορθόγραφος τίτλος, να βγάζει μάτι (αντί για ΗUNDRED). Τόση τσαπατσουλιά πια;

[Προσθήκη: Μου λένε ότι μάλλον δεν είναι λάθος αλλά εσκεμμένο λογοπαίγνιο διότι πρόκειται για κρέμα χεριών (hands). Ομολογώ πως δεν το είχα προσέξει, και μάλλον δίκιο έχουν -γράψτε λάθος].

* Χοντρό μεταφραστικό λάθος από την iefimerida (αναμενόμενο, θα πείτε) σε άρθρο για μια υπόθεση που έχει ενδιαφέρον.

Στην Αυστραλία, το γυναικείο φούτμπολ (όχι το ποδόσφαιρο, το Australian Football εννοώ) είναι από τα δημοφιλή αθλήματα. Ένας τηλεοπτικός σταθμός έβαλε στην ιστοσελίδα του μια εντυπωσιακή φωτογραφία παίκτριας αλλά επειδή πολλά από τα σχόλια του νοήμονος κοινού ήταν σεξιστικά αποφάσισαν να κατεβάσουν τη φωτογραφία.

Μάλλον δεν ήταν αυτή η σωστή αντίδραση -κι έτσι αργότερα την ανέβασαν ξανά με το εξής σχόλιο:

We’re sorry. Removing the photo sent the wrong message. Many of the comments made on the post were reprehensible & we’ll work harder to ban trolls from our pages. Our intention was to highlight @taylaharriss incredible athleticism & we’ll continue to celebrate women’s footy.

H iefimerida μεταφράζει την τελευταία πρόταση ως εξής:

Η πρόθεσή μας ήταν να τονίσουμε τον απίστευτο αθλητισμό της Τάιλα Χάρι και θα συνεχίσουμε να επαινούμε τα γυναικεία πόδια.

Μπέρδεψαν οι δύστυχοι το φούτμπολ (footy) με τα πόδια, που βέβαια θα ήταν feet, όχι και τόσο όμοια λέξη, κι έτσι ενώ ο σταθμός δήλωνε ότι θα συνεχίσει να υμνεί, να αναδεικνύει, να τιμά το γυναικείο φούτμπολ, η μετάφραση μίλησε για γυναικεία πόδια!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Θεατρικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεγάλη Βρετανία, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 232 Σχόλια »

Φωτογεωγραφικό κουίζ Νο 2

Posted by sarant στο 27 Μαρτίου, 2019

Καιρό έχουμε να βάλουμε κουίζ στο ιστολόγιο, δεν συμφωνείτε; Κοιτάζοντας τα αρχεία του ιστολογίου βρίσκω ότι το προηγούμενό μας κουίζ ήταν πριν από 6 μήνες, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2018, ένα δύσκολο φωτογεωγραφικό κουίζ. Σας έβαζα φωτογραφίες τοπίων από διάφορες χώρες του κόσμου και σας ζητούσα να μαντέψετε από ποια χώρα ήταν, δίνοντάς σας πέντε επιλογές για κάθε απάντηση.

Ο ένοχος ξαναγυρνάει στον τόπο του εγκλήματος, κι έτσι σήμερα επαναλαμβάνω το φωτοκουίζ, αλλά αυτή τη φορά ελπίζω να είναι κάπως ευκολότερο, αφού θα έχουμε φωτογραφίες από ελληνικές πόλεις.

Θα σας παρουσιάσω οχτώ φωτογραφίες και θα σας ζητήσω να μαντέψετε σε ποια πόλη της Ελλάδας βρίσκεται το τοπίο που παρουσιάζεται. Θα σας δώσω 5 επιλογές για να διαλέξετε κάθε φορά.

Το κουίζ θα κρατήσει ως τις 7.30 ώρα Ελλάδος τουλάχιστον, εκτός αν υπάρχει ακόμα συμμετοχή. Η συμμετοχή δεν θα γίνει σε ειδικές σελίδες, αλλά εδώ, στα σχόλιά σας, πχ θα γράψετε:

1-Α, 2-Γ, 3-Ε, 4-Δ, 4-Β, 6-Α, 7-Α, 8-Ε (τυχαία τα έβαλα, εννοείται).

Στα σχόλια επίσης μπορείτε να συζητάτε ό,τι θέλετε. Επιτρέπεται να αλλάξετε κάποια πρόβλεψή σας αλλά βέβαια ακυρώνεται η προηγούμενη. Για να με διευκολύνετε, αν θέλετε να αλλάξετε μία πρόβλεψη θα σας παρακαλέσω να επαναλαμβάνετε όλο το σετ των προβλέψεών σας, όχι μόνο εκείνη που αλλάζετε.

Ξεκινάμε λοιπόν.

1.

Από πού είναι η φωτογραφία;

Α. Κοζάνη
Β. Αργοστόλι
Γ. Τρίπολη
Δ. Καρδίτσα
Ε. Βέροια

2.

Από πού είναι η δεύτερη φωτογραφία;

Α. Ιωάννινα
Β. Πάτρα
Γ. Φλώρινα
Δ. Μυτιλήνη
Ε. Άμφισσα

3.

Από πού είναι η τρίτη φωτογραφία;

Α. Σέρρες
Β. Κόρινθος
Γ. Καβάλα
Δ. Ηράκλειο
Ε. Λάρισα

4. Από πού είναι η φωτογραφία;

Από πού είναι η 4η φωτογραφία;

Α. Άρτα
Β. Λαμία
Γ. Δράμα
Δ. Ρέθυμνο
Ε. Καρδίτσα

5.

Από πού είναι η 5η φωτογραφία;

Α. Χανιά
Β. Χίος
Γ. Αλεξανδρούπολη
Δ. Ρόδος
Ε. Κέρκυρα

6.

Από πού είναι η έκτη φωτογραφία;

Α. Ηράκλειο
Β. Βόλος
Γ. Πρέβεζα
Δ. Καβάλα
Ε. Ρόδος

7.

Από πού είναι η 7η φωτογραφία;

Α. Λάρισα
Β. Ιωάννινα
Γ. Πάτρα
Δ. Σέρρες
Ε. Καλαμάτα

8.

Από πού είναι η 8η και τελευταία φωτογραφία;

Α. Βέροια
Β. Σπάρτη
Γ. Κομοτηνή
Δ. Θήβα
Ε. Ηγουμενίτσα

Αυτό ήταν το δεύτερο φωτογεωγραφικό κουίζ μας. Ελπίζω να είναι πιο εύκολο από το πρώτο αλλ’ αυτό θα φανεί στα αποτελέσματα. Όπως πάντα, οι νικητές θα μοιραστούν ένα ταψί σπαμακόπιτα και απεριόριστη δόξα.

Περιμένω λοιπόν τη συμμετοχή σας!

 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

  1. Είναι το Γ, Τρίπολη, η πλατεία Αγίου Βασιλείου
  2. Είναι το Α, Ιωάννινα, η πλατεία Πύρρου
  3. Είναι το Ε, Λάρισα
  4. Είναι το Β, Λαμία
  5. Είναι το Δ, Ρόδος
  6. Είναι το Δ, Καβάλα
  7. Είναι το Γ, Πάτρα, η πλατεία Γεωργίου
  8. Είναι το Α, Βέροια

Οπότε, η νικήτρια στήλη μας διαμορφώνεται ως εξής:

Γ
Α
Ε
Β
Δ
Δ
Γ
Α

Το κουίζ αποδείχτηκε πιο εύκολο από το προηγούμενο κι έτσι είχαμε αρκετούς με 8/8 επιτυχίες. Το απόλυτο σκορ, που λέει το κλισέ, πέτυχαν, κατά σειρά εμφανίσεως: Corto, ΣΠ, Δέσποινα, Αθεόφοβος, Spyridos, Νίκος Κ. και Φάλτσος. Μοιράζονται σπαμακόπιτα και απεριόριστη δόξα.

Με 7 επιτυχίες οι: Λεύκιππος (έχασε το 7), NdMushroom (έχασε το 8), Κιγκέρι (έχασε το 8), Σταυρούλα (έχασε το 5), Μαγδαληνή (έχασε το 8).

Πήραν μέρος 31 φίλοι και οι σωστές τους απαντήσεις είχαν την εξής κατανομή, αν μέτρησα σωστά:

1. 25
2. 14
3. 24
4. 26
5. 20
6. 18
7. 23
8. 15

Την ερώτηση 5 εκ πρώτης όψεως τη φανταζόμουν πανεύκολη αλλά τα Χανιά μπέρδεψαν αρκετούς. Πιο εύκολη ερώτηση αποδείχτηκε η 4 (Λαμία) και πιο δύσκολη η 2 (Γιάννενα), που περίμενα να τη βρείτε από τα βουνά.

Σε λίγους μήνες μπορεί να βάλω κάποιο άλλο κουίζ με ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ή ελληνικά νησιά.

Posted in Γεωγραφία, Κουίζ, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , | 98 Σχόλια »

Εθνεγερτικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Μαρτίου, 2019

Το καθιερωμένο σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό άρθρο μας το ονομάζω έτσι επειδή δημοσιεύεται στην αρχή του τριημέρου της 25ης Μαρτίου -και με την ευκαιρία κάνω την αυτοκριτική μου διότι φέτος δεν έχω βάλει ούτε ένα άρθρο σχετικό με το 1821, ενω και αύριο, που είναι Κυριακή και κανονικά θα έβαζα κάποιο λογοτέχνημα για την Επανάσταση, έχω κανονίσει να δημοσιεύσω κάτι άλλο. Τη Δευτέρα όμως, ανήμερα, θα βάλω κάτι.

* Προς στιγμή σκέφτηκα να βάλω τίτλο σχετικόν με το Μπρέξιτ, αφού την άλλη Παρασκευή ήταν προγραμματισμένη η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά τελικά δόθηκε παράταση, οπότε το σίριαλ θα έχει σίγουρα μερικά ακόμα επεισόδια.

Γέλασα πάντως πολύ με αυτό το αστείο που κυκλοφορεί στην αγγλική μπλογκόσφαιρα, το δήθεν γράμμα της μαμάς της μαθήτριας Τερέζας, που ζητάει από τον δάσκαλο κ. Μπαρνιέ να δώσει παράταση στη μικρή Τερέζα να τελειώσει τα μαθήματά της επειδή «το Μογκ έφαγε τη συμφωνία της». Μια παροιμιώδης ψεύτικη δικαιολογία των μαθητών στα αγγλικά σχολεία είναι ότι ο σκύλος έφαγε το τετράδιο με την εργασία μου -εδώ βέβαια το Μογκ είναι ο Jacob Rees-Mogg, ο συντηρητικός βουλευτής που είναι εσωκομματικός αντίπαλος της Τερέζας Μέι.

* Επίσης, να ομολογήσω ότι όταν διάβασα το σχόλιο φίλου Brexit postponed to the end of May, την πάτησα διότι σχολαστικά επισήμανα ότι δεν είναι ακριβώς στα τέλη Μαΐου η αναβολή του Μπρέξιτ αλλά έως τις 22 του μηνός, που έχει σημασία (αφού στις 23 αρχίζουν οι ευρωεκλογές).

«Εννοούσα to the end of Ms May», διευκρίνισε ο φίλος μου!

* Παρόλο που ξέρω ότι στους τίτλους των εφημερίδων η συνήθης μη σημασμένη σειρά των όρων της πρότασης (Υποκείμενο-Ρήμα-Αντικείμενο) πολύ συχνά αντιστρέφεται, ομολογώ ότι πολλές φορές σκοντάφτω, ακόμα κι όταν η φράση δεν είναι απόλυτα αμφίσημη όπως η «Μωρό δάγκωσε σκυλί».

Παράδειγμα, ο τίτλος σε χτεσινό άρθρο της Καθημερινής:

Το 50% του φόρου εισοδήματος πληρώνει το 5% των φορολογουμένων

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεγάλη Βρετανία, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 237 Σχόλια »

Ποιο είναι το διασημότερο χωριό του κόσμου;

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2019

Το σημερινό άρθρο είναι στυγνή επανάληψη ενός παλιότερου άρθρου, με μια διαφορά: ενώ συνήθως επαναλήψεις βάζω όποτε δεν προλαβαίνω να γράψω φρέσκο άρθρο, τούτη τη φορά την επανάληψη τη ζητήσατε εσείς ή έστω ο φίλος μας ο Eli Ven, που είδε τις προάλλες το άρθρο, του άρεσε και έριξε την ιδέα της επανάληψης. Τραβάτε με κι ας κλαίω, είπα κι εγώ.

Ποιο είναι, θα σας ρωτούσα, το πιο διάσημο χωριό στον κόσμο; Θα το πιστεύατε ότι είναι το χωριό της φωτογραφίας αριστερά; Μάλλον όχι, δεν φαίνεται να έχει τίποτε το ιδιαίτερο. Όμως φταίω εγώ, που δεν σας προσδιόρισα λίγο περισσότερο τι εννοώ με τη λέξη «διάσημο».

Αν το παίρναμε τουριστικά, πολύ διάσημο χωριό είναι, έστω, το Ροβανιέμι, το χωριό υποτίθεται του Αγιοβασίλη ή μάλλον του Σάντα Κλάους. Αν το πάρεις καλλιτεχνικά, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε κάποια χωριά της νότιας Γαλλίας που έγιναν πηγή έμπνευσης και στέκια μεγάλων ζωγράφων, σαν το Κολλιούρ. Αν πάλι πηγαίναμε στα χωριά που έγιναν γνωστά σαν τόποι μαρτυρίου, τότε θα είχαμε να διαλέξουμε ανάμεσα στην Κάντανο και το Δίστομο, το γαλλικό Οραντούρ και το τσέχικο Λίντιτσε, που όλα τους καταστράφηκαν από τους Ναζί και οι κάτοικοί τους εξοντώθηκαν. (Δεν τα ξεχνάω τα Καλάβρυτα, αλλά δεν είναι και χωριό, είναι πόλη).

Όμως, το ιστολόγιο εδώ με τα γλωσσικά κυρίως ασχολείται κι έτσι εγώ εννοώ γλωσσική διασημότητα (ωστόσο, αν έχετε άποψη για κανένα άλλο διάσημο χωριό, θα ήθελα να τη μάθω). Λοιπόν, ποιο είναι το χωριό που έδωσε όχι μία αλλά πολλές λέξεις σε πολλές γλώσσες; Μπορεί να μου ξεφεύγει κανένα αρχαίο, αλλά κατά πάσα πιθανότητα το πιο διάσημο είναι το χωριό της φωτογραφίας, που βρίσκεται, το ξέρω ότι σας έσκασα έτσι που το πηγαίνω λάου λάου, που βρίσκεται λέω στη βόρεια Ουγγαρία, 65 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Βουδαπέστης και λέγεται Κοτς (Kocs). Σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, απ’ όπου και η φωτογραφία, έχει 2.700 κατοίκους. Οπότε, μεγάλο χωριό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Επαναλήψεις, Ιστορίες λέξεων, Ορολογία | Με ετικέτα: , , | 157 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 17 – Η Ατλαντίδα και άλλοι μύθοι

Posted by sarant στο 19 Μαρτίου, 2019

Εδώ και κάμποσο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη έβδομη και προτελευταία. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Μπαίνουμε πια στο επίμετρο του βιβλίου, που έχει ως αντικείμενο Εξερευνήσεις και ανακαλύψεις που δεν έγιναν ποτέ. Τη μεθεπόμενη Τρίτη θα ολοκληρωθεί το βιβλίο.

Εξερευνήσεις και ανακαλύψεις που δεν έγιναν ποτέ

Θεωρίες και υποθέσεις, γοητευτικές και μη

Επειδή τα τελευταία χρόνια βλέπουν το φως της δημοσιότητας σε έντυπα (περιοδικά ή εφημερίδες) στον αχανή και ανεξέλεγκτο χώρο του Διαδικτύου αλλά και σε τηλεοπτικές εκπομπές, πλήθος θεωρίες και  αφηγήσεις, αρχής γενομένης από τον παμπάλαιο θρύλο της Ατλαντίδας, έως πολύ πρόσφατες, θα ήθελα να κλείσω αυτό το βιβλίο με σύντομη αναφορά στις θεωρίες αυτές.

Ο θρύλος της Ατλαντίδας

Από τότε που ο Πλάτωνας έγραψε τον Τίμαιο και τον Κριτία, την ανθρώπινη σκέψη την απασχολεί ο μύθος της Ατλαντίδας. Σύμφωνα με τα γραφόμενα του Πλάτωνα, οι ιερείς ενός ναού στην αιγυπτιακή πόλη Σάϊδα διηγήθηκαν στον Σόλωνα ότι πέρα από τις Στήλες, στον Ατλαντικό Ωκεανό, υπήρχε μια εκτεταμένη μεγαλόνησος, η Ατλαντίδα, «μεγαλύτερη από τη Λιβύη και την Ασία* μαζί», οι κάτοικοι της οποίας 9000 χρόνια πριν από την εποχή του Σόλωνα επιχείρησαν να κατακτήσουν ολόκληρον τον κόσμο, αλλά αποκρούστηκαν από τους τότε Aθηναίους. Η Ατλαντίδα τελικά καταποντίστηκε στα νερά του ωκεανού, που στο σημείο αυτό δεν είναι πια πλωτός.

Από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας πολλοί γοητεύτηκαν από τις  προοπτικές ανατροπής πολλών ιστορικών δεδομένων, που θα προκαλούσε η επαλήθευση του μύθου της Ατλαντίδας, άλλοι όμως, λογικότεροι, απέρριψαν μια τέτοιαν εκδοχή και κράτησαν μόνο τον γοητευτικό μύθο. O επιφανέστερος μαθητής του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης, τον αντιμετωπίζει σαν μύθο. «Όπως τη δημιούργησε έτσι και την κατέστρεψε, (ο Πλάτωνας την Ατλαντίδα)», γράφει σχολιάζοντας το απότομο τέλος της σχετικής διήγησης στον Κριτία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 138 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 16 – Στράβων, Πτολεμαίος, Ρωμαίοι γεωγράφοι

Posted by sarant στο 5 Μαρτίου, 2019

Εδώ και κάμποσο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη έκτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στο έβδομο κεφάλαιο του βιβλίου, το προτελευταίο.

Ο Στράβων ο Αμασεύς

Χωρίς αμφιβολία ο Στράβων είναι ο μεγαλύτερος γεωγράφος της Αρχαιότητας. Γεννήθηκε στην Αμάσεια του Πόντου το 63 π.Χ. και προερχόταν από επιφανή οικογένεια, που του εξασφάλισε εξαιρετική εκπαίδευση. Σπούδασε αρχικά στην πατρίδα του και κατόπιν στη Νύσσα, τη Σελεύκεια τη Ρώμη και ίσως την Αλεξάνδρεια. Παντού είχε εξαιρετικούς δασκάλους. Παράλληλα έκανε μεγάλα ταξίδια, που ολοκλήρωσαν τη μόρφωσή του.

Κατά την επιστροφή του από κάθε ταξίδι κατέγραφε τις πληροφορίες και τις εντυπώσεις του, με αποτέλεσμα να τις συγκεντρώσει τελικά σε τεράστιο σύγγραμμα 45 τόμων, τις «Ιστορικές Αναμνήσεις», που κάλυπταν την περίοδο από την πτώση της Καρχηδόνας και της Κορίνθου ως τον θάνατο του Καίσαρα.

Το σημαντικότερο όμως έργο του είναι τα «Γεωγραφικά», σε 17 τόμους, το οποίο κατά τον Αλεξάντερ φον Χούμπολτ ξεπερνά το έργο όλων των γεωγράφων της Αρχαιότητας ως προς την έκτασή του αλλά κυρίως ως προς το περιεχόμενό του. Στο έργο του αυτό περιγράφει με συστηματικό τρόπο όλες τις μέχρι τότε γνωστές περιοχές του πλανήτη γη, ανατρέχοντας και σε προηγούμενους συγγραφείς και δίνοντας πληροφορίες. για διάφορες σημαντικές πόλεις και τις μεταξύ τους αποστάσεις ή για τα σύνορα των χωρών ή των επαρχιών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , | 108 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 15 – Oι γεωγράφοι της Αλεξάνδρειας και της Ρόδου

Posted by sarant στο 19 Φεβρουαρίου, 2019

Εδώ και κάμποσο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη πέμπτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στο έβδομο κεφάλαιο του βιβλίου, το προτελευταίο.

Οι γεωγράφοι της Αλεξανδρείας

Οι εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν άπλωσαν μόνο τον Ελληνισμό ως την Κεντρική Ασία και τις Ινδίες, αλλά εμπλούτισαν τις γνώσεις των Ελλήνων, ειδικά για την Ανατολή. Όπως φαίνεται, ο πρώτος που επωφελήθηκε άμεσα από την εκστρατεία ήταν ο Αριστοτέλης, χάρη στο τεράστιο υλικό που του έστειλε για μελέτη και αξιοποίηση ο ένδοξος μαθητής του. Στα «Φυσικά» και σε άλλα έργα του, αποδεικνύει πρώτος το σφαιροειδές της γης και παραδέχεται την ύπαρξη νότιου ημισφαίριου.

Ένας άλλος μαθητής του Αριστοτέλη ήταν ο Δικαίαρχος ο Μεσσήνιος (από τη Μεσσήνη της Σικελίας), που ασχολήθηκε συστηματικά με τη γεωγραφία. Ήταν αυτός που παρέλαβε τις μετρήσεις των «βηματιστών», για τους οποίους αναφέρω στο 4ο Κεφάλαιο. Στα έργα του περιλαμβάνονται τα “γης περίοδος”, περιγραφή του κόσμου που συνοδευόταν από χάρτη, και πραγματεία “καταμετρήσεις των εν Ελλάδι ορέων”. Το σύστημα αναφοράς στους χάρτες του ήταν δύο ορθογώνιοι άξονες, διηρημένοι σε στάδια, με αρχή την Ρόδο. Ο άξονας κατά μήκος, το διάφραγμα, ήταν μια παράλληλη γραμμή προς τον Ισημερινό που ένωνε τη Ρόδο με τις στήλες του Ηρακλή. Ήταν για τον Δικαίαρχο η γραμμή ίσης διάρκειας της μεγαλύτερης μέρας. Στον Δικαίαρχο αποδίδεται και η τιμή 300 000 στάδια, για τη γήινη περίμετρο, που δόθηκε από τον Αρχιμήδη στο έργο του «Ψαμμίτης».

Επηρεασμένος από τα στοιχεία της εκστρατείας του Αλεξάνδρου είναι και ο Ανδροσθένης ο Θάσιος (στην πραγματικότητα γεννήθηκε στην γειτονική Αμφίπολη) που έγραψε τον  «Παράπλου της Ινδικής»  και τον » Περίπλου του Περσικού κόλπου».

Χωρίς αμφιβολία, όμως, το σημαντικότερο και μονιμότερο αποτέλεσμα της εκστρατείας του Αλεξάνδρου ήταν η ανάδειξη στη ΒΑ γωνιά της Αφρικής ενός καινούργιου πνευματικού κέντρου, ενός αληθινού Φάρου της Γνώσης και της Επιστήμης: της Αλεξάνδρειας. Οι δύο πρώτοι Πτολεμαίοι, ο Α΄, που επονομάστηκε Σωτήρ, και ο διάδοχός του ο Πτολεμαίος Β΄, ο Ευεργέτης, συγκέντρωσαν κοντά τους τις διασημότερες μορφές της ελληνικής διανόησης, θέλοντας να αποσπάσει η Αλεξάνδρεια από την Αθήνα τα πρωτεία στην παιδεία και το πέτυχαν.

Οργανωτής αυτής της προσπάθειας ήταν ο Δημήτριος ο Φαληρεύς, που ενέπνευσε στους δύο Πτολεμαίους την ίδρυση του Μουσείου της Αλεξάνδρειας. Ουσιαστικά, το Μουσείο υπήρξε το πρώτο πανεπιστήμιο στην ιστορία της ανθρωπότητας, με τη σημερινή έννοια του όρου και ανεξάρτητα από το ποιός το ίδρυσε, η αρχική σύλληψη του θεσμού οφείλεται στον Αριστοτέλη, που ονόμαζε έτσι τη Σχολή του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , , , , | 112 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 14 – Η εικόνα του κόσμου κατά την αρχαιότητα

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2019

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη τέταρτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Πλησιάζουμε πια προς το τελος. Σήμερα φτάνουμε στο έβδομο κεφάλαιο

Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ – ΟΙ ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ

Οι γεωγραφικές γνώσεις των ανθρώπων στην Αρχαιότητα

Κατά την Αρχαιότητα, ο πλανήτης ήταν χωρισμένος σε πολλούς υπο-πλανήτες και οι κάτοικοι του καθενός αγνοούσαν την ύπαρξη των άλλων. Για τους Αιγύπτιους επί πολλούς αιώνες ο κόσμος τους ήταν η κοιλάδα του Νείλου, η έρημος στα δυτικά και στα ανατολικά της και η Μεσόγειος στον βορρά. Αργότερα, τα όρια του κόσμου τους διευρύνθηκαν για να περιλάβουν τη Νουβία στο νότο, τις χώρες της Ερυθράς θάλασσας στην ανατολή, την Παλαιστίνη, τη Συρία και τα νησιά της «πράσινης θάλασσας», δηλαδή του Αιγαίου στον βορρά.

Κατά ανάλογο τρόπο ο κόσμος των Σουμερίων περιοριζόταν στον Περσικό κόλπο και τους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη. Στον κόσμο αυτόν, οι Ακκάδιοι, που διαδέχθηκαν τους Σουμέριους, προσθέσανε τη Συρία την Παλαιστίνη, την ανατολική Ανατολία και το νότιο Ιράν.

Οι Εβραίοι, με βάση τη Βίβλο, πίστευαν ότι η γη είναι επίπεδος δίσκος, περιτριγυρισμένος από θάλασσα, με κέντρο του φυσικά την Ιερουσαλήμ.

Για τους περισσότερο εξοικειωμένους με τη θάλασσα και τα ταξίδια Έλληνες, τα όρια του κόσμου ήταν  πλατύτερα. Ήδη από την προϊστορική εποχή γνώριζαν το Αιγαίο, την Προποντίδα με τμήμα τουλάχιστον του Πόντου, το Ιόνιο, τη νότια Αδριατική την Κάτω Ιταλία, τη Σικελία και φυσικά την Κρήτη και την Κύπρο.

Ο Όμηρος θεωρούσε τη γη επίπεδη και κυκλική, που την περιέβαλε ο Ωκεανός. Κέντρο του κύκλου θεωρούσε φυσικά την Ελλάδα και μάλιστα το όρος Όλυμπο, την έδρα των θεών. Ο ουρανός ήταν θολωτός, χάλκινος και προς δυσμάς στηριζόταν στο όρος Άτλας. Επίσης, με υπόγειο θόλο καλυπτόταν τα Τάρταρα. Μόνο την Ανατολή και τη Δύση μνημονεύει ο Όμηρος και από τις χώρες μόνο την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία. Οι υπόλοιπες χώρες και λαοί είναι μυθικές περιγραφές μάλλον.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , | 91 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 13 – Ο εποικισμός της Ωκεανίας

Posted by sarant στο 22 Ιανουαρίου, 2019

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη τρίτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα μεταφερόμαστε σε τόπους μακρινούς.

Ο εποικισμός της Ωκεανίας από τον άνθρωπο

Ο εποικισμός των νησιών του Ειρηνικού αποτελεί μιαν από τις μεγαλύτερες, αλλά και τις λιγότερο γνωστές, εποποιίες του ανθρώπου Πρόκειται για πραγματικόν άθλο, που πραγματοποίησαν άνθρωποι με μόνα πλωτά μέσα μονόξυλα, με τα οποία διέπλευσαν τεράστιες αποστάσεις ανοιχτής θάλασσας, αποίκησαν χιλιάδες μικρά και μεγάλα νησιά*, στα οποία όχι μόνο επιβίωσαν, εις πείσμα των πενιχρών πηγών τροφής που διέθεταν αυτά τα νησιά, αλλά ανέπτυξαν αξιόλογον πολιτισμό.

Η τεράστια έκταση της επιφάνειας του πλανήτη, που βρίσκεται μεταξύ Ασίας Αφρικής και Αμερικής, καλύπτεται από τον Ειρηνικό και τον Ινδικό ωκεανό και είναι διάσπαρτη από νησιωτικά συμπλέγματα, μεγάλα μεμονωμένα νησιά και μία ήπειρο, την πέμπτη ήπειρο της Γης, την Αυστραλία.

Μεταξύ Ασίας και Αυστραλίας μεσολαβεί η Ινδονησία, που την αποτελούν εκατοντάδες μικρά και μεγάλα νησιά. Ανατολικά της Ινδονησίας και βορείως της Αυστραλίας βρίσκεται η Μελανησία, που την αποτελεί η μεγαλόνησος Νέα Γουινέα (Ιριάν) και εκατοντάδες μικρότερα νησιά, κατανεμημένα σε τέσσερα νησιωτικά συμπλέγματα: Σολομώντος, Νέες Εβρίδες, Νέα Καληδονία και Φίτζι. Στα βορειοανατολικά της Μελανησίας βρίσκεται η Μικρονησία, που την αποτελούν μικρά νησιά κατανεμημένα σε τέσσερα επίσης συμπλέγματα: Μαριάνες, Καρολίνες, Μάρσαλ και Κιριμπάτι.

Οι άνθρωποι που εποικίσανε την Πολυνησία έχουν ανοιχτόχρωμο δέρμα και, όπως πιστεύουν οι εθνολόγοι, ανήκαν σε κάποιον καυκάσιο ανθρωπολογικό τύπο, συγγενικό με τους Αϊνού, με τον οποίον είχαν αναμιχθεί σε μικρό ποσοστό νεγροειδή και μογγολοειδή στοιχεία ΧΧ. Ξεκίνησαν γύρω στα 600 π.Χ. από τις ακτές της Νότιας Κίνας, όταν η δυναστεία των Τ’ανγκ ενοποίησε τα κινεζικά εδάφη σε ένα κράτος. Στην αρχική κοιτίδα τους είχαν αναπτύξει αξιόλογο υστερονεολιθικό πολιτισμό, ήξεραν δηλαδή τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την υφαντουργία και τα μέταλλα. Διέθεταν σύστημα γραφής που παρουσιάζει εκπληκτικές ομοιότητες με τη γραφή των πολιτισμών Χαράπα και Μοχέντο Τζάρο, που είχαν ακμάσει δυο χιλιάδες χρόνια πιο πριν, στην κοιλάδα του Ινδού ποταμού .

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , , , , | 209 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 12 – Στην ύστερη αρχαιότητα

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2019

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη -αν και την προηγούμενη Τρίτη που ήταν Πρωτοχρονιά δεν είχαμε φυσικά άρθρο.

Η σημερινή συνέχεια είναι η δωδέκατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Περνάμε σήμερα στις εξερευνήσεις της ύστερης αρχαιότητας.

Από την ύστερη αρχαιότητα ως την αρχή του Μεσαίωνα

Η παρακμή της Δύσης

Λέγοντας Ύστερη Αρχαιότητα ορίζουμε συνήθως την περίοδο από τον 2ο ως τον 5ο αιώνα μ.Χ. (ακριβέστερα ως την κατάλυση του ρωμαϊκού κράτους από τους Γότθους το 576 μ.Χ.). Για τη Δύση, η Ύστερη Αρχαιότητα ήταν εποχή παρακμής. Η δουλική εργασία είχε γίνει ασύμφορη και δεν απέδιδε. Οι δούλοι, έχοντας επίγνωση της αδυναμίας τους να απελευθερωθούν με ένοπλη εξέγερση, είχαν στραφεί σε άλλους τρόπους αντίστασης, που αποδείχτηκαν πολύ αποτελεσματικοί. Καταστρέφανε, δήθεν από απροσεξία, τα εργαλεία τους, δούλευαν νωθρά και με την πρώτη ευκαιρία δραπέτευαν.

Οι κύριοί τους έπρεπε να διαθέτουν φρουρούς και επιστάτες, τους έδιναν πολύ χοντροφτιαγμένα εργαλεία που να μην καταστρέφονται εύκολα και συνήθως τους έστελναν στη δουλειά αλυσοδεμένους σε ομάδες των εξ ή οκτώ ατόμων. Φυσικά με τέτοιες συνθήκες η παραγωγικότητα της εργασίας των δούλων έγινε πολύ μικρή και τα κέρδη που έδινε στους δουλοκτήτες μειώνονταν συνεχώς.

Ορισμένοι διορατικοί ιδιοκτήτες δούλων, κατά κανόνα πρώην απελεύθεροι, εγκαινίασαν τότε το σύστημα των εποίκων (coloni), απελευθερώνοντας τους δούλους τους και δίνοντάς τους και τη γη που καλλιεργούσαν, με την υποχρέωση να μη μπορούν να φύγουν από τη γή τους και να δίνουν τη μισή παραγωγή στους πρώην κυρίους τους. Το σύστημα των εποίκων, προδρομική μορφή της φεουδαρχίας, αποδείχθηκε πολύ πιο αποδοτικό από το δουλοκτητικό σύστημα, το οποίο σε λιγότερο από έναν αιώνα, ουσιαστικά καταργήθηκε. (Με το σύστημα των εποίκων αλλάζει ουσιαστικά ο τρόπος παραγωγής. Το κύριο παραγωγικό μέσον δεν ήταν πλέον  η κατοχή δούλων αλλά η κατοχή γης. Με την αλλαγή αυτήν καθιερώθηκε ο φεουδαρχικός τρόπος παραγωγής).

Εκτός από τον οικονομικό τομέα έχουμε φαινόμενα παρακμής και στο εποικοδόμημα, στην επιστήμη και τη λογοτεχνία. Απλή σύγκριση του Πλίνιου του πρεσβύτερου ή του Σενέκα με τον Αριστοτέλη ή τον Θεόφραστο, το αποδεικνύει. Η «Φυσική Ιστορία» (Historia Naturalis) του Πλίνιου σε σύγκριση με τα «Φυσικά» του Σταγειρίτη ή των «Φυσικών Ερωτημάτων»(Questiones) του Σενέκα με τα «Ειδύλλια» του Θεόφραστου φαντάζουν μνημεία της ρωμαϊκής αμάθειας και δεισιδαιμονίας, όπως αναφέρει ο Will Durant στην Παγκόσμια Ιστορία του Πολιτισμού.

Η διάδοση του Χριστιανισμού στον ρωμαϊκό κόσμο συνέβαλε σημαντικά και με πολλούς και διάφορους τρόπους στην παρακμή του. Οι, πρώτοι τουλάχιστον, χριστιανοί με τον τρόπο ζωής και συμπεριφοράς τους, απέρριπταν τον καθιερωμένο ρωμαϊκό τρόπο διαβίωσης. Ήταν περισσότερο εγκρατείς, είχαν μεγάλη αλληλεγγύη μεταξύ τους, απέρριπταν με φρίκη τη λατρεία του Καίσαρα σαν θεού και όσο μπορούσαν αποφεύγανε να υπηρετούν στον στρατό και να μετέχουν στη διοίκηση. Ο Πλίνιος ο νεότερος σε επιστολές του προς τον αυτοκράτορα Τραϊανό επισημαίνει αυτή τη διαφορετική συμπεριφορά.

Από την άλλη πλευρά, με την παραδοχή ότι τα κείμενα της Βίβλου αποτελούσαν τη μοναδική και απόλυτη αλήθεια, οι Χριστιανοί στάθηκαν αντίθετοι σε κάθε επιστημονική έρευνα, αλλά και στη σπουδή των επιστημών και ιδίως της αστρονομίας, της γεωγραφίας και της φυσικής, εφόσον τα συμπεράσματά τους δε συμφωνούσαν με τη Βίβλο. Για να μην αναφερθώ στη συστηματική εξαφάνιση των έργων πολλών μεγάλων σοφών της Αρχαιότητας, η αντίληψη αυτή είχε κυριολεκτικά καταστρεπτική επίδραση και στον τομέα των εξερευνήσεων.

Ενώ ο Φιλόλαος, πυθαγόρειος φιλόσοφος του 5ου π.Χ. αιώνα είχε μαντεύσει την ύπαρξη των αντιπόδων, ο ιερός Αυγουστίνος και ο άγιος Λακτάντιος  την απέρριπταν κατηγορηματικά, αφενός μεν γιατί η Βίβλος ήθελε τη Γη επίπεδη, περιβαλλόμενη από τον ωκεανό, αφετέρου δε διότι, εν τω πλήθει της σοφίας τους, δίδασκαν πως για να υπάρχουν αντίποδες έπρεπε να υπάρχουν δύο ήλιοι και δύο σελήνες! Διακηρύσσοντας ότι ο Θεός είχε βάλει όρια ανυπέρβλητα από τον άνθρωπο, αντιδρούσαν σε κάθε απόπειρα των εξερευνητών να περάσουν τα όρια αυτά.

Ουσιαστικά, η μοναδική εξερευνητική δραστηριότητα στον δυτικό κόσμο, που χρονολογείται στο τέλος της περιόδου που εξετάζω, δηλαδή τον 7ο  αιώνα, είναι τα ταξίδια του αλεξανδρινού εμπόρου Κοσμά, που ονομάστηκε Ινδικοπλεύστης γιατί διέπλευσε πολλές φορές την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό φτάνοντας ως τις Ινδίες, περιέπλευσε τα ανατολικά παράλια της Αφρικής και επισκέφθηκε το λιμάνι της Αιθιοπίας Άδουλη.

Όταν αποσύρθηκε από τα ταξίδια ο Κοσμάς έγινε μοναχός και τότε έγραψε την «Χριστιανική Τοπογραφία», βιβλίο στο οποίο εκθέτει τις ανακαλύψεις του καθώς και τις κοσμολογικές του αντιλήψεις. Μολονότι οι τελευταίες αποτελούν μνημείο καλογηρικής θρησκοληψίας και παχυλής αμάθειας και κατά κάποιον τρόπο προαναγγέλλουν τον μεσαιωνικό σκοταδισμό, το έργο του Κοσμά, σε ό,τι αφορά τις γεωγραφικές πληροφορίες που δίνει, είναι αξιόλογο και άσκησε σημαντική επιρροή στην εποχή του.

Τα ταξίδια του Φα Χσιεν

Σε αντίθεση με όσα συνέβαιναν στη Δύση, την ίδια εποχή η Κίνα απολάμβανε περίοδο μεγάλης ακμής σε όλους τους τομείς: οικονομικό, πολιτικό και  πνευματικό. Ουσιαστικά ήταν το μεγαλύτερο σε έκταση και πληθυσμό κράτος του πλανήτη και διατηρούσε πυκνές εμπορικές σχέσεις με όλες τις γειτονικές χώρες, αλλά και με πολλές απομακρυσμένες. Τα κινεζικά πλοία έπλεαν συνεχώς προς την Ιαπωνία, την Κορέα, την Ινδοκίνα, τη Μαλαισία και την Ινδία, φτάνοντας ως τον Περσικό κόλπο, την Αραβία και την Ερυθρά θάλασσα. Η εφεύρεση του «δείκτη του βορρά»,  δηλαδή μιας μαγνητικής βελόνας προσαρμοσμένης σε κομμάτι φελλού που επέπλεε σε μια λεκάνη νερού, δείχνοντας πάντα τον βορρά, διευκόλυνε πολύ τα ταξίδια αυτά.

Κινέζοι έμποροι, διπλωμάτες αλλά και απλοί περιηγητές ή προσκυνητές ταξίδευαν σε όλες αυτές τις χώρες, αλλά μόλις τώρα οι ερευνητές άρχισαν να μελετούν αυτές τις δραστηριότητες, ανατρέχοντας σε παλιά ντοκουμέντα, τα οποία μετά την απομόνωση της Κίνας που σημειώθηκε επί της δυναστείας των Μινγκ είχαν καταχωθεί σε υπόγεια και τώρα έρχονται στο φως.

Το ταξίδι του βουδιστή προσκυνητή Φα Χσιεν στην Ινδία, που κράτησε 18 ολόκληρα χρόνια είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό από τα ταξίδια αυτά. Ο Φα Χσιεν μαζί με ορισμένους βουδιστές μοναχούς ξεκίνησε από το Σιαν Φου, πόλη στις όχθες του ποταμού Χουάνγκ Χο το 399 μ.Χ., με σκοπό να πάει δια ξηράς στην Ινδία και να μελετήσει επί τόπου κάποια σπανιότατα βουδικά κείμενα. Αφού σε διάστημα 17 ημερών πέρασαν κάποιες οροσειρές και την έρημο Γκόμπι, έφθασαν στο Λομπ Νορ της χώρας των Ουιγούρων, από την οποία ύστερα από πορεία 35 ημερών έφθασαν στο βασίλειο του Χοτάν, όπου συνάντησαν χιλιάδες μοναχούς, που τους φιλοξένησαν με εγκαρδιότητα. Στο Χοτάν συμβιώνανε ειρηνικά τόσο βουδιστές όσο και πιστοί του Βράχμα και ο Φα Χσιεν αναφέρει κοινές λιτανείες και τελετές των πιστών και από τις δύο θρησκείες.

Αφού μείνανε τρεις μήνες στο Χοτάν συνέχισαν το ταξίδι τους προς νότο και φθάσανε σε μια χώρα ορεινή και παγερή, όπου φύτρωνε μόνο κριθάρι. Κατόπιν πορεύτηκαν επί ένα μήνα, μέσα από χιονισμένα βουνά ως το σημερινό Ανατολικό Αφγανιστάν. Πέρασαν από μια πόλη ονομαζόμενη Χιλό (κοντά στη σημερινή Καμπούλ) και διασχίσανε τον Ινδοκαύκασο (Ιντοκούς), υποφέροντας από πολύ δυνατό κρύο και απίστευτη ταλαιπωρία. Τελικά, έφθασαν στην πόλη Μπανού (που υφίσταται ως τα σήμερα με το ίδιο όνομα) και από αυτήν μπήκαν στην Πενταποταμία (Παντζάμπ), για να καταλήξουν σε μια χώρα που ο Φα Χσιεν ονομάζει «Κεντρικό βασίλειο» που τους φάνηκε επίγειος παράδεισος.

Κατόπιν επισκεφθήκανε την πόλη Κανούτζε, πάνω στον ποταμό Γάγγη μιαν από τις ιερές πόλεις του Βουδισμού. Εκεί ο Φα Χσιεν έμεινε δέκα ολόκληρα χρόνια, μελετώντας αρχαία κείμενα και επισκεπτόμενος ιερούς τόπους και άγια λείψανα. Συνέχισε κατεβαίνοντας τον ποταμό, πέρασε από την πόλη Καπιλαβάστου (κοντά στο σημερινό Μπεναρές), όπου γεννήθηκε ο Βούδας, που τη βρήκε έρημη και ερειπωμένη και τελικά έφθασε στις εκβολές του Γάγγη. Εκεί βρήκε κινέζους εμπόρους, που επρόκειτο να ταξιδέψουν στην Κεϋλάνη. Τον πήραν μαζί τους και μετά από 14 μέρες έφθασε στο ιερό για τους βουδιστές νησί.

Στην Κεϋλάνη, ο Φα Χσιεν έμεινε δύο χρόνια, μελετώντας τα αρχαία χειρόγραφα. Κατόπιν ταξίδεψε με πλοίο, αντιμετωπίζοντας μύριους κινδύνους ως την Ιάβα, όπου έμεινε πέντε μήνες, ώσπου να βρει πλοίο που θα πήγαινε στην Κίνα. Όταν τελικά το βρήκε ταξίδεψε ως το Σαντούγκ, από εκεί στο Νανκίν και στο τέλος, μετά δεκαοχτώ χρόνια, γύρισε στην πατρίδα του.

 

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , | 111 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 11 – Παυσανίας και Αδριανός

Posted by sarant στο 18 Δεκέμβριος, 2018

 

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κανονικά κάθε δεύτερη Τρίτη -αν και τη μεθεπόμενη Τρίτη που είναι Πρωτοχρονιά δεν θα έχουμε άρθρο.

Η σημερινή συνέχεια είναι η ενδέκατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στο πέμπτο κεφάλαιο του βιβλίου με τις εξερευνήσεις της ρωμαϊκής εποχής.

Ο Παυσανίας ο Περιηγητής

Για τον βίο και πολιτεία του Παυσανία ελάχιστα είναι γνωστά [*]. Φαίνεται πως καταγόταν από τη Λυδία και έζησε τον 2ον μ.Χ. αιώνα, στους χρόνους του Αδριανού και του Μάρκου Αυρήλιου και έμεινε στην ιστορία ως ο κατεξοχήν περιηγητής. Έγινε άλλωστε διάσημος με το βιβλίο του που επιγράφεται Ελλάδος περιήγησις, εκτενές έργο, στο οποίο περιγράφει τα μέρη της Ελλάδας που επισκέφθηκε ο ίδιος και γι΄ αυτό αποτελούν μαρτυρίες από πρώτο χέρι, που συνδέουν τις μαρτυρίες της κλασικής φιλολογίας και τα ευρήματα της σύγχρονης αρχαιολογίας.

Πριν περιηγηθεί την Ελλάδα φαίνεται πως επισκέφθηκε την Αντιόχεια και την Ιερουσαλήμ, καθώς και τις όχθες του ποταμού Ιορδάνη. Στην Αίγυπτο είδε τις πυραμίδες, ενώ στον ναό του Άμμωνα του επιδείχθηκε το κείμενο ύμνου που έστειλε κάποτε ο Πίνδαρος. Στη Μακεδονία είναι σχεδόν βέβαιο ότι είχε δει τον τάφο, που η παράδοση θεωρούσε πως ήταν του Ορφέα. Πήγε επίσης στην Ιταλία, την οποία διέσχισε από την Καλαβρία μέσω Καμπανίας έως τη Ρώμη. Στην Ελλάδα πάντως έμεινε πολλά χρόνια, κυρίως στην Πελοπόννησο, τη Φωκίδα, τη Βοιωτία, την Αττική, την Αίγινα και τις Κυκλάδες.

Δεν είναι άκριτος καταγραφέας όλων όσων έβλεπε. Επικέντρωνε το ενδιαφέρον του κατά κύριο λόγο στα μνημεία (ιδίως τα γλυπτά και τους πίνακες ζωγραφικής) της αρχαϊκής και κλασσικής περιόδου, ενώ δεν τον απασχόλησαν τα σχετικώς νεότερα, δηλαδή όσα ήταν πριν από το 150 μ.Χ. Ταυτόχρονα μνημονεύει το ιστορικό πλαίσιο της ανέγερσης αυτών των μνημείων και το λατρευτικό και τελετουργικό τους υπόβαθρο. Το έργο του αποτελείται από 10 βιβλία (Αττικά, Κορινθιακά, Λακωνικά, Μεσσηνιακά, Ηλειακά Α΄, Ηλειακά Β΄, Αχαϊκά, Αρκαδικά, Βοιωτικά και Φωκικά) και είναι οργανωμένο με βάση τη σειρά των περιηγήσεών του στις πόλεις και στα ιερά. Έγραψε ως αυτόπτης μάρτυς και η ακρίβεια των γραφομένων του (παρά τις όποιες παραλείψεις) έχει επιβεβαιωθεί από τις μεταγενέστερες ανασκαφές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Ρώμη | Με ετικέτα: , , , , | 195 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 10 – Οι εξερευνήσεις της ρωμαϊκής εποχής

Posted by sarant στο 4 Δεκέμβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα περνάμε στο πέμπτο κεφάλαιο του βιβλίου με τις εξερευνήσεις της ρωμαϊκής εποχής.

Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Ο χαρακτήρας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Η δημιουργία στο δυτικό άκρο του Παλαιού Κόσμου της μεγαλύτερης και μακροβιότερης, ως τότε, αυτοκρατορίας, της Ρωμαϊκής, δεν ήταν αποτέλεσμα της εμφάνισης και της δράσης κάποιου μεγάλου στρατηλάτη. Δεν υπήρξε ρωμαίος Αλέξανδρος. Η αυτοκρατορία δημιουργήθηκε βαθμιαία, και ουσιαστικά ήταν το αποτέλεσμα της επιμονής και της διορατικότητας της Συγκλήτου. Να μην ξεχνάμε πως το έμβλημα της ρωμαϊκής εξουσίας, όπως αναγραφόταν στα δημόσια κτίρια ή στα λάβαρα του στρατού, ήταν S.P.Q.R. δηλαδή Senatus Populusque Romanus, που σημαίνει η Σύγκλητος και ο Λαός της Ρώμης.

Στην επέκταση της ρωμαϊκής εξουσίας συντέλεσε αποφασιστικά και η γενική κρίση των ελληνιστικών κρατών και οι λαϊκές εξεγέρσεις, όπως του Δρίμαχου στη Χίο και του Αριστόνικου στη Μικρά Ασία. Στις εξεγέρσεις αυτές το κεντρικό αίτημα συνοψιζόταν στις φράσεις «χρεών ανακοπή και γης αναδασμός», που τρομοκρατούσε τους πλούσιους γαιοκτήμονες, οι οποίοι ως μόνη εξασφάλιση του πλούτου τους έβλεπαν την ενσωμάτωση σε μια ισχυρότερη επικράτεια και τέτοια ήταν τότε μόνο η Ρώμη.

Με τον χαρακτήρα αυτόν της ρωμαϊκής επέκτασης σχετίζεται ίσως και η απουσία σημαντικών εξερευνητών και  συστηματικών εξερευνήσεων από τη ρωμαϊκή ιστορία. Ουσιαστικά οι Ρωμαίοι, κατά τα λοιπά άριστοι οργανωτές και εξαιρετικά μεθοδικοί κυβερνήτες των χωρών που κατακτούσαν, είχαν μόνο πρακτικά ενδιαφέροντα. Οι περισσότερες εξερευνήσεις των ρωμαϊκών χρόνων εντάσσονται στη διεκπεραίωση τέτοιων πρακτικών στόχων. Ποτέ δεν ζήτησαν να μάθουν για τις χώρες που βρίσκονταν πέρα από τα σύνορα της επικράτειάς τους και για τους λαούς που τις κατοικούσαν.

Από αρχαιολογικά ευρήματα που έφεραν στο φως ανασκαφές και από το πλήθος των ρωμαϊκών νομισμάτων που βρέθηκαν στις ακτές της Ινδίας και της Κεϋλάνης, συμπεραίνουμε πως οι Ρωμαίοι είχαν επισκεφθεί τα μέρη αυτά και ενδεχομένως είχαν δημιουργήσει εκεί μόνιμα εμπορεία. Έχει επίσης καταγραφεί η άφιξη, το 166 μ.Χ., στο λιμάνι της σημερινής Καντώνας, μιας ρωμαϊκής αποστολής, καθώς και άλλων δύο, που την ακολούθησαν τον επόμενο αιώνα. Οι καταγραφές όμως έγιναν από τους Κινέζους, που όπως φαίνεται δεν εντυπωσιάστηκαν και πολύ από τις επισκέψεις ανθρώπων από την Άπω Δύση, δηλαδή από χώρες, που τις θεωρούσαν βάρβαρες και χωρίς ενδιαφέρον γι΄ αυτούς (Χαρακτηριστικό είναι ότι τα δώρα που προσέφεραν οι Ρωμαίοι έμποροι θεωρήθηκαν ευτελή από τον τοπικό κινέζο ηγεμόνα, που δεν τα προώθησε ως τον αυτοκράτορα). Άλλωστε και από ρωμαϊκής πλευράς δεν υπήρξε ανάλογο ενδιαφέρον και οι αποστολές αυτές, που όπως φαίνεται είχαν ιδιωτικό, εμπορικό χαρακτήρα, ξεχάστηκαν.

Ο Μεγάλος Δρόμος του Μεταξιού

Το κυριότερο μειονέκτημα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν η κακή διάρθρωση της οικονομίας της. Κατά κύριο λόγο στηριζόταν στη δουλική εργασία, η οποία μπορεί να προσπόριζε αμύθητα κέρδη στους κατόχους δούλων, είχε όμως εξαθλιώσει τους ελεύθερους αγρότες, που εγκατέλειπαν μαζικά τη γη τους και συγκεντρώνονταν στις πόλεις, όπου ζούσαν παρασιτικά, με «άρτον και θεάματα». Οι κοινωνικές ανισότητες είχαν φτάσει σε πρωτοφανή ως τότε ύψη και οι πλούσιοι ζούσαν με προκλητική πολυτέλεια, ενώ σημειώθηκε πρωτοφανής επίσης κατάπτωση των ηθών.

Για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις των πλουσίων σε πολυτελή υφάσματα, γουναρικά, πολύτιμες πέτρες και κοσμήματα,  γίνονταν εισαγωγές από την Ανατολή, με την οποία όμως το εμπόριο ήταν ετεροβαρές. Οι ρωμαϊκές εξαγωγές προς την Ανατολή ήταν λάδι, κρασί, κεραμικά και άλλα προϊόντα, χαμηλής γενικώς αξίας. Ο Πλίνιος παραπονιόταν πως η Ρώμη, εμπορευόμενη με την Ανατολή, έχανε κάθε χρόνο γύρω στα 30 εκατομμύρια σηστέρτιους (ποσό που μπορούμε πολύ χοντρικά να το αντιστοιχίσουμε σε 300 εκατ. ευρώ). Τα γουναρικά έρχονταν, μέσω Παρθίας, από τη Σιβηρία, οι πολύτιμες πέτρες από την Ινδία και το μετάξι από την Κίνα και γιαυτό ονομαζόταν «σηρικόν», αφού Σήρες λέγανε τους Κινέζους. Καθώς τα εμπορεύματα άλλαζαν πολλά χέρια για να φτάσουν από τον τόπο παραγωγής στον τόπο κατανάλωσης, η αξία τους αυξανόταν υπερβολικά. Ειδικά το μετάξι στοίχιζε κυριολεκτικά το βάρος του σε χρυσάφι. Ήταν όμως πολύ δημοφιλές. Ο Οράτιος για παράδειγμα κυκλοφορούσε με «ολοσηρικόν ιμάτιον».

Το μετάξι, είτε με μορφή νημάτων είτε σαν ύφασμα, ήταν το κύριο εξαγώγιμο προϊόν της Κίνας, που είχε το μονοπώλιο της παραγωγής του και το περιφρουρούσε πολύ αυστηρά. Από τα χρόνια ήδη των τελευταίων ελληνιστικών κρατών δημιουργήθηκε ο «Μεγάλος Δρόμος του Μεταξιού», δηλαδή η διαδρομή καραβανιών, που ξεκινούσε από το Λογιάν της κεντρικής Κίνας και περνώντας από την Τσουγγαρία, την Βακτριανή, την Χορασμία και  την Παρθία κατέληγε στη Σελεύκεια αρχικά και στα συριακά λιμάνια αργότερα, από όπου με πλοία πήγαινε στη Ρώμη.

Τη μεγαλύτερη ακμή του, ο μεγάλος δρόμος του μεταξιού τη γνώρισε κατά τον 3ον αιώνα μ.Χ., όταν μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού ωκεανού μεσολαβούσαν μόνο τρία μεγάλα κράτη που συνόρευαν μεταξύ τους: η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το κράτος των Κουσανών [*] και η Κινεζική Αυτοκρατορία. Αλλά και μετά συνέχισε να λειτουργεί επί αιώνες, σχεδόν ως την εποχή του Ιουστινιανού, όταν βυζαντινοί καλόγεροι, που βρέθηκαν στην Κίνα, έμαθαν τον τρόπο της παραγωγής του και έκλεψαν αυγά μεταξοσκωλήκων, τα οποία έκρυψαν σε κοίλα μπαστούνια και τα μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Αγρικόλας περιπλέει τη Βρετανία                      

Όπως προαναφέρω, οι Ρωμαίοι δεν έδειχναν ενδιαφέρον για τις χώρες πέρα από τα σύνορα της αυτοκρατορίας τους. Δεν προχώρησαν ποτέ πέρα από τον Ρήνο και τον Δούναβη, όχι μόνο ως στρατιώτες αλλά ούτε ως έμποροι και, πολύ περισσότερο ούτε ως εξερευνητές. Κάποιες τοπικές εξερευνήσεις, όπως του Πετρώνιου, που εξερεύνησε την Αιθιοπία το 23 μ.Χ. έγιναν με εντολή των επάρχων και δεν είχαν συνέχεια. Πολύ σημαντικότερη ήταν η εξερεύνηση της Βρετανίας από τον στρατηγό Ιούλιο Αγρικόλα (Gnaeus Julius Agricola),  που έγινε όταν βασίλευε ο Βεσπασιανός, το 78-79 μ.Χ. και η οποία ήταν μέρος γενικότερων στρατιωτικών επιχειρήσεων του επιφανούς στρατηγού, που είχε διαπρέψει σε πολλές εκστρατείες [Επί πλέον, ο Αγρικόλας είχε την τύχη να παντρευτεί η κόρη του τον Τάκιτο, έναν από τους μεγαλύτερους ρωμαίους ιστορικούς, ο οποίος στο βιβλίο του De vita et moribus Iulii Agricolae περιγράφει με εμφανή μεροληψία τα πολεμικά κατορθώματα του πεθερού του στην εκστρατεία για την κατάκτηση της βόρειας Βρετανίας που είχε παραμείνει μέχρι τότε ελεύθερη από τους Ρωμαίους.].

Ο Αγρικόλας αρχικά στράφηκε στην υποταγή της Ουαλίας και της κελτικής φυλής των Ορδοβίκων και αφού πραγματοποίησε με επιτυχία τους στόχους του, μετέφερε τον όγκο των δυνάμεών του στην βόρεια Βρετανία όπου σταθεροποίησε τη ρωμαϊκή κατοχή, μέχρι τον στενό ισθμό Φόρθ-Κλάϊντ και κατά την πέμπτη εκστρατεία του εγκατέστησε φρουρές στις ΝΔ ακτές της σημερινής Σκωτίας, αποβλέποντας να εισβάλει μελλοντικά στη γειτονική Ιρλανδία.

Τελικά, μολονότι νίκησε σε μεγάλη μάχη εκ παρατάξεως, το καλοκαίρι του 82 μ.Χ., τους σκληροτράχηλους Καλυδώνιους, (τους προγόνους των επίσης σκληροτράχηλων Χαϊλάντερς) δεν αποτόλμησε να τους καταδιώξει στα δύσβατα υψίπεδα της χώρας τους, αλλά περιορίστηκε να τοποθετήσει φρουρές στο μήκος των ορίων της έσχατης προώθησής του, αφήνοντας έτσι τη νίκη του ανεκμετάλλευτη. Στη γραμμή των φυλακίων του Αγρικόλα θα χτίσει αργότερα ο Αδριανός το ομώνυμο τείχος.

Μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και πριν ανακληθεί στη Ρώμη, ο Αγρικόλας πραγματοποίησε περίπλουν ολόκληρης της Βρετανίας, από την ανατολική άκρη του ισθμού Φόρθ-Κλάϊντ κατευθυνόμενος προς βορρά, παραπλέοντας το βορειότατο ακρωτήριο της Σκωτίας, στράφηκε προς δυσμάς και εν συνεχεία προς νότον. Και διέπλευσε το στενό που χωρίζει τη Σκωτία με την Ιρλανδία, προσέγγισε τις ακτές και των δύο χωρών και κατόπιν παραπλέοντας την Κορνουάλη, έπλευσε προς τη Γαλατία.

 

[*] Το Κράτος των Κουσανών ή Κουσάν ήταν εκτεταμένη, πλην βραχύβια επικράτεια, που απλωνόταν στα εδάφη των σημερινών Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν, Κιργκιζίας, Αφγανιστάν, Κασμίρ, Πακιστάν, Β.Δ. Ινδίας και Νεπάλ. Το ίδρυσαν, καταλύοντας τα τελευταία ελληνο-βακτριανά κράτη της περιοχής,  επιδρομείς από την Μογγολία, οι Τόχαροι, που οι Κινέζοι τους ονόμαζαν Γιουε-Τσι και ήταν απόγονοι των Αριμασπών.

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Ρώμη | Με ετικέτα: , , , , | 107 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 9 – Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Posted by sarant στο 20 Νοέμβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η ένατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα θα παραθέσω αποσπάσματα από το τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου με τις εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής. Σημειώνω ότι ο πατέρας μου προτιμά τον όρο «περίπλους» για το ταξίδι του Νεάρχου αντί για το «παράπλους» που είναι ο πρωτότυπος όρος -όχι ότι έχουν μεγάλη διαφορά.

Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Μολονότι ως ελληνιστική εποχή οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν την εποχή των διαδόχων του Αλεξάνδρου, δε μπορούμε να μην αρχίσουμε από την εκστρατεία του, καθώς, εκτός από μεγαλειώδης στρατιωτική επιχείρηση, υπήρξε ταυτόχρονα αληθινή εξερεύνηση, αλλά και αποστολή με σαφή επιστημονικά χαρακτηριστικά.

Από στρατιωτικής σκοπιάς, η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που κατέλυσε σε εννέα χρόνια μιαν ισχυρή αυτοκρατορία, στα πρώτα της στάδια είναι κατά κάποιον τρόπο συνέχεια της «Ανάβασης» του Κύρου και της «Καθόδου» των Μυρίων, αλλά και της εκστρατείας του Σπαρτιάτη βασιλιά Αγησίλαου στη δυτική Μικρά Ασία. Από τις επιχειρήσεις αυτές ο Αλέξανδρος πήρε πολύτιμα διδάγματα, τα οποία αξιοποίησε με αξιοθαύμαστο τρόπο. Για πρώτη φορά στρατός, που βρέθηκε σε τόσο μεγάλη απόσταση από τη βάση του, αντιμετώπισε νικηφόρα πολύ μεγαλύτερες δυνάμεις, όπως έγινε στην Ισσό και στα Γαυγάμηλα.

Αναφορικά τώρα με τον εξερευνητικό χαρακτήρα της εκστρατείας, αυτός προκύπτει από το γεγονός ότι για πρώτη επίσης φορά Έλληνες (πλην Λακεδαιμονίων) περπάτησαν σε εδάφη που δεν είχαν καν ακουστά: στα υψίπεδα του Ιράν, της Παρθίας και της Βακτριανής, πέρασαν από φοβερές ερήμους και έφτασαν σε χώρες μυθικές, όπως η Ινδία.

Παράλληλα, όμως, η εκστρατεία του είχε και επιστημονικά χαρακτηριστικά. Επειδή ήταν μαθητής του Αριστοτέλη, είχε υποσχεθεί στον δάσκαλό του, με τον οποίο διατηρούσε αλληλογραφία σε όλη τη διάρκεια της εκστρατείας, να συγκεντρώνει και να του στέλνει οτιδήποτε παρουσίαζε κάποιο επιστημονικό ενδιαφέρον. Για τον σκοπό αυτόν συγκρότησε ειδικό τμήμα, επικεφαλής του οποίου τοποθέτησε τον Ονησίκριτο, που το επάνδρωσε με πολλούς ειδικούς (γεωγράφους, ιστορικούς, μηχανικούς). Το ειδικό αυτό σώμα ακολουθούσε τον στρατό και συγκέντρωνε κάθε τι σπάνιο, ή απλώς αξιοπερίεργο εύρισκε στην πορεία του, από ορυκτά, φυτά ή ζώα έως βιβλία.

Στο σώμα αυτό υπήρχαν ειδικοί καταμετρητές – οι βηματιστές – οι οποίοι μετρούσανε και καταγράφανε τις αποστάσεις που κάλυπτε ο στρατός του Αλεξάνδρου, καθώς και άλλοι ειδικοί που είχαν εντολή να καταγράφουν τόσο το ημερολόγιο πορείας, όσο και το ιστορικό της ανεύρεσης όσων συγκέντρωναν. Τα ευρήματα που συγκέντρωνε το τμήμα αυτό, ο Αλέξανδρος τα προωθούσε με ειδικούς ταχυδρόμους στον Αριστοτέλη. Δυστυχώς καμία από τις αναφορές αυτές των ειδικών δεν έχει διασωθεί εκτός από τις καταμετρήσεις των βηματιστών.

ΧΑΡΤΗΣ 6

Η εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου και ο περίπλους του Νεάρχου

Ο περίπλους του Νέαρχου

Αυτό που αναφέρω προηγουμένως, ότι η εκστρατεία του Αλέξανδρου είχε ταυτόχρονα και εξερευνητικό χαρακτήρα, επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματά της. Μολονότι η αυτοκρατορία που δημιούργησε δεν έζησε μετά τον θάνατό του, τα κράτη των διαδόχων του διατηρήθηκαν επί αιώνες, με αποτέλεσμα να ενοποιηθούν ο κόσμος της Μεσογείου με τον κόσμο της Ανατολής. Από τον καιρό των ταξιδιών του Κτησία, που μνημονεύονται σε προηγούμενο κεφάλαιο, υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για την Ινδία και η ίδρυση των κρατών των διαδόχων στις χώρες της Ανατολής μεγάλωσε το ενδιαφέρον όχι μόνο για τις Ινδίες, αλλά και για τις χώρες που περιβάλλουν τον Ινδικό ωκεανό.

Ο στόλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην αρχή της εκστρατείας του, περιλάμβανε 150 με 160 πολεμικά πλοία, κυρίως τριήρεις (από τις οποίες 29 ήταν αθηναϊκές) και δεκάδες μεταγωγικά. Στην αρχή της εκστρατείας, κύρια αποστολή του ήταν να αντιμετωπίζει τον περσικό στόλο (στον οποίον περιλαμβάνονταν και πολλά ελληνικά πλοία και ναύαρχός του ήταν επίσης Έλληνας, ο Μέμνων ο Ρόδιος), που είχε μεταφέρει τον πόλεμο στο Αιγαίο και απειλούσε να αποκόψει τον Αλέξανδρο από τη Μακεδονία, καταλαμβάνοντας τα στενά. Μόνο ο θάνατος του Μέμνωνα, που ήταν ήδη γέρος και άρρωστος, απέτρεψε αυτόν τον κίνδυνο. Πάντως ο στόλος αυτός δεν έπαιξε ουσιαστικό ρόλο στην εκστρατεία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 63 Σχόλια »