Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Γιουτουμπάκια’ Category

Χρόνια πολλά, Δημήτρη!

Posted by sarant στο 26 Οκτωβρίου, 2015

Με μια δόση υπερβολής, (και) σήμερα γιορτάζει η μισή Ελλάδα: γιορτάζουνε οι Δήμητρες, γιορτάζουν οι Δημήτρηδες, γιορτάζει όμως κι η Θεσσαλονίκη -μεγάλη γιορτή λοιπόν, και είναι απορίας άξιο που δεν της είχα αφιερώσει άρθρο νωρίτερα, όπως τυχαίνει καμιά φορά (σπάνια όμως) να κάνω για ονόματα που γιορτάζουν (ας πούμε, πρόπερσι για τον Κώστα).

Σύμφωνα με την έρευνα για τα ελληνικά ονόματα, που έχει κάνει ο Χάρης Φουνταλής, ο Δημήτρης είναι το δεύτερο σε συχνότητα ελληνικό αντρικό όνομα, πίσω από τον Γιώργο που προηγείται με διαφορά. Βέβαια, αν προσέξετε τους αριθμούς, θα δείτε ότι Κώστας και Γιάννης ελάχιστα υπολείπονται -αν ήταν δρομείς θα χρειαζόταν φωτοφίνις. Η Δήμητρα, πάλι, χωρίς να είναι σπάνιο όνομα, υστερεί σαφώς σε συχνότητα -στη γυναικεία κατάταξη, βρίσκεται στη δέκατη θέση.

Κι όμως, η Δήμητρα γέννησε τον Δημήτρη, ή έστω τον Δημήτριο. Εδώ χρειάζονται εισαγωγικά στο ρήμα, αλλά το στοκ το έχουν εξαντλήσει οι εισαγωγικομανείς, που τα βάζουν και στα λάχανα. Φυσικά, κάποιες Δήμητρες έχουν γεννήσει Δημήτρηδες αλλά εγώ εννοώ τα ονόματα.

Εν αρχή ην η Δήμητρα λοιπόν, η μεγάλη θεά της γης και της καλλιέργειας, ιδίως της καλλιέργειας σιτηρών -από το ψωμί ξεκινάμε. Η Δήμητρα, Δημήτηρ και Δαμάτηρ στα πολύ αρχαία, όνομα αβέβαιας ετυμολογίας, που θα μπορούσε να προέρχεται από το «γη μήτηρ». Μεγάλη θεά, τα πιο μεγάλα μυστήρια της αρχαιότητας συνδέονταν μαζί της.

Και τα σιτηρά άλλωστε, τα λέμε δημητριακά επειδή είναι το δώρο της Δήμητρας. Αλλά και ο αγγλικός όρος, cereals, και αυτός ανάγεται, μέσω λατινικών, στη Ceres, τη θεά των Ρωμαίων που ήταν το αντίστοιχο της Δήμητρας. Ceres ή Δήμητρα λέγεται κι ένας πλανήτης-νάνος, ο μεγαλύτερος από τους αστεροειδείς. Και από τον νάνο πλανήτη πήρε το όνομά του το χημικό στοιχείο Δημήτριο, που ανήκει στις σπάνιες γαίες -όχι επειδή βρίσκεται στον πλανητάκο, αλλά επειδή ανακαλύφθηκε το 1803, δυο χρόνια μετά τον πλανήτη. Το σύμβολό του είναι Ce, από το Cerium.

Ο Δημήτριος αρχίζει εκεί που τελειώνει η Δήμητρα. Η ίδια η λέξη, δημήτριος, σημαίνει «ο σχετιζόμενος με τη Δήμητρα» και γρήγορα άρχισε να χρησιμοποιείται ως κύριο όνομα, με πιο επιφανή στην προχριστιανική εποχή τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, στη σπάταλη εποχή των επιγόνων, στρατηγό προικισμένο που όμως πήρε το προσωνύμιό του από μια… αποτυχημένη πολιορκία και που ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές του έχει συγκεντρώσει γι΄αυτόν ένα σωρό σκαμπρόζικα ανέκδοτα και λογοπαίγνια, ακατάλληλα για ανηλίκους.

Αυτός ο Δημήτριος δεν άγιασε. Αν είναι τόσο συχνό το όνομα, το οφείλει στον μάρτυρα Δημήτριο, που μαρτύρησε στη Θεσσαλονίκη τον 4ο αιώνα και που έγινε πολιούχος της. Ο Δημήτριος αυτός λέγεται και Μυροβλύτης, και έτσι γράφεται αυτό το επίθετο, και όχι Μυροβλήτης όπως νόμιζα εγώ και πολλοί άλλοι (έχουμε γράψει και άρθρο προ πενταετίας). Ο άγιος Δημήτριος ήταν δημοφιλέστατος τον Μεσαίωνα, όπως κι ο Άι Γιώργης, αλλά μόνο στους ορθόδοξους, και γι’ αυτό το όνομα είναι μάλλον εξωτικό στη δυτική Ευρώπη, ενώ στα Βαλκάνια και γενικά στους ορθόδοξους λαούς της Ανατολικής Ευρώπης είναι πολύ συχνότερο.

Διότι βέβαια το Jimmy δεν είναι το αντίστοιχο του Δημήτρης στα αγγλικά, κι ας λέμε Τζίμηδες τους δικούς μας Δημήτρηδες -είναι το υποκοριστικό του James, του Ιάκωβου. Στα αγγλικά, το αντίστοιχο του Δημήτρη είναι το σπάνιο Demetri, όπως και το Dimitri στα γαλλικά. Οι ανατολικοί έχουν βέβαια Ντμίτρι, Ντιμίταρ, Ντουμίτρου κτλ. και από το ρώσικο υποκοριστικό Μίτια λέγεται ότι προέρχεται το αρχικό Μ. του ψευδώνυμου του Μ. Καραγάτση (Δημήτρη Ροδόπουλου).

Ο Δημήτρης έχει πολλά υποκοριστικά του ονόματός του. Δημήτρης λοιπόν, Δημητράκης, Δημητρός, Δήμος. Μίμης, όπως ο αξέχαστος πατέρας μου. Μήτσος, φυσικά, αλλά και Μήτσης (τα Μητσάρας και Μητσάκος δεν ξέρω να τα έχει χρησιμοποιήσει κανένας για να αποκαλείται έτσι). Μήτρος και Μητρούσης, Ντέμης και Ντίμης, Τζίμης, Τζιμάκος. Και ο πολυσήμαντος Τάκης. Η Δήμητρα έχει τη Δημητρούλα, τη Μιμή, τη Μίτση.

Δεν βρήκα κάποιον λαϊκό-διαλεκτικό τύπο (σαν τους πολλούς που υπάρχουν για τον Κώστα), αν ξέρετε εσείς συμπληρώστε. Να πούμε επίσης ότι ο Δήμος στις μέρες μας πιο πολύ είναι Δημοσθένης παρά Δημήτρης, ενώ ο Ντέμης Νικολαΐδης είναι Θεμιστοκλής. Επίσης, τον βιομήχανο Δημήτρη Γιαννακόπουλο που ασχολείται με τα διοικητικά του Παναθηναϊκού τον φωνάζουν Τράκη αλλά δεν ξέρω αν είναι πειραχτικό, ή ιδιωτικό υποκοριστικό ή αν λέγεται γενικότερα.

Ο αξέχαστος πατέρας μου, γεννημένος στη Μυτιλήνη, βαφτίστηκε Δημήτρης αλλά όλοι τον έλεγαν Μίμη, υποκοριστικό συχνότατο στο νησί, αν και λέγεται και σε πολλά άλλα μέρη. Για μας και για τους παλιούς του φίλους ήταν Μίμης, αλλά για τις νεότερες γνωριμίες Δημήτρης, εκτός αν γνωρίζονταν καλά στη συνέχεια. Όταν όμως δούλευε μαχόμενος μηχανικός, είχε τύχει ν’ακούσω να τον λένε και Μήτσο άνθρωποι της πιάτσας. Ο συγγραφέας Δημήτρης Ραβάνης είχε και το ψευδώνυμο Δήμος Ρεντής, αλλά για τους δικούς του ήταν Μίμης. Από την άλλη, ο Ψαθάς όταν έγραφε στα έντυπα της ΕΠΟΝ υπέγραφε Μίμης Ψαθάς ενώ στα άλλα του κείμενα Δημήτρης.

Ο Μήτσος λέγεται πολύ και σήμερα, όσο κι αν μπορώ να φανταστώ κάποιους να το θεωρούν μπας κλας. Οι δέκα μικροί Μήτσοι του Λαζόπουλου ήρθαν όταν ο τύπος είχε αρχίσει να χάνει σε συχνότητα, ενώ ο Μήτσος με το Κατινάκι του γελοιογράφου Διογ. Καμμένου είχε φτιαχτεί σε μια εποχή μητσικού μεσουρανήματος. Εννοείται ότι στις μέρες μας πολύ δύσκολα θα βρεθεί Μήτρος, όνομα οπλαρχηγών του 21. Ο τελευταίος Μήτρος που θυμάμαι να αποκαλείται έτσι ήταν ο Μήτρος Σουλιμιώτης, κομμουνιστής δήμαρχος της Αγίας Βαρβάρας επί τέσσερις τετραετίες αμέσως μετά τη μεταπολίτευση.

Αν κάνουμε το τεστ της διασημότητας κατά Γκουγκλ, οι διασημότεροι Δημήτρηδες είναι ο Χορν, ο Μητροπάνος και ο Μητρόπουλος (ο μουσικός). Από τους Μίμηδες, ο Ανδρουλάκης, ο Φωτόπουλος και ο Πλέσσας, ενώ από τους Μήτσους ο Κωστόπουλος (ο πρώην του ΚΚΕ). Δήμητρα η Γαλάνη και Μιμή όχι αυτή που σκεφτήκατε αλλά η Ντενίση.

Περιέργως, ο Δημήτρης δεν έχει αφήσει αποτύπωμα στη φρασεολογία μας. Μπορώ να σκεφτώ μόνο τη φρ. τα έκαναν τάτσι μίτσι κότσι, που λέγεται για όσους ενεργούν προσυνεννοημένα για να εξαπατήσουν κάποιον ή να πετύχουν αθέμιτο σκοπό, όπου (σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία) οι τρεις λέξεις είναι αρβανίτικα υποκοριστικά (Τάτσης, Μήτσης και Κώτσης).

Ο Άγιος Δημήτριος, που τον αναφέραμε πιο πάνω, σημαδεύει και τον μήνα που γιορτάζει, αφού ένα από τα λαϊκά ονόματα του Οχτώβρη είναι «αγιοδημητριάτης». Αλλά «αγιοδημητριάτικα» λέγονται και τα χρυσάνθεμα, που αυτή την εποχή βγαίνουν. Παρεμπιπτόντως, μόνο δυο ουσιαστικά ή επίθετα έχει το λεξικό από αγίους: τα αγιοδημητριάτικα και τον αγιοβασιλιάτικο. Να αναφέρουμε και τον δήμο Αγίου Δημητρίου, που είναι το παλαιότερο Μπραχάμι. Έχουμε επίσης τη Δημητριάδα, την αρχαία πόλη στον Παγασητικό κόλπο, που πήρε το όνομά της από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή που την ίδρυσε -στον Βόλο υπάρχει συνοικία «Νέα Δημητριάδα», ενώ το όνομα διατηρείται επίσης στην ονομασία της τοπικής μητρόπολης, που λέγεται Δημητριάδος και Αλμυρού (μητροπολίτης Δημητριάδος ήταν για πολλά χρόνια ο μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος).

Από βιβλία με τον Δημήτρη στον τίτλο τους θα αναφέρω το «Η μάσκα του Δημήτριου» του Έρικ Άμπλερ, που έγινε και ταινία το 1944. Ο επώνυμος ήρωας είναι ένας τυχοδιώκτης ονόματι Δημήτριος Μακρόπουλος.

Από τραγούδια, ξεχωρίζω το «Δημήτρη μου Δημήτρη μου» του Ζαμπέτα, που το έχει τραγουδήσει (φυσικά) η Αλίκη Βουγιουκλάκη

αλλά υπάρχει και ο Δημητράκης, που δεν του πάει το πάχος, τραγούδι του Αττίκ που το ακούμε εδώ από τον Θέμη Ανδρεάδη.

Το ιστολόγιο εύχεται χρόνια πολλά σε όλες και όλους που γιορτάζουν, τον Δημήτρη, τον Ορεσίβιο (κρυπτοδημήτρης), τον Τζιμάκο και τους άλλους που σίγουρα ξεχνάω.

Posted in Γιουτουμπάκια, Δημήτρης Σαραντάκος, Ετυμολογικά, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , , , | 189 Σχόλια »

Η μέρα με τα δεκαπεντάρια

Posted by sarant στο 15 Οκτωβρίου, 2015

Σήμερα ο μήνας έχει δεκαπέντε, έχουμε δηλαδή 15 Οκτωβρίου του 2015, ή αλλιώς 15/10/15, μια μέρα με δύο δεκαπεντάρια. Κανονικά, το σημερινό άρθρο έπρεπε να μπει στις 15 Μαΐου, 15/5/15, αλλά το αμέλησα τότε -ένα μυαλό, κι αυτό ρωμέικο, κι έτσι παραλίγο να σπάσω μια μικροπαράδοση του ιστολογίου.

Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι στις 12 Δεκεμβρίου του 2012 (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού στις 11/11/2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, στις 10/10/ 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και στις 9/9/2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι πρόπερσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, και πέρυσι το άρθρο για τα δεκατεσσάρια, στις 14/4/14. Οπότε, προκειμένου να σπάσει η παράδοση, ας δεχτούμε ότι η 15/10/15 είναι καλό υποκατάστατο της 15/5/15, και ελπίζω του χρόνου να θυμηθώ να βάλω το αντίστοιχο άρθρο στις 16 Ιουνίου και όχι αργότερα.

Ο αριθμός 15 δεν έχει φοβερό ενδιαφέρον από αριθμολογική άποψη, εννοώ ότι δεν είναι πρώτος αριθμός ή τετράγωνο άλλου αριθμού, είναι πάντως ημιπρώτος (αφού είναι γινόμενο δύο πρώτων αριθμών, του 5 επί 3). Ωστόσο, επειδή είναι στρογγυλός αριθμός, τρεις πεντάδες ή πέντε τριάδες, εμφανίζεται πολύ συχνά στην καθημερινότητά μας αφού βρίσκεται, θα έλεγε κανείς, στο σταυροδρόμι δυο μεγάλων αριθμητικών συστημάτων, του δεκαδικού και του εξηκονταδικού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 155 Σχόλια »

Το καπηλειό και η καπηλεία

Posted by sarant στο 2 Οκτωβρίου, 2015

Δεν είχα αποφασίσει τι να γράψω για σήμερα, όταν ξαφνικά μια γιουτουμποδρομία (αυτό το παιχνίδι που βάζεις να ακούσεις ένα τραγούδι στο γιουτούμπ και μετά βάζεις ένα από αυτά που σου εμφανίζει στη δεξιά στήλη, και μετά άλλο ένα, ώσπου τελικά καταλήγεις σε τραγούδια εντελώς άλλου κλίματος από το αρχικό) με έφερε στο Καπηλειό του Μητσάκη, στη θαυμάσια εκτέλεση με την Ιωάννα Γεωργακοπούλου, και σκέφτηκα ότι έχουμε υλικό για ένα σύντομο αρθράκι.

Αλλά πρώτα ν’ ακούσουμε το άσμα

και να διαβασουμε τα λόγια, που είναι κι αυτά του Μητσάκη:

Η νύχτα είναι παγερή
και λιγοψιχαλίζει
κι απ’ την απέναντι γωνιά,
το καπηλειό, το καπηλειό φωτίζει.

Κι ένας απένταρος μπεκρής,
έξω απ’ το ταβερνάκι,
συλλογισμένος κάθεται,
στο χαμηλό, στο χαμηλό πορτάκι.

Θέλει να μπει κι αυτός εκεί,
ν’ αρχίσει και να πίνει,
μα είναι φτωχό το καπηλειό
και βερεσέ, και βερεσέ δεν δίνει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ιστορίες λέξεων, Ορθογραφικά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 149 Σχόλια »

Πάγκοι και παγκάκια

Posted by sarant στο 13 Αυγούστου, 2015

Σε ένα από τα γνωστότερα τραγούδια του, ο Ζορζ Μπρασένς τραγουδάει για τα ζευγαράκια που φιλιούνται στα παγκάκια των πάρκων.

Τον ακούμε εδώ σε ζωντανή εκτέλεση από τη γαλλική τηλεόραση:

Τα λόγια μπορείτε να τα βρείτε στο Διαδίκτυο, π.χ. εδώ, αλλά θα εστιαστώ στο ρεφρέν του τραγουδιού:

Les amoureux qui se bécotent sur les bancs publics
Bancs publics, bancs publics
En se foutant pas mal du regard oblique
Des passants honnêtes
Les amoureux qui se bécotent sur les bancs publics
Bancs publics, bancs publics
En se disant des «Je t’aime» pathétiques
Ont des petites gueules bien sympathiques

Πρόχειρα έκανα μια μετάφραση με ρίμα, αλλά όχι πάνω στο ρυθμό:

Τα ερωτευμένα ζευγαράκια που φιλιούνται στα παγκάκια
αδιαφορώντας για τα λοξά βλέμματα που τους ρίχνουν οι κυράτσες
Τα ερωτευμένα ζευγαράκια που φιλιούνται στα παγκάκια
Λέγοντας παθιασμένα «σ’ αγαπώ», έχουνε συμπαθέστατες φάτσες

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Γενικά γλωσσικά, Γιουτουμπάκια, Λογοτεχνία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 98 Σχόλια »

Ναι και Όχι

Posted by sarant στο 3 Ιουλίου, 2015

Μεθαύριο καλούμαστε να ψηφίσουμε αν εγκρίνουμε ή όχι τη συμφωνία που είχε προταθεί από τους εταίρους ώστε, σε αυτή τη βάση, να συνεχιστεί η διαπραγμάτευση. Οι δυνατές απαντήσεις στο ερώτημα του δημοψηφίσματος είναι δύο, Ναι ή Όχι. Καθεμιά από αυτές τις δυο λέξεις μπορεί να δώσει άφθονο υλικό για αυτοτελές άρθρο, και είχα αρχικά σκεφτεί να βάλω το άρθρο του Ναι και το άρθρο του Όχι, αλλά έπεσε πολλή δουλειά, οπότε σήμερα θα πούμε δυο λόγια για τον συνδυασμό τους, το Ναι και Όχι.

Το ερώτημα του δημοψηφίσματος καταλήγει σε μια διάζευξη: Ναι ή Όχι. Παρόμοιες διαζευκτικές ερωτήσεις μας θυμίζουν τα μαθητικά μας χρόνια, αφού ήταν πολύ συχνό, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, να έχουμε θέματα που κατέληγαν ρητά σε αυτή τη διάζευξη -μια μορφή της άλλωστε είναι και οι ερωτήσεις «Σωστό-Λάθος» που μπαίνουν ακόμα και στις πανελλήνιες εξετάσεις (τα παιδιά τις λένε «Σουλού»).

Βέβαια δεν απαντιούνται όλες οι ερωτήσεις με Ναι ή Όχι -και δεν εννοώ εδώ ότι κάποιος μπορεί να έχει επιφυλάξεις, να μη θέλει να απαντήσει, να θέλει να το σκεφτεί, να προτιμήσει το δουξουδουά (δεν ξέρω/δεν απαντώ) των δημοσκόπων. Παρόλο που ο Ιησούς έλεγε «έστω δε ο λόγος υμών ναι ναι ου ου, το δε περισσόν τούτων εκ του πονηρού εστίν», υπάρχουν ερωτήσεις που δεν μπορείς να τις απαντήσεις με ένα μονολεκτικό Όχι. Παράδειγμα, η ερώτηση «Έχεις ακόμα κέρατα;», ή, σε παραλλαγή, «Εξακολουθείς να δέρνεις τη γυναίκα σου;» όπου δεν μπορείς να απαντήσεις με ένα σκέτο Όχι, θέλεις να διευκρινίσεις επιπλέον πως ουδέποτε δεν είχες / δεν το έκανες αυτό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Γενικά γλωσσικά, Γιουτουμπάκια, Επικαιρότητα, Θεατρικά | Με ετικέτα: , , , , | 354 Σχόλια »

Λεξιλογικά του καλοκαιριού

Posted by sarant στο 22 Ιουνίου, 2015

Σύμφωνα με έγκυρες πηγές, από χτες το βραδάκι στις 19.38 ώρα Ελλάδος έχουμε περάσει στην εποχή του χρόνου που λέγεται καλοκαίρι. Τόσα χρόνια τώρα που υπάρχει το ιστολόγιο είναι το έβδομο ηλιοστάσιο που περνάμε και ως τώρα δεν μου είχε κόψει να αφιερώσω άρθρο στα λεξιλογικά του καλοκαιριού, οπότε επανορθώνω σήμερα. Δεν φιλοδοξώ πάντως να καλύψω το θέμα, οπότε συμπληρώστε ελεύθερα. (Έχουμε βέβαια καθιερώσει τη συνήθεια να προτείνουμε βιβλία για το καλοκαίρι, στις αρχές Ιουλίου κάθε χρονιάς, κι αυτό θα γίνει και φέτος).

Το καλοκαίρι είναι λέξη μεσαιωνική και την ετυμολογία της την καταλαβαίνουμε αμέσως. Πράγματι, προέκυψε «εκ συναρπαγής» που λένε οι φιλόλογοι, δηλαδή από συγχώνευση σε μια λέξη της φράσης «καλός καιρός». Ήδη σε κάποιο ελληνολατινικό γλωσσάρι της ύστερης αρχαιότητας παραδίδεται ο τύπος «καλόκαιρος» με την επεξήγηση bonum tempus, ενώ σε κείμενο του 9ου αιώνα απαντά ο τύπος «καλοκαίριον» -από εκεί είναι εύκολο, καλοκαίριν, καλοκαίρι. Το πιάσαμε το υπονοούμενο, το καλοκαίρι κάνει καλό καιρό!

Η αρχαία λέξη έχει διατηρηθεί κι αυτή, θέρος. Είναι ήδη ομηρική (ουτ’ εν θέρει, ουδ’ εν οπώρη στην Οδύσσεια, όπου οπώρα το φθινόπωρο) και προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δηλώνει τη ζέστη και τη θερμότητα -από την οποία άλλωστε προέρχεται και η λέξη «θερμός». Θέρος όμως είναι και ο θερισμός: θέρος-τρύγος-πόλεμος λέει η παροιμία για τις τρεις μεγάλες αναστατώσεις της παλιάς εποχής. Άραγε να ονομάστηκε το καλοκαίρι από τον θερισμό, να σημαίνει «εποχή του θερισμού»; Όχι, το αντίστροφο συνέβη, η αρχική σημασία του ρήματος «θερίζω» ήταν «περνώ το καλοκαίρι» και μετά πήρε τη σημασία «δρέπω».

Το καλοκαίρι, πολύ λογικά, έχει σημαντική θέση στη φρασεολογία και την παροιμιολογία μας. Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα, λέει μια παροιμία, για να έρθει η άλλη να τη διαψεύσει σαν κακιά γειτόνισσα: Μήτε ο Μάρτης καλοκαίρι, μήτε ο Αύγουστος χειμώνας. Βέβαια, ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει, αλλά «αν δεν λαλήσει τζίτζικας, δεν είναι καλοκαίρι». Διάβασα πάντως (πέρυσι να ήταν ή φέτος; ) ότι οι κάτοικοι ενός νησιού στις Μικρές Κυκλάδες, ίσως της Δονούσας, διαπίστωσαν (δεν ξέρω πώς) ότι δεν έχουν ή δεν θα έχουν τζιτζίκια φέτος το καλοκαίρι στο νησί, και ζήτησαν τη βοήθεια εθελοντών να τους στείλουν από αλλού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Επετειακά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 202 Σχόλια »

Μετρό χωρίς μέτρο

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2015

Στα απομνημονεύματά του («Σκόρπια φύλλα της ζωής μου») ο Γεώργιος Δροσίνης θυμάται, ανάμεσα σε πολλά άλλα, την πρώτη (και, αν δεν κάνω λάθος, μοναδική) επίσκεψή του στο Παρίσι, το 1921. Επειδή είχε μια παραγγελία να αγοράσει υφάσματα από το μεγάλο κατάστημα Printemps («Βασίλειο του Κουρελιού» το αποκαλεί), παρακάλεσε την ξενοδόχο του να του δείξει πώς να πάει,  κι εκείνη, επειδή τον είχε περί πολλού (μια και είχε μάθει από άλλους Έλληνες πελάτες ότι φιλοξενεί un grand poète) του πρότεινε να τον οδηγήσει εκείνη εκεί.

Γράφει ο Δροσίνης: «Μ’ επήρε και μ’ επήγε σαν αρουραίο ποντικό, δηλαδή με το Μετρό, τον υπόγειο σιδηρόδρομο, χωρίς να ιδώ τίποτε, χωρίς να ξέρω από πού και πώς επεράσαμε, άψε σβήσε μ’ ένα κατέβασμα μιας σκάλας και μ’ ένα ανέβασμα άλλης σκάλας και ανάμεσα σε πολυκοσμία, που ανεβοκατέβαινε στα βαγόνια τα γοργοπέραστα. Χρειάζεται σπουδή και γύμναση για να μπορεί κανένας να κυκλοφορεί με το Μετρό και από την πρώτη φορά είδα πως δεν είναι για μένα. Και όχι μόνον για τις δυσκολίες αυτές, αλλά και γιατί εγώ ήθελα να βλέπω πού πηγαίνω και από πού περνώ και να το χαίρονται τα μάτια μου. Δεν ήμουν σαν τον πολύ κόσμο του Παρισιού, που βιάζεται να περάσει μεγάλες αποστάσεις για να φτάσει στις δουλειές του«.

Δεν ξέρω ποιος Έλληνας λόγιος έγραψε πρώτος για το παριζιάνικο μετρό, αλλά δεν αποκλείεται να είναι ο Παπαντωνίου, που έζησε στη γαλλική πρωτεύουσα την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα και έστελνε τακτικά χρονογραφήματα στο Εμπρός (που εκδόθηκαν αργότερα σε βιβλίο με τον τίτλο Παρισινά γράμματα). Λίγο αργότερα, έστελνε ανταποκρίσεις από το Παρίσι ο Ουράνης. Πάντως, ο Βάρναλης στα Γράμματα από το Παρίσι δεν κάνει λόγο για το μετρό. Σε εντυπώσεις του το 1928, ο γλύπτης και ζωγράφος Θωμάς Θωμόπουλος έκανε λόγο για «τα κύματα των ανθρώπων που τα σερβίρει ανεξέλεγκτα το στόμα του Γκαργκαντούα αυτού της βιοπάλης που λέγεται μετρό«.

Το μετρό του Παρισιού κατασκευάστηκε το 1900, με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Έκθεσης. Δεν ήταν ο πρώτος υπόγειος σιδηρόδρομος, προηγήθηκαν του Λονδίνου και της Βουδαπέστης, αλλά αυτός επέβαλε το όνομά του και στα ελληνικά και σε άλλες γλώσσες, κι έτσι αποκαλούμε μετρό κάθε υπόγειο σιδηρόδρομο, μαζί και της Αθήνας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Αναμνήσεις, Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 204 Σχόλια »

Ο αετός και το σπουργίτι

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2015

Θα σας έχει τύχει κι εσάς, υποθέτω, να σας κολλήσει ένα τραγούδι που είχατε καιρό ν’ ακούσετε. Εμένα μού συμβαίνει ταχτικά -εννοώ βέβαια τραγούδια που ήδη τα ξέρω, αλλά όχι απαραιτήτως τραγούδια που μου άρεσαν πολύ στον καιρό τους. Πάντως, παλιά και γνωστά κομμάτια. Καινούργια τραγούδια, ομολογώ, είναι μάλλον δύσκολο να μου εντυπωθούν -φαίνεται ότι με το πέρασμα του χρόνου σκληραίνουν τα αυλάκια του μυαλού, του δικού μου τουλάχιστον, και δεν είναι καθόλου εύκολο να ριζώσουν πράγματα καινούργια, και ίσως εκεί να οφείλεται η γνώμη που εκφράζουν πολλοί της ηλικίας μου, ή και μικρότεροι, ότι «δεν γράφονται πια καλά τραγούδια».

Δεν μ’ ενοχλεί όταν μου κολλάει ένα τραγούδι, αντίθετα μάλλον το χαίρομαι. Κι έτσι το σημερινό μας άρθρο θα είναι αφιερωμένο, ακριβώς, στο τραγούδι που μου έχει κολλήσει αυτή τη στιγμή. Αν δεν το ξέρετε, δεν θα σας διαφωτίσει ιδιαίτερα ο τίτλος του άρθρου, μια και δεν συμπίπτει με τον τίτλο του τραγουδιού -τον τίτλο που κι εγώ τον αγνοούσα ως πρόσφατα.

Τις προάλλες λοιπόν, καθώς είχα βάλει ένα παλιό τραγούδι του Νταλάρα στο γιουτούμπ, που ήθελα να ακούσω τους στίχους του για κάτι που έγραφα, μόλις το τραγούδι τελείωσε άρχισε να παίζει άλλο, και μετά άλλο, διότι προφανώς θα ήταν όλα τους σε κάποια λίστα τίτλων (πώς τη λέμε την play list ελληνικά; ). Και περίπου στο έκτο ή έβδομο, άκουσα και το τραγούδι αυτό:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Γιουτουμπάκια, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 165 Σχόλια »

Μηνολόγιον Μαΐου ξανά

Posted by sarant στο 1 Μαΐου, 2015

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

 

Πα 1

Τα Ανθεστήρια – Ημέρα των ανθέων και των εργατών. Γενέσιον Ιωάννη Ρίτσου του βάρδου της ρωμιοσύνης και Τελευτή Αλεξάνδρου Παναγούλη του τυραννοκτόνου. Και των 200 της Καισαριανής.

Σα 2

† Λεονάρδου ντα Βίντσι

Κυ 3

Τελευτή Αθανασίου Βέγγου, του καλού ανθρώπου. Και Παγκόσμια Ημέρα της Ελευθεροτυπίας

Δε 4

Αρίονος του κιθαρωδού

Τρ 5

Γενέσιον Καρόλου Μαρξ

Τε 6

Ας είμαστε ρεαλιστές, ας επιδιώξουμε το αδύνατο: γαλλικός Μάης του 1968

Πε 7

Των εν Αιγίνη εκτελεσθέντων

Πα 8

† Γουσταύου Φλωμπέρ

Σα 9

Αναστασίου Τούση και λοιπών εν Θεσσαλονίκη πεσόντων διαδηλωτών

Κυ 10

Καραολή και Δημητρίου απαγχονισμός

Δε 11

Γέννησις Λασκαρίνας Πινότση ή Μπουμπουλίνας

Τρ 12

Της νίκης των επαναστατών εις Βαλτέτσιον Αρκαδίας

Τε 13

Κωνσταντίνου Θεοτόκη του ρεαλιστού πεζογράφου

Πε 14

Αισχύλου, τραγικού και σαλαμινομάχου

Πα 15

Γενέσιον Πέτρου Κιουρί

Σα 16

† Καρόλου Περό και των δημιουργημάτων του: Σταχτοπούτας, Κοκκινοσκουφίτσας, Ωραίας Κοιμωμένης

Κυ 17

Παγκόσμια Ημέρα Τηλεπικοινωνιών

Δε 18

† Γουσταύου Μάλερ

Τρ 19

† Χο Τσι Μινχ του απελευθερωτού

Τε 20

† Γρηγορίου Δικαίου Παπαφλέσσα τελευτή -και έναρξη της Μάχης της Κρήτης

Πε 21

Τα Αναστενάρια

Πα 22

† Βίκτωρος Ουγκώ, του δημιουργού των «Αθλίων»

Σα 23

† Ερρίκου Ίψεν και Γεωργίου του Μετοίκου

Κυ 24

† Νικολάου Κοπερνίκου

Δε 25

Αιμιλιανού Ζαπάτα και Άρεως Βελουχιώτου εκκίνησις

Τρ 26

Γενέσιον Αλεξάνδρου Πούσκιν και τελευτή Μιχαήλ Παπαγιαννάκη

Τε 27

Γρηγορίου Λαμπράκη τελευτή’ και Ροβέρτου Κωχ

Πε 28

Πρώτη πρόβλεψις ηλιακής εκλείψεως υπό Θαλού του Μιλησίου

Πα 29

Εάλω η Πόλις – Η Ρωμανία πάρθεν (αποφράς ημέρα)

Σα 30

† Θανή Βολταίρου του διαφωτιστού

Κυ 31

Αποκαθήλωσις της ναζιστικής σημαίας υπό Εμμανουήλ Γλέζου και Αποστόλου Σάντα

Ο Μάιος ή Μάης ετυμολογείται, όπως και όλοι οι μήνες του ημερολογίου μας, από τα λατινικά, και συγκεκριμένα από το λατινικό Maius (mensis), δηλ. μήνας της Μαίας, μιας ρωμαϊκής θεότητας. Λαϊκή ονομασία ευρέως γνωστή δεν έχει, αν και βρίσκω το “Κερασάρης” σε κάποιες πηγές, επειδή τότε ωριμάζουν τα κεράσια (με το παλιό ημερολόγιο σκεφτείτε ότι πιάνει και αρχές Ιουνίου).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 141 Σχόλια »

Απόψε στου Θωμά

Posted by sarant στο 20 Απριλίου, 2015

Σήμερα είναι Δευτέρα του Θωμά, που τη θεωρούσα αποφράδα μέρα όταν ήμουν μαθητής, και φαντάζομαι και σήμερα έτσι θα τη θεωρούν τα παιδιά. Αλλά η ονομασία της μέρας είναι καταχρηστική: ο Θωμάς δεν γιορτάζει σήμερα, χτες ήταν η γιορτή του -αλλά χτες, Κυριακή του Θωμά, ήταν αργία, οπότε σε σχολεία και γραφεία οι ευχές θα δοθούν σήμερα. Το ιστολόγιο δεν είχε αργία, αλλά την Κυριακή έχει δικό του πρόγραμμα, οπότε θα ευχηθεί τον Θωμά σήμερα.

Μόνο τον Θωμά; Όχι, υπάρχει και η Θωμαή, αλλά είναι πολύ σπανιότερο σαν όνομα. Όχι ότι ο Θωμάς είναι όνομα ιδιαίτερα συχνό: στην έρευνα του Χάρη Φουνταλή για τη συχνότητα των ελληνικών ονομάτων ο Θωμάς είναι 26ος στους άντρες (ανάμεσα στον Σωτήρη και τον Στέφανο) -δεν το λες και πολύ συχνό. Η Θωμαή όμως είναι στην 96η θέση στις γυναίκες, σαφώς σπανιότερη.

Ο Θωμάς ανήκει σε μια κατηγορία ονομάτων, συνήθως δισύλλαβων, που δεν έχουν διαδεδομένο χαϊδευτικό, γιατί δεν υπάρχει η ανάγκη για υποκορισμό αφού το όνομα είναι σύντομο -άλλα ονόματα της κατηγορίας αυτής είναι ο Σταύρος, ο Παύλος, ο Λουκάς, ο Λάμπρος, ο τρισύλλαβος Άγγελος και άλλα. Βέβαια, στην εποχή μας η χρήση ανεπίσημων τύπων ονομάτων (ξέρετε, Νίκος αντί Νικόλαος, Γιάννης αντί Ιωάννης κτλ.) έχει συρρικνωθεί αρκετά, ενώ απειλούνται με εξαφάνιση οι ανεπίσημοι τύποι που έχουν υποκορισμό (Τάκης, Λάκης, Μάκης κτλ.). Μια αιτία είναι ότι η μωροφιλοδοξία των μανάδων και των μπαμπάδων δεν ανέχεται ο κανακάρης τους να είναι σκέτος Κώστας ή (θού Κύριε) Αλέκος’ όχι! θέλουμε το όνομα ακέραιο, πολυσύλλαβο, αρχοντικό -και μεγαλώνουμε, τόχω ξαναγράψει, γενιές άνεργων αυτοκρατόρων, Κωνσταντίνους, Αλέξανδρους και.. Ιωάννηδες. Ο άλλος λόγος, που δεν τον έχω ξαναγράψει αλλά νομίζω πως ισχύει, είναι ότι πολλές φορές δίνουμε το όνομά μας με τον επίσημο τύπο σε διάφορες υπηρεσίες, από τις κρατικές μέχρι το ιμέιλ μας, κι αυτό μας συνοδεύει και εμφανίζεται παντού -και εδραιώνεται. Τέλος της παρένθεσης όμως.

Ούτε έχω υπόψη μου πολλές τοπικές παραλλαγές του ονόματος του Θωμά, ή τουλάχιστον δεν μου έρχονται στο νου. Υπάρχει το ηπειρώτικο «Σιώμος» (έχει δώσει και επίθετο), όπως επίσης και το κυπριακό Τουμάζος, που πρέπει να είναι επιρροή από τα ιταλικά. Αν ξέρετε κι άλλες τοπικές παραλλαγές, ευχαρίστως να τις δούμε στα σχόλια.

Ο πρώτος Θωμάς στην ελληνική γλώσσα ήταν ο μαθητής του Ιησού, και το όνομα Θωμάς ετυμολογείται από το αραμαϊκό te’oma που θα πει «δίδυμος». Ο απόστολος Θωμάς δεν λεγόταν Θωμάς, αλλά Ιούδας -και ήταν δίδυμος. Από τα ελληνικά της Βίβλου το όνομα πέρασε στις υπόλοιπες γλώσσες της Ευρώπης, όπου το Θ συνήθως αποδόθηκε Τ -με εξαίρεση τα ρώσικα, που το ελληνικό Θ το μετατρέπουν σε Φ και ο Θωμάς είναι Φομά. Η εντύπωσή μου ήταν ότι το αγγλικό Τόμας (και Τομ) είναι αρκετά συχνότερο, αλλά σε κάτι ιστοσελίδες που ανέτρεξα είδα ότι και στις ΗΠΑ το όνομα Thomas τώρα βρίσκεται στην 27η θέση -ενώ τον 19ο αιώνα ήταν στην πρώτη δεκάδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ευαγγέλιο, Εορτολόγιο, Ονόματα, Ποίηση, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 257 Σχόλια »

Οι χουθιστές φοράνε γεμενιά

Posted by sarant στο 14 Απριλίου, 2015

Συνεχίζονται οι συγκρούσεις στην Υεμένη (ή: και στην Υεμένη) καμιά εικοσπενταριά χρόνια μετά το υποτιθέμενο τέλος της ιστορίας. Οι αντάρτες που τους λένε Χούτι στις ειδήσεις ελέγχουν αυτή τη στιγμή τη «Βόρεια» Υεμένη, ενώ η «Νότια» Υεμένη βρίσκεται υπό τον έλεγχο είτε των οπαδών του ανατραπέντος προέδρου Χάντι είτε της Αλ Κάιντα. Επειδή οι αντάρτες που τους λένε Χούτι στις ειδήσεις, και που κατηγορούνται ότι στηρίζονται από το Ιράν, κατάφεραν να πάρουν την πρωτεύουσα του ενιαίου κράτους, τη Σαναά, και έχουν μπει και στο Άντεν, τη μεγάλη πόλη της νότιας Υεμένης, στρατιωτικός συνασπισμός αραβικών κρατών με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, αυτό το πρότυπο δημοκρατίας και ισότητας στην περιοχή, έχει αρχίσει εδώ και μέρες να τους χτυπάει εκ του ασφαλούς με αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

574px-South_Yemen_in_its_region.svgΗ Υεμένη είναι το κράτος εκείνο που πιάνει το αριστερό (όπως το κοιτάμε) ή πιο σωστά το νοτιοδυτικό άκρο της αραβικής χερσονήσου -το νοτιοανατολικό είναι το Ομάν. Η Υεμένη για αρκετά χρόνια ήταν χωρισμένη σε Βόρεια και Νότια Υεμένη, μάλιστα η Νότια ήταν φιλοσοβιετική Λαϊκή Δημοκρατία. Σε αντίθεση με την Κορέα και το Βιετνάμ, όμως, τα δυο κράτη της Υεμένης δεν είχαν πάντοτε εχθρικές σχέσεις μεταξύ τους, και η επανένωσή τους δεν έγινε ύστερα από πόλεμο όπως στο Βιετνάμ. Μια άλλη διαφορά αυτού του τρίτου ασιατικού ζευγαριού κρατών ήταν ότι η διαίρεση σε βόρειο και νότιο κράτος δεν είναι και τόσο ακριβής γεωγραφικά, αφού περιοχές της Νότιας Υεμένης (με κόκκινο στον χάρτη δεξιά) βρίσκονταν βορειότερα από τη Βόρεια Υεμένη (το μικρότερο κομμάτι, αριστερά όπως κοιτάμε). Πράγματι ίσως θα ήταν ακριβέστερο να λέμε για Ανατολική και Δυτική Υεμένη (κατά τις Γερμανίες).

Γι’ αυτό και πιο πάνω έβαλα σε εισαγωγικά το Βόρεια και το Νότια -πάντως, η περιοχή που ελέγχουν οι αντάρτες που τους λένε Χούτι στις ειδήσεις συμπίπτει λίγο-πολύ με την παλιά Βόρεια Υεμένη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Γεωγραφία, Γιουτουμπάκια, Διεθνής πολιτική, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , | 176 Σχόλια »

Η Διαθήκη, το Υστερόγραφο και η άλλη πλευρά

Posted by sarant στο 5 Απριλίου, 2015

Ένας από τους γνωστότερους στίχους της μεταπολεμικής μας ποίησης είναι ο στίχος του Μιχάλη Κατσαρού «Ελευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν». Ο στίχος έχει γίνει και παροιμιακός, ενώ συχνά παρατίθεται και σε πληθυντικόν αριθμό «Ελευθερία ανάπηρη πάλι σας τάζουν» (έτσι ακούγεται, π.χ., στον Θίασο του Θ. Αγγελόπουλου) που δεν ξέρω αν αντιστοιχεί σε μεταγενέστερη επεξεργασία του στίχου από τον ίδιο τον ποιητή, διότι ομολογώ ότι δεν ξέρω ολόκληρη την εκδοτική ιστορία του ποιήματος.

Στο σημείωμα αυτό θα περιοριστώ στα περιστατικά της πρώτης δημοσίευσής του, που έχουν πιστεύω αρκετό ενδιαφέρον και για τα οποία έχουν γραφτεί στο Διαδίκτυο διάφορες ανακρίβειες, που ευκαιρία είναι να διορθωθούν.

Ο περίφημος λοιπόν στίχος του Κατσαρού είναι ο καταληκτικός στίχος του ποιήματος «Υστερόγραφο», που γράφτηκε επειδή ένα προηγούμενο ποίημα του ποιητή, η Διαθήκη, είχε δημοσιευτεί με περικοπές. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη λογοκρισία που υπέστη (που κατά τη γνώμη μου ήταν αυτολογοκρισία της εφημερίδας), ο Κατσαρός έγραψε και έστειλε το δεύτερο ποίημα. Και τα δυο ποιήματα δημοσιεύτηκαν τον Οκτώβριο του 1950 στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Δημοκρατικός Τύπος».

Ο Δημοκρατικός Τύπος ήταν εφημερίδα που υποστήριζε τον Ιωάννη Σοφιανόπουλο, πρόεδρο της Ένωσης Δημοκρατικών Αριστερών, ο οποίος στις εκλογές του 1950 είχε συνεργαστεί με τις δυνάμεις της υπόλοιπης Κεντροαριστεράς και Αριστεράς (και του παράνομου ΚΚΕ) στη Δημοκρατική Παράταξη, η οποία, λίγους μόνο μήνες μετά την ήττα του ΔΣΕ στον Εμφύλιο, κατάφερε να συγκεντρώσει το αξιόλογο ποσοστό του 9,7% και να εκλέξει 18 βουλευτές (επί συνόλου 250), ανάμεσά τους και τον ίδιο τον Σοφιανόπουλο ως βουλευτή Αθηνών. Λίγους μήνες όμως αργότερα, ο Σοφιανόπουλος αρρώστησε βαριά και τελικά πέθανε τον Ιούλιο του 1951.

Στα πέτρινα χρόνια των αρχών της δεκαετίας του 1950 η αριστερή δημοσιογραφία ήταν επικίνδυνο επάγγελμα, παρόλο που για μεγάλα διαστήματα στην κυβέρνηση βρισκόταν το κεντρώο κόμμα της ΕΠΕΚ. Η εφημερίδα Δημοκρατικός έκλεισε το 1950 παρόλο που εκδιδόταν από τον αριστερό βουλευτή Χριστάκο, το ίδιο και η εφημερίδα Δημοκρατική το 1952. Ο Δημοκρατικός Τύπος εκδιδόταν απο τον Φεβρουάριο του 1950 έως τον Σεπτέμβριο του 1951. Στις συνήθως τέσσερις σελίδες του χωρούσε μια αξιόλογη στήλη για τη λογοτεχνία και το βιβλίο. Την κριτική βιβλίου την έκανε ο Αλέξανδρος Αργυρίου, ενώ την επιμέλεια της λογοτεχνικής στήλης την είχε (σύμφωνα με τον Αργυρίου, διότι υπογραφή δεν υπήρχε) ο Τάσος Βουρνάς.

Στον Δημοκρατικό Τύπο συχνά δημοσιευόταν και ανέκδοτη ποίηση, κι έτσι στο φύλλο της 1.10.1950 δημοσιεύτηκε το ποίημα «Διαθήκη» με την υπογραφή Μ.Κ. Παραθέτω το ποίημα όπως δημοσιεύτηκε αρχικά:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Μελοποιημένη ποίηση, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 95 Σχόλια »

Ο Μάρκος, ο Λόντος και ο Κόλα Κβαριάνι (ή Κοριάνι)

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2015

Το σημερινό άρθρο είναι προέκταση ή διασκευή ενός άρθρου του αξέχαστου φίλου Αλλού Φαν Μαρξ, που πέθανε πέρυσι αλλά είναι πάντα παρών στη μπλογκόσφαιρα μέσα από το ιστολόγιό του. Το αρχικό άρθρο του Αλλουφάνη είχε δημοσιευτεί το 2008, και σε ανύποπτο χρόνο του είχα πει «αυτό θα σου το κλέψω» εννοώντας πως θα το αναδημοσίευα, επειδή μου άρεσε πάρα πολύ. Στο μεταξύ, σκαλίζοντας παλιές εφημερίδες βρήκα κάμποσα ενδιαφέροντα στοιχεία για το θέμα, οπότε τελικά αποφάσισα να γράψω ένα δικό μου άρθρο, που όμως αντλεί υλικό από το άρθρο του αείμνηστου φίλου. Μπορούμε να το πούμε συνεργασία αυτό άραγε;

Πέρα από τις λέξεις, έχουν και τα τραγούδια τη δική τους ιστορία -σε κάποιες περιπτώσεις απλή και τετριμμένη, σε άλλες συναρπαστική. Το τραγούδι που θα δούμε σήμερα έχει πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, αν και δεν είναι από τα πιο γνωστά του μέγιστου Μάρκου Βαμβακάρη. Ο τίτλος του είναι «Λόντος και Κοριάνι».

Οι στίχοι, που θα τολμήσω να πω ότι είναι κάπως άτσαλοι:

Πάρ’την αιμοβορία σου και τράβα στην πατρίδα σου, αγαπητέ Κοριάνι
που σ’ έστειλε ο Λόντος μας, σε μακρινό σιργιάνι

Ήρθες απ΄την πατρίδα σου τον ζόρικο να κάνεις,
κι ο κόσμος αν δεν σε γλίτωνε, κόντεψες να πεθάνεις.

Να ήσουνα μονάχα συ, κομμάτια πια να γίνει,
μα όσοι ευρεθήκανε, την πάθανε κι εκείνοι.

Κι έτσι λοιπόν ο Λόντος μας βρέθηκε παλικάρι,
κι όλος ο κόσμος τον αγαπά, του Άργους το καμάρι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Κινηματογράφος, Πρόσφατη ιστορία, Ρεμπέτικα, Συνεργασίες, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 81 Σχόλια »

Μεζεδάκια με τη θηλιά στο λαιμό

Posted by sarant στο 7 Μαρτίου, 2015

Παίρνω τον τίτλο του σημερινού άρθρου από την χτεσινή δήλωση του πρωθυπουργού, ότι «η ΕΚΤ έχει ακόμη τη θηλιά γύρω από το λαιμό μας», που αναφέρεται βέβαια στη σοβαρότατη έλλειψη ρευστότητας που αντιμετωπίζει η χώρα. Ωστόσο, δεν θα σχολιάσω το θέμα αυτό ούτε λεξιλογικά, ούτε επί της ουσίας (ίσως το συζητήσουμε μιαν από τις επόμενες μέρες), αφού σήμερα είναι Σάββατο και επομένως το μενού προβλέπει μεζεδάκια. Ίσως να διάλεξα τον τίτλο αυτόν για αντίστιξη.

* Και ξεκινάμε με ένα μαργαριτάρι της περασμένης Κυριακής, από την επιφυλλίδα του Πάσχου Μανδραβέλη στην Καθημερινή: «Οι λέξεις είναι το ισχυρότερο ναρκωτικό που χρησιμοποίησε ο άνθρωπος», είχε παρατηρήσει ο Ράιαν Κίπλινγκ. Δυστυχώς, η ελληνική κοινωνία έχει εθιστεί στην ανοησία και είναι δύσκολο να αποτοξινωθεί.

Για την ελληνική κοινωνία δεν ξέρω, αλλά ο Κίπλινγκ δεν λεγόταν Ράιαν -ή ο Ράιαν δεν λεγόταν Κίπλινγκ, μια και ένας φίλος αναρωτήθηκε μήπως εννοείται ο Ράιαν Γκόσλινγκ. Όμως το ρητό υπάρχει, είναι πράγματι του Κίπλινγκ, ο οποίος βέβαια λεγόταν Ράντγιαρντ (Rudyard). Σίγουρα το Ράιαν είναι πιο εύηχο, αλλά δεν είναι και σωστό. Νομίζω ότι η Στρατιά των Ανύπαρκτων και η Στρατιά των Αγνώριστων διεκδικούν με ίσες πιθανότητες το νέο απόκτημα.

* Βραβείο ευφημισμού δεν έχει θεσπιστεί, αλλά αν υπήρχε θα το διεκδικούσε με αξιώσεις η ελληνική αστυνομία, η οποία τον βιασμό τον αποκάλεσε τις προάλλες «εξαναγκασμό σε εξώγαμη συνουσία» -μια διατύπωση που πάσχει και μάλλον όχι αθώα, αφού δημιουργεί τη βάση για την εξασθένιση της κατηγορίας για βιασμό. Χώρια που και μέσα στον γάμο υπάρχει βιασμός.

* Φίλος άκουσε χτες τον πρόεδρο της Τράπεζας της Ελλάδας, τον κ. Γ. Στουρνάρα, να λέει ότι «Η ΤτΕ συνδράμει το κυβερνητικό έργο» και με ρωτάει αν στέκει η χρήση του ρήματος «συνδράμω» στον ενεστώτα.

Υπάρχουν βέβαια κάποιοι που το αποφεύγουν, και το χρησιμοποιούν μόνο σε αόριστο ή σε υποτακτική (θέλει να συνδράμει), και κατά τα άλλα χρησιμοποιούν το «συντρέχω», αλλά δεν νομίζω ότι μπορούμε να χαρακτηρίσουμε λαθεμένη την ενεστωτική χρήση του «συνδράμω», που άλλωστε τη δέχονται και τα λεξικά.

* Έγινε χτες και η δίκη του Κασιδιάρη για το χαστούκι στη Λιάνα Κανέλλη, με απαλλαγή (και όχι αθώωση) του κατηγορούμενου για τυπικούς λόγους -αφού το κατηγορητήριο μετατράπηκε από επικίνδυνη σωματική βλάβη σε απλή, και για την απλή πρέπει να έχει γίνει έγκληση εντός τριών μηνών, κάτι που η Λ. Κανέλλη είχε επιλέξει να μην κάνει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , | 278 Σχόλια »