Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Γκας Πορτοκάλος’ Category

Κούφα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 10 Ιουνίου, 2017

Ο τίτλος του σημερινού άρθρου της πιατέλας είναι παρμένος από το κύριο πιάτο του σημερινού μας μενού, που θα μπορούσε να αναπτυχθεί και σε ξεχωριστό άρθρο.

Στο χτεσινό μας άρθρο αναφερθήκαμε στο θέμα της Γλώσσας που έπεσε στις πανελλήνιες εξετάσεις των αποφοίτων Γενικού Λυκείου, και ειδικότερα σε ορισμένα λάθη στις ερωτήσεις, με έμφαση στο αντώνυμο της λέξης «ευθύνη». Στους αποφοίτους των Γενικών Λυκείων είχε δοθεί διασκευασμένο ένα κείμενο του ακαδημαϊκού Γρ. Σκαλκέα σχετικό με την επιστήμη.

Ωστόσο, στο μεταξύ ανέκυψε θέμα και για το κείμενο που δόθηκε την Τρίτη στις αντίστοιχες εξετάσεις των αποφοίτων ΕΠΑΛ, ένα κείμενο του συγγραφέα Γιωργου Θεοτοκά με παραινέσεις πατέρα προς γιο. Το πρωτότυπο κείμενο του Θεοτοκά, όπως δημοσιεύτηκε το 1956, περιείχε την πρόταση

«Ένας άξιος μαραγκός που κατέχει καλά τη δουλειά του και πιστεύει σ’ αυτήν είναι πολύ πιο ολοκληρωμένος και αξιοσέβαστος άνθρωπος από έναν κούφο πρύτανη ή έναν κακό πρωθυπουργό«

Το κείμενο που δόθηκε στους υποψήφιους ήταν κι αυτό διασκευασμένο. Ανάμεσα στις πολλές και ποικίλες αλλαγές του, η επίμαχη πρόταση είχε γίνει:

«Ενας άξιος μαραγκός που κατέχει καλά τη δουλειά του και πιστεύει σ’ αυτήν είναι πολύ πιο ολοκληρωμένος και αξιοσέβαστος άνθρωπος από έναν κακό επιστήμονα«

Την αλλαγή την επισήμαναν πρώτα, νομίζω, τα Νέα (η εφημερίδα) και υπονόησαν ότι οφείλεται σε (αυτο)λογοκρισία της Κεντρικής Εξεταστικής Επιτροπής για να μην θιγεί ο σημερινός πρωθυπουργός, οπότε έγινε σούσουρο στους ιστότοπους και στα κοινωνικά μέσα για την «δουλοπρεπή» εξεταστική επιτροπή που… λογοκρίνει τον Θεοτοκά.

Δεν είναι, βέβαια, έτσι. Όπως ξέρουν πολύ καλά οι φιλόλογοι που ασχολούνται με τις εξετάσεις, κάθε κείμενο που δίνεται στις πανελλήνιες εξετάσεις, είτε είναι λογοτεχνικό είτε δοκιμιακό, έχει υποστει διασκευή, όχι μόνο για να μειωθεί η έκτασή του στις περίπου 500-600 λέξεις αλλά και για να «στρογγυλέψουν γωνίες» -τόσο γλωσσικές, όσο και στο περιεχόμενο, όπου απαλείφεται κάθε πολιτική αναφορά. Δεν θεωρείται ασέβεια προς τον συγγραφέα. Και ο Παπανούτσος που πέφτει χρόνο παρά χρόνο διασκευάζεται, και ο Ιωάννου που είχε πέσει το 2010, και ο Καστοριάδης, όταν έπεσε κείμενό του το 2003, είχε διασκευαστεί και μάλιστα σε θέματα ουσίας.

Το 2011 που είχε δοθεί στους υποψηφίους ένα άρθρο του Πάσχου Μανδραβέλη, είχε επίσης υποστεί διασκευή -για παράδειγμα, είχε σβηστεί η λέξη «ταξικός» επειδή κρίθηκε φορτισμένη (εδώ ένα παλιότερο άρθρο του ιστολογίου που εξετάζει αναλυτικά τις αλλαγές που είχαν γίνει σε εκείνο το κείμενο).

Δεν αξίζει να σχολιάσω περισσότερο το θέμα αυτό -όποιος έχει έστω και λίγη πείρα από τον μηχανισμό των εξετάσεων ξέρει ότι δεν έχει καμιά βάση η κατηγορία περί λογοκρισίας στον Θεοτοκά. Όπως είπα χαριτολογώντας σε μια συζήτηση, «εδώ διασκεύασαν κοτζάμ Πάσχο Μανδραβέλη και θα άφηναν τον Θεοτοκά;»

* Ωστόσο, θέλω να σταθώ σε ένα εντυπωσιακό λάθος που ήρθε στην επιφάνεια. Το κείμενο του Θεοτοκά περιλαμβάνεται στο Ψηφιακό βιβλίο Νέων Ελληνικών του Λυκείου, που υπάρχει ονλάιν εδώ. Είναι το προτελευταίο κείμενο. (Αναζητήστε τη λέξη «Παραινέσεις»).

Όπως θα δείτε, η επίμαχη φράση, όπως παρατίθεται στο σχολικό βιβλίο, είναι:

Ένας άξιος μαραγκός που κατέχει καλά τη δουλειά του και πιστεύει σ’ αυτήν είναι πολύ πιο ολοκληρωμένος και αξιοσέβαστος άνθρωπος από έναν κουφό πρύτανη ή έναν κακό πρωθυπουργό

Μπλέξαμε! Κουφός είναι ο κωφός, αυτός που δεν ακούει. Να έγραψε τάχα αυτό ο Θεοτοκάς; Όχι βέβαια. Ο Θεοτοκάς έγραψε «κούφος», μια λέξη σπάνια, που θα πει «επιπόλαιος και ματαιόδοξος». Από τα σύγχρονα μεγάλα λεξικά μας, την έχει μόνο ο Μπαμπινιώτης (στις μεταγενέστερες εκδόσεις του), ενώ τα άλλα δύο, Χρηστικό και ΛΚΝ, έχουν μόνο το παράγωγο «κουφότητα» που πράγματι χρησιμοποιείται και σήμερα αρκετά.

Για του λόγου το αληθές, ιδού επάνω το κείμενο του Θεοτοκά όπως δημοσιεύτηκε στη Νέα Εστία το 1956 και κάτω το κείμενο όπως υπάρχει στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Παιδείας. (Ευχαριστώ τον φίλο μας τον Jago που έκανε τη χαρτοκολλητική).

Είναι απίστευτο ότι ένα τέτοιο λάθος σέρνεται εδώ και χρόνια στο ψηφιακό (αλλά, αν δεν κάνω λάθος) και στο χάρτινο βιβλίο και δεν έχει διορθωθεί! Πόσα χρόνια; Σύμφωνα με φίλο εκπαιδευτικό που σχολίασε χτες, όταν πρωτομπήκε στο διδακτικό βιβλίο, το 2000, το κείμενο του Θεοτοκά, ηταν σωστό. Ωστόσο, στην ανατύπωση του 2005 έγινε το λάθος και κάποια στιγμή πέρασε και στην ψηφιακή έκδοση.

Παρατηρώ ότι το Word κοκκινίζει τη λέξη όταν γράφω «κούφος». Υποψιάζομαι ότι αυτό μπορεί να ήταν η αιτία για την αλλαγή από «κούφος» σε «κουφός»! Κουφαθήκατε;

* Και μια τελευταία παρατήρηση για την επίμαχη πρόταση. Μου λέει φίλη καθηγήτρια ότι υπήρξαν υποψήφιοι που ρώτησαν τι σημαίνει η λέξη… μαραγκός!

* Και προχωράμε στα υπόλοιπα μεζεδάκια της πιατέλας, ξεκινώντας από μιαν ακλισιά που μπορεί και να την έχετε ήδη προσέξει, αφού περιέχεται στο βίντεο της συνέντευξης του Κ. Καζάκου, που το συζητήσαμε εκτενώς με αφορμή τα περί προδοσίας των νέων. Στην αρχή της συνέντευξης, ο δημοσιογράφος του Άλφα λέει ότι η συνέντευξη πάρθηκε «με αφορμή τη συμμετοχή του Κ. στον Οιδίπους επί Κολωνώ«.

Στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ», διότι κλίνεται, παρόλο που είναι τίτλος. Για να μείνει άκλιτος ο τίτλος θα πρέπει να πούμε κάτι σαν «τη συμμετοχή του στο έργο ‘Οιδίπους επί Κολωνώ'».

* Ένα ενδιαφέρον ορθογραφικό λάθος σε ρεπορτάζ για μια μακάβρια υπόθεση, για το πτώμα ενός άτυχου Κρητικού που βρέθηκε διαμελισμένο «μέσα σε αγωγό ομβρύων υδάτων«, όπου το λάθος σε κάνει να σκέφτεσαι έμβρυα. Και βέβαια, στο ρεπορτάζ οι μεν οικείοι του νεκρού μιλάνε για διαμελισμένο πτώμα, ο δε συντάκτης για.. σορό. Δημοσιογραφία του σωρού.

* Λίγες μέρες πριν εκπνεύσει η εξάμηνη προθεσμία, ο Μπομπ Ντίλαν έστειλε στην Ακαδημία της Στοκχόλμης τη διάλεξη που κανονικά θα είχε εκφωνήσει στην τελετή της απονομής, αν είχε παρευρεθεί εκεί. Η σύνταξη ομιλίας είναι απαραίτητος όρος για να εισπράξει ο βραβευμένος το χρηματικό έπαθλο που συνοδεύει το βραβείο.

Στο σχετικό ρεπορτάζ, διαβάζουμε ότι «ο τραγουδοποιός παρουσίασε μια ομιλία 4.000 λέξεων με αναφορές στον Θερβάντες, τον Τζόναθαν Σουίφτ, τον Ντάνιελ Ντεφόε, τον Μπόμπι Ντικ αλλά και την Οδύσσεια του Ομήρου, καθώς περιέλαβε στην πασίγνωστη εναρκτήρια φράση: «Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον» »

Προσέξτε τις ψιλές και τις περισπωμένες, διότι προφανώς αν δεν τις έβαζαν δεν θα καταλαβαίναμε το νόημα. Προσέξτε επίσης τον… Μπόμπι Ντικ, που είναι ο Μόμπι Ντικ όταν ανακατευτεί στο μυαλό του συντάκτη μαζί με τον Μπομπ Ντίλαν.

* Και αφιέρωσα πέντε λεφτά για να σχολιάσω αυτή την ανοησία, αντί να ακούσω την ομιλία του Ντίλαν…

Οπότε με έπιασαν τύψεις, και κάθισα να την ακούσω. Δεν κρατάει ούτε μισή ώρα, και είναι ευχάριστο ν’ακούς τη φωνή του Ντίλαν.

Αν πάλι είστε οπτικός τυπος, μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ. Προσέξτε ότι ο Ντίλαν ξεχωρίζει τρία λογοτεχνικά έργα που τα αναλύει εκτενώς, τον Μόμπι Ντικ, το Ουδέν νεότερον από το δυτικό μέτωπο, του Ρεμάρκ, και την Οδύσσεια με την οποία και τελειώνει. Ενδιαφέρουσα επιλογή.

Αν αναζητάτε το «άνδρα μοι έννεπε…» είναι στο τέλος-τέλος, με αυτή τη φράση τελειώνει η διάλεξη. Μόνο που ο Ντίλαν τη λέει στα αγγλικά -και δεν βάζει και ψιλοπερισπωμένες.

* Σε άρθρο ημισυνδρομητικού ιστότοπου για τις βρετανικές εκλογές, διάβασα για μια οργάνωση φιλοευρωπαϊκού προσανατολισμού:

Δηλωμένη αποστολή της είναι η εκδίωξη των βουλευτών που στήριξαν το Brexit, ανεξαρτήτου κόμματος. Έχουν καταρτίσει μια λίστα με έδρες-στόχους όπου ο εγκαθήμενος είναι υποστηρικτής του Brexit, και μια δεύτερη με περιφέρειες που αντιπροσωπεύονται από φιλοευρωπαίους.

Σε ιστότοπο επιπέδου δεν θα περίμενα να δω το λαθάκι «ανεξαρτήτου» αντί «ανεξαρτήτως», πολύ περισσότερο που το «ανεξαρτήτου κόμματος» μπορεί και να μπερδέψει για λίγο τον αναγνώστη. Στέκομαι όμως στο «εγκαθήμενος», που θέλει να αποδώσει το incumbent, τον βουλευτή (ή γενικά αξιωματούχο) που κατέχει αυτή τη στιγμή το αξίωμα (εδώ, τη βουλευτική έδρα). Εφόσον γίνονται εκλογές, ο όρος που έχουμε είναι «απερχόμενος βουλευτής». Σε άλλες χρήσεις του όρου, η απόδοση είναι πιο ζόρικη. Πάντως «εγκαθήμενος» δεν νομίζω να υπάρχει στη σημερινή γλώσσα, μόνο στα αρχαία -και δεν έχει αυτή τη σημασία.

* Συχνά κοροϊδεύουμε μικροεπιχειρηματίες του Διαδικτύου που χρησιμοποιούν τις δωρεάν μεταφραστικές υπηρεσίες του Google translate ή άλλου αυτόματου μεταφραστηριού για να μεταφράσουν τα διαφημιστικά τους ή τον κατάλογο της πραμάτειας τους, αντί να πληρώσουν μεταφραστή, και βέβαια δεν αποφεύγουν τα ξεκαρδιστικά λάθη.

Και ο μεν εμποράκος του Διαδικτύου δεν έχει λεφτά, αλλά τι να πεις όταν βλέπεις αμερικάνικες σειρές, με παχύ προϋπολογισμό, να τσιγκουνεύονται ένα πενηντάρι ;

Η εικόνα είναι από το σίριαλ Prison Break. Η σκηνή υποτίθεται πως είναι από το αεροδρόμιο του Ηρακλείου. Το Terminal Α το μετέφρασαν…. Ακροδέκτη Α! (Στη συνέχεια η ηρωίδα μπαίνει στο ταξί και ζητάει να την πάει στα Χανιά).

Κι εμείς κατηγορούσαμε τον καημένο τον Μανουσάκη που γύρισε το Ουζερί Τσιτσάνης με τους ίδιους πέντε Γερμανούς κομπάρσους σε όλες τις σκηνές…

* Το επόμενο δεν είναι λάθος, αλλά έχει γούστο. Σε επιστημονικό άρθρο του in.gr διαβάζουμε:

Σε κάθε περίπτωση, με ή χωρίς στερεό πυρήνα, η τύχη του καυτού εξωπλανήτη μοιάζει μάλλον δυσοίωνη σε βάθος χρόνου, καθώς βρίσκεται τόσο κοντά στο άστρο του, που ολοκληρώνει μια πλήρη περιφορά γύρω από αυτό σε μόλις μιάμιση γήινη μέρα (η διάρκεια του έτους του). Έτσι, όταν το άστρο του αναπόφευκτα κάποια στιγμή -σε περίπου ένα δισεκατομμύριο χρόνια- «φουσκώσει» για να μετατραπεί σε ερυθρό γίγαντα, θα «καταπιεί» πάραυτα τον εξωπλανήτη.

Είπαμε, λάθος δεν έχει, αλλά το να μπαίνει δίπλα-δίπλα το «σε ένα δισεκατομμύριο χρόνια» και το «πάραυτα» μου φαίνεται αστείο. Για καλό και για κακό, μην αγοράσετε οικόπεδο στον εξωπλανήτη.

* Σχιζολεξία που δεν έχω ξαναδεί, σε άρθρο του Αντώνη Πανούτσου για το θέμα της έκθεσης των Πανελληνίων, που το κατηγορεί για τεχνοφοβικό:

Τεχνολογία; Μακριά από μας. Επιστήμη; Καλή αλλά να προσέχουμε μην βγάλουμε κα’ να μάτι.

Όχι, δεν υπάρχει κανένας λόγος για απόστροφο. Η αντωνυμία «κάνα» είναι μία λέξη και γράφεται τονισμένη. Το  γεγονός ότι προέρχεται από το «κανένα» δεν σημαίνει ότι πρέπει να δηλώσουμε την απλολογία.

Ούτε είναι σωστό αυτό που γράφουν άλλοι π.χ. έρμος επειδή προέρχεται από το έρημος. Αν ακολουθήσουμε αυτή τη λογική, πρέπει να γράψουμε και… «πού ‘πα»ς;», αφού προέρχεται από το «πού υπάγεις;»

* Προσέξτε ότι ο Πανούτσος υποθέτει ότι ο υποψήφιος βλέποντας το παρωχημένο πνεύμα από το οποίο διακατέχεται το κείμενο των εξετάσεων θα πει «ο παππούς σταμάτησε πριν από το ZX-Spectrum» Αλλά έτσι απλώς προδίδει την ηλικία του, μια και οι σημερινοί 18χρονοι δεν ξέρουν ούτε Spectrum, ούτε Commodore, ούτε Amstrad, μη σου πω ούτε Windows 95.

* Το «απέτυχε» ξαναχτυπά. Τίτλος άρθρου του in.gr: Η Ιταλία απέτυχε να λάβει μέτρα… (για μια ασθένεια που προσβάλλει τις ελιές). Αυτό είναι αγγλισμός, κακή μετάφραση του Italy has failed to take measures to combat… Στα ελληνικά λέμε «Η Ιταλία παρέλειψε/αμέλησε να πάρει μέτρα» ή, πιο απλά, «δεν πήρε μέτρα».

* Πορτοκάλοι δεν υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες. Ο Ουκρανός ιστορικός και πρώην βουλευτής Πιότρ Γιούσενκο, αδελφός του πρώην προέδρου της χώρας Βικτόρ Γιούσενκο, σε πρόσφατη ομιλια του υποστήριξε ότι οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι μιλούσαν ουκρανικά, ο δε Διογένης είχε συμβουλέψει τους αρχαίους Αθηναίους να κάνουν τα ουκρανικά επίσημη γλώσσα της χώρας! (να δεις που θα χάσανε την ψηφοφορία για μία ψήφο!)

Αυτά κυκλοφόρησαν σε κοινωνικά μέσα. Τα βλέπουμε και εδώ, από ρωσική ιστοσελίδα, που τα κοροϊδεύει. Οι ρωσομαθείς ας επιβεβαιώσουν.

* Κλείνω με ένα μαργαριταράκι σχετικό με τις βρετανικές εκλογές. Ο τύπος «(υφ)υπουργός παρά τω πρωθυπουργώ» αρκετές φορές αποδίδεται μπουρδουκλωμένος, όχι άδικα αφού η δοτική δεν υπάρχει στη σημερινή γλώσσα. Όταν ανέλαβε η κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου το 2009 μάλιστα η θέση μετονομάστηκε σε «Υφυπουργός στον πρωθυπουργό», μια αλλαγή που με βρίσκει σύμφωνο. Και στην τωρινή κυβέρνηση νομίζω πως αυτός είναι ο επίσημος τίτλος του Δημ. Λιάκου, αν και πολύ συχνά βλέπουμε να αναφέρεται ως «υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ».

Αλλά πλατειάζω. Λέγαμε για το μαργαριταράκι. Σε άρθρο του Σκάι λοιπόν διαβάσαμε ότι «Εκτός Βουλής των Κοινοτήτων μένουν επίσης τουλάχιστον δύο μέλη του υπουργικού συμβουλίου της κυβέρνησης, η Υφυπουργός Οικονομικών Τζέιν Έλισον και ένας από τους πιο έμπιστους συνεργάτες της Τερέζα Μέι, ο Υπουργός παρά τη Πρωθυπουργού Μπεν Γκάμερ.»

Μπορεί βέβαια να το διόρθωσε και ο κορέκτορας.

* Ή μάλλον κλείνω με μιαν αναγγελία.

Όταν ήμουν φοιτητής, η Αλκυονίδα ήταν σημείο αναφοράς. Με χαρά διάβασα πέρυσι ότι ο ιστορικός αυτός κινηματογράφος άρχισε να λειτουργεί ξανά.

Στην νέα Αλκυονίδα γίνονται και εκδηλώσεις. Φέτος ο κινηματογράφος κάνει σειρά εκδηλώσεων για να τιμήσει τα 100 χρόνια της Οκτωβριανής επανάστασης.

Την επόμενη Πέμπτη στην Αλκυονίδα θα παρουσιάσω το βιβλίο «Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ» του Κώστα Βάρναλη (Αρχείο, 2014) στο οποίο έχω κάνει την επιμέλεια.

Θα χαρώ να σας δω εκεί.

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Εκπαίδευση, Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 237 Σχόλια »

Έντεκα ερωτήσεις για τη γλώσσα

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2017

Πριν από καμιά δεκαπενταριά μέρες, ο δημοσιογράφος Γιώργος Μυλωνάς, από τον ιστότοπο oneman.gr, μού ζήτησε μια συνέντευξη για θέματα γλώσσας. Επειδή εκείνη τη μέρα έφευγα από την Ελλάδα, η συνέντευξη έγινε όχι ζωντανά, αλλά με μέιλ. Ο κ. Μυλωνάς μού έστειλε 11 ερωτήσεις για θέματα γλώσσας, απάντησα -και η συνέντευξη δημοσιεύτηκε χτες με τον αβανταδόρικο τίτλο «Ήξερες ότι το ‘surgeon’ προέρχεται από τη λέξη ‘χειρουργός’;» Διαπίστωσα με χαρά ότι διαβάστηκε αρκετά και μαλιστα από ένα κάπως διαφορετικό κοινό από το κοινό που συνήθως διαβάζει το ιστολόγιο. Όπως συνηθίζω, αναδημοσιεύω και εδώ τη συνέντευξη, αν και αναγνωρίζω ότι για τους ταχτικούς φίλους του ιστολογίου αρκετά από τα θέματα που θίγω (όχι όμως όλα) είναι γνωστά και έχουν ξανά συζητηθεί. Κάνω και κάποιες προσθήκες (σε αγκύλες) ενώ ίσως θα άξιζε να συζητηθεί αν και πώς θα πρέπει να αλλάξουν τα διδακτικά προγράμματα για να πάρουν υπόψη τους την τεχνολογική επανάσταση.

Πρόλογος από τον Γ. Μυλωνά:

Η σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας είναι ταυτισμένη με τον Γιώργο Μπαμπινιώτη. Στις περισσότερες σχετικές συζητήσεις που προκύπτουν σε παρέες, στην πρώτη διαφωνία σχεδόν πάντα εμφανίζεται -ή έστω εμφανιζόταν- κάποιος ο οποίος μεταξύ σοβαρού και αστείου θα παραπέμψει την ομήγυρη στον Μπαμπινιώτη. Μια παραπομπή διόλου παράλογη, αν σκεφτούμε πως ο Μπαμπινιώτης είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους γλωσσολόγους της χώρας, έχει διατελέσει πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών από το 2000 μέχρι το 2006, ενώ έχει γράψει κάμποσα ελληνικά λεξικά.

Τα τελευταία 2-3 χρόνια όσες φορές έχω βρεθεί σε αντίστοιχες συζητήσεις, σαν παράδειγμα για τη σωστή χρήση -και όχι μόνο- της ελληνικής γλώσσας δεν χρησιμοποιήθηκε ο γνωστός πρύτανης, αλλά ο Νίκος Σαραντάκος και το ιστολόγιο του, ‘Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία’. Ένα ιστολόγιο που ασχολείται με διάφορα θέματα που αφορούν την ελληνική γλώσσα. Από την αναζήτηση της ρίζας κάποιων λέξεων και την επαναφορά στο προσκήνιο ξεχασμένων λημμάτων μέχρι την κατάρριψη γλωσσικών μύθων και τα γλωσσικά δάνεια.

Δεν τίθεται θέμα, ούτε υπάρχει λόγος σύγκρισης των γλωσσολογικών γνώσεων των δύο προαναφερθέντων κυρίων (ποιος θα μπορούσε να την κάνει άλλωστε;), ωστόσο η όλο και πιο συχνή εμφάνιση κειμένων του συγγραφέα του προαναφερθέντος ιστολογίου αλλά και δύο συλλογών με διηγήματα και βιβλίων για την ελληνική γλώσσα, Νίκου Σαραντάκου, στα social media με έκαναν να τον αναζητήσω και να τον ρωτήσω την άποψή του σχετικά με θέματα που αφορούν την ελληνική γλώσσα και την εξέλιξή της.

Η συνέντευξη:

Πώς ξεκίνησε η αγάπη σας για την ελληνική γλώσσα;

»Κοιτάξτε, γεννήθηκα σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία, σε μια οικογένεια που όχι μόνο διάβαζε πολύ αλλά έγραφε κιόλας. Έτσι αγάπησα τα βιβλία, το διάβασμα και ειδικά τη λογοτεχνία –έγραφα κιόλας κι εγώ. Ασχολήθηκα επαγγελματικά με τη μετάφραση, κάτι που μου έδωσε την ευκαιρία να προβληματιστώ για τις λεπτές διαφορές των σημασιών.

Αργότερα, βρέθηκα στο εξωτερικό, σε πολυγλωσσικό περιβάλλον, και εκεί συνειδητοποίησα με μεγαλύτερη ενάργεια τις ομοιότητες και τις διαφορές των γλωσσών, όπως και το σαγηνευτικό φαινόμενο του γλωσσικού δανεισμού και αντιδανεισμού, αλλά και τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους μπορεί η γλώσσα να εκφράζει καταστάσεις. Έτσι γεννήθηκε η αγάπη προς τη γλώσσα, που συντηρείται πλέον με την καθημερινή ενασχόληση».

Ποια είναι η αγαπημένη σας λέξη;

»Καλή ερώτηση. Κάποτε, στον μεσοπόλεμο, ένα περιοδικό ποικίλης ύλης, ρώτησε διάφορους γνωστούς λογοτέχνες, αλλά και πολιτικούς, ποια είναι κατά τη γνώμη τους η ‘ωραιότερη’ λέξη της ελληνικής γλώσσας: ο Παλαμάς είχε αναφέρει τη λέξη ‘δημοτικισμός’, ο Ξενόπουλος την ‘αισιοδοξία’, κάποιος άλλος τη ‘μάνα’.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γκρίκλις, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Λαθολογία, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , | 133 Σχόλια »

Προπρωτομαγιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Απρίλιος, 2017

Δεν είναι ό,τι το πιο εύηχο αυτή η επανάληψη του /pro/ στην αρχή της λέξης αλλά δεν έβρισκα άλλον τίτλο για το σημερινό μας άρθρο. Πάντως, ο τίτλος που διάλεξα έχει το πλεονέκτημα ότι μας βοηθάει να φτάσουμε τα 5 εκατομμύρια λέξεις για να μας χαρίσει το ΔΝΤ το χρέος και να τρώμε με χρυσά κουτάλια -και εκτός αυτού είναι και ακριβής αφού φέτος η Πρωτομαγιά κάνει τριήμερο, το οποίο θα εκμεταλλευτώ για μια εκδρομή στο περβόλι με τις φοράδες.

* Tο περασμένο σαββατοκύριακο είχαμε γαλλικές προεδρικές εκλογές, το επόμενο σαββατοκύριακο έχουμε γαλλικές προεδρικές εκλογές, τούτο εδώ είναι το ανάμεσα, που δεν έχουμε -όπως δεν θα έχουμε και στα επόμενα διακόσα πενήντα, εκτός απροόπτου. Αλλά η εκλογική αναμέτρηση παραμένει ψηλά στην επικαιρότητα. Πολύ συζητήθηκε στα κοινωνικά μέσα η διαφορά ηλικίας του Εμανουέλ Μακρόν από τη σύζυγό του, πολύ λιγότερο βέβαια από του Τραμπ με την πρώτη κυρία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ανάμεσα σε όσα γράφτηκαν από επώνυμους, ένα από τα πιο ανόητα ήταν και το τουήτ του Νίκου Δήμου.

Ενδιαφέρον είναι ότι ύστερα από την κατακραυγή που προκάλεσε το ανόητο σχόλιό του, ο Ν.Δ. το απέσυρε και ζήτησε συγγνώμη. Αλλά το καταχωρούμε στα μεζεδάκια επειδή αποτελεί και μια (μικρούλα, έστω) επιβεβαίωση του νόμου του Μέφρι.

Διότι βέβαια, ο Ν. Δήμου, που τον εκτιμώ και τον διαβάζω, στην ίδια παράγραφο όπου αποκαλεί αμόρφωτον κάποιον άλλο, διαπράττει ο ίδιος ορθογραφικό λάθος -η κνίτισσα, όπως και η μαγείρισσα, η αρχόντισσα και η βασίλισσα και όλα τα ανάλογα θηλυκά ουσιαστικά, γράφεται με δύο σίγμα. Θα μου πείτε ότι το ένα ορθογραφικό λάθος (ή και τα ορθογραφικά λάθη γενικώς) δεν είναι δείκτης αμορφωσιάς -και θα συμφωνήσω. Και άλλα δεν είναι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Βουλή, Γαλλία, Γκας Πορτοκάλος, Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 166 Σχόλια »

Ολλανδικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Μαρτίου, 2017

Ολλανδικά επειδή προχτές είχαμε εκλογές στην Ολλανδία σκέφτηκα να ονομάσω τα σημερινα μας μεζεδάκια «ολλανδικά», παρόλο που οι Ολλανδοί για πολλά πράγματα διακρίνονται αλλά όχι για την κουζίνα τους. Ωστόσο ο τίτλος έχει και μια δεύτερη διάσταση, αφού όταν θα διαβάζετε το άρθρο καλώς εχόντων των πραγμάτων θα βρισκομαι καθ’ οδόν προς την Ολλανδία, όπου θα διανυκτερεύσω το Σάββατο.

Και μια και δώσαμε αυτόν τον τίτλο ξεκινάμε με ένα ενδιαφέρον πολιτικογλωσσικό από τις πρόσφατες ολλανδικές εκλογές. Στην Ολλανδία έχουν απλή αναλογική, και μάλιστα χωρίς κατώφλι, οπότε όποιο κόμμα πάρει το εκλογικό μέτρο για μία έδρα (στις 150 που έχει η βουλή τους, άρα το 0,67%) βγάζει βουλευτή. Στις πρόσφατες εκλογές μπήκαν στη βουλή 13 κόμματα. Ανάμεσά τους, με 2% και 3 έδρες ένα κόμμα που ο τίτλος του είναι, ας πούμε, λογοπαίγνιο, και γι’ αυτό ενδιαφέρει το ιστολόγιο.

Πρόκειται για το κόμμα Denk. Ο τίτλος του σημαίνει «Σκέψου» στα ολλανδικά και «Ισότητα» στα τουρκικά και το ίδρυσαν δυο ολλανδοτούρκοι πολιτικοί, που είχαν εκλεγεί βουλευτές στις προηγούμενες εκλογές με το Εργατικό Κόμμα (του Ντάισελμπλουμ) αλλά αποχώρησαν. Πρόγραμμα του κόμματος είναι η ανεκτικότητα και η πολυπολιτισμικότητα.

* Φίλος στέλνει τον εξής τίτλο: Δύτης αφαίρεσε καρφωμένο μαχαίρι σε κεφάλι καρχαρία.

Και ρωτάει: Πού ήταν καρφωμένο το μαχαίρι πριν το αφαιρέσει στο κεφάλι του καρχαρία;

Ίσως παραείναι αυστηρός ο φίλος μας. Νομίζω πως αν αλλάξουμε τη σειρά δυο λέξεων δεν υπάρχει περιθώριο για παρεξήγηση: Δύτης αφαίρεσε μαχαίρι καρφωμένο σε κεφάλι καρχαρία.

Αλλά ας μας πει και ο Δύτης τη γνώμη του!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 243 Σχόλια »

Ευρωποδοσφαιρικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Ιουνίου, 2016

Το σαββατιάτικο άρθρο μας το τιτλοφορώ έτσι για τον προφανή λόγο ότι χτες άρχισε το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, που από τότε που το πήραμε το λέμε Γιούρο, μόνο που φέτος, παρά το ότι έχει πάρει πληθωρική (και άβολη) μορφή με 24 ομάδες, η Εθνική μας δεν κατάφερε να προκριθεί, αφού χάσαμε μέχρι κι από τις Φερόες, και μάλιστα δυο φορές, κι έτσι, ύστερα από τρεις συναπτές παρουσίες στα τελικά φέτος θα κοιτάζουμε τη διοργάνωση από τον παροιμιακό μας καναπέ.

Μπορεί προς το τέλος της άλλης εβδομάδας, που θα έχουμε δει και μερικά παιχνίδια, να βάλω και κάποιο άρθρο στο ιστολόγιο, γι’ αυτό κρατήστε τα αμιγώς ποδοσφαιρικά σας σχόλια για τότε. Έτσι κι αλλιώς, πέρα από τον τίτλο τα μεζεδάκια αυτής της εβδομάδας δεν έχουν ποδοσφαιρικό χρώμα, εκτός από ένα.

Και ξεκινάμε με το μοναδικό μεζεδάκι μας που αναφέρεται έστω και έμμεσα στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα που μόλις άρχισε. Μου το στέλνει φίλος και αντιγράφω το σχόλιο χωρίς να προσθέσω τίποτα:

Μεζεδάκι από την ελληνική εκδοχή του Euronews, πριν από λίγα λεπτά:

«Στη Μασσαλία, Αγγλοι οπαδοί συγκρούστηκαν με νεαρούς Μασσαλούς

Μάσαλα! Τη Μασσαλιώτιδα δεν την έχουν ακούσει;

Φυσικά, τον κάτοικο της Μασσαλίας θα τον πούμε Μασσαλιώτη ή Μαρσεγιέζο -πάντως όχι Μασσαλό κι ας λέμε Θεσσαλό τον κάτοικο της Θεσσαλίας.

* Κατά τα άλλα, συνεχίστηκε και τη βδομάδα που μας πέρασε η αντιπαράθεση για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών, που αν αποδελτίωνε κανείς όλα τα σχετικά κείμενα θα είχε υλικό για δυο-τρία άρθρα (σοβαρά και αστεία)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Αρχαία ελληνικά, Γκας Πορτοκάλος, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 341 Σχόλια »

Δέκα λέξεις που κάνουν καριέρα, μερικές με πλαστά πιστοποιητικά

Posted by sarant στο 18 Μαρτίου, 2016

Η δημοσιότητα είναι απρόβλεπτο πράγμα, ακόμα και στο Διαδίκτυο. Μερικά άρθρα την κατακτούν ακαριαία: με το που θα εμφανιστούν στον κυβερνοχώρο αναδημοσιεύονται αμέσως από άλλους ιστοτόπους, διαδίδονται στα κοινωνικά μέσα, συζητιούνται -και βέβαια λίγο αργότερα ξεχνιούνται, διότι κάθε θάμα τρεις ημέρες (και το μεγάλο τέσσερις) για να πάρουν τη θέση τους άλλα.

Ωστόσο, επειδή στο Διαδίκτυο ο χρόνος ισοπεδώνεται, τυχαίνει συχνά κάποιο άρθρο να δημοσιευτεί και να μην προκαλέσει ιδιαίτερη αίσθηση, αλλά μερικούς μήνες (ή μερικά χρόνια) αργότερα,  να αναδημοσιευτεί, για κάποιο λόγο,  από ιστότοπον μεγάλης επισκεψιμότητας κι έτσι να κερδίσει με καθυστέρηση τα 15 λεπτά διαδικτυακής δημοσιότητας που του αναλογούσαν: αναδημοσίευση, συζήτηση, αντιπαραθέσεις.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με το γλωσσικό άρθρο που θα συζητήσουμε σήμερα. Η αρχική του δημοσίευση, πέρυσι τον Νοέμβριο, είχε περάσει απαρατήρητη (τουλάχιστον από μένα: επειδή όμως πολλοί φίλοι μου στέλνουν γλωσσικώς ενδιαφέροντα κείμενα και μου ζητούν να πω τη γνώμη μου, τολμώ να συμπεράνω ότι και γενικά δεν έκανε πολλή αίσθηση). Πρόσφατα όμως, για την ακρίβεια το περασμένο Σάββατο, ένα ειδησεογραφικό μεγαλοσάιτ ξέθαψε εκείνη την παλιά (για τα μέτρα του Διαδικτύου τέσσερις μήνες είναι πολύς καιρός) δημοσίευση, με αποτέλεσμα να αναδημοσιευτεί σαν χιονοστιβάδα από κάμποσους άλλους πολυσύχναστους ιστοτόπους, κάποτε με πιασάρικους υπέρτιτλους, όπως σε έναν ιστότοπο που έχει το (αυτοκριτικό, τάχα; ) όνομα tilestwra, ενώ ταυτόχρονα έκανε μεγάλο κρότο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -αν κρίνω από το γεγονός ότι πέντε φίλοι μου στο Φέισμπουκ μου έστειλαν μήνυμα ζητώντας τη γνώμη μου ή καλώντας με να το ανασκευάσω. Το συζητήσαμε επιτροχάδην κι εδώ στο ιστολόγιο, στα σχόλια των μεζεδακιών του περασμένου Σαββάτου, αλλά θεωρώ ότι αξίζει χωριστό άρθρο, όχι (μόνο) για να ανασκευαστούν οι αρκετές ανακρίβειές του αλλά (και) επειδή πιστεύω πως είναι χρήσιμο να επισημανθούν κάποια ζητήματα μεθοδολογίας.

Το άρθρο που θα κρίνω σήμερα έχει τον τίτλο «Δέκα ελληνικές λέξεις που κάνουν καριέρα στο εξωτερικό», και παρουσιάζει δέκα πολύ γνωστές, κάποτε πασίγνωστες διεθνώς, αγγλικές (συνήθως) λέξεις, οι οποίες, κατά τον αρθρογράφο, έχουν ελληνική αρχή.

Πράγματι, αρκετές από τις λέξεις του άρθρου ανάγονται σε ελληνική λέξη. Κάποιες άλλες όμως όχι, ενώ υπάρχουν και αμφισβητούμενες περιπτώσεις αλλά και επιμέρους λάθη ακόμα και στις λέξεις για τις οποίες σωστά αναφέρεται ελληνική ετυμολογία. Φανταστείτε ότι έχετε ένα πανέρι με δέκα μήλα, που κάποια είναι ολόγερα, κάποια έχουν μερικά χτυπήματα, κάποια άλλα όμως είναι σάπια. Χρειάζεται λοιπόν να κάνουμε το ξεσκαρτάρισμα.

Επιπλέον, το άρθρο αυτό έχει την καταρχήν καλοδεχούμενη ιδιαιτερότητα ότι αναφέρει πηγές -σε αντίθεση με τα περισσότερα γλωσσικά άρθρα του Διαδικτύου. Τις αναφέρει όμως με τρόπο που περισσότερο κακό κάνουν παρά καλό.

Θα πάρω την αρχική δημοσίευση και θα αναδημοσιεύσω ολόκληρο το ψαχνό της, δηλαδή την ετυμολογία των δέκα λέξεων, σχολιάζοντας κάτω από κάθε παράγραφο με πλάγιους χαρακτήρες. Στο τέλος θα πω μερικά πράγματα για τις πηγές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αγγλικά, Γκας Πορτοκάλος, Ετυμολογικά, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , | 235 Σχόλια »

Για τους τζιχαντιστές που δήθεν τρέμουν τους Έλληνες

Posted by sarant στο 20 Νοέμβριος, 2015

Μια νέα μπαρούφα διατρέχει με ταχύτητα πυρκαγιάς σε ξερά χόρτα το ελληνόφωνο Διαδίκτυο: ένα κειμενάκι που υποστηρίζει ότι οι λέξεις Κοράνι, Αλλάχ, Μωάμεθ (και άλλες) είναι ελληνικές, και που έχει τίτλο «ΔΕΙΤΕ γιατί οι Τζιχαντιστές φοβούνται όταν ακούνε «ΕΛΛΗΝΕΣ»! Τι λέει το Κοράνι για τους Ελληνες«. (Παράδειγμα, αλλά δεν είναι ανάγκη να κλικάρετε).

Μέσα στις τρεις τελευταίες μέρες, μου έχουν στείλει το κειμενάκι ίσαμε δέκα φίλοι, δηλαδή μου έχουν στείλει λινκ προς ιστότοπους που το αναδημοσιεύουν, πανομοιότυπο, αν εξαιρέσουμε ότι το δεύτερο ρήμα του τίτλου αλλάζει σε μερικές αναδημοσιεύσεις, που άλλες θέλουν τους Τζιχαντιστές να «τρέμουν» όταν ακούνε Έλληνες, κι άλλες, πιο δύσοσμες, να «χέζονται», με το συμπάθιο.

Συνήθως οι φίλοι που μου το στέλνουν, μου λένε «έχεις ασχοληθεί με αυτό;» και τους στέλνω ένα παλιότερο άρθρο που είχα γράψει για το θέμα. Ωστόσο, ένας φίλος με παρότρυνε να γράψω κάτι, ενώ ένας άλλος φίλος, αξιοσέβαστος φιλόλογος να προσθέσω, μου το έστειλε ασχολίαστο -οπότε κρίνω πως δεν είναι άσκοπο να αναδημοσιεύσω κομμάτια από το παλιό μου άρθρο.

Το κειμενάκι για το οποίο σας έλεγα, μετά τον τίτλο, έχει ως εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , | 342 Σχόλια »

Η «ομηρική ελληνική γλώσσα» και ο κ. Π. Χαϊκάλης

Posted by sarant στο 20 Οκτώβριος, 2014

Όσοι ασχολούνται με τους ιντερνετικούς μύθους, γλωσσικούς και άλλους, ξέρουν ότι η διάδοσή τους συνήθως γίνεται σε κύματα. Ξεσπάει ένα πρώτο κύμα, ύστερα ο μύθος παύει να ακούγεται για κάμποσους μήνες, αργότερα (π.χ. σε ένα χρόνο) έρχεται ένα δεύτερο κύμα και ούτω καθεξής. Το κάθε νέο κύμα το καταλαβαίνουμε επειδή ξαφνικά δυο και τρεις φίλοι μάς στέλνουν μέιλ ή κάνουν σχόλια στο Φέσμπουκ δίνοντας το λινκ προς τη σελίδα που περιέχει τον μύθο.

Χρειάζονται πολλοί για να ξεσπάσει ένα νέο κύμα διάδοσης του μύθου, αλλά καμιά φορά φτάνει και ένας, αν είναι διάσημος. Έτσι, χτες το πρωί, κυριακάτικα, ο καλός ηθοποιός αλλά και βουλευτής των ΑΝΕΛ Παύλος Χαϊκάλης προκάλεσε, μόνος του, ένα νέο κύμα διάδοσης ενός ηλίθιου γλωσσικού μύθου, με ένα αθώο τιτίβισμα, με το οποίο διαφήμιζε ένα κείμενο με τίτλο «Η ομηρική ελληνική γλώσσα: Αυτό το κείμενο διαδώστε το παντού και σε κάθε περίπτωση φυλάξτε το!«. Κι επειδη ο δημοφιλής κ. Χαϊκάλης έχει πάμπολλους «ακόλουθους», το ηλιθιούργημα διαδόθηκε και αρκετοί φίλοι με ρώτησαν τη γνώμη μου για το κείμενο που προωθούσε ο κ. Χαϊκάλης, οπότε άλλαξα σχέδιο και ανέβαλα για άλλη φορά το κείμενο που ετοίμαζα, και αντ’ αυτού παρουσιάζω ένα παλιότερο κείμενό μου, ξαναδουλεμένο, που απαντάει ακριβώς στο κείμενο περί «ομηρικής ελληνικής γλώσσας».

Διότι, βλέπετε, το κείμενο του κ. Χαϊκάλη δεν βλέπει για πρώτη φορά το φως της διαδικτυακής δημοσιότητας. Αλλά όταν λέω «του κ. Χαϊκάλη» ασφαλώς κάνω φραστική οικονομία. Το κείμενο δεν είναι δικό του, δεν το έγραψε ο ίδιος, απλώς του το έστειλε κάποιος ή κάπου το συνάντησε, του άρεσε και το προώθησε. Όπως θα προσπαθήσω να δείξω παρακάτω, πρόκειται για μια αρμαθιά από εξωφρενικές μπαρούφες, που δεν έχουν καμιά απολύτως επιστημονική βάση, αλλά δεν έχω την απαίτηση από τον κ. Χαϊκάλη, που απ’ όσο ξέρω δεν έχει κάνει κάποιες ειδικές σπουδές, να το διακρίνει αυτό με βεβαιότητα. Θα είχα ίσως την απαίτηση να μην αναπαράγει άκριτα διάφορα πράγματα που δεν μπορεί να τα ελέγξει (βουλευτής είναι, στο κάτω κάτω, έχει κάποια ευθύνη), αλλά ξέρουμε καλά ότι όταν το ανεπιβεβαίωτο δημοσίευμα λέει πράγματα που ακούγονται ευχάριστα στ’ αυτί μας, τότε η κριτική και ελεγκτική μας διάθεση μειώνεται κατακόρυφα -την ψιλή κρησάρα την κατεβάζουμε από το ψηλό ντουλάπι μόνο όταν όσα διαβάζουμε μας ενοχλούν.

Έλεγα λοιπόν ότι το κείμενο περί ομηρικής ελληνικής γλώσσας κυκλοφορεί εδώ και κάμποσα χρόνια στο Διαδίκτυο. Ένα πρώτο κύμα είχαμε γνωρίσει το 2006, οπότε και είχα γράψει ένα άρθρο στον ιστότοπό μου, που αργότερα το συμπεριέλαβα στο βιβλίο μου “Γλώσσα μετ’ εμποδίων”.  Νέο κύμα είχαμε το 2008, άλλο ένα το 2011 και μετά το 2013 και το σημερινό.

Το κείμενο είναι βασισμένο σε «μελέτη» της «ομογενούς καθηγήτριας Αναστασίας Γονέου» και ξεκινάει με ένα σύντομο προοίμιο, στο οποίο μαθαίνουμε ότι στην Ελλάδα έχουν διασωθεί προκατακλυσμιαία μνημεία (διότι αυτό τεκμαίρεται από τη διατύπωση: ακόμα κι αν ΔΕΝ ΕΙΧΕ διασωθεί κανένα προκατακλυσμιαίο μνημείο –άρα, κάποιο διασώθηκε!).

Στη συνέχεια, περνάμε στο ψητό, δηλαδή σε περίπου 60 αγγλικές λέξεις, πολλές από αυτές κοινότατες, οι οποίες σύμφωνα με την ερευνήτρια έχουν ελληνική αρχή και δη ομηρική. Δεν θα παρουσιάσω όλα τα ευρήματα, μπορείτε άλλωστε να τα δείτε μόνοι σας, παρά μια ανθολόγηση των πιο διασκεδαστικών ή χαρακτηριστικών περιπτώσεων:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , | 329 Σχόλια »

Φαιδρά πορτοκάλεια στο Γιαχού

Posted by sarant στο 3 Απρίλιος, 2013

Ο τίτλος «Φαιδρά πορτοκάλεια», που τον έχω χρησιμοποιήσει και σε ένα παλιότερο άρθρο, είναι εύρημα (εξαιρετικό) του φίλου μας του Άγγελου και, όπως θα καταλάβατε, δεν αναφέρεται σε πορτοκάλια και άλλα εσπεριδοειδή αλλά στον Γκας Πορτοκάλος, τον αξιαγάπητο πατέρα της πρωταγωνίστριας στην ταινία «Γάμος αλά ελληνικά» και στην εξίσου αξιαγάπητη συνήθειά του να βρίσκει ελληνική ρίζα για οποιανδήποτε λέξη οποιασδήποτε γλώσσας, όπως το κιμονό από τον χειμώνα (επειδή το φοράμε το χειμώνα που κρυώνουμε) ή το επώνυμο Μίλερ από το μήλο.

Παρόμοια με τον Γκας Πορτοκάλος, που στην παρετυμολογία αναζητούσε απαντοχή από τα βάσανα της ξενιτιάς, στις πρώτες δεκαετίες ζωής του ανεξάρτητου νεοελληνικού κράτους αρκετοί δημοδιδάσκαλοι έβρισκαν ηθική τόνωση επινοώντας απίθανες ετυμολογίες για λέξεις ξένης προέλευσης, όπως «εν πυρί ζέει όλη» για τη μπριζόλα (ιταλικό δάνειο στην πραγματικότητα) ή «αεί δέρεται» για τον γάιδαρο (περσοαραβικής προέλευσης ωστόσο). Κι αν αυτά είναι αθώες γραφικότητες, δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για όσους σήμερα πλασάρουν εξωφρενικές ετυμολογίες χωρίς να έχουν το ελαφρυντικό της άγνοιας, αφού σήμερα υπάρχουν όλες οι πηγές διαθέσιμες, ιδίως μάλιστα για όσους το κάνουν με το αζημίωτο. Εννοείται ότι κανείς δεν διανοείται να προτείνει μια κομπογιαννίτικη ξένη προέλευση: όλες οι τσαρλατάνικες ετυμολογήσεις ανάγουν ξένες λέξεις σε αρχαίες ελληνικές, κατά προτίμηση ομηρικές.

Βέβαια, πρέπει να πούμε ότι δεν είναι αποκλειστικότητα της ελληνικής γλώσσας οι βαρεμένοι ετυμολόγοι· όπως έχω ξαναγράψει, φρούτα παρόμοια ευδοκιμούν και σε άλλες γλώσσες: για παράδειγμα στα τούρκικα έχουμε τον αχτύπητο Πολάτ Καγιά, ο οποίος μάλιστα βάζει τα γυαλιά στους δικούς μας τσαρλατάνους, αφού δεν τον σταματάει ούτε η ηχητική ομοιότητα των λέξεων: εφαρμόζοντας διαδοχικούς αναγραμματισμούς, ο χαλκέντερος αυτός ζογκλέρ μπορεί στο πιτς φιτίλι να βγάλει τουρκική οποιαδήποτε λέξη οποιασδήποτε γλώσσας. Άλλωστε, η διεθνής ονομασία των παρόμοιων εθνογκαγκά θεωριών είναι γκοροπισμός, λέξη που δεν ανάγεται βεβαίως στον Θωμά Γκόρπα αλλά στον Ολλανδό λόγιο του 16ου αιώνα Γιοχάνες Γκορόπιους (ή Jan Gerartsen van Gorp), ο οποίος επέμενε ότι η μητέρα όλων των γλωσσών είναι η ολλανδική (και μάλιστα όχι όποια κι όποια ολλανδική, παρά η τοπική διάλεκτος της γενέτειράς του!)

Το Διαδίκτυο έχει αποτελέσει προνομιακό χώρο διάδοσης των πορτοκάλειων μύθων, αλλά και της ανασκευής τους. Ωστόσο, έχει σημασία και ο φορέας διάδοσης του μύθου. Άλλο είναι ένα μαζικό ηλεμήνυμα και άλλο ένα έγκυρο (με όσα εισαγωγικά θέλετε) έντυπο, π.χ. μια καθημερινή εφημερίδα, ή ένας ειδησεογραφικός ιστότοπος μεγάλης εμβέλειας. Το κείμενο με το οποίο ασχολούμαι σήμερα κυκλοφορούσε εδώ και λίγους μήνες σε ανυπόληπτα ελληνοκεντρικά ιστολόγια -προχτές όμως, φιλοξενήθηκε στο yahoo.gr. Θα μου πείτε ότι το yahoo.gr δεν είναι από τους σοβαρότερους ειδησεογραφικούς ιστότοπους, αλλά το όνομα yahoo, όπως και να το κάνουμε, είναι από τα 10-15 γνωστότερα του παγκόσμιου Διαδικτύου. Kατά σύμπτωση μάλιστα, ενώ προχτές το αγγλόφωνο Yahoo διερευνούσε την αλήθεια σχετικά με έναν γνωστό γλωσσικό μύθο (ότι παρά μία ψήφο τα γερμανικά δεν έγιναν επίσημη γλώσσα στις ΗΠΑ, μύθο που βέβαια κυκλοφορεί και σε ελληνική εκδοχή), το ελληνικό παράρτημα του πασίγνωστου ιστοτόπου προτίμησε να δημοσιεύσει ένα αξιοθρήνητο συμπίλημα από πορτοκαλισμούς που δεν έχουν καν την αφέλεια του αυθεντικού Γκας Πορτοκάλος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικά δάνεια, Γλωσσικοί μύθοι, Ετυμολογικά, Πορτοκαλισμοί | Με ετικέτα: , , | 122 Σχόλια »

Ελευθέρια μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Δεκέμβριος, 2012

Ή ίσως ελευθεριακά, πάντως τα σημερινά μεζεδάκια παίρνουν το όνομά τους από το γεγονός ότι σήμερα είναι του Αγίου Ελευθερίου και γιορτάζει κι ο φίλος μου ο Λευτέρης (όχι ο Λευτεράκης, αυτός έγινε ταινία), που έχω τόσον καιρό να τον δω. Λιγοστά μεζεδάκια θα έχουμε σήμερα διότι πέτρα που κυλάει μεζεδάκια δεν μαζεύει, εννοώ ότι είχα ταξίδια την εβδομάδα που μας πέρασε.

Προχτές είχαμε την επέτειο του θανάτου του Μποστ, που μας άφησε στις 13 Δεκεμβρίου του 1995. Με την ευκαιρία, ένα χορταστικό αφιέρωμα στον Μποστ δημοσιεύτηκε προχτές από τη Lifo, ενώ τις επόμενες μέρες είναι πολύ πιθανό να κυκλοφορήσει, ευρέως αλλά εκτός εμπορίου, κάποια άλλη δουλειά με/για τον Μποστ, στην οποία έχω βάλει κι εγώ το χέρι μου. Αλλά θυμήθηκα τον Μποστ όταν διάβασα τις προάλλες ότι οι αγρότες «απειλούν με αποκλείσεις δρόμων«. (Εγώ βέβαια το διάβασα στο nooz.gr, αλλά μετά το διόρθωσαν και το έκαναν «αποκλεισμούς δρόμων«). Γιατί θυμήθηκα τον Μποστ; Διότι ο Μποστ συνήθιζε να κάνει το αντίθετο κόλπο, λογουχάρη από τις ενοχλήσεις να φτιάχνει τη λέξη «ενοχλισμοί» ή από την ανανδρία τους αναδρισμούς. Εδώ η λεξιπλασία είναι αντίστροφη και δεν γίνεται για πλάκα -βέβαια, να πούμε ότι στα αρχαία υπάρχει λέξη «απόκλεισις», οπότε αν το δούμε διαχρονικά και τρισχιλιετώς θα πούμε ότι δεν είναι μαργαριτάρι οι αποκλείσεις δρόμων.

Όπως είδαμε, καθώς τα κείμενα των μεγάλων ειδησεογραφικών ιστοτόπων αντιγράφονται εν ριπή οφθαλμού από δεκάδες ιστολόγια και άλλους μικρότερους ιστότοπους, κάθε λάθος και κάθε μαργαριτάρι, ακόμα κι αν διορθωθεί στην πηγή, είναι μοιραίο να διατηρηθεί εσαεί, αφού δεν θα διορθωθεί στους ιστότοπους που το έχουν αυτόματα αναπαράξει (σικ, ρε). Έτσι τις προάλλες, ένα αριστουργηματικό λαθάκι του Βήματος κέρδισε τη διαιώνιση παρόλο που διορθώθηκε στην πηγή. Σε ρεπορτάζ για τη χώρα που δεν έχει όνομα, το Βήμα έγραψε: «Η γείτονος δεν έλαβε ημερομηνία έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων». Παλιότερα ο χαρακτηρισμός «η γείτων» χρησιμοποιόταν αποκλειστικά για την Τουρκία, αλλά φαίνεται ότι έχει επεκταθεί και στις άλλες γειτονικές μας χώρες, κάτι που είναι βολικό όταν η γειτονική χώρα δεν έχει όνομα, αλλά ο συντάκτης, που άκουσε κάποτε κάποιον να λέει «της γείτονος», θεώρησε ότι είναι άκλιτος τύπος, κι έτσι προέκυψε η γείτονος. Και στο μεν Βήμα το διόρθωσαν, κόβοντας το προβληματικό υποκείμενο του ρήματος, όχι όμως πριν το απαθανατίσει ο επιμελής Δρ. Ζίμπενμαλ στη Λεξιλογία, και, κυρίως, όχι πριν το αναπαράξουν (ρεσίκ, ρε) διάφοροι άλλοι ιστότοποι, δήθεν ειδησεογραφικοί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 254 Σχόλια »

Το αμπεμπαμπλόμ είναι αρχαίο! (σοβαρή υποψηφιότητα για το Βραβείο Πορτοκάλος)

Posted by sarant στο 12 Οκτώβριος, 2012

Παρασκευή είναι, τελειώνει η εργάσιμη εβδομάδα, καλό είναι να τελειώσει με χαμόγελο. Πριν από αρκετόν καιρό, το ιστολόγιο είχε εισηγηθεί τη θέσπιση των βραβείων Πορτοκάλος, με τα οποία θα βραβεύονται οι πιο εξωφρενικές ελληνοβαρεμένες ετυμολογήσεις. Όπως καταλάβατε, ονομάζονται έτσι προς τιμήν του Γκας Πορτοκάλος, του αξιαγάπητου ήρωα της ταινίας «Γάμος αλά ελληνικά», ο οποίος υποστήριζε ότι όλες οι λέξεις όλων των γλωσσών έχουν ελληνική προέλευση. Για παράδειγμα, θα το θυμάστε, ετυμολογούσε το κιμονό από τον χειμώνα (διότι το φοράμε όταν κρυώνουμε).

Το φιλόδοξο σχέδιο των βραβείων Πορτοκάλος δεν υλοποιήθηκε δυστυχώς, μια και η κρίση μάς στέρησε τους σπόνσορες, και είναι κρίμα διότι κάθε τόσο εμφανίζονται πολύ αξιόλογα δείγματα ελληναράδικης «επιστήμης», ένα από τα οποία θα σας παρουσιάσω σήμερα. Βέβαια, για να μη διαμαρτύρεται ο Καίσαρας, πρέπει να πω ότι δεν το ψάρεψα εγώ: ο φίλος Γιάννης Χάρης μού το έστειλε, και μου θύμισε ταυτόχρονα δυο ακόμα δείγματα ελληνοβαρεμένης ετυμολογίας (και τα δυο δικά του αλιεύματα) που θα τα αναφέρω έτσι σαν ορεκτικό.

Το πρώτο, που είχε γραφτεί σε έντυπο, αλλά το βλέπω και σε διαδικτυακό φόρουμ, είναι ότι η φράση «κου-πε-πε» που λέμε στα βρέφη είναι επιβίωση του αρχαίου «κούπα, ω παι!» που τάχαμου έλεγαν οι μανάδες στην αρχαιότητα στα βλαστάρια τους, δείχνοντάς τους την κούπα με το γάλα. (Η κούπα βέβαια είναι λατινικό δάνειο, αλλά αυτά τα προσπερνάμε αγέρωχα).

Το δεύτερο, ίσως του Κ. Πλεύρη, είναι ότι τάχα η λέξη «πούστης» (τουρκικής ετυμολογίας) ετυμολογείται από την αρχαία φράση «πού στη;» με την οποία οι αρχαίοι αστυφύλακες ρωτούσαν πού είναι ο ομοφυλόφιλος για να τον συλλάβουν!! Αλλά αυτές οι προσπάθειες, όσο κι αν είναι ευρηματικές, ωχριούν πιστεύω μπροστά στην καταπληκτική ετυμολογία του «αμπεμπαμπλόμ», που θα σας αποκαλύψω τώρα, αν δεν την έχετε κιόλας δει, διότι κυκλοφορεί ευρέως και αναπαράγεται ανεξέταστα από ελληνοκεντρικά ιστολόγια και μπορεί κάποιος να σας την έστειλε με ηλεμήνυμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολατρία, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Ετυμολογικά, Ευτράπελα, Ελληνοβαρεμένοι | Με ετικέτα: , , , , , | 253 Σχόλια »

Η μπέσα είναι ελληνική και παίρνει και περισπωμένη!

Posted by sarant στο 17 Νοέμβριος, 2011

Στη χτεσινή ομιλία του στη Βουλή για τις προγραμματικές δηλώσεις της νέας κυβέρνησης, ο καταλύτης (γράφεται και με η) της συγκυβέρνησης κ. Καρατζαφέρης αναφέρθηκε και στο ζήτημα των εγγυήσεων που ζητούν οι εταίροι μας:

Κύριε Πρωθυπουργέ, θέλουμε να μας σώσετε όχι μόνο από την οικονομική κατάρρευση, αλλά και από την κατάρρευση της εθνικής αξιοπρέπειας. Θα πάτε να τους πείτε επάνω ξεκάθαρα ότι εμείς στη γλώσσα μας, την πλουσιότερη γλώσσα του κόσμου, έχουμε κάποιες λέξεις που δεν τις έχουν στο λεξιλόγιό τους, όπως «μπέσα» και «φιλότιμο». Και οι Αρχηγοί των πολιτικών κομμάτων που σας στηρίζουν έχουν και μπέσα και φιλότιμο! Υπογραφή δεν χρειάζεται!

Αυτό είναι το κείμενο όπως το πήρα από τα Πρακτικά της Βουλής. Περιέργως, στο κείμενο που διένειμε το γραφείο τύπου του Λάος, έχει γίνει μια μικροεπέμβαση και αφαιρέθηκε η μνεία στην «πλουσιότερη γλώσσα του κόσμου»: Κύριε Πρωθυπουργέ, πρέπει να μας σώσετε όχι μόνο από την οικονομική κατάρρευση, αλλά και από την κατάρρευση της εθνικής αξιοπρέπειας. Να πάτε και να τους πείτε, λοιπόν, ότι στο ελληνικό λεξιλόγιο υπάρχουν δύο λέξεις που δεν τις βρίσκεις στα δικά τους: «μπέσα» και «φιλότιμο»! Υπογραφή δεν χρειάζεται!

Υποθέτω πως στο επιτελείο του Καρατζαφέρη υπάρχει κάποιος που σκαμπάζει από γλωσσικά θέματα και ξέρει ότι η μπέσα δεν είναι λέξη ελληνικής αρχής’ ο μεγάλος αρχηγός πάντως μάλλον δεν το ήξερε, γι’ αυτό άλλωστε και την ανέφερε, πλάι στο φιλότιμο, σαν χαρακτηριστικό παράδειγμα του πλούτου της ελληνικής γλώσσας. Όπως είπε και μια φίλη, όταν καμαρώνεις ότι έχεις την πλουσιότερη γλώσσα στον κόσμο, δεν αρχίζεις με το καλημέρα από τα δανεικά. Και η μπέσα είναι βεβαίως ελληνική λέξη, αλλά είναι δάνειο από τα αλβανικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Κοτσανολόγιο, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , | 251 Σχόλια »

Ομηρικά αγγλικά και καταπράσινα άλογα

Posted by sarant στο 24 Νοέμβριος, 2010

Ένα χαρακτηριστικό των μύθων που διαδίδονται μέσα από το Διαδίκτυο είναι ότι έρχονται κατά κύματα’ ξεσπάει ένα κύμα, ύστερα ο μύθος παύει να ακούγεται για λίγο, αργότερα έρχεται ένα δεύτερο και ούτω καθεξής. Το κάθε νέο κύμα το καταλαβαίνει ο έμπειρος δικτυοπλόος επειδή το γραμματοκιβώτιό του ξαφνικά γεμίζει με ηλεμηνύματα που περιέχουν τον σχετικό μύθο. Αυτό ισχύει φυσικά και για τους γλωσσικούς μύθους’ το Λερναίο κείμενο, ή αλλιώς Hellenic Quest, ο μακροβιότερος ελληνικός μύθος, έχει γνωρίσει ίσαμε δέκα κύματα διάδοσης στην υπερδεκάχρονη ζωή του.

Σήμερα όμως θα σας μιλήσω για ένα… λερναιάκι, έναν άλλο γλωσσικό μύθο, νεότερο στην ηλικία και με μικρότερη εξάπλωση, που όμως αυτές τις μέρες ξεκίνησε ένα νέο κύμα διάδοσής του. Ένα πρώτο κύμα είχαμε γνωρίσει το 2006, οπότε και είχα γράψει ένα άρθρο στον ιστότοπό μου, που αργότερα το συμπεριέλαβα στο βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων».  Εδώ παρουσιάζω το σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο μου, στο οποίο έχω προσθέσει και λίγα ακόμα πράγματα:

Στα μέσα του 2006 κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο ένα κείμενο «βασισμένο σε εργασία της ομογενούς καθηγήτριας κ. Α. Γονέου, το οποίο πρότεινε ελληνικές ετυμολογήσεις για ορισμένες κοινότατες αγγλικές λέξεις. Δείγμα υγείας είναι ότι το κείμενο αυτό αντιμετωπίστηκε συνήθως με άκρα επιφύλαξη από τους ίδιους τους κυκλοφορητές του, δηλαδή είχε την αντιμετώπιση που του άξιζε. Σε μένα το έστειλε τακτικός επισκέπτης των σελίδων μου, ζητώντας τη γνώμη μου, διότι του φαινόταν αναξιόπιστο. Ήταν, και του το είπα, αλλά δεν είχα τότε καιρό να ασχοληθώ περισσότερο.

Το κείμενο αυτό, το οποίο αλλού εμφανίζεται με τον μετριόφρονα τίτλο «Η Ελληνική Γλώσσα τροφός όλων των γλωσσών» ενώ σε άλλες του αναδημοσιεύσεις τιτλοφορείται «Ομηρικά αγγλικά», ξεκινάει με μια σύντομη εισαγωγή στην οποία κατορθώνει να χωρέσει αρκετές βαρύγδουπες μπαρούφες για τον «μεγάλο προκατακλυσμιαίο πολιτισμό της Χρυσής Εποχής» και την ελληνική γλώσσα στην οποία είναι εμφυτευμένη όλη η ανθρώπινη γνώση και γι’ αυτό προσπαθούν οι σκοταδιστές να την εξαφανίσουν. Ο πρόλογος της ομογενούς καθηγήτριας καταλήγει σε έναν ισχυρισμό αντάξιο του ομογενούς εστιάτορα Γκας Πορτοκάλος: Περιττόν να πούμε ότι όλες οι Ευρωπαϊκές γλώσσες είναι ιδιώματα της Ελληνικής Γλώσσης. Όποια λέξη κι’ αν εξετάσετε θα δείτε ότι η ρίζα της προέρχεται από κάποια Ομηρική λέξη ή είναι παράφραση ταύτης.

Στη συνέχεια, περνάμε στο ψητό, δηλαδή σε περίπου 60 αγγλικές λέξεις, πολλές από αυτές κοινότατες, οι οποίες σύμφωνα με την ερευνήτρια έχουν ελληνική αρχή και δη ομηρική. Ολόκληρο το κείμενο, σε μια μορφή του, μπορείτε να το απολαύσετε εδώ. Εγώ δεν θα παρουσιάσω όλα τα ευρήματα παρά μια ανθολόγηση των πιο διασκεδαστικών ή χαρακτηριστικών περιπτώσεων:
AFTER = Από το ομηρικό αυτάρ = μετά. Ο Όμηρος λέει: «θα σας διηγηθώ τι έγινε αυτάρ».

AMEN = λατινικά: amen. Το γνωστό αμήν προέρχεται από το αρχαιότατο ή μήν = αληθώς, (Ιλιάδα Ομήρου β291-301), ημέν. Η εξέλιξη του ημέν είναι το σημερινό αμέ!


BRAVO = λατινικό, από το βραβείο.

COLONIE από το κολώνεια = αποικιακή πόλη.

DAY = Οι Κρητικοί έλεγαν την ημέρα ‘δία’. Και: ευδιάθετος = είναι σε καλή μέρα.

DOLLAR = από το τάλλαρον = καλάθι που χρησίμευε ως μονάδα μέτρησης στις ανταλλαγές. π.χ. «δώσε μου 5 τάλλαρα σιτάρι». Παράγωγο είναι το τάλληρο, αλλά και το τελλάρo!

GLAMOUR = λατινικό gramour από το γραμμάριο. Οι μάγοι παρασκεύαζαν τις συνταγές τους με συστατικά μετρημένα σε γραμμάρια και επειδή η όλη διαδικασία ήταν γοητευτική και με κύρος, το gramour -glamour , πήρε την σημερινή έννοια.

LOVE = λατινικό: love από το ‘λάFω’. Το δίγαμμα (F) γίνεται ‘αυ’ και ‘λάF ω ‘ σημαίνει «θέλω πολύ».

MATURITY = λατινικά: maturus από το μαδαρός= υγρός.

MODEL = από το μήδος= σχέδιο (η ίδια ρίζα με τη μόδα (= moda).

MOVE = από το ομηρικό αμείβου = κουνήσου!

RESTAURANT = από το ρά + ίσταμαι = έφαγα και στηλώθηκα.

YES = από το γέ = βεβαίως.

WATER = από το Ύδωρ (νερό), με το δ να μετατρέπεται σε τ.

Θαρρώ πως το μπουκέτο αυτό φτάνει και περισσεύει για να καταλάβουμε ότι η εργασία της ομογενούς καθηγήτριας είναι ό,τι πρέπει για να δίνει υλικό στις προπόσεις του συμπαθέστατου κ. Πορτοκάλος αλλά δεν έχει καμιά επιστημονική βάση. Αρκεί να ανοίξουμε ένα λεξικό (και όσοι δεν έχουν πρόχειρο, ας ανατρέξουν στο www.etymonline.com) για να δούμε ότι όλες σχεδόν οι… γονικές προτάσεις απέχουν πολύ από την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, το after, προφανώς δεν είναι απόγονος του ομηρικού ‘αυτάρ’, αλλά προέρχεται από το παλαιοαγγλικό æfter «μετά, στη συνέχεια» που είναι συγκριτικός βαθμός του παλαιοαγγλικού of «μακριά» (πρβλ. αγγλ. off) και αρχικά σήμαινε «ακόμα πιο μα κριά (με χρονική έννοια)». (Επιπλέον, το ομηρικό αυτάρ, δεν σημαίνει «μετά» αλλά κυρίως «αλλά, ωστόσο»!)

Σε άλλες περιπτώσεις, όπως στο water, η αγγλική λέξη και η ελληνική (ύδωρ) συνδέονται βέβαια, αφού ανάγονται και οι δυο σε ινδοευρωπαϊκή ρίζα, αλλά σχέση δανεισμού δεν υπάρχει. Βέβαια, κάποιος που πιστεύει ότι η ελληνική γλώσσα είναι τροφός όλων των γλωσσών, υποθέτω ότι θα απορρίπτει μετά βδελυγμίας την ινδοευρωπαϊκή και κάθε άλλη επιστημονική θεωρία.

Το κείμενο προσπερνάει αγέρωχα λεπτομέρειες όπως η χρονολογική σειρά ή η ετυμολογική διαδρομή μιας λέξης. Για παράδειγμα, το ‘κολώνεια’ πράγματι σήμαινε αποικιακή πόλη, αλλά η λέξη αυτή δεν είναι καθόλου… ομηρική, αλλά της ύστερης αρχαιότητας, δάνειο από το λατινικό colonia –άλλωστε οι ρωμαίοι καθιέρωσαν τον θεσμό των αποίκων (colonus) που φύλαγαν τα σύνορα της αυτοκρατορίας τους.

Εξίσου διασκεδαστικά, το dollar δεν μπορεί να προέρχεται από το ομηρικό ‘τάλαρος’ (το δεύτερο λάμδα στο κείμενο μπήκε προφανώς για να προσθέσει αρχαιοπρέπεια στη λέξη) αφού προέρχεται από την ονομασία ασημένιων νομισμάτων που κόπηκαν το 1519 από το μεταλλείο της κοιλάδας του Αγίου Ιωακείμ, η οποία βρισκόταν στη γερμανοκρατούμενη Βοημία και ονομαζόταν Joachimsthal (Thal, και Tal με τη σημερινή ορθογραφία είναι η κοιλάδα στα γερμανικά), επομένως το ασημένιο νόμισμα ονομάστηκε Joachimsthaler και σε σύντμηση thaler, taler, απ’ όπου το ιταλικό tallero, το δικό μας τάλιρο αλλά και το dollar, δολάριο. Ούτε και το ‘τελάρο’ έχει καμιά σχέση με τον τάλαρο, διότι είναι ιταλικό δάνειο από το λατινικό telarium.

Παρόμοια, το amen έχει προφανώς την αρχή του στα εβραϊκά, όπου σημαίνει «αληθώς», από τη σημιτική ρίζα a-m-n. Σουρεαλισμός επικρατεί στην ετυμολογία της λέξης love, που βαφτίζεται λατινική, ενώ οι Ρωμαίοι μόνο το amor ήξεραν· στην πραγματικότητα η λέξη έχει αγγλοσαξονική ετυμολογία (πρβλ. γερμανικό Liebe) και ανάγεται σε ινδοευρωπαϊκή ρίζα, και βέβαια δεν είναι δάνειο από καμιά ελληνική λέξη. Δεν έχει νόημα όμως να ανασκευάσω μία προς μία τις εξωφρενικές ετυμολογίες γιατί η ανασκευή της τερατολογίας χρειάζεται πολλαπλάσιο χώρο και χρόνο απ’ ό,τι η διατύπωση της τερατολογίας (είπαμε: ρίχνει ο παλαβός μια πέτρα στο ποτάμι και σαράντα γνωστικοί παλεύουν να τη βγάλουν) και γιατί αρκεί να ανοίξουμε ένα λεξικό για να δούμε ποια είναι η επιστημονική άποψη. Μην ξεχνάμε ότι το να ανοίγεις λεξικό είναι αμάρτημα μόνο όταν είσαι ελληνετυμολόγος ή κακός μεταφραστής. Για μας τους υπόλοιπους, όχι μόνο δεν βλάπτει, αλλά ωφελεί πολύ!

Το πιο γουστόζικο είναι ότι ακόμα και σε αγγλικές λέξεις που όντως έχουν ελληνική αρχή, δηλαδή είναι αντιδάνεια, το κείμενο κατορθώνει να εφεύρει άλλη, δική του ετυμολογία, που είναι φυσικά για τα πανηγύρια. Για παράδειγμα, το bravo πράγματι προέρχεται από τα ελληνικά, και συγκεκριμένα από το ‘βάρβαρος’ (μέσω του λατινικού bravus, με διολίσθηση σημασίας από το «άγριος» στο «θαρραλέος»), αλλά η ερευνήτριά μας το θέλει να παράγεται από το ‘βραβείο’, επειδή ηχητικά μοιάζει περισσότερο και επειδή είναι αμαρτία να ανοίξει κανείς λεξικό.

Πιο κωμικά, το glamour δεν προέρχεται βεβαίως από το ‘γραμμάριο’, για τον απλούστατο λόγο ότι το συγκεκριμένο μέτρο βάρους καθιερώθηκε από τη γαλλική επανάσταση το 1799 ενώ το glamour είναι μεσαιωνικό: η αρχή της λέξης βρίσκεται στη ‘γραμματική’ (gramarye στα παλιότερα αγγλικά) η οποία θεωρήθηκε σε μια εποχή αγραμματοσύνης (ή, κρίνοντας από τα παραπάνω, διαφορετικής αγραμματοσύνης) ότι συγγενεύει με τη μαγεία. Να πω εδώ ότι στην αρχή είχα υποθέσει ότι ο κατάλογος  που παρέθεσα είναι παρμένος από τα συγγράμματα της κ. Τζιροπούλου, αφού αρκετές ετυμολογίες συμπίπτουν (π.χ. των λέξεων dollar, colonie, day, maturity, model κτλ.) φαίνεται όμως ότι η ομογενής καθηγήτρια έχει προσθέσει και δική της ερευνητική εργασία· για παράδειγμα, την ετυμολογία του bravo η κ. Τζιροπούλου (η οποία χρησιμοποιεί λεξικά όταν δεν διαφωνούν μαζί της) τη δίνει σωστά.

Το πιο περίεργο απ’ όλα ίσως να είναι ότι μέσα σε αυτό τον αχταρμά των παραδοξολογιών υπάρχουν και τρεις περιπτώσεις (στις εξήντα) όπου πράγματι επισημαίνονται σωστά αγγλικές λέξεις με ελληνική απώτερη αρχή· πράγματι, το pause προέρχεται (τελικά) από το ‘παύσις’, το carat (και όχι βέβαια karat) από το ‘κεράτιον’, και το marmelade από το ‘μελίμηλον’. Ακόμα κι εκεί όμως, αυτές τις γοητευτικές ιστορίες λέξεων που τις μεταβιβάζει και τις δανείζει η μια γλώσσα στην άλλη, κι ύστερα παλιννοστούν αλλαγμένες και πλουτισμένες, η συντάκτρια καταφέρνει να τις αποχυμώσει και να τις παρουσιάσει ξερές και απεχθείς. Για να γίνει το κεράτιον καράτι χρειάστηκε ταξίδι αιώνων μέσα από τα ελληνικά, τα αραβικά, τα λατινικά και τα ιταλικά: η λέξη ‘κεράτιον’, κατά λέξη «κερατάκι», που σήμαινε το χαρούπι και το κουκούτσι του χαρουπιού, που το χρησιμοποιούσαν σαν μέτρο βάρους, πέρασε στα αραβικά ως qirat και από εκεί στα μεσαιωνικά λατινικά ως caratus και στα ιταλικά carato για να επανέλθει στα ελληνικά ως ‘καράτι’.

Αυτό το γοητευτικό γλωσσικό αλισβερίσι (ή νταραβέρι ή πάρε-δώσε αν προτιμάτε) μπορεί κανείς να επιλέξει να το δει σαν μια συναρπαστική εξιστόρηση του πανανθρώπινου πολιτισμού όπου ο δανεισμός γίνεται αφορμή για αμοιβαίο εμπλουτισμό των δυο πολιτισμών που αλληλεπιδρούν, μπορεί όμως και προτιμήσει να συμπεριφερθεί σαν εξηνταβελόνης δανειστής που έρχεται να ζητήσει τα χρωστούμενα, χρησιμοποιώντας τον υπαρκτό ή ανύπαρκτο γλωσσικό δανεισμό σαν βιάγκρα για το φρόνημα. Στο χέρι του καθενός να διαλέξει.

Εδώ τελειώνει το απόσπασμα από το βιβλίο μου. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι και σ’ αυτόν τον γύρο διάδοσης του εξωφρενικού κειμένου της κ. Γονέου, υπήρξαν πολλοί ιστοναύτες που αντιμετώπισαν το λερναιάκι με τη δυσπιστία που του αξίζει. Ακόμα πιο αισιόδοξο είναι ότι ένα πολυσύχναστο ιστολόγιο παρέθεσε το παλιό μου άρθρο ως διάψευση του μύθου.

Ενδιαφέρον είναι ότι ο πρώτος σχολιαστής στο παραπάνω ποστ προσπερνάει απαξιωτικά το άρθρο μου διότι, λέει, κάνει αναφορά στην ινδοευρωπαϊκή θεωρία, η οποία, λέει, έχει… καταργηθεί.

Οι θεωρίες βέβαια δεν καταργούνται, σαν να ήταν νομοθετικές διατάξεις. Τέλος πάντων, ας υποθέσουμε ότι ήθελε να πει «καταρριφθεί» -ούτε αυτό ισχύει. Η ινδοευρωπαϊκή θεωρία είναι απολύτως δεκτή από όλους τους γλωσσολόγους όπου γης, αλλά ασφαλώς θα χρειαστεί άλλο σημείωμα γι’ αυτό το θέμα, κάποια άλλη φορ.α.

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Ετυμολογικά, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , , , | 87 Σχόλια »

Βραβεία Πορτοκάλος: εκτός συναγωνισμού νικητής

Posted by sarant στο 4 Δεκέμβριος, 2009

Όταν είχαμε συζητήσει τα βραβεία Πορτοκάλος είχαμε αναφέρει διάφορους ερευνητές της γλώσσας που θα μπορούσαν να τα διεκδικήσουν με μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας. Ήδη, τα δεδομένα ανατρέπονται διότι ο μελετητής που θα παρουσιάσω σήμερα, μπορεί, με το έργο που έχει καταθέσει στο Διαδίκτυο, να κερδίσει  όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες. Επειδή όμως η συντριπτική υπεροχή ενός αθλητή σκοτώνει την ευγενή άμιλλα (πόσο ενδιαφέρον θα είχε ένας μαραθώνιος αν ο νικητής τερμάτιζε μία ώρα νωρίτερα από τους άλλους;) προτείνω να ανακηρυχτεί ο πάτερ Απόστολος (διότι πρόκειται περί ιερωμένου) νικητής εκτός συναγωνισμού.

Μια παράκληση μόνο: επειδή ο πάτερ Απ. είναι χειμαρρώδης προσωπικότητα και πιθανόν να ξέρει από Διαδίκτυο, σας παρακαλώ στα σχόλια να μην αναφέρετε πολλά «γκουγκλίσιμα» στοιχεία του, διότι αν μας επισκεφτεί εδώ θα μας κατατροπώσει -ούτε ψύλλος στον κόρφο μας. Για τον ίδιο λόγο έχω «ανωνυμοποιήσει» τα λινκ προς το έργο του. Μ’ άλλα λόγια, δείξτε αυτοσυγκράτηση!

Δεν έχει ασχοληθεί μόνο με τη γλώσσα ο πολυσχιδής ιερωμένος, ο οποίος είναι επίσης εκπαιδευτικός, μέλος του Δ.Σ. της Ενώσεως Συγγραφέων Ευρώπης και ιδρυτής του  Αυτόνομου και Ανεξέλεγκτου Εργαστηρίου Γεωπολιτικών Ερευνών και Συστηματικών Τεκμηριώσεων για τις Εξωγήινες Δραστηριότητες και τις Ανθρώπινες Σχέσεις. Αν ψάξετε στο Διαδίκτυο θα βρείτε επίσης και μια ιστορική του μελέτη, στην οποία αποδεικνύεται ότι η ψευτοελληνική επανάσταση του 1821 έθαψε τον ελληνισμό και τη ρωμιοσύνη «ανοίγοντας το δρόμο για τον διαμελισμό όλων των μεγάλων αυτοκρατοριών για λογαριασμό διαφόρων κρυπτοεβραϊκών οργανώσεων υπό την ποδηγεσία των Ρότσιλντς». Αλλά εμείς δεν ιστοριογραφούμε, λεξιλογούμε. Οπότε, παρουσιάζω, με αρκετές περικοπές, ένα απόσπασμα από ένα βιβλίο του πάτερ Απόστολου, στο οποίο αποδεικνύεται ότι τα ελληνικά είναι η μοναδική αληθινή γλώσσα και ότι οποιαδήποτε  ελληνική λέξη έχει γεννήσει όλες τις αντίστοιχες όλων των ξένων γλωσσών. Όλο το πόνημα βρίσκεται εδώ: εγώ θα παραθέσω μόνο ένα κομμάτι και μάλιστα με περικοπές. Άλλωστε εξ όνυχος τον λέοντα, ή τον ψύλλο, μια και ο ερευνητής αυτή τη λέξη διάλεξε. Και πάλι, απολαύστε υπεύθυνα:

Καθώς τά συνομωτικά σχέδια ενάντια στήν ελληνική γλώσσα λαμβάνουν υπόσταση ξανά, ύστερα από ενασχόληση 25 ετών, σκέφτηκα ότι ήρθε η ώρα νά αντεπιτεθούμε εμείς πλέον, όσοι δέν είμαστε προδότες σέ όσους εργάστηκαν καί ΔΟΥΛεύουν γιά τήν επιτυχία τών ανθελληνικών σκοτεινών σχεδίων. Ξεκινώ λοιπόν, παίρνοντας μικρά, ασήμαντα, απλοϊκά παραδείγματα, όπως η λ. ψύλλος, καθημερινές λέξεις όπως: σχολείον, μικρός, τίγρις, σαπούνι, λαρυγκισμούς όπως τό ούστ!, ακόμα καί λέξεις εκκεντρικές, όπως: σκατά καί κέρατο, γιά νά δείξω ότι όλοι οι βάρβαροι, ακόμα κι αυτές τίς τόσο απλές λέξεις δέν τίς είχαν στίς ψευτογλώσσες τους καί τίς πήραν από τά ελληνικά, αφού τίς διαστρέβλωσαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: | 109 Σχόλια »