Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Δημήτρης Σαραντάκος’ Category

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 10 – Οι εξερευνήσεις της ρωμαϊκής εποχής

Posted by sarant στο 4 Δεκέμβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα περνάμε στο πέμπτο κεφάλαιο του βιβλίου με τις εξερευνήσεις της ρωμαϊκής εποχής.

Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Ο χαρακτήρας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Η δημιουργία στο δυτικό άκρο του Παλαιού Κόσμου της μεγαλύτερης και μακροβιότερης, ως τότε, αυτοκρατορίας, της Ρωμαϊκής, δεν ήταν αποτέλεσμα της εμφάνισης και της δράσης κάποιου μεγάλου στρατηλάτη. Δεν υπήρξε ρωμαίος Αλέξανδρος. Η αυτοκρατορία δημιουργήθηκε βαθμιαία, και ουσιαστικά ήταν το αποτέλεσμα της επιμονής και της διορατικότητας της Συγκλήτου. Να μην ξεχνάμε πως το έμβλημα της ρωμαϊκής εξουσίας, όπως αναγραφόταν στα δημόσια κτίρια ή στα λάβαρα του στρατού, ήταν S.P.Q.R. δηλαδή Senatus Populusque Romanus, που σημαίνει η Σύγκλητος και ο Λαός της Ρώμης.

Στην επέκταση της ρωμαϊκής εξουσίας συντέλεσε αποφασιστικά και η γενική κρίση των ελληνιστικών κρατών και οι λαϊκές εξεγέρσεις, όπως του Δρίμαχου στη Χίο και του Αριστόνικου στη Μικρά Ασία. Στις εξεγέρσεις αυτές το κεντρικό αίτημα συνοψιζόταν στις φράσεις «χρεών ανακοπή και γης αναδασμός», που τρομοκρατούσε τους πλούσιους γαιοκτήμονες, οι οποίοι ως μόνη εξασφάλιση του πλούτου τους έβλεπαν την ενσωμάτωση σε μια ισχυρότερη επικράτεια και τέτοια ήταν τότε μόνο η Ρώμη.

Με τον χαρακτήρα αυτόν της ρωμαϊκής επέκτασης σχετίζεται ίσως και η απουσία σημαντικών εξερευνητών και  συστηματικών εξερευνήσεων από τη ρωμαϊκή ιστορία. Ουσιαστικά οι Ρωμαίοι, κατά τα λοιπά άριστοι οργανωτές και εξαιρετικά μεθοδικοί κυβερνήτες των χωρών που κατακτούσαν, είχαν μόνο πρακτικά ενδιαφέροντα. Οι περισσότερες εξερευνήσεις των ρωμαϊκών χρόνων εντάσσονται στη διεκπεραίωση τέτοιων πρακτικών στόχων. Ποτέ δεν ζήτησαν να μάθουν για τις χώρες που βρίσκονταν πέρα από τα σύνορα της επικράτειάς τους και για τους λαούς που τις κατοικούσαν.

Από αρχαιολογικά ευρήματα που έφεραν στο φως ανασκαφές και από το πλήθος των ρωμαϊκών νομισμάτων που βρέθηκαν στις ακτές της Ινδίας και της Κεϋλάνης, συμπεραίνουμε πως οι Ρωμαίοι είχαν επισκεφθεί τα μέρη αυτά και ενδεχομένως είχαν δημιουργήσει εκεί μόνιμα εμπορεία. Έχει επίσης καταγραφεί η άφιξη, το 166 μ.Χ., στο λιμάνι της σημερινής Καντώνας, μιας ρωμαϊκής αποστολής, καθώς και άλλων δύο, που την ακολούθησαν τον επόμενο αιώνα. Οι καταγραφές όμως έγιναν από τους Κινέζους, που όπως φαίνεται δεν εντυπωσιάστηκαν και πολύ από τις επισκέψεις ανθρώπων από την Άπω Δύση, δηλαδή από χώρες, που τις θεωρούσαν βάρβαρες και χωρίς ενδιαφέρον γι΄ αυτούς (Χαρακτηριστικό είναι ότι τα δώρα που προσέφεραν οι Ρωμαίοι έμποροι θεωρήθηκαν ευτελή από τον τοπικό κινέζο ηγεμόνα, που δεν τα προώθησε ως τον αυτοκράτορα). Άλλωστε και από ρωμαϊκής πλευράς δεν υπήρξε ανάλογο ενδιαφέρον και οι αποστολές αυτές, που όπως φαίνεται είχαν ιδιωτικό, εμπορικό χαρακτήρα, ξεχάστηκαν.

Ο Μεγάλος Δρόμος του Μεταξιού

Το κυριότερο μειονέκτημα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν η κακή διάρθρωση της οικονομίας της. Κατά κύριο λόγο στηριζόταν στη δουλική εργασία, η οποία μπορεί να προσπόριζε αμύθητα κέρδη στους κατόχους δούλων, είχε όμως εξαθλιώσει τους ελεύθερους αγρότες, που εγκατέλειπαν μαζικά τη γη τους και συγκεντρώνονταν στις πόλεις, όπου ζούσαν παρασιτικά, με «άρτον και θεάματα». Οι κοινωνικές ανισότητες είχαν φτάσει σε πρωτοφανή ως τότε ύψη και οι πλούσιοι ζούσαν με προκλητική πολυτέλεια, ενώ σημειώθηκε πρωτοφανής επίσης κατάπτωση των ηθών.

Για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις των πλουσίων σε πολυτελή υφάσματα, γουναρικά, πολύτιμες πέτρες και κοσμήματα,  γίνονταν εισαγωγές από την Ανατολή, με την οποία όμως το εμπόριο ήταν ετεροβαρές. Οι ρωμαϊκές εξαγωγές προς την Ανατολή ήταν λάδι, κρασί, κεραμικά και άλλα προϊόντα, χαμηλής γενικώς αξίας. Ο Πλίνιος παραπονιόταν πως η Ρώμη, εμπορευόμενη με την Ανατολή, έχανε κάθε χρόνο γύρω στα 30 εκατομμύρια σηστέρτιους (ποσό που μπορούμε πολύ χοντρικά να το αντιστοιχίσουμε σε 300 εκατ. ευρώ). Τα γουναρικά έρχονταν, μέσω Παρθίας, από τη Σιβηρία, οι πολύτιμες πέτρες από την Ινδία και το μετάξι από την Κίνα και γιαυτό ονομαζόταν «σηρικόν», αφού Σήρες λέγανε τους Κινέζους. Καθώς τα εμπορεύματα άλλαζαν πολλά χέρια για να φτάσουν από τον τόπο παραγωγής στον τόπο κατανάλωσης, η αξία τους αυξανόταν υπερβολικά. Ειδικά το μετάξι στοίχιζε κυριολεκτικά το βάρος του σε χρυσάφι. Ήταν όμως πολύ δημοφιλές. Ο Οράτιος για παράδειγμα κυκλοφορούσε με «ολοσηρικόν ιμάτιον».

Το μετάξι, είτε με μορφή νημάτων είτε σαν ύφασμα, ήταν το κύριο εξαγώγιμο προϊόν της Κίνας, που είχε το μονοπώλιο της παραγωγής του και το περιφρουρούσε πολύ αυστηρά. Από τα χρόνια ήδη των τελευταίων ελληνιστικών κρατών δημιουργήθηκε ο «Μεγάλος Δρόμος του Μεταξιού», δηλαδή η διαδρομή καραβανιών, που ξεκινούσε από το Λογιάν της κεντρικής Κίνας και περνώντας από την Τσουγγαρία, την Βακτριανή, την Χορασμία και  την Παρθία κατέληγε στη Σελεύκεια αρχικά και στα συριακά λιμάνια αργότερα, από όπου με πλοία πήγαινε στη Ρώμη.

Τη μεγαλύτερη ακμή του, ο μεγάλος δρόμος του μεταξιού τη γνώρισε κατά τον 3ον αιώνα μ.Χ., όταν μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού ωκεανού μεσολαβούσαν μόνο τρία μεγάλα κράτη που συνόρευαν μεταξύ τους: η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το κράτος των Κουσανών [*] και η Κινεζική Αυτοκρατορία. Αλλά και μετά συνέχισε να λειτουργεί επί αιώνες, σχεδόν ως την εποχή του Ιουστινιανού, όταν βυζαντινοί καλόγεροι, που βρέθηκαν στην Κίνα, έμαθαν τον τρόπο της παραγωγής του και έκλεψαν αυγά μεταξοσκωλήκων, τα οποία έκρυψαν σε κοίλα μπαστούνια και τα μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Αγρικόλας περιπλέει τη Βρετανία                      

Όπως προαναφέρω, οι Ρωμαίοι δεν έδειχναν ενδιαφέρον για τις χώρες πέρα από τα σύνορα της αυτοκρατορίας τους. Δεν προχώρησαν ποτέ πέρα από τον Ρήνο και τον Δούναβη, όχι μόνο ως στρατιώτες αλλά ούτε ως έμποροι και, πολύ περισσότερο ούτε ως εξερευνητές. Κάποιες τοπικές εξερευνήσεις, όπως του Πετρώνιου, που εξερεύνησε την Αιθιοπία το 23 μ.Χ. έγιναν με εντολή των επάρχων και δεν είχαν συνέχεια. Πολύ σημαντικότερη ήταν η εξερεύνηση της Βρετανίας από τον στρατηγό Ιούλιο Αγρικόλα (Gnaeus Julius Agricola),  που έγινε όταν βασίλευε ο Βεσπασιανός, το 78-79 μ.Χ. και η οποία ήταν μέρος γενικότερων στρατιωτικών επιχειρήσεων του επιφανούς στρατηγού, που είχε διαπρέψει σε πολλές εκστρατείες [Επί πλέον, ο Αγρικόλας είχε την τύχη να παντρευτεί η κόρη του τον Τάκιτο, έναν από τους μεγαλύτερους ρωμαίους ιστορικούς, ο οποίος στο βιβλίο του De vita et moribus Iulii Agricolae περιγράφει με εμφανή μεροληψία τα πολεμικά κατορθώματα του πεθερού του στην εκστρατεία για την κατάκτηση της βόρειας Βρετανίας που είχε παραμείνει μέχρι τότε ελεύθερη από τους Ρωμαίους.].

Ο Αγρικόλας αρχικά στράφηκε στην υποταγή της Ουαλίας και της κελτικής φυλής των Ορδοβίκων και αφού πραγματοποίησε με επιτυχία τους στόχους του, μετέφερε τον όγκο των δυνάμεών του στην βόρεια Βρετανία όπου σταθεροποίησε τη ρωμαϊκή κατοχή, μέχρι τον στενό ισθμό Φόρθ-Κλάϊντ και κατά την πέμπτη εκστρατεία του εγκατέστησε φρουρές στις ΝΔ ακτές της σημερινής Σκωτίας, αποβλέποντας να εισβάλει μελλοντικά στη γειτονική Ιρλανδία.

Τελικά, μολονότι νίκησε σε μεγάλη μάχη εκ παρατάξεως, το καλοκαίρι του 82 μ.Χ., τους σκληροτράχηλους Καλυδώνιους, (τους προγόνους των επίσης σκληροτράχηλων Χαϊλάντερς) δεν αποτόλμησε να τους καταδιώξει στα δύσβατα υψίπεδα της χώρας τους, αλλά περιορίστηκε να τοποθετήσει φρουρές στο μήκος των ορίων της έσχατης προώθησής του, αφήνοντας έτσι τη νίκη του ανεκμετάλλευτη. Στη γραμμή των φυλακίων του Αγρικόλα θα χτίσει αργότερα ο Αδριανός το ομώνυμο τείχος.

Μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και πριν ανακληθεί στη Ρώμη, ο Αγρικόλας πραγματοποίησε περίπλουν ολόκληρης της Βρετανίας, από την ανατολική άκρη του ισθμού Φόρθ-Κλάϊντ κατευθυνόμενος προς βορρά, παραπλέοντας το βορειότατο ακρωτήριο της Σκωτίας, στράφηκε προς δυσμάς και εν συνεχεία προς νότον. Και διέπλευσε το στενό που χωρίζει τη Σκωτία με την Ιρλανδία, προσέγγισε τις ακτές και των δύο χωρών και κατόπιν παραπλέοντας την Κορνουάλη, έπλευσε προς τη Γαλατία.

 

[*] Το Κράτος των Κουσανών ή Κουσάν ήταν εκτεταμένη, πλην βραχύβια επικράτεια, που απλωνόταν στα εδάφη των σημερινών Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν, Κιργκιζίας, Αφγανιστάν, Κασμίρ, Πακιστάν, Β.Δ. Ινδίας και Νεπάλ. Το ίδρυσαν, καταλύοντας τα τελευταία ελληνο-βακτριανά κράτη της περιοχής,  επιδρομείς από την Μογγολία, οι Τόχαροι, που οι Κινέζοι τους ονόμαζαν Γιουε-Τσι και ήταν απόγονοι των Αριμασπών.

Advertisements

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Ρώμη | Με ετικέτα: , , , , | 107 Σχόλια »

Μηνολόγιον Δεκεμβρίου έτους 2018

Posted by sarant στο 1 Δεκέμβριος, 2018

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ συνήθως την πρώτη του μηνός, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Το μηνολόγιο τούτου του μήνα έχει μιαν ιδιαιτερότητα, μια και στις 17 του Δεκέμβρη κλείνουν τα εφτά χρόνια από τότε που χάσαμε τον πατέρα μου. Δεν θεώρησα άτοπο να μνημονέψω τον πατέρα μου στο μηνολόγιο, που ήταν άλλωστε δικη του ιδέα: ανάμεσα σε έναν ποιητή που αγαπούσε και σ’ έναν επαναστάτη που θαύμαζε πιστεύω πως θα έχει καλή παρέα. Φέτος η θλιβερή επέτειος θα φαιδρύνει κάπως από το γεγονός ότι θα έχει μόλις κυκλοφορήσει, καλώς εχόντων των πραγμάτων, το αυτοβιογραφικό βιβλίο του «Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια».

 

Σα  1 Παγκόσμια ημέρα κατά του AIDS  και γενέσιον Ιωάννου Συκουτρή
Κυ 2 Αντιφώντος   του σοφιστού, Μαρίας Καλογεροπούλου της καλλιφώνου και Διονυσίου Σαββόπουλου της νιότης μας
Δε 3 Αυγούστου Ρενουάρ και γενέσιον Νίνου Ρότα του μουσουργού
Τρ   4 Ο Θωμάς Έδισον εφευρίσκει τον ηλεκτρικόν λαμπτήρα  
Τε 5 Θεοφίλου Μόζαρτ τελευτή
 
Πε   6 Νικολάου Μύρων και των Διοσκούρων, προστατών των πλοϊζομένων και Αλεξάνδρου Γρηγοροπούλου αναίρεσις
 
Πα 7 Των τριών Χαρίτων  
Σα 8 Δάμωνος και Φιντίου· και Ιωάννου Λένον του πολυκλαύστου αναίρεσις  
Κυ   9 Ιωάννου Βοκκακίου και της Ανθρωπίνης Κωμωδίας του  
Δε 10 Των ανθρωπίνων δικαιωμάτων  και τελευτή Άλκη Αλκαίου του στιχουργού
Τρ 11 Γενέσιον Μαξίμου Γκόρκι  
Τε 12 Διογένους του  Κυνός  
Πε 13 Γαλιλαίου ταπείνωσις και Μέντη Μποσταντζόγλου τελευτή  
Πα 14 Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης  
Σα 15
Αναξαγόρου του φιλοσόφου
Κυ 16  Τελευτή Κωνσταντίνου Βάρναλη, ποιητού των Μοιραίων  
Δε 17 Δημητρίου Σαραντάκου του συγγραφέως και Σίμωνος Μπολιβάρ του ελευθερωτού  
Τρ 18 Του χορού του Ζαλόγγου  
Τε 19 Προμηθέως καθήλωσις επί του Καυκάσου  
Πε 20 Της εν Επιδαύρω πρώτης Εθνοσυνελεύσεως  
Πα 21 Χειμερινόν ηλιοστάσιον   
Σα 22 Ησιόδου του Ασκραίου και των Έργων και Ημερών αυτού  
Κυ 23 Κρυσταλλοτριόδου της θαυματουργού γενέσιον
 
Δε 24 Λουδοβίκου Αραγκόν τελευτή
  
Τρ 25 Γέννησις Ιησού του Ναζωραίου, Ορφέως και Μίθρα  
Τε 26 Σωτηρίας Μπέλλου της υμνωδού  
Πε 27 Πινδάρου του Θηβαίου  
Πα 28 Κινηματογράφου γέννησις  
Αα 29 Γενέσιον Παύλου Καζάλς
Κυ 30   Ίδρυσις Σοβιετικής Ενώσεως
Δε 31 Εφεύρεσις του τηλεσκοπίου  

Ο Δεκέμβριος ή Δεκέμβρης είναι ο δωδέκατος και τελευταίος μήνας του ημερολογίου μας, παρόλο που το όνομά του παραπέμπει ολοφάνερα στον αριθμό δέκα, decem. Για την ανακολουθία φταίνε οι Ρωμαίοι -διότι τα ονόματα των μηνών, όλα, είναι δάνειο από τα λατινικά. Το παλιό ρωμαϊκό μηνολόγιο άρχιζε από τον Μάρτιο και ο Decem-ber ήταν ο δέκατος μήνας. Όταν αργότερα μεταρρυθμίστηκε το ημερολόγιο και μπήκαν στις δυο πρώτες θέσεις ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, η αντιστοιχία χάλασε και ο Δεκέμβρης είναι πλέον δωδέκατος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 88 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 9 – Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Posted by sarant στο 20 Νοέμβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η ένατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα θα παραθέσω αποσπάσματα από το τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου με τις εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής. Σημειώνω ότι ο πατέρας μου προτιμά τον όρο «περίπλους» για το ταξίδι του Νεάρχου αντί για το «παράπλους» που είναι ο πρωτότυπος όρος -όχι ότι έχουν μεγάλη διαφορά.

Οι εξερευνήσεις της ελληνιστικής εποχής

Η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Μολονότι ως ελληνιστική εποχή οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν την εποχή των διαδόχων του Αλεξάνδρου, δε μπορούμε να μην αρχίσουμε από την εκστρατεία του, καθώς, εκτός από μεγαλειώδης στρατιωτική επιχείρηση, υπήρξε ταυτόχρονα αληθινή εξερεύνηση, αλλά και αποστολή με σαφή επιστημονικά χαρακτηριστικά.

Από στρατιωτικής σκοπιάς, η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που κατέλυσε σε εννέα χρόνια μιαν ισχυρή αυτοκρατορία, στα πρώτα της στάδια είναι κατά κάποιον τρόπο συνέχεια της «Ανάβασης» του Κύρου και της «Καθόδου» των Μυρίων, αλλά και της εκστρατείας του Σπαρτιάτη βασιλιά Αγησίλαου στη δυτική Μικρά Ασία. Από τις επιχειρήσεις αυτές ο Αλέξανδρος πήρε πολύτιμα διδάγματα, τα οποία αξιοποίησε με αξιοθαύμαστο τρόπο. Για πρώτη φορά στρατός, που βρέθηκε σε τόσο μεγάλη απόσταση από τη βάση του, αντιμετώπισε νικηφόρα πολύ μεγαλύτερες δυνάμεις, όπως έγινε στην Ισσό και στα Γαυγάμηλα.

Αναφορικά τώρα με τον εξερευνητικό χαρακτήρα της εκστρατείας, αυτός προκύπτει από το γεγονός ότι για πρώτη επίσης φορά Έλληνες (πλην Λακεδαιμονίων) περπάτησαν σε εδάφη που δεν είχαν καν ακουστά: στα υψίπεδα του Ιράν, της Παρθίας και της Βακτριανής, πέρασαν από φοβερές ερήμους και έφτασαν σε χώρες μυθικές, όπως η Ινδία.

Παράλληλα, όμως, η εκστρατεία του είχε και επιστημονικά χαρακτηριστικά. Επειδή ήταν μαθητής του Αριστοτέλη, είχε υποσχεθεί στον δάσκαλό του, με τον οποίο διατηρούσε αλληλογραφία σε όλη τη διάρκεια της εκστρατείας, να συγκεντρώνει και να του στέλνει οτιδήποτε παρουσίαζε κάποιο επιστημονικό ενδιαφέρον. Για τον σκοπό αυτόν συγκρότησε ειδικό τμήμα, επικεφαλής του οποίου τοποθέτησε τον Ονησίκριτο, που το επάνδρωσε με πολλούς ειδικούς (γεωγράφους, ιστορικούς, μηχανικούς). Το ειδικό αυτό σώμα ακολουθούσε τον στρατό και συγκέντρωνε κάθε τι σπάνιο, ή απλώς αξιοπερίεργο εύρισκε στην πορεία του, από ορυκτά, φυτά ή ζώα έως βιβλία.

Στο σώμα αυτό υπήρχαν ειδικοί καταμετρητές – οι βηματιστές – οι οποίοι μετρούσανε και καταγράφανε τις αποστάσεις που κάλυπτε ο στρατός του Αλεξάνδρου, καθώς και άλλοι ειδικοί που είχαν εντολή να καταγράφουν τόσο το ημερολόγιο πορείας, όσο και το ιστορικό της ανεύρεσης όσων συγκέντρωναν. Τα ευρήματα που συγκέντρωνε το τμήμα αυτό, ο Αλέξανδρος τα προωθούσε με ειδικούς ταχυδρόμους στον Αριστοτέλη. Δυστυχώς καμία από τις αναφορές αυτές των ειδικών δεν έχει διασωθεί εκτός από τις καταμετρήσεις των βηματιστών.

ΧΑΡΤΗΣ 6

Η εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου και ο περίπλους του Νεάρχου

Ο περίπλους του Νέαρχου

Αυτό που αναφέρω προηγουμένως, ότι η εκστρατεία του Αλέξανδρου είχε ταυτόχρονα και εξερευνητικό χαρακτήρα, επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματά της. Μολονότι η αυτοκρατορία που δημιούργησε δεν έζησε μετά τον θάνατό του, τα κράτη των διαδόχων του διατηρήθηκαν επί αιώνες, με αποτέλεσμα να ενοποιηθούν ο κόσμος της Μεσογείου με τον κόσμο της Ανατολής. Από τον καιρό των ταξιδιών του Κτησία, που μνημονεύονται σε προηγούμενο κεφάλαιο, υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για την Ινδία και η ίδρυση των κρατών των διαδόχων στις χώρες της Ανατολής μεγάλωσε το ενδιαφέρον όχι μόνο για τις Ινδίες, αλλά και για τις χώρες που περιβάλλουν τον Ινδικό ωκεανό.

Ο στόλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην αρχή της εκστρατείας του, περιλάμβανε 150 με 160 πολεμικά πλοία, κυρίως τριήρεις (από τις οποίες 29 ήταν αθηναϊκές) και δεκάδες μεταγωγικά. Στην αρχή της εκστρατείας, κύρια αποστολή του ήταν να αντιμετωπίζει τον περσικό στόλο (στον οποίον περιλαμβάνονταν και πολλά ελληνικά πλοία και ναύαρχός του ήταν επίσης Έλληνας, ο Μέμνων ο Ρόδιος), που είχε μεταφέρει τον πόλεμο στο Αιγαίο και απειλούσε να αποκόψει τον Αλέξανδρο από τη Μακεδονία, καταλαμβάνοντας τα στενά. Μόνο ο θάνατος του Μέμνωνα, που ήταν ήδη γέρος και άρρωστος, απέτρεψε αυτόν τον κίνδυνο. Πάντως ο στόλος αυτός δεν έπαιξε ουσιαστικό ρόλο στην εκστρατεία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 63 Σχόλια »

Τίμων ο Αθηναίος, ο μισάνθρωπος

Posted by sarant στο 14 Νοέμβριος, 2018

Τις προάλλες, που ήμουν στην Αθήνα, πήγα στο Εθνικό, στο Ρεξ, και είδα το έργο του Σέξπιρ «Τίμων ο Αθηναίος» σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού. μια παράσταση που μου την είχε συστήσει ένας φίλος που την κρίση του την εμπιστεύομαι.

Λέω «το έργο του Σέξπιρ» αλλά αυτό δεν είναι εντελώς ακριβές. Οι μελετητές από πολύ παλιά υποστήριζαν ότι το έργο έχει ορισμένα χαρακτηριστικά που δεν ταιριάζουν στη σεξπιρική πένα και τελικά η επιστήμη έχει σήμερα καταλήξει ότι κατά πάσα πιθανότητα το έργο έχει γραφτεί από δύο συγγραφείς, τον Ουίλιαμ Σέξπιρ και τον Τόμας Μίντλτον. Υποδεικνύουν μάλιστα οι μελετητές ορισμένα χαρακτηριστικά σημεία τα οποία φαίνεται να έχουν γραφτεί από τον Μίντλτον.

Αυτή τη συγκυριότητα την αναγνωρίζει η παράσταση του Εθνικού, αφού στον τίτλο δηλώνεται ρητά «των Ουίλιαμ Σέξπιρ και Τόμας Μίντλτον». Ωστόσο, το έργο περιλαμβάνεται από την αρχή στον σεξπιρικό κανόνα και για λόγους πρακτικούς στη συνέχεια μπορεί να αναφερθώ στον Σέξπιρ μόνο ως συγγραφέα.

Στην Αθήνα λοιπόν, όχι βεβαια την κλασική αλλά της ποιητικής άδειας αφού πολλοί ήρωες έχουν λατινογενή ονόματα, ο πλούσιος Τίμων μαζεύει στο σαλόνι του ένα σωρό παράσιτους και κόλακες που του κάνουν τον φίλο, σκορπάει χρήματα αλογάριαστα όταν του τα ζητούν, προικίζει τον ένα και ξεχρεώνει τον άλλον, κάνει βαρύτιμα δώρα σε όσους προσκαλεί στα λουκούλλεια συμπόσιά του, χωρίς να δίνει σημασία στις προειδοποιήσεις του οικονόμου του, που βλέπει τα σεντούκια ν’ αδειάζουν και τα χτήματα να υποθηκεύονται. Απ’ όλους τους προσκαλεσμένους μονάχα ένας κυνικός ποιητής, ο Απείμαντος, αρνείται το παραμικρό δώρο του Τίμωνα και ρίχνει φαρμακερές σπόντες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Θεατρικά, Κλασικά κείμενα, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 123 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 8 – Οι ελληνικοί αποικισμοί της αρχαϊκής και της κλασικής εποχής

Posted by sarant στο 6 Νοέμβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η όγδοη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Έχουμε περάσει στο 3ο κεφάλαιο που εξετάζει τους μεγάλους αποικισμούς -στη σημερινή συνέχεια εκτός από τους ελληνικούς, θα δούμε και αποικισμούς στον Ινδικό Ωκεανό.

Οι ελληνικοί αποικισμοί της αρχαϊκής και κλασσικής εποχής

Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός (1200 – 900 π.Χ.)

Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός τοποθετείται συμβατικά μεταξύ του 12ου και του 9ου αιώνα π.χ. και αφορά τη μετανάστευση ελληνικών φυλών από την ηπειρωτική Ελλάδα στις απέναντι ακτές της Μικρασίας και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Σύμφωνα με τις αρχαίες παραδόσεις, η εγκατάσταση των ελληνικών φυλών στις περιοχές της Τρωάδας άρχισε αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο και μάλιστα αρχηγός της πρώτης αυτής αποικιστικής κίνησης ήταν ο Ορέστης, ο γιος του Αγαμέμνονα.

Αυτή η παράδοση φαίνεται πως έχει κάποιον ιστορικό πυρήνα, αν μάλιστα ο Τρωικός πόλεμος θεωρηθεί επεισόδιο της γενικότερης αναταραχής, που παρατηρήθηκε εκείνη την εποχή.

Το βέβαιο πάντως είναι πως το πρώτο κύμα αποίκων ήταν Αιολείς, που ως τότε κατοικούσαν στη Θεσσαλία και τη βορειοανατολική Στερεά Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στα βορειοδυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, από την Τρωάδα μέχρι τον ποταμό Έρμο, καθώς και στα γειτονικά νησιά, Λέσβο, Τένεδο και Εκατονήσους (Μοσχονήσια), όπου μέχρι τότε κατοικούσαν Πελασγοί. Η περιοχή αυτή ονομάστηκε Αιολίδα.

Στην πραγματικότητα δημιουργήθηκαν τρεις περιοχές με αιολικές πόλεις: η Λέσβος, που ως τότε ονομαζόταν Ιμερτή, Λασία και Πελασγία, η μικρασιατική ακτή από την περιοχή της Τρωάδας ως τις εκβολές του ποταμού Καΐκου και η  ακτή από τις εκβολές του Καΐκου ως τις εκβολές του ποταμού Έρμου. Οι πόλεις που ίδρυσαν οι Αιολείς στη Λέσβο, η οποία όπως φαίνεται εποικίστηκε πρώτη, από μετανάστες, που είχαν αρχηγό τον Πένθιλο ήταν: Μυτιλήνη, Μήθυμνα, Άντισσα, Αρίσβη, Ερεσός και Πύρρα. Από τη Λέσβο, οι Αιολείς αποίκησαν τις απέναντι παραλίες της Μυσίας, αλλά και τις Εκατονήσους (Μοσχονήσια) και την Τένεδο. Στην περιοχή αυτή έχτισαν τις πόλεις Άσσο, Γάργαρα, Άνταδρο, Κεβρή, Σκήψη, Νεάνδρεια και Πιτύεια. Τέλος, νοτιότερα, μεταξύ των εκβολών των ποταμών Καΐκου και Έρμου ιδρύθηκαν οι πόλεις της Αιολικής Δωδεκάπολης: Αιγές, Αιγειρόεσσα, Γράνεια, Κίλλα, Κύμη, Λάρισα η Αιολίς, Μύρινα, Νέο Τείχος, Νότιο, Πιτάνη, Σμύρνη και Τήμνος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Μεσόγειος | Με ετικέτα: , , , | 92 Σχόλια »

Μηνολόγιον Νοεμβρίου έτους 2018

Posted by sarant στο 1 Νοέμβριος, 2018

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ συνήθως την πρώτη του μηνός, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα:

Πε  1
Των Αγίων Αναργύρων – Ημέρα  πατάξεως της δωροδοκίας – Διεθνής μέρα βεγκανισμού
Πα  2
Θαλού, Αναξιμένη και Αναξιμάνδρου των Μιλησίων φιλοσόφων, Οδυσσέα Ελύτη και Νικοκύρη γενέθλια
Σα   3
† Ανδρέου Κάλβου του ασυμβιβάστου
Κυ   4
† Κοίμησις Αυγούστου Ροντέν
Δε  5
† Γεωργίου Πλήθωνος Γεμιστού
Τρ   6
Γέννησις Γιάννη Μαρή, του πατρός του ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος
Τε  7
Της δευτέρας προς τον ουρανόν εφόδου
Πε   8
Των εν ερημίαις και όρεσιν αγωνισθέντων
Πα   9
 † Έκτορος Κακναβάτου
Σα 10
† Αρθούρου Ρεμπώ
Κυ 11
Σαπφούς και Αλκαίου των Λεσβίων ποιητών -και Ιωάννη Ρίτσου τελευτή
Δε 12
† Τελευτή Τέλλου Άγρα
Τρ 13
Γενέσιον Ρόμπερτ Λούις Στήβενσον
Τε 14
Επικούρου του Ελευθερωτού των ανθρώπων εκ του φόβου
Πε 15
Της «Ελληνικής Νομαρχίας»
Πα 16
Διεθνής  ημέρα κατά της μισαλλοδοξίας – Βολταίρου  του φιλοσόφου
Σα 17
Των εν Πολυτεχνείω αναιρεθέντων
Κυ 18
Πυθέου του Μασσαλιώτου και θαλασσοπόρου
Δε 19
Διγενή του Ακρίτα
Τρ 20
Παγκόσμια ημέρα των δικαιωμάτων των παιδίων
Τε 21
Πρώτη ανύψωσις επηνδρωμένου αεροστάτου
Πε 22
Μαρτύριον Ιωάννας της Λωρραίνης και τελευτή Αργύρη Κουνάδη του συνθέτη
Πα 23
Φρίξου και Έλλης
Σα 24
† Εμπεδοκλέους του Ακραγαντίνου εις Αίτναν κατάβασις
Κυ 25
Μαρτύριον Υπατίας, του αχράντου άστρου της σοφής παιδεύσεως
Δε 26
Της Εθνικής Αντιστάσεως
Τρ 27
†Τεύκρου Ανθία και των συριγμών του αλήτου
Τε 28
Είσπλους Μαγελάνου εις τον Ειρηνικόν ωκεανόν
Πε 29
Διεθνής ημέρα αλληλεγγύης προς τον  παλαιστινιακόν λαόν
Πα 30
Ανδρέου Λασκαράτου

Ο Νοέμβριος ή Νοέμβρης είναι ο ενδέκατος μήνας του ημερολογίου μας, παρόλο που το όνομά του παραπέμπει ολοφάνερα στον αριθμό εννιά, novem. Για την ανακολουθία φταίνε οι Ρωμαίοι -διότι τα ονόματα των μηνών, όλα, είναι δάνειο από τα λατινικά. Το παλιό ρωμαϊκό μηνολόγιο άρχιζε από τον Μάρτιο και ο November ήταν ο ένατος μήνας. Όταν αργότερα μεταρρυθμίστηκε το ημερολόγιο και μπήκαν στις δυο πρώτες θέσεις ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, η αντιστοιχία χάλασε μια και ο Νοέμβρης είναι πια ο ενδέκατος μήνας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , , , | 226 Σχόλια »

Χρόνια πολλά στον Δημήτρη και πάλι!

Posted by sarant στο 26 Οκτώβριος, 2018

Ταξίδευα χτες και δεν προλάβαινα να ετοιμάσω άρθρο, οπότε η σημερινή γιορτή μού δίνει την ευκαιρία να αναδημοσιεύσω ένα άρθρο για όσους γιορτάζουν σήμερα, που αρχικά το είχαμε δημοσιεύσει πριν από τρία χρόνια.

Με μια δόση υπερβολής, σήμερα γιορτάζει η μισή Ελλάδα: γιορτάζουνε οι Δήμητρες, γιορτάζουν οι Δημήτρηδες, γιορτάζει όμως κι η Θεσσαλονίκη -μεγάλη γιορτή λοιπόν, οπότε ταιριάζει να της αφιερώσουμε το σημερινό άρθρο.

Σύμφωνα με την έρευνα για τα ελληνικά ονόματα, που έχει κάνει ο Χάρης Φουνταλής, ο Δημήτρης είναι το δεύτερο σε συχνότητα ελληνικό αντρικό όνομα, πίσω από τον Γιώργο που προηγείται με διαφορά. Βέβαια, αν προσέξετε τους αριθμούς, θα δείτε ότι Κώστας και Γιάννης ελάχιστα υπολείπονται -αν ήταν δρομείς θα χρειαζόταν φωτοφίνις. Η Δήμητρα, πάλι, χωρίς να είναι σπάνιο όνομα, υστερεί σαφώς σε συχνότητα -στη γυναικεία κατάταξη βρίσκεται στη δέκατη θέση.

Κι όμως, η Δήμητρα γέννησε τον Δημήτρη, ή έστω τον Δημήτριο. Εδώ χρειάζονται εισαγωγικά στο ρήμα, αλλά το στοκ το έχουν εξαντλήσει οι εισαγωγικομανείς, που τα βάζουν και στα λάχανα. Φυσικά, κάποιες Δήμητρες έχουν γεννήσει Δημήτρηδες αλλά εγώ εννοώ τα ονόματα.

Εν αρχή ην η Δήμητρα λοιπόν, η μεγάλη θεά της γης και της καλλιέργειας, ιδίως της καλλιέργειας σιτηρών -από το ψωμί ξεκινάμε. Η Δήμητρα, Δημήτηρ και Δαμάτηρ στα πολύ αρχαία, όνομα αβέβαιας ετυμολογίας, που θα μπορούσε να προέρχεται από το «γη μήτηρ». Μεγάλη θεά, τα πιο μεγάλα μυστήρια της αρχαιότητας συνδέονταν μαζί της.

Και τα σιτηρά άλλωστε, τα λέμε δημητριακά επειδή είναι το δώρο της Δήμητρας. Αλλά και ο αγγλικός όρος, cereals, και αυτός ανάγεται, μέσω λατινικών, στη Ceres, τη θεά των Ρωμαίων που ήταν το αντίστοιχο της Δήμητρας. Ceres ή Δήμητρα λέγεται κι ένας πλανήτης-νάνος, ο μεγαλύτερος από τους αστεροειδείς. Και από τον νάνο πλανήτη πήρε το όνομά του το χημικό στοιχείο Δημήτριο, που ανήκει στις σπάνιες γαίες -όχι επειδή βρίσκεται στον πλανητάκο, αλλά επειδή ανακαλύφθηκε το 1803, δυο χρόνια μετά τον πλανήτη. Το σύμβολό του είναι Ce, από το Cerium.

Ο Δημήτριος αρχίζει εκεί που τελειώνει η Δήμητρα. Η ίδια η λέξη, δημήτριος, σημαίνει «ο σχετιζόμενος με τη Δήμητρα» και γρήγορα άρχισε να χρησιμοποιείται ως κύριο όνομα, με πιο επιφανή στην προχριστιανική εποχή τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, στη σπάταλη εποχή των επιγόνων, στρατηγό προικισμένο που όμως πήρε το προσωνύμιό του από μια… αποτυχημένη πολιορκία και που ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές του έχει συγκεντρώσει γι΄αυτόν ένα σωρό σκαμπρόζικα ανέκδοτα και λογοπαίγνια, ακατάλληλα για ανηλίκους.

Αυτός ο Δημήτριος δεν άγιασε. Αν είναι τόσο συχνό το όνομα, το οφείλει στον μάρτυρα Δημήτριο, που μαρτύρησε στη Θεσσαλονίκη τον 4ο αιώνα και που έγινε πολιούχος της. Ο Δημήτριος αυτός λέγεται και Μυροβλύτης, και έτσι γράφεται αυτό το επίθετο, και όχι Μυροβλήτης όπως νόμιζα εγώ και πολλοί άλλοι (έχουμε γράψει και άρθρο προ οκταετίας). Ο άγιος Δημήτριος ήταν δημοφιλέστατος τον Μεσαίωνα, όπως κι ο Άι Γιώργης, αλλά μόνο στους ορθόδοξους, και γι’ αυτό το όνομα είναι μάλλον εξωτικό στη δυτική Ευρώπη, ενώ στα Βαλκάνια και γενικά στους ορθόδοξους λαούς της Ανατολικής Ευρώπης είναι πολύ συχνότερο.

Διότι βέβαια το Jimmy δεν είναι το αντίστοιχο του Δημήτρης στα αγγλικά, κι ας λέμε Τζίμηδες τους δικούς μας Δημήτρηδες -είναι το υποκοριστικό του James, του Ιάκωβου. Στα αγγλικά, το αντίστοιχο του Δημήτρη είναι το σπάνιο Demetri, όπως και το Dimitri στα γαλλικά. Οι ανατολικοί έχουν βέβαια Ντμίτρι, Ντιμίταρ, Ντουμίτρου κτλ. και από το ρώσικο υποκοριστικό Μίτια λέγεται ότι προέρχεται το αρχικό Μ. του ψευδώνυμου του Μ. Καραγάτση (Δημήτρη Ροδόπουλου).

Ο Δημήτρης έχει πολλά υποκοριστικά του ονόματός του. Δημήτρης λοιπόν, Δημητράκης, Δημητρούλης, Δημητρός, Δήμος. Μίμης, όπως ο αξέχαστος πατέρας μου. Μήτσος, φυσικά, αλλά και Μήτσης (τα Μητσάρας και Μητσάκος δεν ξέρω να τα έχει χρησιμοποιήσει κανένας για να αποκαλείται έτσι). Μήτρος και Μητρούσης και Μήτρακας, Ντέμης και Ντίμης, Τζίμης, Τζιμάκος. Δεν πρέπει να ακούγεται πια ο Μιμίκος. Νομίζω πως αυτός της Μαίρης ήταν ήδη επίθετο. Και ο πολυσήμαντος Τάκης. Η Δήμητρα έχει τη Δημητρούλα, τη Μιμή, τη Μίτση.

Δεν βρήκα κάποιον λαϊκό-διαλεκτικό τύπο (σαν τους πολλούς που υπάρχουν για τον Κώστα), αν ξέρετε εσείς συμπληρώστε. Να πούμε επίσης ότι ο Δήμος στις μέρες μας πιο πολύ είναι Δημοσθένης παρά Δημήτρης, ενώ ο Ντέμης Νικολαΐδης είναι Θεμιστοκλής. Επίσης, τον βιομήχανο Δημήτρη Γιαννακόπουλο που ασχολείται με τα διοικητικά του Παναθηναϊκού τον φωνάζουν Τράκη αλλά δεν ξέρω αν είναι πειραχτικό, ή ιδιωτικό υποκοριστικό ή αν λέγεται γενικότερα.

Ο αξέχαστος πατέρας μου, γεννημένος στη Μυτιλήνη, βαφτίστηκε Δημήτρης αλλά όλοι τον έλεγαν Μίμη, υποκοριστικό συχνότατο στο νησί, αν και λέγεται και σε πολλά άλλα μέρη. Για μας και για τους παλιούς του φίλους ήταν Μίμης, αλλά για τις νεότερες γνωριμίες Δημήτρης, εκτός αν γνωρίζονταν καλά στη συνέχεια. Όταν όμως δούλευε μαχόμενος μηχανικός, είχε τύχει ν’ακούσω να τον λένε και Μήτσο άνθρωποι της πιάτσας. Ο συγγραφέας Δημήτρης Ραβάνης είχε και το ψευδώνυμο Δήμος Ρεντής, αλλά για τους δικούς του ήταν Μίμης. Από την άλλη, ο Ψαθάς όταν έγραφε στα έντυπα της ΕΠΟΝ υπέγραφε Μίμης Ψαθάς ενώ στα άλλα του κείμενα Δημήτρης.

Ο Μήτσος λέγεται πολύ και σήμερα, όσο κι αν μπορώ να φανταστώ κάποιους να το θεωρούν μπας κλας. Οι δέκα μικροί Μήτσοι του Λαζόπουλου ήρθαν όταν ο τύπος είχε αρχίσει να χάνει σε συχνότητα, ενώ ο Μήτσος με το Κατινάκι του γελοιογράφου Διογ. Καμμένου είχε φτιαχτεί σε μια εποχή μητσικού μεσουρανήματος. Κάποτε το Μήτσος ήταν συνηθισμένο σε λογοτέχνες: Μήτσος Ευθυμιάδης, Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Μήτσος Λυγίζος, Μήτσος Κασόλας, Μήτσος Παπανικολάου. Ο Δημήτρης Πουλικάκος είναι Μήτσος μερικής απασχόλησης.

Εννοείται ότι στις μέρες μας πολύ δύσκολα θα βρεθεί Μήτρος, όνομα οπλαρχηγών του 21. Ο τελευταίος Μήτρος που θυμάμαι να αποκαλείται έτσι ήταν ο Μήτρος Σουλιμιώτης, κομμουνιστής δήμαρχος της Αγίας Βαρβάρας επί τέσσερις τετραετίες αμέσως μετά τη μεταπολίτευση.

Αν κάνουμε το τεστ της διασημότητας κατά Γκουγκλ, οι διασημότεροι Δημήτρηδες είναι ο Χορν, ο Μητροπάνος και ο Μητρόπουλος (ο μουσικός). Από τους Μίμηδες, ο Ανδρουλάκης, ο Φωτόπουλος και ο Πλέσσας, ενώ από τους Μήτσους ο Κωστόπουλος (ο πρώην του ΚΚΕ). Δήμητρα η Γαλάνη και Μιμή όχι αυτή που σκεφτήκατε αλλά η Ντενίση.

Περιέργως, ο Δημήτρης δεν έχει αφήσει αποτύπωμα στη φρασεολογία μας. Μπορώ να σκεφτώ μόνο τη φρ. τα έκαναν τάτσι μίτσι κότσι, που λέγεται για όσους ενεργούν προσυνεννοημένα για να εξαπατήσουν κάποιον ή να πετύχουν αθέμιτο σκοπό, όπου (σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία) οι τρεις λέξεις είναι αρβανίτικα υποκοριστικά (Τάτσης, Μήτσης και Κώτσης).

Ο Άγιος Δημήτριος, που τον αναφέραμε πιο πάνω, σημαδεύει και τον μήνα που γιορτάζει, αφού ένα από τα λαϊκά ονόματα του Οχτώβρη είναι «αγιοδημητριάτης». Αλλά «αγιοδημητριάτικα» λέγονται και τα χρυσάνθεμα, που αυτή την εποχή βγαίνουν. Παρεμπιπτόντως, μόνο δυο ουσιαστικά ή επίθετα έχει το λεξικό από αγίους: τα αγιοδημητριάτικα και τον αγιοβασιλιάτικο. Να αναφέρουμε και τον δήμο Αγίου Δημητρίου, που είναι το παλαιότερο Μπραχάμι. Έχουμε επίσης τη Δημητριάδα, την αρχαία πόλη στον Παγασητικό κόλπο, που πήρε το όνομά της από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή που την ίδρυσε -στον Βόλο υπάρχει συνοικία «Νέα Δημητριάδα», ενώ το όνομα διατηρείται επίσης στην ονομασία της τοπικής μητρόπολης, που λέγεται Δημητριάδος και Αλμυρού (μητροπολίτης Δημητριάδος ήταν για πολλά χρόνια ο μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος).

Από βιβλία με τον Δημήτρη στον τίτλο τους θα αναφέρω το «Η μάσκα του Δημήτριου» του Έρικ Άμπλερ, που έγινε και ταινία το 1944. Ο επώνυμος ήρωας είναι ένας τυχοδιώκτης ονόματι Δημήτριος Μακρόπουλος. Στα θεατρικά θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθεί ο Φον Δημητράκης του Δημήτρη Ψαθά.

Από τραγούδια, πέρυσι είχαμε βάλει το «Δημήτρη μου Δημήτρη μου» του Ζαμπέτα, αλλά φέτος λέω να συνεχίσω με Δημητράκη -ο συγκεκριμένος ήτανε φτωχός, του Γιώργου Μητσάκη:

Και κλείνουμε όπως την περασμένη φορά, πάλι με Δημητράκη, τούτη τη φορά όμως του ελαφρού, που δεν του πάει το πάχος, τραγούδι του Αττίκ που το ακούμε εδώ από τον Θέμη Ανδρεάδη.

Το ιστολόγιο εύχεται χρόνια πολλά σε όλες και όλους που γιορτάζουν, τον Δημήτρη Μαρτίνο, τον Mitsos,  τον Μήτσκο, τον Ορεσίβιο (κρυπτοδημήτρης), τον Τζιμάκο και τους άλλους που σίγουρα ξεχνάω.

 

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ετυμολογικά, Εορταστικά, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , , , , | 148 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 7 – Οι μεγάλοι αποικισμοί κατά την προϊστορία

Posted by sarant στο 23 Οκτώβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η έβδομη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Από σήμερα περνάμε στο 3ο κεφάλαιο που εξετάζει τους μεγάλους αποικισμούς.

Στις εξερευνήσεις θα μπορούσαν να περιληφθούν με κάποιο περιθώριο ανοχής και οι αποικισμοί της αρχαιότητας. Οπωσδήποτε, πολλοί από τους αποικισμούς αυτούς ήταν συνέπεια εξερευνήσεων που προηγήθηκαν. Οι αποικισμοί της αρχαιότητας διαφέρουν ουσιαστικά και από τις μεταναστεύσεις των λαών, αλλά και από τους αποικισμούς των νεότερων χρόνων.

Στην ιστορία της αρχαιότητας αναφέρονται μεγάλες περίοδοι αποικισμού, κατά τις οποίες οι άνθρωποι, λόγω υπερπληθυσμού ή από άλλες αιτίες, έφευγαν από την πατρίδα τους και αναζητούσαν νέες χώρες για να εγκατασταθούν και να δημιουργήσουν καινούργια εστία.

Ελληνικοί αποικισμοί κατά την προϊστορία

Ο μινωικός αποικισμός (1700-1400 π.χ.)

Η Κρήτη κατοικήθηκε από πολύ παλιά. Παλαιότερα, οι ιστορικοί, μη έχοντας αδιάσειστες ενδείξεις για παρουσία παλαιολιθικών ανθρώπων στο νησί, πίστευαν πως κατοικήθηκε στις αρχές της νεολιθικής εποχής. Προσφάτως, όμως, ανακαλύφθηκε στη Γαύδο αληθινό εργαστήριο επεξεργασίας οψιδιανού, που χρονολογήθηκε ότι ανήκει στην παλαιολιθική εποχή και αυτό δείχνει πως από τότε υπήρχαν άνθρωποι στη μεγαλόνησο, οι οποίοι, επιπλέον, μπορούσαν να κάνουν μακρινά θαλασσινά ταξίδια, αφού ο οψιδιανός υπήρχε μόνο στη Μήλο. Όπως υποστηρίζει ο Ηρόδοτος [Κλειώ 176], οι πρώτοι έποικοι της Κρήτης ήρθαν από την ΝΔ Μικρασία, τη Λυκία ή την Καρία και ονομάζονταν Τερμίλες.

Οι μινωικοί κάτοικοι της Κρήτης ήταν πολύ εξοικειωμένοι με τη θάλασσα και από νωρίς είχαν αποικίσει πολλά νησιά και χερσαίες περιοχές του Αιγαίου, με οργανωμένες αποστολές στις οποίες την ηγεσία είχαν είτε οι ίδιοι οι βασιλείς είτε οι γιοί τους ή άλλοι στενοί συγγενείς. Έτσι, ο Ραδάμανθυς εγκαταστάθηκε στην Εύβοια, ο Αλθαμένης στη Ρόδο, ο Σαρπηδών στη Λυκία, ο Μίλητος στην Καρία, όπου ίδρυσε την πόλη που έχει το όνομά του. Διάφοροι άλλοι ακόλουθοι ή συγγενείς βασιλέων εγκαταστάθηκαν σε διάφορα νησιά. Ο Στάφυλος στην Πεπάρηθο (Σκόπελο) ο Οινοπίων στη Χίο, ο Άνιος στη Νάξο και ο Ευάνθης στη Θάσο.

Ο ίδιος ο Μίνωας ίδρυσε αποικίες στη Μεγαρίδα και στην Κέα, ενώ πολλές πόλεις ή απλά εμπορεία είχαν την ονομασία Μινώα, που μαρτυρεί την εξάρτησή τους από την Κρήτη. Τέτοιες Μινώες υπήρχαν σε πολλά σημεία του Αιγαίου, της Αδριατικής, της Ιταλίας, ακόμα και της Δυτικής Μεσογείου. Αλλά και τα σεπτότερα ελληνικά ιερά, των Δελφών, της Ολυμπίας και της Ελευσίνας, συνδέονται σε ορισμένους μύθους με την Κρήτη.

Τις μυθολογικές αφηγήσεις ενισχύει και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επαληθεύει η αρχαιολογική έρευνα. Στη Μήλο, ο λεγόμενος δεύτερος οικισμός της Φυλακωπής, με στοιχεία που θυμίζουν έντονα την κρητική αρχιτεκτονική, συμπίπτει με τη δεύτερη νεοανακτορική φάση. Την ίδια εποχή άκμασε, στην Αγία Ειρήνη της Κέας, παρόμοιος οικισμός, προστατευμένος προς το εσωτερικό με τείχος που είχε πύλες και πύργους, όπως της Φυλακωπής, ενώ σε ιερό που ανακαλύφθηκε κοντά στην ανατολική πύλη, βρέθηκαν τα μεγαλύτερα γνωστά πήλινα ειδώλια της μινωικής θεάς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Κρήτη, Μεσόγειος | Με ετικέτα: , , | 162 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 6 – Οι εξερευνήσεις των Μασσαλιωτών

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η έκτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στο 2ο κεφάλαιο που εξετάζει τις πρώτες καταγραμμένες εξερευνήσεις.

Οι εξερευνήσεις των Μασσαλιωτών

Ο Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης, γύρω στο 350 π.Χ., περιέπλευσε τις δυτικές ακτές της Αφρικής, από τις Στήλες ως τις εκβολές του Σενεγάλη. Τα αποτελέσματα των εξερευνήσεών του τα κατέγραψε στο βιβλίο του «Περίπλους της Έξω Θαλάσσης» που έχει όμως χαθεί. Όπως παραδίδεται από απόσπασμα ανώνυμου ιστοριογράφου:

«Ο Ευθυμένης ο Μασσαλιώτης, ο οποίος έπλευσε την έξω θάλασσα, υποστηρίζει ότι εκείνη ρέει ως τη Λιβύη [Αφρική] και είναι επιπλέον στραμμένη προς τους αστερισμούς της Άρκτου και κατά την κατεύθυνση του βορείου ανέμου. Και τον μεν υπόλοιπο χρόνο είναι κενή αυτή η θάλασσα, την εποχή όμως των μελτεμιών ωθημένη από τους ανέμους γεμίζει και ρέει αυτές τις ημέρες, ενώ όταν σταματήσουν τα μελτέμια υποχωρεί. Είναι κι αυτή γλυκιά ως προς το νερό της και κήτη έχει παρόμοια με τους κροκοδείλους του Νείλου και τους ιπποπόταμους»

[Εὐθυμένης δὲ ὁ Μασσαλιώτης αὐτὸς πεπλευκώς φησιν εἰς τὴν ἔξω θάλασσαν ἐπιρρεῖν ἕως εἰς τὴν Λιβύην ἐστραμμένην τε εἶναι πρὸς Βορέαν τε καὶ Ἄρκτους, καὶ τὸν μὲν ἄλλον χρόνον κενὴν εἶναι τὴν θάλασσαν, τοῖς δὲ ἐτησίαις ἀνωθουμένην ὑπὸ τῶν πνευμάτων πληροῦσθαι καὶ ῥεῖν ἔσω ταῖς
ἡμέραις ταύταις, παυσαμένων δὲ τῶν ἐτησίων ἀναχωρεῖν. εἶναι δὲ αὐτὴν καὶ γλυκεῖαν, καὶ κήτη παραπλήσια τοῖς ἐν τῶι Νείλωι κροκοδείλοις καὶ ἱπποποτάμοις ἔχειν].

Ο Ευθυμένης αναφέρει ότι ο Νείλος πηγάζει από τον Ατλαντικό, διότι προφανώς θεώρησε ότι οι εκβολές του ποταμού Σενεγάλη ήταν άλλο στόμιο του Νείλου. Όπως παραδίδει ο ψευδο-Πλούταρχος:

Εὐθυμένης ὁ Μασσαλιώτης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ καὶ τῆς ἔξω θαλάσσης γλυκείας κατ’ αὐτὸν οὔσης νομίζει πληροῦσθαι τὸν ποταμόν.

 

         Το ταξίδι του Πυθέα

Ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης, γύρω στο 320 π.Χ., αναζητώντας νέους εμπορικούς δρόμους προς τις χώρες του κασσίτερου, πολύ σπουδαίας πρώτης ύλης στην Αρχαιότητα, που να μην τους ελέγχουνε οι αντίπαλοι της Μασσαλίας Καρχηδόνιοι,  εξερεύνησε τις ατλαντικές ακτές της Ιβηρίας και της Γαλατίας, έφθασε στις Κασσιτερίδες νήσους (στις ακτές της Κορνουάλης και της Ουαλίας), έκανε τον γύρο της Βρετανίας, διέπλευσε τη Βόρεια Θάλασσα, γνώρισε τους ημιάγριους ιθαγενείς της σημερινής Ολλανδίας και Γερμανίας, έφτασε ενδεχομένως στην είσοδο της Βαλτικής και κατόπιν τράβηξε βορειότερα, φθάνοντας στη μυθική «Εσχάτη Θούλη». Πολλοί ερευνητές θεωρούν πως η Θούλη αυτή είναι η σημερινή Ισλανδία, ενώ άλλοι την ταυτίζουν με τη βόρεια Νορβηγία.

Το μνημείο του Πυθέα στη Μασσαλία

Το πιθανότερο είναι πως ο Πυθέας δεν πέρασε από τις Στήλες, γιατί οι Καρχηδόνιοι είχαν δημιουργήσει με τον στόλο τους αληθινό «ξύλινο παραπέτασμα», που εμπόδιζε σε όλα τα ξένα πλοία να προχωρήσουν δυτικότερα από την Κορσική και τη Σαρδηνία. Η ισχυρή Μασσαλία επικοινωνούσε με τις αποικίες της Μόνοικο (Μονακό), Αγάθη (Αγκντ), Εμπορείον (Αμπούριας), είτε δια ξηράς, είτε ακτοπλοϊκώς. Ο Πυθέας φαίνεται πως κατέπλευσε τον ποταμό Γαρούνα ως τον Ατλαντικό.

Ο Πυθέας ήταν αυθεντικός εξερευνητής και πολλοί τον ονομάζουν «Κολόμβο της Αρχαιότητας». Οι παρατηρήσεις που έκανε εντυπωσιάζουν για την επιστημοσύνη τους. Χωρίς φυσικά να υποπτεύεται την ύπαρξη του Γκολφ Στρημ είχε επισημάνει την επίδρασή του, αναφέροντας πως όταν διαπλέεις τις βόρειες ακτές της Ιβηρίας με κατεύθυνση από Ανατολών προς Δυσμάς, θέλεις λιγότερο χρόνο παρά αν τις διαπλέεις κατά την αντίθετη κατεύθυνση. Παρατήρησε επίσης τις παλίρροιες, κατά τις οποίες το νερό της θάλασσας ανέβαινε δεκάδες μέτρα, σημείωσε πως στις πιο βόρειες περιοχές που επισκέφθηκε ο ήλιος δε βασίλευε επί έξι μήνες και ανέφερε για άγριες φυλές στην Ιρλανδία που ήταν κανίβαλοι.

Τα όσα είδε και μελέτησε στα ταξίδια του ο μεγάλος θαλασσοπόρος τα περιέλαβε στο βιβλίο του «Περί Ωκεανού», το οποίο δυστυχώς έχει χαθεί. Μολονότι όσα παράξενα ανέφερε ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ήταν φαινόμενα απολύτως άγνωστα στον Μεσογειακό κόσμο και φάνηκαν απίστευτα στους Έλληνες, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί μεγάλος τερατολόγος, καθιερώθηκε δε η έκφραση «Πυθέου μυθεύματα» για τον ορισμό κάθε τερατολογίας.

 

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , | 118 Σχόλια »

Μηνολόγιον Οκτωβρίου έτους 2018

Posted by sarant στο 1 Οκτώβριος, 2018

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις. Να σημειωθεί ότι μερικές φορές η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα, όπως εδώ ο θάνατος του Καζαντζάκη (που συνέβη 26.10 αλλά τον τιμάμε στις 27).

 

Δε 1 Πρώτη κυκλοφορία του «Κεφαλαίου» υπό Καρόλου Μαρξ. Και η ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας
Τρ 2 Θανή Αριστοτέλους του Σταγειρίτου και Μαχάτμα Γκάντη γενέσιον
Τε 3 Φραγκίσκου της Ασίζης γέννησις
Πε 4 Θάνατος Τζάνις Τζόπλιν και Γκλεν Γκουλντ
Πα 5 Εκτόξευσις του Σπούτνικ Ι, του πρώτου τεχνητού δορυφόρου της Γης
Σα 6 Εφεύρεσις τηλεφωνίας υπό Αλεξάνδρου Γκράχαμ Μπελ και θάνατος του επανεφευρέτη της, Στιβ Τζομπς
Κυ 7 Έδγαρδου Άλαν Πόε θανή
Δε 8 Πιττακού του Μυτιληναίου
Τρ 9 † Ερνέστου Τσε Γκεβάρα τελευτή (και Κορνηλίου του πολυτονιστού στιχοπλόκου γενέσιον)
Τε 10 Γενέσιον Ιωσήφ Βέρντι
Πε 11 Κάθοδος Εμπεδοκλέους του Ακραγαντίνου εις τον κρατήρα της Αίτνης -Εντίθ Πιαφ και Ζαν Κοκτώ θάνατος
Πα 12 Ανακάλυψις της Αμερικής (αποφράς ημέρα)
Σα 13 Πρώτη έκδοσις του «Καλού στρατιώτου Σβέικ» υπό Γιάροσλαβ Χάσεκ
Κυ 14 † Λεονάρδου Μπερνστάιν
Δε 15 † Ευγενίου Ο΄Νηλ
Τρ 16 Γενέσιον Όσκαρ Ουάϊλντ
Τε 17 † Κοίμησις Φρειδερίκου Σοπέν
Πε 18 Επιμενίδου του Κρητός
Πα 19 Γενέσιον Αυγούστου Λυμιέρ
Σα 20 Γενέσιον Αρθούρου Ρεμπώ
Κυ 21 Νικολάου Εγγονοπούλου γενέσιον
Δε 22 Ξενοφάνους του Κολοφωνίου
Τρ 23 Γενέσιον Μάνου Χατζιδάκι του μελωδού
Τε 24 † Ανδρέου Καρκαβίτσα
Πε 25 Γενέσιον Παύλου Πικάσσο
Πα 26 Δημητρίου του Μυροβλύτου, Πανός του μεγάλου.
Σα 27 † Νικολάου Καζαντζάκη και Λου Ριντ
Κυ 28 Επέτειος του ΟΧΙ
Δε 29 Αναχάρσιος του Σκύθου
Τρ 30 Γενέσιον Θεοδώρου Δοστογέφσκι αλλά και Κωνσταντίνου Καρυωτάκη· θάνατος Αναστασίου Λειβαδίτη
Τε 31 † Φρειδερίκου Φελλίνι· και Ναπολέοντος Λαπαθιώτη γενέσιον

Ο Οκτώβριος ή Οκτώβρης ή Οχτώβρης είναι ο δέκατος μήνας του ημερολογίου μας, όσο κι αν ολοφάνερα το όνομά του παραπέμπει στον αριθμό “οχτώ”. Για την ανακολουθία φταίνε οι Ρωμαίοι -διότι τα ονόματα των μηνών, όλα, είναι δάνειο από τα λατινικά. Το παλιό ρωμαϊκό μηνολόγιο άρχιζε από τον Μάρτιο και ο October ήταν ο όγδοος μήνας. Όταν αργότερα μεταρρυθμίστηκε το ημερολόγιο και μπήκαν στις δυο πρώτες θέσεις ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, η αντιστοιχία χάλασε μια και ο Οκτώβριος είναι πια ο δέκατος μήνας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 164 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 5 – Οι εξερευνήσεις των Καρχηδονίων

Posted by sarant στο 25 Σεπτεμβρίου, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η πέμπτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στο 2ο κεφάλαιο που εξετάζει τις πρώτες καταγραμμένες εξερευνήσεις.

Οι εξερευνήσεις των Καρχηδονίων

Η Καρχηδόνα, φοινικική αποικία στη σημερινή Τυνησία, αναδείχθηκε κατά τον 5ον αιώνα στο ισχυρότερο κράτος της Δυτικής Μεσογείου. Είχε επεκτείνει την κυριαρχία της όχι μόνο στις γειτονικές αφρικανικές παραθαλάσσιες περιοχές, αλλά και στην απέναντί της Σικελία, όπως επίσης στη Σαρδώ (Σαρδηνία), την Κύρνο (Κορσική) και στις νότιες και ανατολικές ακτές της Ιβηρίας. Με τη μάχη της Αλαλίας (540 π.Χ.), οι Καρχηδόνιοι σε συμμαχία με τους Ετρούσκους, σταμάτησαν την προώθηση των Ελλήνων στη δυτική Μεσόγειο. Αργότερα δε εξαφάνισαν από προσώπου γης την Ταρτησσό. Μολονότι νικήθηκαν από τους Έλληνες, το 480 π.Χ., στη μάχη της Ιμέρας (η οποία, κατά σύμπτωση, έγινε την ίδια ημέρα με τη ναυμαχία της Σαλαμίνας!),  παρέμειναν οριστικά στο δυτικό τμήμα της Σικελίας.

Έχοντας εξασφαλίσει τον έλεγχο του Στενού του Γιβραλτάρ, οι Καρχηδόνιοι επιχείρησαν την εξερεύνηση των θαλασσών και των χωρών που υπήρχαν πέρα από αυτό.

Η εξερεύνηση του Άννωνα

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , , , | 180 Σχόλια »

Από πότε υπάρχουν κοψοχέρηδες;

Posted by sarant στο 13 Σεπτεμβρίου, 2018

Το σημερινό σύντομο άρθρο έρχεται να διορθώσει μιαν ανακριβή πληροφορία που αντιλήφθηκα ότι κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο και για την οποία είμαι κι εγώ έμμεσα υπεύθυνος.

Ξέρουμε βέβαια τι είναι ο κοψοχέρης. Δεν είναι αυτός που έχει χάσει το χέρι του από κάποιο ατύχημα ή, παλιότερα, στον πόλεμο. Αυτός είναι ο μονόχειρας ή, αν θέλουμε να το πούμε πιο τραχιά, ο κουλοχέρης. Ο αείμνηστος Σάκης Καράγιωργας είχε χάσει τα δάχτυλα και την παλάμη του δεξιού χεριού του το 1969 όταν εξερράγη ο εκρηκτικός μηχανισμός που κατασκεύαζε ενάντια στο δικτατορικό καθεστώς. Αργότερα, όταν το ΠΑΣΟΚ άρχισε να μεταλλάσσεται σε αρχηγικό κόμμα και ο Καράγιωργας εξέφραζε από το βήμα κάποιου κομματικού οργάνου τις διαφωνίες του, οι οπαδοί του αρχηγού τού φώναξαν «Κάτσε κάτω κουλοχέρη!».

Βέβαια, η λέξη «κουλοχέρης» πολύ περισσότερο χρησιμοποιείται για τα μηχανήματα των καζίνων, όπου στοιχηματίζεις ρίχνοντας κέρματα -και μετά τραβάς το μοχλό και, αναλόγως, κερδίζεις ή χάνεις. Κι επειδή συνήθως χάνεις, τα μηχανάκια αυτά λέγονται και «ληστές με το ένα χέρι».

Αλλά πλατειάζω. Κοψοχέρης, έλεγα, δεν είναι αυτός που έχει χάσει το χέρι του, αλλά, «αυτός που έχει μετανιώσει για την ψήφο που έδωσε, που θα προτιμούσε να είχε κόψει το χέρι του παρά να είχε κάνει τη συγκεκριμένη επιλογή». Το έβαλα σε εισαγωγικά, επειδή είναι ο ορισμός από το ΛΚΝ.

Ασφαλώς τον παλιό καιρό, στα μεσαιωνικά χρόνια που δημιουργήθηκε η λέξη, κοψοχέρης ήταν μόνο αυτός που του είχε κοπεί το χέρι, ο μονόχειρας. Όμως, η νεότερη σημασία του μετανιωμένου ψηφοφόρου, έχει εκτοπίσει την κυριολεκτική.

Λοιπόν, τις προάλλες, σε έναν ιστότοπο όπου δημοσιεύονται σύντομα ενδιαφέροντα γλωσσικά σημειώματα, είδα το εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Εφημεριδογραφικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων, Καβαφικά, Ονόματα, Παρωδίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 170 Σχόλια »

Το αιγινήτικο, όπως είπαμε, είναι νοστιμότερο!

Posted by sarant στο 12 Σεπτεμβρίου, 2018

Το σημερινό άρθρο είναι μεν επίκαιρο, αφού τώρα βγαίνουν τα φιστίκια, αλλά είναι και επανάληψη ενός παλιότερου άρθρου που δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο πριν από έξι χρόνια.

Το άρθρο είναι επίκαιρο και για έναν παραπάνω λόγο. Από αύριο ως και την Κυριακή, 13-16 Σεπτεμβρίου, γίνεται στην Αίγινα η 10η Γιορτή φιστικιού.

Τις προάλλες ρίξαμε τα φιστίκια, φιστίκια σαν κι αυτά της φωτογραφίας. Ρίξαμε, θα πει «μαζέψαμε», αλλά αυτό το ρήμα χρησιμοποιούν οι περισσότεροι για τη συγκομιδή των φιστικιών, η οποία γίνεται με ραβδισμό.

Το «ρίξαμε» που χρησιμοποιώ είναι καταχρηστικό -τα έριξαν οι εργάτες, η δική μου συμμετοχή ήταν να τους δίνω νερά και μπίρες από το ψυγείο. Παλιότερα, που τα φιστίκια τα είχαμε μόνοι μας, πάλι εργάτες έρχονταν αλλά δουλεύαμε κι εμείς κανονικά, όμως εδώ και κάμποσα χρόνια τα φιστίκια τα έχουμε «κολιγικά», που σημαίνει ότι κάποιος (που λέγεται κολίγας, επιβίωση της παλιάς λέξης με τροποποιημένη σημασία) τα φροντίζει όλο το χρόνο (κλάδεμα, πότισμα, λίπασμα κτλ.) βάσει συμφωνίας που προσδιορίζει ποιες δαπάνες ανήκουν στον ιδιοκτήτη και ποιες στον κολίγα, και παίρνει ένα ποσοστό της συγκομιδής. Το ποσοστό αυτό παλιά ήταν 50%, αλλά τώρα τελευταία έχει γίνει 60% «και δεν βρίσκεις» (εννούν κολίγα) όπως άκουσα να λένε.

Τα φιστίκια τα μαζεύουν, όπως είπα, με ραβδισμούς, περίπου όπως παραδοσιακά τις ελιές (αν και για τις ελιές έχουν βγει βραχύσωμες ποικιλίες που επιτρέπουν μάζεμα αυτοματοποιημένο, με μηχανήματα). Στρώνουν πανιά από κάτω απ’ τα δέντρα και 3-4 εργάτες μαζί ραβδίζουν τα κλαριά κοντά στους «κούνους», όπως λέγονται τα «τσαμπιά» με τους καρπούς -η λέξη «κούνος» προφανώς βγαίνει από το «κώνος». Το χτύπημα θέλει ρέγουλα και τέχνη, να ρίξεις κάτω τον ώριμο καρπό χωρίς να τραυματίσεις το δέντρο (και χωρίς να πέσουν τα φιστίκια πολύ μακριά, έξω από τα στρωμένα πανιά. Μετά σέρνουν με προσοχή τα πανιά κάτω από άλλο δέντρο, και κάθε τόσο, όταν γεμίζουν, τα αδειάζουν σε τσουβάλια. Φυσικά, το ράβδισμα δεν ρίχνει μόνο ώριμο καρπό, ρίχνει και άγουρα ή τζούφια φιστίκια, ρίχνει και φύλλα. Μετά από κάθε δέντρο, οι εργάτες ίσως κάνουν μια πρώτη διαλογή, πετάνε έξω φύλλα και τέτοια, αλλά αδρομερώς, δεν χασομεράνε σ’ αυτό. Αν το συνεργείο έχει και πιτσιρίκια, μαζεύουν τη χαμάδα, δηλ. τα φιστίκια που έχουν πέσει στο χώμα, έξω από τα πανιά. (Αυτή τη δουλειά την έχω κάνει κι εγώ μικρός -ράβδισμα όχι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αίγινα, Γλωσσικά συμπόσια, Δημήτρης Σαραντάκος, Επαναλήψεις, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , | 210 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 4 – Οι πρώτες ελληνικές εξερευνήσεις

Posted by sarant στο 11 Σεπτεμβρίου, 2018

Πριν από ενάμιση μήνα ξεκινήσαμε να δημοσιεύουμε αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών του αρχαίου κόσμου. Η τρίτη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα περνάμε στο 2ο κεφάλαιο, «Οι πρώτες καταγραμμένες εξερευνήσεις» και δημοσιεύουμε την τέταρτη συνέχεια. Να σημειωθεί ότι ο πατέρας μου αν και έχει γράψει μυθιστόρημα για τον Αριστέα τον Προκοννήσιο και το Έπος των Αριμασπών, που έχει παρουσιαστεί και εδώ, σε αυτό το βιβλίο του δεν το αναφέρει.

Οι πρώτες ελληνικές εξερευνήσεις

Το ταξίδι του Αριστέα του Προκοννήσιου

Ουσιαστικά, οι πρώτες εξερευνήσεις των Ελλήνων της αρχαϊκής εποχής ξεκινούν με το ταξίδι του Αριστέα του Προκοννήσιου, ο οποίος, λάτρης ο ίδιος του Απόλλωνα, θέλησε να πάει στη χώρα των Υπερβορείων, οι οποίοι ήταν πιστοί του Φοίβου και έστελναν κάθε εφτά χρόνια τα δώρα τους στη Δήλο. Ο Αριστέας ξεκίνησε το ταξίδι του στα μέσα του 7ου αιώνα, αλλά δεν το ολοκλήρωσε γιατί, φθάνοντας στη χώρα των Αριμασπών, εμποδίστηκε από τον πόλεμο που είχαν αυτοί ξεκινήσει με τους Γρύπες, τους φύλακες του χρυσού του βορρά. Επιστρέφοντας, ύστερα από πολλά χρόνια στην Προκόννησο, δημοσίευσε το έπος «Αριμάσπεια» που αναφέρεται σ΄αυτό το ταξίδι.

Το έπος του Αριστέα έχει χαθεί, το μνημονεύουν όμως πολλοί αρχαίοι συγγραφείς. Σ΄ αυτό ο Αριστέας αναφέρει τις χώρες από τις οποίες πέρασε και τους λαούς που κατοικούσαν σ΄αυτές. Από τους ιστορικούς και τους μεταγενέστερους σχολιαστές, οι χώρες που διέτρεξε ο Αριστέας έχουν ταυτιστεί με αυτές που βρίσκονται στην αχανή έκταση που απλώνεται από τις βόρειες ακτές της Μαύρης θάλασσας ως  τη σημερινή Κίνα. Οι χώρες των Σκυθών εκτείνονταν στα βόρεια του Ευξείνου Πόντου, ως τον ποταμό Βόλγα. Οι χώρες των Σαυροματών βρίσκονταν μεταξύ Βόλγα και Ουραλίων (των Ριπαίων όπως αναφέρονται στο έπος), ανατολικότερά τους ζούσαν οι Αργιππαίοι και οι Θυσσαγέτες και ακόμα πιο ανατολικά, ως τα σύνορα της Κίνας, οι Ισσηδόνες.  Η χώρα των Αριμασπών τοποθετείται στη σημερινή Μογγολία και πέρα από αυτούς, στις ακτές της Ετέρας θάλασσας (του Ειρηνικού ωκεανού) κατοικούσαν οι Υπερβόρειοι. (Σημείωση: Ο συγγραφέας Δαμάστης ο Σιγιεύς αναφέρει πως οι Υπερβόρειοι κατοικούσαν στις ακτές της Ετέρας θάλασσας. Εφόσον οι Έλληνες ονόμαζαν τη Μεσόγειο Έσω Θάλασσα, τον Ατλαντικό Έξω θάλασσα, οι μελετητές πιστεύουν πως Ετέρα Θάλασσα ήταν ο Ειρηνικός).

 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις | Με ετικέτα: , , , | 161 Σχόλια »