Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Δικτατορία 1967-74’ Category

Ο υποψήφιος (διήγημα του Ρόδη Ρούφου)

Posted by sarant στο 23 Απρίλιος, 2017

Είχαμε προχτές την επέτειο των 50 χρόνων από την κήρυξη της δικτατορίας στις 21 Απριλίου 1967, οπότε ταιριάζει στο σημερινό λογοτεχνικό μας ραντεβού να διαβάσουμε ένα αντιδικτατορικό λογοτέχνημα, ένα διήγημα που ανήκει σε μια σημαντική αντιδικτατορική εκδοτική κίνηση.

Εννοώ τον τόμο «18 κείμενα», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος το 1970. Ακολούθησαν τα Νέα Κείμενα, τα Νέα Κείμενα 2 και το περιοδικό Συνέχεια -και η φυλάκιση της Νανάς Καλλιανέση, της εκδότριας του Κέδρου. Αλλά για τα θέματα αυτά έχουν γράψει πολλά και πολλοί που τα έζησαν από κοντά, εγώ θα παραθέσω απλώς τα ονόματα των συντελεστών του τόμου: Γιώργος Σεφέρης, Μανόλης Αναγνωστάκης, Νόρα Αναγνωστάκη, Αλέξανδρος Αργυρίου, Θανάσης Βαλτινός, Λίνα Κάσδαγλη, Νίκος Κάσδαγλης, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Τάκης Κουφόπουλος, Μένης Κουμανταρέας, Δ.Ν.Μαρωνίτης, Σπύρος Πλασκοβίτης, Ρόδης Ρούφος, Τάκης Σινόπουλος, Καίη Τσιτσέλη, Στρατής Τσίρκας, Θ.Δ.Φραγκόπουλος, Γιώργος Χειμωνάς.

Τα 18 Κείμενα είχαν μεγάλη εκδοτική επιτυχία και γνώρισαν αλλεπάλληλες εκδόσεις τα χρόνια της δικτατορίας. Ο παλιός εκείνος τόμος επανεκδόθηκε το 1994.

Διάλεξα να παρουσιάσω το διήγημα «Ο υποψήφιος» του Ρόδη Ρούφου (1924-1972). Ο Ρούφος παρουσιάζει έναν υφηγητή της Χημείας που δεν ασχολείται με την πολιτική, ο οποίος προκειμένου να γίνει καθηγητής πρέπει να δηλώσει υποταγή στο δικτατορικό καθεστώς της χώρας του. Ο Ρούφος δεν τοποθετεί τη δράση στην Ελλάδα, βέβαια, αλλά στη διάφανα ανύπαρκτη Βολιγουάη, φανταστική χώρα της Λατινικής Αμερικής. Ενδιαφέρον είναι ότι στον ίδιο τόμο υπάρχει κι άλλο ένα διήγημα που εκτυλίσσεται στη φανταστική Βολιγουάη, το «Ελ προκουραδόρ», του Θ.Δ.Φραγκόπουλου, επιστήθιου φίλου του Ρούφου, ενώ και ένα τρίτο διήγημα, η Αλλαξοκαιριά του Στρατή Τσίρκα, εκτυλίσσεται επίσης σε μια μη κατονομαζόμενη χώρα της Λατινικής Αμερικής που έχει ομοιότητες στα τοπωνύμια με τη Βολιγουάη. Το εύρημα πρέπει να οφείλεται στον Ρούφο ο οποίος άφησε και το μισοτελειωμένο μυθιστόρημα «Βίβα Βολιγουάη».

Η Βολιγουάη του διηγήματος έχει προφανείς ομοιότητες με την Ελλάδα της απριλιανής χούντας αλλά δεν υπάρχουν σαφείς παραλληλισμοί με τα ελληνικά πράγματα -εκτός ίσως από την αναφορά στην αυτοκτονία του καθηγητή της Φυτοπαθολογίας, που πιθανώς να είναι υπαινιγμός στην αυτοκτονία του καθηγητή της Γεωπονικής Θεόφιλου Φραγκόπουλου το 1969 -ο αυτόχειρας ήταν ξάδερφος του συγγραφέα Θ.Δ.Φραγκόπουλου, ο οποίος έγραψε και σχετικό διήγημα που το έχουμε παρουσιάσει σε παλιότερο άρθρο.

Πήρα το κείμενο από τον (ανατυπωμένο) τόμο 18 Κείμενα και το μονοτόνισα, εκσυγχρονίζοντας λίγο την ορθογραφία (σίγουρα θα μου έχουν ξεφύγει λαθάκια του οσιάρ). Στην τελευταία παράγραφο διορθώνω το «προτινή του κούραση» σε «πρωτινή του κούραση».

Ο Ρούφος αφιερώνει το διήγημα «Στη μνήμη του Gustavo Durán». Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα μορφή: o Nτουράν (1906-1969) ήταν Ισπανός μουσικοσυνθέτης, που συμμετείχε στον ισπανικό εμφύλιο ως στρατιωτικός με το μέρος της δημοκρατικής κυβέρνησης (τον αναφέρει ο Χεμινγουέι στο Για ποιον χτυπάει η καμπάνα) και αργότερα ακολούθησε καριέρα στα Ηνωμένα Έθνη. Ήταν αντιπρόσωπος του ΟΗΕ στην Ελλάδα και πέθανε το 1969 στην Αθήνα, βρίσκεται δε θαμμένος στο χωριό Άλωνες στο Ρέθυμνο. Αλλά αυτά αποτελούν υλικό για μελλοντικό άρθρο.

Ο ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ

Στη μνήμη του Gustavo Durán

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74 | Με ετικέτα: , , , , , | 125 Σχόλια »

21 Απριλίου, πενήντα χρόνια μετά

Posted by sarant στο 21 Απρίλιος, 2017

Κλείνουν σήμερα πενήντα χρόνια από τη θλιβερή μέρα της 21ης Απριλίου 1967. Στο ιστολόγιο έχουμε ήδη συζητήσει παλιότερα τις αναμνήσεις μας από εκείνη τη μέρα, ενώ άλλες φορές δημοσίευσα αναμνήσεις άλλων. Την Κυριακή θα δούμε ένα αντιδικτατορικό λογοτεχνικό κείμενο, αλλά σήμερα προτίμησα μια μαρτυρία. Θα δημοσιεύσω ένα αρκετά εκτενές απόσπασμα από τη μαρτυρία του Παναγιώτη Κανελλάκη, που κρατήθηκε και βασανίστηκε πολύ καιρό στα κρατητήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ το 1973. Το κείμενο το πήρα από το βιβλίο που διανεμήθηκε το περασμένο Σάββατο μαζί με την «Εφημερίδα των Συντακτών».

Ο Παναγιώτης Κανελλάκης (1942-2009), δικηγόρος, ήταν πρόεδρος της Ελληνοευρωπαϊκής Κίνησης Νέων (ΕΚΙΝ). Συνελήφθη πρώτη φορά τον Μάιο του 1972 και μια δεύτερη τον Μάρτιο του 1973, οπότε και βασανίστηκε άγρια.

1 Μαρτίου 1973, Πέμπτη

Όργανα της Ασφάλειας Αθηνών με συλλαμβάνουν στο σπίτι μου στις 7 η ώρα το πρωί και με οδηγούν στο ΕΑΤ/ΕΣΑ, πίσω από την αμερικάνικη πρεσβεία.

Χωρίς πολλές διατυπώσεις, μου παίρνουν όσα αντικείμενα έχω πάνω μου, ρολόι, ζώνη, λεφτά, και με κλείνουν στο κελί No 5. Είναι ένα δωμάτιο υπερβολικά μεγάλο, κάπου 8×5 και 4 μέτρα ύψος. Μοναδικό έπιπλο ένα κρεβάτι στη μέση.

Μένω μόνος. Ησυχία.

Σε μισή ώρα περίπου ανοίγει η πόρτα και μπαίνει μέσα ο «Τσέλιγκας» (Γιάννης Αγγελής). Φοράει πολιτικά κι όπως έμαθα αργότερα είναι δεκανέας κληρωτός. Με κοιτάζει στα μάτια και προσπαθεί να πάρει ύφος άγριο. Πλησιάζει και μου δίνει μια μπουνιά στον ώμο. Του λέω «πρόσεχε, μπορεί να μη με προο­ρίζουν για ξύλο και να βρεις τον μπελά σου». Φεύγει χωρίς να απαντήσει. Σε δέκα λεπτά γυρίζει. Μαζί του είναι άλλοι δύο, ο Μιχάλης ο Πέτρου και ένας ακόμη, επαρχιώτης, άξεστος και μάλλον διανοητικά καθυστερημένος. Αρχίζει το ξύλο. Κρατάει περίπου μισή ώρα. Συγχρόνως βρίζουν και απειλούν. Προσπα­θούν με όσα λένε να αγριεύουν.

Μ’ αφήνουν πάλι μόνο. Ψάχνομαι. Δεν μου ’χουν αφήσει κα­νένα εμφανές σημάδι, ούτε αισθάνομαι κάποιον ιδιαίτερο πόνο. Είμαι ευχαριστημένος με τον εαυτό μου. Μία φορά μόνο έπε­σα κάτω γονατιστός και αμέσως σηκώθηκα. Ο πόνος δεν ήταν αβάσταχτος. Δεν έκλαψα ούτε φώναξα δυνατά. Κατά κάποιον παράξενο τρόπο χαίρομαι που γνώρισα την εμπειρία του ξύλου.

Σε λίγο με μεταφέρουν στο κελί No 3. Στον δρόμο μού ρί­χνουν μερικές κλοτσιές. Το κελί είναι μικρό.

Κατά to μεσημέρι μπαίνουν στο κελί μου τρεις. Ο ένας είναι ο Μ. Πέτρου. Αρχίζει πάλι το ξύλο. Αυτή τη φορά πόνεσα.

Για μεσημεριανό φαγητό μου δίνουν σούπα από κοτόπουλο. Ακούω σπαρακτικές κραυγές από το κελί No 4. Πρέπει να ‘ναι κάποιος πολύ νέος. Αρχίζω να φοβάμαι. Κοιμάμαι για λίγο. Με ξυπνάει ένας καινούργιος εσατζής. Με χτυπάει με μπουνιές και χαστούκια. Επεμβαίνει ο Πέτρου: «Μην τον χαϊδεύεις, θα δει μετά τι τον περιμένει». Φεύγουν. Χτυπάω την πόρτα και φωνά­ζω ότι είμαι άρρωστος, ότι έχω ανάγκη να με δει γιατρός. Καμία απάντηση.

Για βραδινό φαγητό έχει σπανακόρυζο κι ένα αυγό. Το σώμα μου αρχίζει να με πονάει. Έχω πονοκέφαλο και κρυώνω. Πέ­φτω να κοιμηθώ με τα ρούχα. Κατά τις 11 ανοίγει η πόρτα. Με σηκώνουν απ’ το κρεβάτι και μου το παίρνουν. Μου δίνουν μία καρέκλα, ένα κομοδίνο και γραφική ύλη. Ο λοχαγός Τσάλας μου λέει: «Γράψε ό,τι ξέρεις πως μας ενδιαφέρει».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Δικτατορία 1967-74, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , | 163 Σχόλια »

Υπέρ δικτατορίας (Μποστ)

Posted by sarant στο 21 Απρίλιος, 2016

Συμπληρώνονται σήμερα 49 χρόνια από τη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967. Η στρογγυλή επέτειος θα είναι του χρόνου, μισός αιώνας, αλλά και φέτος, όπως κάναμε και προηγούμενες χρονιές, θα αφιερώσουμε το άρθρο στο γεγονός που σημάδεψε τη νεότερη ελληνική ιστορία.

Κάποια επετειακά άρθρα τα αφιερώσαμε στο πώς βιώσαμε την 21η Απριλίου εμείς, που τη ζήσαμε τότε παιδιά, ή έστω νέοι -παράδειγμα, το αντίστοιχο άρθρο του 2011. Αυτό μπορεί να γίνει και στο σημερινό άρθρο, μπορείτε δηλαδή να αναφέρετε στα σχόλιά σας τι θυμάστε από εκείνη τη μέρα -ιδίως αν δεν είχατε σχολιάσει πριν απο πέντε χρόνια.

Ωστόσο, το σημερινό άρθρο το συνδυάζω με μιαν είδηση ευχάριστη για τους φιλέρευνους και τους κυβερνοπόντικες, που τέτοιους έχουμε πολλούς στο ιστολόγιο. Το Πάντειο Πανεπιστήμιο ανακοίνωσε ότι έχει ψηφιοποιήσει (σχεδόν) το σύνολο των τευχών του περιοδικού ΑΝΤΙ. Το περιοδικό ΑΝΤΙ κυκλοφόρησε μέσα στη δικτατορία, τον Μάιο του 1972. Το πρώτο τεύχος ήταν ιδιαίτερα τολμηρό για την εποχή, αφού ανάμεσα στ’ άλλα περιείχε μελέτη του Μίκη Θεοδωράκη, άρθρο του Γεωργίου-Αλέξανδρου Μαγκάκη για τη δημοκρατία, ευθυμογράφημα του Μποστ με τίτλο «Υπέρ Δικτατορίας» κ.ά. Δεύτερο τεύχος ετοιμάστηκε αλλά δεν πρόλαβε να βγει διότι η Χούντα έδρασε σε δύο επίπεδα: αφενός με την προσπάθεια να διασπάσει το επιτελείο του περιοδικού και, όταν αυτό δεν έπιασε, με τη σύλληψη του εκδότη του περιοδικού, του Χρήστο Παπουτσάκη, ο οποίος δοκίμασε και τα βασανιστήρια του καθεστώτος.

Το περιοδικό ξανακυκλοφόρησε στις 7 Σεπτεμβρίου 1974, ενάμιση μόλις μήνα μετά την κατάρρευση της χούντας, πάλι με τεύχος αριθ. 1, και για να τιμήσει το πρώτο ηρωικό εκείνο τεύχος στο εξώφυλλο είχε την ένδειξη «Περίοδος Β΄». Σταμάτησε την έκδοσή του το 2008 και είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια είχε μπει σε φάση παρακμής.

Τα σκαναρισμένα τεύχη του ΑΝΤΙ από το Πάντειο βρίσκονται εδώ. Είναι σχεδόν όλα, από τα δύο τεύχη αριθ. 1 έως το τεύχος 919 (το 2008) -πρέπει να λείπουν καμιά εικοσαριά τεύχη. Ο Νίκος ο Λίγγρης στη Λεξιλογία είχε την καταπληκτική έμπνευση να βάλει τα τεύχη στη σειρά, από εδώ και πέρα.

Το πρώτο τεύχος του ΑΝΤΙ του 1972 το βρίσκετε εδώ. Από το τεύχος αυτό αποσπώ και δημοσιεύω πιο κάτω το ευθυμογράφημα «Υπέρ δικτατορίας» που δημοσίευσε ο Μποστ στο σημαδιακό εκείνο τεύχος, με τη γνωστή του άγνοια κινδύνου. Το είχα ανεβάσει σε μορφή εικόνας στον παλιό μου ιστότοπο σε ανύποπτο χρόνο, αλλά τώρα το δημοσιεύω σε κείμενο -κρατώντας βέβαια την ορθογραφία του Μποστ, αν και δεν αποκλείω να μου έχουν ξεφύγει μερικά λαθάκια, δηλαδή σωστά.

Δεν επιχείρησα να ξεδιαλύνω και να επεξηγήσω τους πάμπολλους υπαινιγμούς και τις μπηχτές του κειμένου για την επικαιρότητα της εποχής και τη χούντα. Όποιος εντοπίσει κάτι, το λέει στα σχόλια. Να προσέξουμε επίσης ότι ο Μποστ έχει και μια αλφαβητική εμμονή: επιμένει ότι οι δικτάτορες έχουν ονόματα που αρχίζουν από τα τελευταία γράμματα του αλφαβήτου, από το Μ και μετά. Το 1973, όταν με τη χαλάρωση της λογοκρισίας ξανάρχισε να δημοσιεύει σκίτσα στον Ταχυδρόμο, εξειδίκευσε αυτή την ιδέα εστιάζοντας εύγλωττα στο γράμμα Π (ο Παπαντόκ, ο Πινοσέτ, ο Πάγκαλος και ο Περόν απέδειξαν το γράμμα Π πως είναι τυχερόν). Κάποτε θα τα δημοσιεύσουμε κι αυτά τα σκίτσα.

Προς το παρόν, όμως, ας δούμε το Υπέρ Δικτατορίας.

dik

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικτατορία 1967-74, Επετειακά, Ευτράπελα, Μποστ, Περιοδικά | Με ετικέτα: , , , | 204 Σχόλια »

Σαράντα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση

Posted by sarant στο 23 Ιουλίου, 2014

Πριν από σαράντα χρόνια τέτοια μέρα παραθέριζα με τον παππού και τη γιαγιά. Ένας φίλος, που ήτανε καναδυό χρόνια μεγαλύτερος, τάραξε την απογευματινή ησυχία καθώς βγήκε στο δρόμο και φώναζε θριαμβευτικά «Πολιτική κυβέρνηση! Καραμανλής! Έρχεται από το Παρίσι!», γύρευε βρες που το είχε μάθει. Οι μεγάλοι μαζεύτηκαν στο ραδιόφωνο στο εστιατόριο του ξενοδοχείου, προσπαθώντας να μάθουν κάτι περισσότερο από ντόπιους και ξένους σταθμούς, και για πρώτη φορά ο Α., που ήταν ο αρχιχουντικός της περιοχής, έμεινε σε απόσταση, σε μια γωνία, επιφυλακτικός -αντίθετα, πριν καναδυό μέρες, ενώ ακούγαμε τις ειδήσεις από την εισβολή στην Κύπρο, μόλις άρχισε να λέει ο εκφωνητής την ανακοίνωση του ΑΚΕΛ, ο Α. είχε απλώσει τη χερούκλα του κι είχε κλείσει το ραδιόφωνο με ύφος που δεν σήκωνε αντιρρήσεις.

Τις προηγούμενες μέρες το χωριό είχε αναστατωθεί με την επιστράτευση, καθώς έφυγαν οι ντόπιοι άντρες. Ο αστείος του χωριού, θυμάμαι, φώναζε «Θα φάω σαράντα», αλλά οι περισσότεροι δεν είχαν κέφια, ενώ μια κοπέλα που κάναμε παρέα έβαλε τα κλάματα ανησυχώντας για τον πατέρα της, που τον παίρνανε -παναπεί ήτανε κάτω από σαράντα χρονώ, σε αντίθεση με τον δικό μου, ας πούμε.

Καναδυό μέρες αργότερα ήρθαν οι γονείς μου και με πήραν στην Αθήνα, λίγο νωρίτερα από το προβλεπόμενο. Τις επόμενες μέρες διάβαζα μανιωδώς και συζητούσα με φίλους. Νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ και βγήκαν οι αριστερές εφημερίδες. Όταν άρχισε το σχολείο ήμουν έτοιμος να γραφτώ σε οργάνωση, αλλά το ανάβαλα γιατί είχα πρόβλημα στην εκλογή. Μετά έγιναν εκλογές και μια βδομάδα αργότερα στην πορεία για το Πολυτεχνείο κάποιοι φώναζαν «Λαέ ντροπή σου για την εκλογή σου» και οι άλλοι τούς έλεγας «Σσσςς» να μην το λένε.

BHMA240774

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Δικτατορία 1967-74, Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 123 Σχόλια »

47 χρόνια μετά: Salonica mi fé, disfecemi Atena

Posted by sarant στο 21 Απρίλιος, 2014

Σήμερα δεν είναι μόνο αργία, Δευτέρα του Πάσχα, είναι και σημαδιακή μέρα, αφού κλείνουν 47 χρόνια από την κήρυξη της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967. Πριν από τρία και πριν από πέντε χρόνια είχα ανεβάσει ένα άρθρο με αναμνήσεις από τη μέρα εκείνη (δικές μου και άλλων ιντερνετικών φίλων) και σας είχα καλέσει να προσθέσετε τις δικές σας, ενώ πέρυσι, αν και όχι ακριβώς τη μέρα της επετείου, είχα ανεβάσει το αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου «Ο Πρόεδρος Ταμέλης«. Για σήμερα, που είναι μέρα χαμηλής ιστολογικής κίνησης και γενικότερης ραστώνης, σκέφτηκα να ανεβάσω ένα χρονικό που δημοσιεύτηκε προχτές στις Αναγνώσεις της πασχαλινής Αυγής. Το υπογράφει ο συγγραφέας Αλέξης Ζήρας, που περιστασιακά σχολιάζει και στο ιστολόγιό μας.

Ο τίτλος του χρονικού (Η Σαλονίκη μ’ έκανε, η Αθήνα με ξέκανε) παραπέμπει σ’ έναν διάσημο στίχο από το Καθαρτήριο του Δάντη (Siena mi fé, disfecemi Maremma), που τον παραθέτει και στα Είδωλα ο Ροΐδης σαν παράδειγμα της δύναμης της δημοτικής, λέγοντας ότι δεν είναι δυνατό να αποδοθεί ο διάσημος στίχος με άλλο ρήμα από το ξεκάμνω). Κατά σύμπτωση, ο Ζήρας αναφέρεται και στο διήγημα «Ο Πρόεδρος Ταμέλης» του Ιωάννου.

 

21 Απριλίου 1967: Salonica mi fé, disfece mi Atena – του Αλέξη Ζήρα

Έχοντας ολοκληρώσει με χίλια βάσανα τη στρατιωτική μου θητεία, μόλις δυο μήνες πριν από τον Απρίλιο του ’67, υπηρετώντας πρόσθετα και ποινές, πήρα την απόφαση να έρθω και πάλι στη Θεσσαλονίκη και να ξαναπιάσω την κομμένη από το ’65 γραμμή των σπουδών μου. Δεν φανταζόμουν όμως ότι θα έπεφτα στην πιο ακατάλληλη εποχή για κάτι τέτοιο! Όσοι έζησαν τη βαθμιαία κλιμάκωση της έντασης που υπήρχε στη δημόσια ζωή από τις εκλογές του 1963 και έπειτα, εκείνοι μόνο καταλαβαίνουν τι περίπου εννοώ. Οι ιστορικές αναπαραστάσεις, οι γραπτές μαρτυρίες, τα μυθιστορήματα (ιδίως αυτά) δεν μπορούν να αποδώσουν ούτε στο ελάχιστο την έκρυθμη κατάσταση που σιγά σιγά ανέβαζε το πολιτικό θερμόμετρο και σχημάτιζε στην καθημερινότητα των μεγάλων πόλεων της χώρας, ιδιαίτερα εκείνων που φιλοξενούσαν φοιτητικές κοινότητες, το μόνιμο συναίσθημα μιας επικείμενης ρήξης. Αλλά και μιας απροσδιόριστης διακινδύνευσης. Αρχές Φεβρουαρίου του ’67 που βρέθηκα και πάλι στην πόλη, έτσι όπως ένιωθα σαν κρατούμενος που μόλις βγήκε από το δεσμωτήριο και χαιρόταν την ελευθερία του, είναι αλήθεια ότι αφέθηκα να με σπρώξουν χωρίς πολλές πολλές αντιστάσεις οι ίδιες οι συνθήκες στην εδώ και μήνες αναστατωμένη ζωή του Πανεπιστημίου. Όσο πλησίαζαν οι εκλογές του ’67 τόσο και αγρίευαν τα πράγματα˙ καθημερινές συγκεντρώσεις και σχεδόν καθημερινό ξύλο με τους χωροφύλακες στην ακόμα αδιαμόρφωτη Πλατεία του Χημείου, κυνηγητό στις γύρω Σχολές αλλά και μέσα στα αμφιθέατρα, καθώς ούτε άσυλο υπήρχε πια ούτε τίποτε μετά την απόφαση της πρυτανείας Χρήστου. Θυμάμαι, σε μια από αυτές που την είχαμε σχεδιάσει αποβραδίς με ιδιαίτερη προσοχή, έτσι ώστε άλλοτε να μαζευόμαστε σε κάποιο σημείο και άλλοτε σε κάποιο άλλο, καθυστέρησα πολύ να ακολουθήσω τους υπόλοιπους και όταν τους ξαναβρήκα είχαν ήδη κλειστεί όλοι τους στη Φυσικομαθηματική, αφήνοντάς με απ’ έξω. Μ’ έπιασε πανικός! Δεν ήξερα τι να κάνω! Και καθώς γύρισα το κεφάλι μου προς τα κάτω, προς τη μεριά του Συντριβανιού, είδα με δέος να έρχονται τρέχοντας προς τα εκεί όπου στεκόμουν, βγαίνοντας από το κτήριο της Παλιάς Φιλοσοφικής, κάμποσους ένστολους χωροφύλακες και μερικούς με τα πολιτικά, κρατώντας «σε θέση μάχης» τους εκτοξευτήρες των δακρυγόνων.
Ήμουν σε μια όντως κωμικοτραγική κατάσταση, «μεταξύ δύο πυρών». Είχαν πια αρχίσει να γίνονται οι πρώτες ρίψεις όταν βγήκε από μια πλαϊνή πόρτα ένας φοιτητής, φωνάζοντάς μου δυνατά για να ακουστεί πάνω από τη φασαρία: «Από ’δω συνάδελφε, φύγε απ’ εκεί, θα σε σκοτώσουν!» Πρόλαβα με την ψυχή στο στόμα και τρύπωσα μέσα, ενώ για λίγο, όσο είμαστε κλεισμένοι εκεί, είχα την παράδοξη για τη στιγμή εκείνη αίσθηση -για να μην πω την ψευδαίσθηση- ότι όλο το κτήριο βυθιζόταν σαν πλοίο μέσα στο θολό προπέτασμα των καπνογόνων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Δικτατορία 1967-74, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 69 Σχόλια »

Πριν από 50 χρόνια: Γεώργιος Παπανδρέου και Ηλίας Ηλιού μέσα από το πενάκι του Μποστ

Posted by sarant στο 4 Απρίλιος, 2014

Ο Μποστ αρέσει στο ιστολόγιο και, ελπίζω, σε αρκετούς αναγνώστες και φίλους. Εδώ και λίγο καιρό ανεβάζω, πότε-πότε, σκίτσα του Μποστ που σχολιάζουν σημαντικά γεγονότα που συνέβηκαν πριν από 50 χρόνια. Το προηγούμενο σκίτσο αυτής της σειράς, που σχολίαζε τον θάνατο του βασιλιά Παύλου το είχαμε δημοσιεύσει εδώ πριν από ένα μήνα περίπου, οπότε καιρός είναι να προχωρήσουμε στην επόμενη συνέχεια σε αυτό το μάθημα πρόσφατης ιστορίας.

Βρισκόμαστε στις αρχές Απριλίου 1964. Το πολιτικό γεγονός των ημερών ήταν η παρουσίαση των προγραμματικών δηλώσεων της νέας κυβέρνησης Παπανδρέου στη Βουλή, που είχε μόλις ολοκληρωθεί. Μια και η κυβέρνηση διέθετε άνετη πλειοψηφία, δεν δυσκολεύτηκε να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης. Η αξιωματική αντιπολίτευση, η ΕΡΕ, αποχώρησε λίγο πριν από την ψηφοφορία «με ασήμαντον πρόσχημα», όπως έγραψε ο φιλοκυβερνητικός τύπος της εποχής -επειδή ο Λουκής Ακρίτας, αγορεύοντας στη Βουλή, δεν δέχτηκε διακοπή από τον αρχηγό της ΕΡΕ, τον Π. Κανελλόπουλο. Μαζί με την ΕΡΕ αποχώρησαν και οι σύμμαχοί της, το μικρό Κόμμα των Προοδευτικών του Σπ. Μαρκεζίνη.

Η αριστερή ΕΔΑ όχι μόνο δεν αποχώρησε, αλλά ούτε καν καταψήφισε τις προγραμματικές δηλώσεις, επιλέγοντας να ψηφίσει λευκό, πάντοτε στη γραμμή της κριτικής στήριξης που ακολουθούσε απέναντι στην κυβέρνηση Παπανδρέου. (Να θυμίσουμε άλλωστε ότι στις εκλογές της 16.2.64 η ΕΔΑ δεν παρουσίασε υποψήφιους σε αρκετές ‘άγονες’ περιφέρειες, δηλ. εκεί που δεν είχε ελπίδα να εκλέξει βουλευτή, διευρύνοντας έτσι την εκλογική νίκη της Ένωσης Κέντρου). Αυτή την ιδιότυπη στάση απέναντι στη νέα κυβέρνηση απηχεί και το σκίτσο του Μποστ, που έχει βυζαντινό ύφος για λόγους που θα γίνουν αμέσως κατανοητοί:

mpostbyzant

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βυζάντιο, Γελοιογραφίες, Δικτατορία 1967-74, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 44 Σχόλια »

Το Νοέμβρη, λοιπόν

Posted by sarant στο 17 Νοέμβριος, 2013

Σήμερα κλείνουν σαράντα χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου και προς στιγμή σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω το περυσινό άρθρο, έστω επικαιροποιημένο. Επειδή όμως είναι Κυριακή, που βάζουμε λογοτεχνική και φιλολογική ύλη, αποφάσισα να βάλω ένα σχετικό λογοτέχνημα. Και τελικά κατέληξα να ευλογήσω τα γένια μου, αφού αποφάσισα να σας παρουσιάσω ένα δικό μου διήγημα, που περιλαμβάνεται στην πρώτη μου συλλογή διηγημάτων (Για μια πορεία, 1984) και που το είχα ανεβάσει στον παλιό μου ιστότοπο μαζί με άλλα λογοτεχνικά έργα για το Πολυτεχνείο. Η εικόνα είναι παρμένη από μια άλλη αναδημοσίευση του διηγήματος στον ιστότοπο της Bibliothèque.

Το Νοέμβρη, λοιπόν

polyt-620x889Από τότε που το τανκς εκείνο το Νοέμβρη γκρέμισε την κεντρική πύλη τού Πολυτεχνείου, της οδού Πατησίων, η είσοδος αυτή δεν χρησιμοποιείται· εκείνη η συγκεκριμένη καγκελόπορτα, βέβαια, ρημαγμένη απ’ τις ερπύστριες, ωστόσο όχι ολότελα ξεχαρβαλωμένη, φυλάγεται κάπου σαν κειμήλιο του αγώνα και μοναχά στους γιορτασμούς εκτίθεται στο κοινό προσκύνημα. Αλλά και η τωρινή η πόρτα σπανιότατα ανοίγει, κι αυτό σ’ ανάλογες περιστάσεις, κατά τις επετείους δηλαδή. Μόνο τα παραπόρτια της άνοιγαν συχνά-πυκνά, αλλά κι αυτά τώρα κλειστά τα κρατούν, θαρρώ· έτσι όλος ο κόσμος, καθημερνώς, από τις πύλες των οδών Στουρνάρα και Τοσίτσα μπαινοβγαίνει, αλλά καθώς αυτή η τελευταία τα απογέματα κλείνει νωρίς, οι πιο πολλοί απ’ τη Στουρνάρα εξυπηρετούνται. Μπροστά στην πόρτα αυτή κόσμος μαζεύεται όχι μόνο τα πρωινά, αλλά ολημέρα, γιατί έχει καθιερωθεί από τους φοιτητές σαν μέρος για να δίνουν ραντεβού· κι έτσι, σε ώρες καίριες, σημαδιακές εξόδου, οχτώ-οχτώμιση ας πούμε, ή κι αργότερα, πλήθος θα βρεις εκεί να περιμένει, είτε πολλούς μαζί να κουβεντιάζουν μεγαλόφωνα, είτε μοναχικούς στημένους να μέμφονται το έτερον ήμισυ κοιτώντας κάθε λίγο το ρολόι τους, και δεν είναι σπάνιο δυο ή τρεις ξεχωριστές παρέες που ’χουνε δώσει εκεί τα ραντεβού τους να ενωθούν, κι όλοι μαζί να πάνε στο σινεμά ή στην ταβέρνα ή όπου αλλού. Συνήθως κάποιος αργοπορεί περισσότερον του δέοντος, οπότε οι σύντροφοί του φεύγουν αφήνοντας του μήνυμα, «Γιάννη θα ’μαστε εκεί κι εκεί», γραμμένο πάνω σε μια απ’ τις αφίσες — κατά προτίμηση να έχει άσπρο φόντο — που θα σκεπάζουν τις κολώνες εκατέρωθεν της πόρτας· γιατί οι αφίσες διακοσμούν ολοχρονίς τους εξωτερικούς τοίχους τού «ιδρύματος», ιδίως δε τις δυο πλευρές τού τετρα­γώνου, από την Πατησίων και τη Στουρνάρα, που και πιο πολυσύχναστες είναι, και άφθονο ωφέλιμο χώρο προσφέρουν στον αφισοκολλητή· βλέπεις, απ’ τη μεριά τής Μπουμπουλίνας το κτίριο έχει κάγκελα όπου ως γνωστόν είναι αδύνατο να κολληθεί επιτυχώς χαρτί, ενώ η Τοσίτσα είναι δρόμος ιδιόμορ­φος, στα εκεί παγκάκια και παρτέρια την αράζουν τουρίστες, υπερήλικες και ζευγαράκια ερωτευμένα που η πείρα απέδειξε πως σπάνια προσέχουν τη φωνή των τοίχων· έχει κι αυτή όμως το μερίδιό της. Στους τοίχους άλλωστε, εκτός από αφίσες, βρίσκεις και συνθήματα· άλλα είναι γραμμένα σε χαρτί και κολλημένα, οπότε λέγονται χαρτοπανώ, και άλλα έχουν κατευθείαν φιλοτε­χνηθεί — με σπρέι και σπανιότερα μπογιά — απάνω στο γυμνό τοίχο· γράφουνε και με μαρκαδόρο, συνήθως ευφυολογήματα, αλλά αυτά δεν είναι ορατά παρά μονάχα εκ του πλησίον και δεν μπαίνουν στο λογαριασμό. Παλιότερα, όλη αυτή η δραστηριό­τητα δεν άρεσε καθόλου στη Σύγκλητο του ιδρύματος και σε τακτά χρονικά διαστήματα πλάκωνε συρφετός ολόκληρος κλη­τήρες, επιστάτες, θυρωροί, που αρματωμένοι με μάνικες και βούρτσες, με σπάτουλες και άλλα αιχμηρά αντικείμενα απογύ­μνωναν τους τοίχους μ’ αξιοπρόσεχτη επιμονή και υπομονή και έσβηναν, σκεπάζοντάς τα με μπεζ μπογιά, όσα συνθήματα ήσαν γραμμένα· παράλληλα, σε περίοπτα κι απρόσιτα σημεία, ψηλά-ψηλά, χέρι ανθρώπου να μη μπορεί να τα ζυγώσει, κάρφωσαν πινακίδες όμορφες μεταλλικές, που μας προέτρεπαν να σεβα­στούμε το μνημείο· του κάκου βέβαια, γιατί εμείς οι ασεβείς διαρκώς κολλάγαμε, παρόλο που μας λέγαν ακαλαίσθητους. Και για να πούμε του στραβού το δίκιο, ακόμα και από αισθητικής πλευράς, συνήθως ήταν όμορφο το κτίριο ντυμένο ολόγυρα λογιώ-λογιώ πολύχρωμες αφίσες να σχηματίζουν διάφορα περίεργα κολλάζ όπως τυχαία βρίσκονταν η μια δίπλα και πάνω από την άλλη –και οπωσδήποτε, πολύ πιο όμορφο ήτανε τότε, παρά μετά από κάθε «επιχείρηση αρετής» του αφισοκτόνου αποσπάσματος, άθλιο θέαμα πεδίου μάχης οι τοίχοι, γεμάτοι ξέφτια θλιβερά χαρτιού, με τόπους-τόπους γκρίζα ή μπεζ μπαλώματα και από κάτω να αχνοφαίνονται τα ρωμαλέα κόκκινα γράμματα των συνθημάτων αλλά είπαμε –σύστημα λερναίας ύδρας, Παρασκευή απόγεμα τα καθαρίζανε, Δευτέρα βράδι είχαν πάλι ξεφυτρώσει και η διελκυστίνδα συνεχίστηκε μέχρι που πάψαν ν’ ασχολούνται με την αισθητική και την καθαριότητα οι συγκλητικοί μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74, Επετειακά, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , | 86 Σχόλια »

Ο Πρόεδρος Ταμέλης (Γιώργος Ιωάννου)

Posted by sarant στο 28 Απρίλιος, 2013

Το σημερινό διήγημα του αγαπημένου μου Γιώργου Ιωάννου, που περιγράφει το πώς έζησε ο ίδιος αλλά και οι Θεσσαλονικιοί γενικά τη μέρα του πραξικοπήματος στις 21 Απριλίου 1967 είχα σκοπό να το ανεβάσω την περασμένη εβδομάδα, που είχαμε την αποφράδα επέτειο, αλλά για τεχνικούς, που λέμε, λόγους, δηλαδή επειδή δεν είχα φροντίσει να το βρω, τελικά έβαλα ένα άλλο διήγημα, τον Αγνοημένο φιλέλληνα του Μάριου Χάκκα. Στο μεταξύ, χάρη στη βοήθεια της αγαπητής φίλης Έφης το διήγημα του Ιωάννου βρέθηκε, και πληκτρολογήθηκε χάρη στη φίλη Μαριλένα, οπότε το ανεβάζω σήμερα. Έτσι κι αλλιώς η επικαιρότητα διατηρείται κατά κάποιο τρόπο, αφού η 21.4.1967 ήταν Παρασκευή του Λαζάρου, σαν προχτές δηλαδή -και την Κυριακή των Βαΐων ήταν προγραμματισμένη η συγκέντρωση του Γ. Παπανδρέου στη Θεσσαλονίκη.

Ομολογώ ότι δεν μπόρεσα να ξεδιαλύνω μερικές αναφορές του Ιωάννου, π.χ. στον Βλαχοδήμο (μια καλή φίλη με πληροφορεί ότι ήταν κατάστημα με δερμάτινα είδη, άρα από κει θα αγόρασε ο «μπουρτζόβλαχος» τα γάντια του ίσως ήταν κάποιος ανώτερος αξιωματικός της αστυνομίας) ή για τον «γιο της συφιλιδικής», ούτε ξέρω ποιον εννοεί ότι αργότερα λύγισε και έκανε μεγάλο κακό στη Δημοκρατική Άμυνα. Ωστόσο, το φύλλο της Μακεδονίας της 21ης Απριλίου, αυτό που αγόρασε ο Ιωάννου πριν πάρει χαμπάρι ότι έχει γίνει πραξικόπημα, υπάρχει ονλάιν. Αν δείτε το πρωτοσέλιδο, που καλά το θυμάται ο Ιωάννου, ίσως προσέξετε ότι μερικοί τίτλοι είναι γραμμένοι με «τονισμό κουκκίδας» δηλ. έχουν μια κουκκίδα αντί για πνεύματα ή τόνους. Αυτό το είχε ξεκινήσει η Μακεδονία από το 1964.

Ο Πρόεδρος Ταμέλης είναι περίπτωση ραμονιού, αλλά αν δεν ξέρετε τι σημαίνει ραμόνι καλύτερα να διαβάσετε πρώτα το διήγημα για να μη σας χαλάσει το σασπένς. Το διήγημα περιλαμβάνεται στη συλλογή «Εφήβων και μη», και εδώ παρουσιάζεται με μετατροπή σε μονοτονικό αλλά διατήρηση της (έτσι κι αλλιώς σύγχρονης) ορθογραφίας του πρωτοτύπου.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΑΜΕΛΗΣ

Στις 21 Απριλίου 1967 το πρωί στη Θεσσαλονίκη ήταν ήλιος και ωραίος καιρός. Όμως δεν ξέραμε ακόμα τι μας γινότανε, ώστε να ψάλλουμε τον παλιό μας ύμνο «Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελάει, πατέρα;». Κι έτσι αποδίδαμε τον καλό καιρό στην εποχή του και στο ότι – άλλη λογική αυτή– σε εννιά μέρες ήτανε Πάσχα. Αυτή η μέρα, δηλαδή η Παρασκευή, κι ακόμα μία, το Σάββατο των Βαΐων, απόμνεισκε για τα σχολεία. Μετά κλείνανε για τις διακοπές και για δεκαπέντε μέρες ησυχάζαμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74, Πρόσφατη ιστορία, Ραμόνια | Με ετικέτα: , , , , | 43 Σχόλια »

Ένας αγνοημένος φιλέλληνας σε μια σημαδιακή μέρα

Posted by sarant στο 21 Απρίλιος, 2013

Μέρα που είναι, 46 χρόνια από τη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967, σκέφτηκα να βάλω ένα διήγημα σχετικό με την πρώτη μέρα της δικτατορίας. Είχα κατά νου ένα αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου, δεν θυμάμαι τον τίτλο, όπου εμφανίζεται ο μυστηριώδης «Πρόεδρος Ταμέλης» που υποτίθεται πως υπέγραφε τα πρώτα διαγγέλματα της χούντας (στην πραγματικότητα, ο εκφωνητής έλεγε στο τέλος: Ο Πρόεδρος, Τα μέλη). Αργά όμως συνειδητοποίησα ότι δεν το έχω, οπότε το αφήνω για μιαν άλλη χρονιά. Την πρώτη μέρα της χούντας την περιγράφει και το Ψαράκι της γυάλας, του Μάριου Χάκκα, που όμως είναι πασίγνωστο, αφού έχει μπει και στα κείμενα λογοτεχνίας του Λυκείου, για τον ημιπαροπλισμένο αριστερό που περιφέρεται με μια φραντζόλα στο χέρι (παραλλακτική αξία) στην πόλη, μάταια αναζητώντας ενδείξεις εξέγερσης των άλλων, ώσπου τελικά γυρίζει σπίτι δικαιολογούμενος ότι πρέπει να αλλάξει νερό στο ψαράκι που έχει στη γυάλα. Το διήγημα υπάρχει εδώ, αλλά όπως είπα είναι πασίγνωστο, οπότε σκέφτηκα ένα άλλο του Χάκκα, που όμως δεν αναφέρεται στην εποχή της χούντας αλλά πιο πριν, στην καραμανλική οχταετία, και σε έναν αγνοημένο φιλέλληνα.

Πριν όμως βάλω το διήγημα, μέρα που είναι, θέλω να αναφερθώ σε ένα αδιανόητο, ή έτσι θα έπρεπε να είναι, περιστατικό. Στο χτεσινό φύλλο του Εθνικού Κήρυκα, της μεγαλύτερης ομογενειακής εφημερίδας των ΗΠΑ, που κοντεύει να κλείσει έναν αιώνα ζωής, στην 11η σελίδα δημοσιεύτηκε μια κατάπτυστη «διαφημιστική καταχώρηση», μια φωτοσοπιά που εμφανίζει τον δικτάτορα Παπαδόπουλο στο μπαλκόνι μιας κατάμεστης από λαό πλατείας να χαιρετάει τα πλήθη, λες και τόλμησε ποτέ ο δικτάτορας να κάνει ελεύθερες συγκεντρώσεις. Υπάρχει και κείμενο, που τιτλοφορείται «Ζήτω η 21η Απριλίου 1967, ενώ διαγώνια στη φωτογραφία, σαν μαύρο περιβραχιόνιο, εμφανίζεται η λέξη «δικαιώθηκε». Όλη η σελίδα, εδώ. Βέβαια, σε δημοσκόπηση της Ελευθεροτυπίας, το 30% όσων ρωτήθηκαν απαντούν ότι επί Χούντας τα πράγματα ήταν καλύτερα.

Μάριος Χάκκας – Ένας αγνοημένος φιλέλληνας
(Από τη συλλογή Τυφεκιοφόρος του εχθρού, με μετατροπή σε μονοτονικό και υποτυπώδη εκσυγχρονισμό της ορθογραφίας).

Ο Μέγας Ιεροεξεταστής, ήταν ένας απλός ταγματάρχης. Περιοδεύοντας από τάγμα σε τάγμα, τον παραστέκανε δυο νεαροί λοχαγοί, πλαισιωμένοι κι αυτοί, δεξιά από τον κάθε φορά αλφαδύο αξιωματικό της μονάδας, αριστερά από το βοηθό υπαξιωματικό του ίδιου γραφείου. Και οι πέντε μαζί αποτελούσαν την επιτροπή ηθικής αγωγής, ένα ανώτερο δικαστήριο ψυχών, πενταμελές εφετείο με κατασταλαγμένες απόψεις, τελεσίδικες σκέψεις για το τι είναι εθνικώς επιζήμιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74, Επετειακά, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , , | 123 Σχόλια »

Τριανταεννιά χρόνια μετά…

Posted by sarant στο 15 Νοέμβριος, 2012

Συμπληρώνονται αυτές τις μέρες τριανταεννιά χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, σε μια Ελλάδα που βιώνει μια βαθύτατη κρίση, όπως βαθιά κρίση βίωνε και το 1973 το δικτατορικό καθεστώς, κρίση την οποία είχε προσπαθήσει να εκτονώσει και να αποφύγει με την προσπάθεια ελεγχόμενης επιστροφής σε μια μορφή κοινοβουλευτικής ζωής, με την ανακήρυξη προεδρικής δημοκρατίας και την ανάθεση της πρωθυπουργίας στον Σπ. Μαρκεζίνη, μια προσπάθεια που ματαιώθηκε με τη φοιτητική εξέγερση και την αιματηρή καταστολή που ακολούθησε -μια βδομάδα μετά, η ομάδα Ιωαννίδη ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο και έβαλε τέρμα στα πειράματα εκδημοκρατισμού.

Η βαθιά κρίση που περνάμε σήμερα έχει, εύλογα ίσως, θέσει υπό αμφισβήτηση και την εξέγερση του Πολυτεχνείου, αν και η βασική θέση της αμφισβήτησης, δηλαδή ότι η λεγόμενη «γενιά του Πολυτεχνείου» εξαργύρωσε τη συμμετοχή της στον αντιδικτατορικόν αγώνα με την αναρρίχηση σε πολιτειακά αξιώματα, δεν είναι καινούργια, ακούγεται εδώ και πολλά χρόνια, απλώς τώρα ακούγεται περισσότερο.

Πιστεύω πως η θέση αυτή, που την ακούει κανείς και από καλοπροαίρετους ανθρώπους, είναι μακριά από την αλήθεια. Δεν θα αρνηθώ βέβαια ότι πολλοί πρωταγωνιστές του φοιτητικού αντιδικτατορικού αγώνα κατέλαβαν υπουργικά αξιώματα ή βουλευτικές και κρατικές θέσεις, αλλά αυτοί ήταν η εξαίρεση μάλλον παρά ο κανόνας. Αν εξετάσουμε τον κατάλογο των μελών της Συντονιστικής Επιτροπής της κατάληψης του Πολυτεχνείου, θα δούμε ότι από τα 33 τακτικά και αναπληρωματικά μέλη της μόνο πέντε ή έξι κατέλαβαν τέτοιες θέσεις και αξιώματα σε όλα αυτά τα χρόνια, ποσοστό που το βρίσκω μικρό. Θα έλεγα μάλιστα ότι, σε σύγκριση με άλλα αντιστασιακά και αντικαθεστωτικά κινήματα, οι φοιτητές του αντιδικτατορικού αγώνα κατέλαβαν μάλλον λιγοστές θέσεις και οπωσδήποτε όχι κορυφαίες -μέχρι στιγμής, αν δεν κάνω λάθος, δεν έχει υπάρξει Πρόεδρος ή πρωθυπουργός ή έστω αρχηγός αξιωματικής αντιπολίτευσης που να βγήκε από το φοιτητικό κίνημα του 1973, ενώ υπήρξε από τις φοιτητικές απεργίες του 1907 (ο Γ. Παπανδρέου) ή από τις μαθητικές κινητοποιήσεις των αρχών του 1990 (ο Αλ. Τσίπρας), για να μην πάμε στον Χάβελ, τον Βαλέσα, ή στους εκατοντάδες γκωλικούς στη Γαλλία μετά το 1945. Αυτό βέβαια έχει να κάνει και με το ότι η δικτατορία κατέρρευσε και δεν ανατράπηκε, και ότι τη διαδέχτηκε ένα καθεστώς στο οποίο κυριαρχούσε ένα κόμμα που στεκόταν αμήχανο και δύσπιστο απέναντι στον μαχητικό αντιδικτατορικό αγώνα, στον οποίο ελάχιστα στελέχη του είχαν πάρει ενεργό μέρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Δικτατορία 1967-74, Επετειακά, Λογοτεχνία, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 422 Σχόλια »

Ο Θ.Δ.Φραγκόπουλος γράφει για τον Θεόφιλο Φραγκόπουλο

Posted by sarant στο 14 Οκτώβριος, 2012

Στο σημερινό μας λογοτεχνικό κυριακάτικο άρθρο, θα σας παρουσιάσω το διήγημα του Θεόφιλου Φραγκόπουλου «Θεόφιλος Φραγκόπουλος». Για να μην πάρετε τον συγγραφέα για εγωιστή, διευκρινίζω ότι ο ήρωας του διηγήματος είναι ο εξάδελφος του συγγραφέα -και έχουν ίδιο ονοματεπώνυμο, όπως συμβαίνει συχνά με ξαδέρφια. Για να μην τους μπερδεύουμε στη συνέχεια, τον συγγραφέα θα τον λέω Θ.Δ.Φραγκόπουλο, όπως άλλωστε και υπέγραφε, αν και στις παρέες συνήθιζε να επισημαίνει ότι «με λένε Μπούλη», διότι έτσι τον φώναζαν οι δικοί του άνθρωποι.

Η προτομή του στη Γεωπονική Σχολή (φωτογραφία από Γς)

Ο Θεόφιλος Φραγκόπουλος, ο ήρωας του διηγήματος, ήταν ένας εξαιρετικά μορφωμένος άνθρωπος, γόνος παλιάς αριστοκρατικής οικογένειας των Επτανήσων, επιμελητής στη Γεωπονική, που αυτοκτόνησε το 1969, σε ηλικία 52 χρονών, όταν άρχισε να τον ενοχλεί η χούντα για τις δημοκρατικές πεποιθήσεις του και τον ασυμβίβαστο χαρακτήρα του. Αν όσα διαβάσετε στο διήγημα για τις γνώσεις του σας φανούν υπερβολικά, μην τα θεωρήσετε αναληθή. Μαρτυρίες για την προσωπικότητά του μπορείτε επίσης να διαβάσετε στο ιστολόγιο Κοινωνικά θέματα και, πιο συνοπτικά, σε άρθρο του φίλου Γιώργου Ζεβελάκη στην Αυγή. Ωστόσο, σας συνιστώ να διαβάσετε πρώτα το διήγημα.

Ο συγγραφέας, ο Θ.Δ.Φραγκόπουλος (1923-1998), ποιητής, πεζογράφος και μεταφραστής, επίσης πολύ και πλατιά καλλιεργημένος, συμμετείχε νέος στην Εθνική Αντίσταση με τον ΕΔΕΣ και άλλες μη εαμικές αντιστασιακές οργανώσεις -τις εμπειρίες του τις έχει καταθέσει στο μυθιστόρημα Τειχομαχία. Ξεκίνησε αντικομμουνιστής ή έστω αντιεαμικός, αλλά πάντα έβλεπε τα στραβά της παράταξής του κι έτσι μετά τη δικτατορία πλησίασε την κομμουνιστική αριστερά. Τον είχα γνωρίσει ελάχιστα τότε που συμμετείχα στο αριστερό περιοδικό Πολιτιστική, με το οποίο ο Θ.Δ.Φραγκόπουλος συνεργαζόταν (εδώ ένα άλλο διήγημά του που δημοσιεύτηκε στην Πολιτιστική, κι εδώ ένα ποίημα που μ’ αρέσει).

Τις προάλλες έτυχε να αναφερθούμε στον θάνατο του Θεόφιλου Φραγκόπουλου (στο σχόλιο αρ. 18 του φίλου Gmix), είχα αναφέρει ότι υπάρχει το διήγημα του ξαδέρφου του, κι έτσι ο φίλος Just another gone off, με τον οποίο είχαμε συζητήσει για τον ΘΔΦραγκόπουλο κατ’ ιδίαν, πήγε στην Εθνική Βιβλιοθήκη και φωτογράφισε το διήγημα και μου το έστειλε. Χτες ζήτησα εθελοντές να το πληκτρολογήσουν και η φίλη psifio προσφέρθηκε, οπότε τώρα εσείς το διαβάζετε. Είναι από τη συλλογή Διηγήματα (Διογένης, 1976) ενώ έχει επίσης συμπεριληφθεί στη συλλογή Επίκαιρα διηγήματα (Σύγχρονη εποχή, 1982· αυτήν είχα υπόψη μου εγώ). Διατηρώ ορθογραφία πρωτοτύπου, πλην της μετατροπής σε μονοτονικό.

Θεόφιλος Φραγκόπουλος

Ονομάζομαι Θεόφιλος Φραγκόπουλος. Ο πατέρας μου λεγόταν Κωνσταντίνος και ήταν ναύαρχος. Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1917, σ’ ένα τρίπατο σπίτι στην οδό Κανάρη 7, τώρα γκρεμίστηκε κι έγινε στη θέση του πολυκατοικία. Από το 1939 μένω στην οδό Καρνεάδου 19, στην αρχή και τούτο το σπίτι ήταν μια διώροφη μονοκατοικία, τώρα χτίστηκε και εκείνο πολυκατοικία. Εγώ έμενα στον πρώτο όροφο με τη μητέρα μου, η αδερφή μου με τον άντρα της και την κόρη της στο ρετιρέ, και σ’ έναν από τους ορόφους, που μας ανήκουν (και τα δύο σπίτια, που είπα πιο πάνω, ήταν η προίκα της μητέρας μου), μένει ο φίλος μου Νίκος Κανδρεβιώτης. Έτσι, μέσα στο σπίτι είχαμε συγγενείς και γνωστούς, δεν ήταν ανάγκη να βγαίνουμε έξω, για να πηγαίνουμε σε επισκέψεις. Αυτό μου ταίριαζε, γιατί δεν μου αρέσει η πολυκοσμία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74, Λογοτεχνία, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 63 Σχόλια »

Το «Τετράδιο 72» για τον Γ. Σεφέρη

Posted by sarant στο 7 Ιουλίου, 2011

Τα «Τετράδια» ήταν ένα χειρόγραφο περιοδικό που έβγαινε επί χούντας από μια ομάδα πολιτικών κρατουμένων που πρόσκεινταν  στην ανανεωτική αριστερά. Συνήθως η θεματολογία του αφορούσε το αριστερό κίνημα, ωστόσο τον Σεπτέμβριο του 1972 κυκλοφόρησε, ως παράρτημα, ένα τεύχος αφιερωμένο στον ποιητή Γιώργο Σεφέρη. Το τεύχος αυτό, σκαναρισμένο, έφτασε πρόσφατα στα χέρια μου, από έναν ευγενικό φίλο που θέλει να μείνει ανώνυμος. Ο φίλος το είχε πάρει από τον αείμνηστο Νίκο Γιανναδάκη, που ήταν ένας από την ομάδα των πολιτικών κρατουμένων και ο οποίος, αργότερα, διευθυντής πια της Βικελαίας Βιβλιοθήκης στο Ηράκλειο, είχε παρουσιάσει το «Τετράδιο 72», όπως επικράτησε να αποκαλείται το έκτακτο αυτό τεύχος.

Το «Τετράδιο 72» δεν διεκδικεί δάφνες φιλολογικής πρωτοπορίας. Όμως αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον ντοκουμέντο,  μαρτυρία  για την αντιδικτατορική περίοδο. Πέρα από τις αναλύσεις έργων του Σεφέρη και τις παρουσιάσεις αποσπασμάτων του έργου του, πρόσεξα το άρθρο «Τι είναι για σένα ο Γ. Σεφέρης», όπου είκοσι κρατούμενοι αναφέρουν την άποψή τους για τον Σεφέρη σαν ποιητή και άνθρωπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικτατορία 1967-74, Ντοκουμέντα, Ποίηση, Ψηφιακό υλικό | Με ετικέτα: , , | 14 Σχόλια »