Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Δύο φύλα’ Category

Θα οδηγούν καλά οι Σαουδαράβισσες;

Posted by sarant στο 29 Σεπτεμβρίου, 2017

Την είδηση θα την έχετε ήδη ακούσει, χτες ή προχτές. Σύμφωνα με βασιλικό διάταγμα που μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση της χώρας, οι γυναίκες στη Σαουδική Αραβία θα μπορούν πλέον να αποκτούν άδειες οδήγησης και να οδηγούν αυτοκίνητο -ως τώρα το συντηρητικό βασίλειο ήταν η μοναδική χώρα στον κόσμο που δεν αναγνώριζε στις γυναίκες αυτό το δικαίωμα.

Η ακτιβίστρια Μανάλ αλ-Σαρίφ φωτογραφίζεται να οδηγεί στο Ντουμπάι. Φυλακίστηκε γι’ αυτή τη φωτογραφία.

Ή μάλλον, που εξακολουθεί προς το παρόν να μην τους το αναγνωρίζει, αφού η σχετική απόφαση που επιτρέπει κάτι τέτοιο θα τεθεί σε ισχύ τον Ιούνιο του 2018. Αν και ομολογώ ότι δεν μπόρεσα να βρω στοιχεία για το θέμα, υποθέτω ότι οι περισσότερες χώρες, οι ευρωπαϊκές τουλάχιστον, δεν αντιμετώπισαν διαφορετικά τους άντρες από τις γυναίκες στο θέμα των αδειών οδήγησης -ενώ διαφορές υπήρχαν, όπως ξέρουμε, και στα θέματα του δικαίου, και στο δικαίωμα ψήφου αλλά και στην πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Κι έτσι στις περισσότερες άλλες χώρες οι γυναίκες μπορούσαν να οδηγούν πολλές δεκαετίες πριν αποκτήσουν π.χ. το δικαίωμα ψήφου. Για παράδειγμα, στη Γαλλία η δούκισσα του Ουζές, πάμπλουτη αριστοκράτισσα φεμινίστρια, ήταν η πρώτη γυναίκα που έβγαλε άδεια οδήγησης το 1898 (και η πρώτη που πήρε κλήση, λίγους μήνες αργότερα, επειδή έτρεχε στο Δάσος της Βουλώνης με την ιλιγγιώδη ταχύτητα των 15 χλμ την ώρα -το όριο ήταν 12). Ωστόσο, οι Γαλλίδες ψήφισαν για πρώτη φορά μόλις το 1945 (οι Ελληνίδες το 1930 σε δημοτικές εκλογές -αν και με περιορισμούς- και το 1952 σε βουλευτικές).

Αντίθετα, στη Σαουδική Αραβία οι γυναίκες πρώτα απέκτησαν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, πριν από μερικά χρόνια, ενώ το δικαίωμα να οδηγούν αυτοκίνητο μόλις τώρα. Βέβαια, προκειμένου για μια απόλυτη μοναρχία και για ένα κράτος που αποτελεί ουσιαστικά ιδιοκτησία μιας οικογένειας, το δικαίωμα ψήφου, γυναικών όπως και αντρών, είναι πολύ σχετικό: αφορά μόνο τις δημοτικές εκλογές, αφού κοινοβούλιο δεν υφίσταται στη χώρα, μονάχα ένα σώμα με συμβουλευτικές αρμοδιότητες. Ο βασιλιάς Αμπντουλάχ ανακοίνωσε το 2013 ότι στο εξής το 20% τουλάχιστον των μελών του Συμβουλίου αυτού θα είναι γυναίκες -δεδομένου δε ότι τα μέλη τα διορίζει ο ίδιος, η απόφασή του ουσιαστικά είναι υπόμνηση προς τον εαυτό του, σαν τα σημειώματα που βάζουμε πάνω στο ψυγείο εμείς οι κοινοί θνητοί με τις δουλειές που δεν πρέπει να ξεχάσουμε.

Ωστόσο, δεν πρέπει να δημιουργηθεί η εντύπωση πως η απαγόρευση της οδήγησης ήταν το τελευταίο προπύργιο της σαουδικής ανδροκρατίας και ότι στο εξής οι Σαουδαράβισσες είναι θεωρητικά ίσες ή σχεδόν ίσες με τους Σαουδάραβες -κάθε άλλο. Οι γυναίκες εξακολουθούν να στερούνται πολλά και πολύ πιο σημαντικά από την άδεια οδήγησης, όπως θα δούμε παρακάτω. Άλλωστε, η παραχώρηση του δικαιώματος δεν υπαγορεύτηκε (μόνο) από την επιθυμία εκσυγχρονισμού που διακατέχει τους ιθύνοντες της σαουδικής μοναρχίας, αλλά και (κυρίως, ίσως) από την οικονομική κρίση που περνάει η χώρα (κλαίνε οι χήρες, κλαίνε κι οι παντρεμένες) εξαιτίας της πτώσης της τιμής του πετρελαίου: ως τώρα, χρειάζονταν περίπλοκοι και δαπανηροί διακανονισμοί για να μπορέσει μια γυναίκα να μετακινηθεί με ιδιωτικό αυτοκίνητο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Δύο φύλα, Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , , | 148 Σχόλια »

Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους (Δημ. Σαραντάκος) 11 – Οι Σπαρτιάτισσες και οι τολμηρές τους αμφιέσεις

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2017

Εδώ και κάμποσο καιρό δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους» που κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Γνώση. Οι δημοσιεύσεις αυτές συνήθως γινονται κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η ενδέκατη αλλά φυσικά πρόκειται για αυτοτελείς ιστορίες.  Η προηγούμενη δημοσίευση βρίσκεται εδώ. Ξεκινήσαμε με ιστορίες από τον Ηρόδοτο μετά από τον Λουκιανό και στη συνέχεια περάσαμε σε ιστορίες από τον Διογένη Λαέρτιο και στον Πλούταρχο. Η σημερινή ιστορία παίρνει αφορμή από κάποιες αφηγήσεις από τον Βίο του Λυκούργου (κεφ. 11-15) και προχωράει εξετάζοντας τη θέση της γυναίκας στη Σπάρτη αλλά και γενικά τη Σπάρτη και την ιδιόμορφη κοινωνική δομή της.

 

Η μελέτη της Σπάρτης και της κοινωνικής δομής της κρύβει αρκετές εκπλήξεις για τον ιστορικό. Εν πρώτοις πρέπει να διευκρινιστεί για ποια Σπάρτη μιλάμε, γιατί η Σπάρτη της αρχαϊκής εποχής σε πολλά σημεία διαφέρει τόσο από τη Σπάρτη των κλασικών χρόνων, που θα  ΄λεγε κανείς ότι πρόκειται για δυο διαφορετικές πόλεις.

Πολύ πριν από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, από τον 6ο ήδη αιώνα η Αθήνα εθεωρείτο το αντίθετο της Σπάρτης σε πολλά πράγματα. Στην πραγματικότητα η Σπάρτη από τον 6ο αιώνα και μετά, ως το τέλος της ιστορίας της δεν έχει προσφέρει τίποτα στην Τέχνη, στην Επιστήμη, στη Φιλοσοφία, στον Πολιτισμό γενικότερα. Ουσιαστικά ποτέ της δεν έπαψε να είναι ένα άθροισμα από πέντε χωριά, που οι κάτοικοί τους διαβιούσαν συνεχώς σε καθεστώς στρατοπέδου, την πολιτείαν ομοίαν κατεστησάμεθα στρατοπέδω, λέει ο Ισοκράτης.

Η ευθυμία, τα αστεία και το χιούμορ ήταν επισήμως κατακριτέα και ελαφρώς ύποπτα. Όταν ο Αρχίλοχος ο Πάριος τόλμησε να απαγγείλει στο κοινό της Σπάρτης σατιρικό του ποίημα για το πώς έχασε σε μάχη με τους Θράκες την ασπίδα του αλλά δεν τον ένοιαξε πολύ, γιατί μια και γλύτωσε θα ‘βρισκε άλλην, οι Εφοροι, που δεν έπαιζαν με τέτοια “ιερά” θέματα, διατάξαν αμέσως την απέλασή του.

Τη Σπάρτη διοικούσε μια σκυθρωπή και καχύποπτη ολιγαρχία, που είχε επιβάλει σε όλους την ισότητα, αλλά μιαν ισότητα στη φτώχεια, στη σκληραγωγία και στην αμάθεια. Σ’όλους ανεξαιρέτως τους Σπαρτιάτες απαγορευόταν να ταξιδεύουν έξω από την επικράτεια χωρίς ειδική άδεια, που σπανιότατα δινόταν. Ομοίως ούτε οι ξένοι μπορούσαν να μπουν και να μείνουν για πολύ στο σπαρτιατικό κράτος.

Η διοίκηση ήθελε να ξέρει κάθε κίνηση και κάθε ενέργεια των πάντων. Δεν υπήρχε δυνατότητα ατομικής ζωής και για όλες τις πράξεις του ο κάθε Σπαρτιάτης έπρεπε να παίρνει την έγκριση των κρατούντων. “Ουδείς ήν αφειμένος ως εβούλετο ζην”, λέει ο Πλούταρχος. Όταν ο Αγησίλαος αντελήφθη κάποιους Σπαρτιάτες να κάνουν κάτι το τελείως αθώο, αλλά με δική τους πρωτοβουλία και χωρίς εντολή, δεν τους είπε τίποτα αλλά τη νύχτα έστειλε κάποιους στρατιώτες και τους σκότωσαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία γραμματεία, Αρχαίοι, Δύο φύλα, Δημήτρης Σαραντάκος | Με ετικέτα: , , | 128 Σχόλια »

Γιατί οι γυναίκες χαίρονταν περισσότερο το σεξ στον σοσιαλισμό

Posted by sarant στο 18 Αύγουστος, 2017

Έχω πει ότι τώρα το καλοκαίρι (αλλά και το φθινόπωρο, ως τον Νοέμβριο ας πούμε) επειδή έχω κάποιες άλλες υποχρεώσεις θα βάζω περισσότερες αναδημοσιεύσεις και επαναλήψεις άρθρων. Ως τώρα δεν έχω τηρήσει με συνέπεια αυτή την… υπόσχεση, οπότε επανορθώνω σήμερα αναδημοσιεύοντας ένα άρθρο της Kristen Godshee, που αρχικά δημοσιεύτηκε στη Νιου Γιορκ Τάιμς. Πέρα από το ενδιαφέρον του, ένας επιπλέον λόγος που με παρακίνησε να το αναδημοσιεύσω ειναι ότι πρόσφατα δημοσιεύτηκε και στο Χάφινγκτον Ποστ, όμως με ανεξήγητες περικοπές αλλά και κωμικά λάθη, μεταφραστικά ή επιμέλειας (ακόμα και του κορέκτορα: κάπου η Κολλοντάι γίνεται… Κολωνία!)

Εδώ το δημοσιεύω ολόκληρο και με καλή μετάφραση, που τη βρήκα στο ιστολόγιο του Άκη Γαβριηλίδη -ίσως το έχει μεταφράσει ο ίδιος, αν και δεν το λέει ρητά. Έκανα πάντως μερικές επουσιώδεις αλλαγές.

Όταν οι Αμερικανοί σκέφτονται τον κομμουνισμό στην Ανατολική Ευρώπη, φαντάζονται ταξιδιωτικούς περιορισμούς, ζοφερά τοπία με γκρίζο τσιμέντο, δυστυχισμένους άντρες και γυναίκες να ξεροσταλιάζουν σε ουρές για να ψωνίσουν από άδεια μαγαζιά, και μυστικές υπηρεσίες να παρακολουθούν την ιδιωτική ζωή των πολιτών. Μολονότι πολλά από αυτά ισχύουν, το συλλογικό μας στερεότυπο για τη ζωή στον κομμουνισμό δεν λέει όλη την αλήθεια.

Ίσως κάποιοι να θυμούνται ότι οι γυναίκες του ανατολικού μπλοκ απολάμβαναν πολλά δικαιώματα και προνόμια άγνωστα στις φιλελεύθερες δημοκρατίες εκείνη την εποχή, μεταξύ των οποίων σημαντικές κρατικές επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, την πλήρη ενσωμάτωσή τους στο εργατικό δυναμικό, γενναιόδωρες άδειες και επιδόματα μητρότητας και εγγυημένη δωρεάν παιδική φροντίδα. Αλλά υπάρχει και ένα πλεονέκτημα που δεν έχει προσεχτεί πολύ: οι γυναίκες υπό τον κομμουνισμό απολάμβαναν περισσότερη σεξουαλική ευχαρίστηση.

Μια συγκριτική κοινωνιολογική μελέτη μεταξύ Ανατολικογερμανών και Δυτικογερμανών μετά την επανένωση το 1990, διαπίστωσε ότι οι γυναίκες στην Ανατολή είχαν διπλάσιους οργασμούς από τις δυτικές. Οι ερευνητές έμειναν κατάπληκτοι με αυτή τη διαφορά, ιδίως επειδή οι γυναίκες της Ανατολικής Γερμανίας υπέφεραν από το περίφημο διπλό βάρος της επίσημης δουλειάς και του νοικοκυριού. Αντίθετα, οι γυναίκες της μεταπολεμικής Δυτικής Γερμανίας έμεναν στο σπίτι και επωφελούνταν από όλες τις συσκευές εξοικονόμησης εργασίας που παρήγε η ακμάζουσα καπιταλιστική οικονομία. Έκαναν όμως λιγότερο σεξ, και λιγότερο ικανοποιητικό σεξ, από γυναίκες που έπρεπε να περιμένουν στην ουρά για να πάρουν χαρτί υγείας.

Πώς εξηγείται αυτή η πτυχή της ζωής πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Δύο φύλα, Ερωτικά, ΕΣΣΔ, Κομμουνιστικό κίνημα | Με ετικέτα: , , , | 124 Σχόλια »

Το 18,33% του ουρανού

Posted by sarant στο 8 Μαρτίου, 2017

Το σημερινό άρθρο είναι επικαιροποιημένη επανάληψη ενός παλιότερου, προπέρσινου -και μάλιστα επανάληψη επανάληψης, αφού και το προπέρσινο ήταν επίσης επικαιροποιημένη επανάληψη ενός άρθρου του 2013. Αλλά αυτή η ανακύκλωση δεν γίνεται επειδή το παλιότερο άρθρο είχε περάσει απαρατήρητο, ούτε επειδή δεν προλαβαίνω να γράψω φρέσκο, αλλά επειδή πιστεύω ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που εξακολουθεί να μην έχει διευθετηθεί και που πρέπει να διευθετηθεί, οπότε δεν βλάφτει να το επαναλαμβάνω. Βέβαια, πρέπει να το πω, λίγοι συμφωνούν μαζί μου -αλλά τι να κάνουμε, θα το αντέξω.

Σήμερα έχουμε 8 Μαρτίου, την παγκόσμια μέρα της γυναίκας, οπότε αναδημοσιεύω το προπέρσινο άρθρο μου. Επικαιροποιημένο, αφού τα στοιχεία σε σχέση με τη συμμετοχή των γυναικών στη Βουλή και στην κυβέρνηση έχουν αλλάξει από τότε, δεδομένου ότι μεσολάβησαν οι εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015.  Βέβαια, οι ταχτικοί θαμώνες του ιστολογίου θα έχετε μάλλον τοποθετηθεί ήδη -αλλά τίποτα δεν σας εμποδίζει να επαναλάβετε την άποψή σας, αν δεν βαριέστε, χώρια που δεν αποκλείεται να έχετε σε κάποιο σημείο μεταβάλει άποψη.

Σύμφωνα με το γνωστό ρητό, «Οι γυναίκες είναι το μισό του ουρανού». Εδώ θα ταίριαζε το χαριτολόγημα που λέγαμε στα φοιτητικά μου χρόνια («το άλλο μισό στην Κίνα βρίσκεται»), και θα ταίριαζε επειδή το ρητό έχει κινέζικη προέλευση, αφού αν δεν κάνω λάθος το είπε ο Πρόεδρος Μάο. Μάλιστα, η αρχική μορφή είναι: «Οι γυναίκες κρατάνε το μισό του ουρανού». Είτε έτσι είτε αλλιώς, η φράση «μισό του ουρανού» έχει καθιερωθεί διεθνώς, μάλιστα μια διεθνής ΜΚΟ που προωθεί την ισότητα των φύλων λέγεται Half the sky movement. Το μισό του ουρανού στη θεωρία, στην πράξη αρκετά λιγότερο, καθώς σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου οι γυναίκες έχουν λειψή εκπροσώπηση στα κέντρα λήψης αποφάσεων και στους κρατικούς θεσμούς, ιδίως στα υψηλά κλιμάκια. Οπότε, δεν μπορούμε να μιλάμε για το μισό του ουρανού -ένα 20% μπορεί να είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.

Στη χώρα μας, η υποεκπροσώπηση των γυναικών είναι σοβαρή και μόνιμη. Ακόμα χειρότερα, στη Βουλή που προέκυψε από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015 ο αριθμός των γυναικών μειώθηκε αισθητά σε σύγκριση με τη Βουλή του Ιανουαρίου 2015: αυτή τη στιγμή έχουμε μόνο 55 γυναίκες επί συνόλου 300 βουλευτών (ποσοστό 18,33%), ενώ στη βραχύβια βουλή των πρώτων μηνών του 2015 είχαμε 70 (23,3%) που είναι και το ρεκόρ από καταβολής ελληνικού κράτους. Η σημερινή επίδοση είναι χειρότερη ακόμα και από τη Βουλή του Ιουνίου 2012, που είχε 63 γυναίκες (ποσοστό 21%) και λίγο μόνο καλύτερη από τον αριθμό του 2009 (52 γυναίκες). Εννοείται ότι στα παλαιότερα χρόνια ο αριθμός των γυναικών ήταν ακόμα μικρότερος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Δύο φύλα, Επαναλήψεις, Επετειακά | Με ετικέτα: , , , | 272 Σχόλια »

Τα έπη των Αριμασπών – 20 (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 31 Ιανουαρίου, 2017

Εδώ και κάμποσο καιρό άρχισα να δημοσιεύω, σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη συνήθως, το μυθιστόρημα του αλησμόνητου πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Τα έπη των Αριμασπών» (2004). Η σημερινή συνέχεια είναι η εικοστή. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ.

Η σημερινή συνέχεια είναι η τρίτη και τελευταία από το έβδομο κεφάλαιο που έχει τον τίτλο «Η ανασύνθεση των επών – Το ταξίδι του Αριστέα». Τόσο σε τούτο το κεφάλαιο (που σήμερα ολοκληρώνεται) όσο και στο επόμενο θα δούμε τους τέσσερις φίλους να διαβάζουν τη νεοελληνική μετάφραση των Επών, που έφτασαν στα χέρια τους εκεί που δεν το περίμεναν. Αναπόφευκτα, η δράση δεν προχωρεί και τα κεφάλαια είναι κατάφορτα από ιστορικές αναφορές. Ίσως κάποιοι το βρουν βαρετό.

Διευκρινίζω ότι δεν έχει σωθεί αραβικό ή άλλο κείμενο των Αριμάσπειων Επών, πρόκειται για μυθοπλαστικό εύρημα του πατέρα μου! Συνεχίζουμε λοιπόν με την ανάγνωση των Επών, που τα αντέγραψε ο κύριος Αντωνάκης κρυφά από τον Χρήστο και τα έδωσε στους τέσσερις φίλους.

[Είχαμε σταματήσει σε μια διακοπή της ανάγνωσης και συνεχίζουμε]

mimis_jpeg_χχsmallΠϊσω από τα Ριπαία όρη και πέρα από τις χώρες των Θυσσαγετών, των Ιυρκών και των Αγριππαίων, υπάρχει αχανής έκταση, σκοτεινή και γεμάτη με πούπουλα πουλιών, την οποία κατοικούν κακοποιά πνεύματα και γι΄ αυτό αποφύγαμε να τη διασχίσουμε. Στρεφόμενοι προς νοτιοανατολικά μπήκαμε σε χώρα επίπεδη και άδενδρη. Χρειάστηκε να περάσουμε πλατιά ποτάμια και να γνωρίσουμε λαούς που ζούνε στην κατάσταση των ζώων.  Δε χτίζουν κατοικίες, δεν έχουν άρχοντες και νόμους, ούτε πιστεύουν σε θεούς ή δαίμονες. Είναι ντυμένοι με προβιές και το χειμώνα αλείβονται με λίπος ζώων, που τους προστατεύει από το κρύο. Δε γνωρίζουν να πλάθουν και να ψήνουν τον πηλό και έτσι τα σκεύη τους είναι όλα από φλοιούς δένδρων ή από πετσιά. Για να ετοιμάσουν το φαγητό τους πυρακτώνουν σε μεγάλες φωτιές πέτρες, που τις ρίχνουν κατόπιν σε δερμάτινους ασκούς γεμάτους νερό που μ΄ αυτόν τον τρόπο ζεσταίνεται. Δε μπορέσαμε να συνεννοηθούμε μαζί τους σε καμιά γλώσσα παρά μόνο με νοήματα και χειρονομίες. Στη χώρα των άγριων αυτών ανθρώπων υπάρχουν βράχοι από συμπαγές αλάτι και έρχονται άνθρωποι από τόπους μακρινούς, που σπάνε με πέτρινα πελέκια αυτούς τους βράχους και μεταφέρουν αυτό το αλάτι στον τόπο τους, όπου είναι πιο πολύτιμο και από το χρυσάφι.

Ύστερα από πορεία τριάντα ημερών μπήκαμε σε χώρα δασώδη και ορεινή, γεμάτη μεγάλες λίμνες, που τη διασχίζουν ορμητικά ποτάμια με καθαρό και γάργαρο νερό. Είναι χώρα μεγάλη, που χρειάζεται ενός μηνός πορεία με άλογο για να τη διασχίσεις. Την κατοικούν οι ευγενικοί και δίκαιοι  Ισσηδόνες και την κυβερνούν οι γενναίες και τολμηρές γυναίκες τους, που μπαίνουν επικεφαλής ακόμη και σε εκστρατείες. Όταν μια γυναίκα αναλάβει την ηγεσία της φυλής της, είτε για να την οδηγήσει σε πόλεμο είτε για να την κυβερνήσει σε έργα ειρηνικά, της χαράζουν στο αριστερό της μπράτσο, κοντά στον ώμο με τρόπο ανεξίτιλο, το έμβλημα της γενιάς της,  που είναι συνήθως κάποιο άνθος ή πουλί.  Στους Ισσηδόνες οι γυναίκες είναι τελείως ελεύθερες. Μπορούν να παντρευτούν ταυτόχρονα πολλούς άντρες και αν το επιθυμούν μπορούν να δεχτούν στο κρεβάτι τους κάθε ξένο που περνά από τη χώρα τους. Ο επισκέπτης κρεμά στην είσοδο του σπιτιού, όπου φιλοξενείται, τον μανδύα του και μένει όσον καιρό επιθυμεί, απολαμβάνοντας κάθε περιποίηση από τις γυναίκες, ενώ οι άντρες του σπιτιού φεύγουν και πάνε αλλού και επιστρέφουν όταν δούνε ότι ο μανδύας του ξένου δεν κρέμεται πια στην είσοδο του σπιτιού τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Δημήτρης Σαραντάκος, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , , | 82 Σχόλια »

Ο έπαινος των γυναικών (Ακατάλληλον δι’ ανηλίκους)

Posted by sarant στο 29 Ιανουαρίου, 2017

Θα παρουσιάσω σήμερα ένα εκτενές απόσπασμα από τον «Έπαινο των γυναικών», όπως λέγεται ένα από τα πρώιμα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ένα απόσπασμα που το χαρακτήρισα «ακατάλληλον δι’ ανηλίκους» επειδή έχει ως θέμα του τις εξωσυζυγικές περιπέτειες των γυναικών, που τις περιγράφει χωρίς περιφράσεις και περιστροφές.

Από μια άποψη, το σημερινό άρθρο συναρτάται με το πρόσφατο άρθρο μας για τα συζυγικά κέρατα, ενώ έμμεσα σχετίζεται και με το άρθρο που είχαμε δημοσιεύσει την προπερασμένη Κυριακή για την ανάγκη ή όχι μεταγλώττισης ή μετάφρασης του Παπαδιαμάντη.

Αλλ’ ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. «Ο έπαινος των γυναικών» είναι ένα ανώνυμο δημώδες στιχούργημα που υπολογίζεται ότι γράφτηκε στα τέλη του 15ου αιώνα (την περίοδο 1485-1500) στην Κρήτη, αλλά μας παραδίδεται από ένα και μοναδικό χειρόγραφο που βρέθηκε στην Κέρκυρα και πάντως περιέχει σχετικά λίγους κρητικούς ιδιωματισμούς. Αποτελείται από 735 οχτασύλλαβους στίχους, γενικά ομοιοκατάληκτους.

Ο ανώνυμος ποιητής στο προοίμιο δηλώνει ότι σκοπός του είναι να εξετάσει «τα κακά τα’χουν [που έχουν] εις τα φυσικά τους» οι γυναίκες, και για να τις εξετάσει τις χωρίζει σε τρεις κατηγορίες: ανύπαντρες κοπέλες, παντρεμένες γυναίκες, και χήρες. Ωστόσο η μερίδα του λέοντος, περίπου 450 στίχοι από τους συνολικούς 735, αφιερώνεται στις παντρεμένες γυναίκες. Ο ανώνυμος ποιητής ξεκινάει από το ελάττωμα της φιλαρέσκειας και προχωράει σε άλλα «τυπικά γυναικεία» ελαττώματα και χαρακτηριστικά, όπως η συζυγική απιστία, η φιληδονία ή η κακία και η πονηριά. Βλέπουμε δηλαδή ότι ο τίτλος είναι ειρωνικός: πουθενά δεν επαινεί τις γυναίκες ο ανώνυμος ποιητής, μόνο τις κακολογεί.

«Αντιγυναικεία» έργα του τύπου αυτού υπάρχουν αρκετά στη δυτικοευρωπαϊκή λογοτεχνία, αλλά δεν έχει βρεθεί κάποιο που να αποτέλεσε το πρότυπο του «Επαίνου». Πάντως, όσο υπερβολικό κι αν είναι το κατηγορητήριο κατά των γυναικών, δείχνει ότι το έργο είναι γραμμένο σε μια εποχή όπου η γυναίκα είχε αρχίσει να αμφισβητεί την πατρική και συζυγική εξουσία -και ταυτόχρονα κινείται ολοφάνερα σε αστικό περιβάλλον, μάλλον στον Χάνδακα, στο σημερινό Ηράκλειο πρέπει να γράφτηκε.

b189802Όπως θα δείτε, το στιχούργημα δεν διεκδικεί δάφνες για την τέχνη του, ούτε και για την τεχνική του. Είναι αξιόλογο επειδή υπάρχει, θα λέγαμε. Πάντως δίνει ενδιαφέροντα στοιχεία, όσο κι αν πρέπει να τα φιλτράρουμε, παίρνοντας υπόψη την υπερβολή και την προκατάληψη του ποιητή.

Η γλώσσα του ποιήματος είναι η δημώδης γλώσσα των αρχών των Νεότερων χρόνων -μια γλώσσα μικτή, όπου στον καμβά της πρώιμης νεοελληνικής υπάρχουν λόγια στοιχεία καθώς και κάποιοι αρχαϊσμοί. Ιδιωματικοί τύποι όπως είπαμε υπάρχουν, αλλά είναι μάλλον λιγοστοί.

Ο Έπαινος των γυναικών κυκλοφόρησε πριν από μερικά χρόνια σε υποδειγματική έκδοση από το πρωτοπόρο Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών της Θεσσαλονίκης, σε πλουσιότατη επιμέλεια της Σωτηρίας Σταυρακοπούλου. Η έκδοση είναι ενταγμένη στη σειρά «Παλιότερα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας», πέμπτος τόμος της σειράς. Εγώ ομολογώ ότι το έργο το πληροφορήθηκα από κάποια αποσπάσματα που δημοσίευσε πριν από κανένα χρόνο ο φίλος Τάσος Καπλάνης στην Αυγή, όταν για ένα μήνα είχε αναλάβει την εκ περιτροπής θέση του ανθολόγου. Ο Τάσος έχει κάνει και κάποια εργασία για τον Έπαινο, αλλά δεν την έχω δει.

Φυσικά υπάρχει εκτενής πρόλογος, πλούσια εικονογράφηση, επίμετρο με παράλληλα κείμενα, ενώ ανάμεσα στις ενότητες του ποιήματος η επιμελήτρια παρεμβάλλει μικρά, πολύ ενδιαφέροντα δοκίμια που φωτίζουν διάφορα θέματα που θίγονται στο ποίημα. Ξαναλέω, πρόκειται για έκδοση υποδειγματική, όπως όλες σχεδόν του ΙΝΣ -αν ήταν να επισημάνω μια έλλειψη, θα ανέφερα ότι δεν υπάρχει γλωσσάρι και ότι το γλωσσικό-λεξιλογικό τμήμα αναπτύσσεται πολύ λιγότερο από το πραγματολογικό. Η ετυμολογία απουσιάζει εντελώς.

Αλλά δεν υπάρχει μεγάλη ανάγκη για γλωσσάρι, για τον απλό λόγο ότι η επιμελήτρια έκανε μια ασυνήθιστη επιλογή: αντικριστά στο κείμενο παραθέτει μετάφρασή του στη σημερινή νεοελληνική -γι’ αυτό είπα ότι το σημερινό άρθρο συνδέεται με εκείνο για τη μεταγλώττιση του Παπαδιαμάντη. Αναδημοσιεύω κι εγώ τη μετάφραση πλάι στο πρωτότυπο (με τη βοήθεια του Στάζιμπου για τα τεχνικά) κι εσείς θα κρίνετε αν είναι περιττή, απαραίτητη ή απλώς χρήσιμη.

Σκόρπιους στίχους του Επαίνου μπορείτε να βρείτε στο Διαδίκτυο, κυρίως εδώ. Προτίμησα να μην κορφολογήσω στίχους και αποσπάσματα, αλλά να παραθέσω ένα ενιαίο εκτενές απόσπασμα, τους στίχους 208 έως 325, δηλαδή σχεδόν το ένα έκτο του συνόλου. Έτσι θα πάρετε μια αντικειμενική εικόνα -βέβαια, το ενιαίο απόσπασμα είναι πιο βαρετό από τα κορφολογήματα. Να σημειωθεί ότι δεν έκανα μετατροπή σε μονοτονικό, για τον απλό λόγο ότι το βιβλίο είναι ήδη τυπωμένο μονοτονικά, όπως άλλωστε πρέπει να τυπώνονται τα πρώιμα νεοελληνικά κείμενα. Το φως σε ό,τι αφορά τη φιλολογία στην Ελλάδα έρχεται από τον Βορρά, εδώ και 90 χρόνια. Στο τέλος λέω μερικά λεξιλογικά.

Και άλλες όταν παντρευτούν,
θέλουν δια να ποπευτούν
δοκιμάζουν και άλλους θέλουν,
να σκολάσουν πλέο δε θέλουν.
Φαίνεται της σαν το μέλι
και γοργά πάει εις το μπουρδελι,
νέον, γέρον, δεν την μέλει,
βάνει και μικρόν κοπέλι
και τον άνδρα της ου θέλει,
επειδή τον έχει ως τρέλη.
Και όσες έναι οπού το κάμαν
τούτο το κακόν το πράμαν,
δύσκολα δια να το αφήσουν,
ειμή μόνο ν’ αστοχήσουν
ή να πάρουσιν ζουλιάρην
ή κακόν μαλωματάρην
ή κανένα παλληκάριν
να ’χει φρόνεσην και χάρην
και καλά να την φυλάσσει
ότι να μη τον γελάσει.
Αμή, όσα θέλει ας την φυλάει,
δεν μπορεί να το απαλλάγει
και τον κόπον μόνον χάνει,
αμή αυτήν δεν τηνε πιάνει,
ειμή μόνο αν εστεκέτο
πάντα να μη κοιμιζέτο
και να την αγκαλιαζέτο,
μετά κείνην να σφαλιέτο,
εις σετούκι να έμπει απέσω.
Και να πει ότι: «Θε να πέσω»,
ή ότι: «Κόπτει με να χέσω,
και να ράψω και να κλώσω»,
να την πει: «Κάμε το αυτού
ένα και άλλον, και ας κτυπούν.»
Και αν ειπεί: «Να κατουρήσω,
δεν πορώ δια να τουρήσω»,
να την λέει ώς και αυτό:
«Εδαυτού σε το κρατώ,
πάντα σου δια να το κάμνεις
και από την μοιχείαν να λείπεις.»
Και αν ειπεί: «Και αν πεινάσω
και καμπόσο να διψάσω,
πού να το εύρω να χορτάσω
εδώ μέσα οπό πλαντάσσω;»,
να την πει: «Εγώ, μά τ’ άγια,
και μά τα μυστήρια τα άγια,
δύνομαι να σε χορταίνω
και σφικτά να σε βασταίνω.»
Κι αν αυτή το στεργηθεί
εκεί μέσα να σταθεί,
πρέπει να μη κοιμηθεί
και ποσώς μη πλανεύει,
ώστα ζει να την θωρεί,
νύκτα ημέρα ως ημπορεί,
και έτοιμος με το σπαθί
να την κρατεί, μη γαμηθεί·
τότες έναι δυνατό
να μηδέν κερατωθεί.
Αμή αλλέως δεν έχει φύση
άνθρωπος να την κρατήσει
την γυνήν την πομπεμένην
και την μουτζοπαντρεμένην
και την άλλην την καμένην
οπού ευρέθη εγκαστρωμένη.
Αμή αν θέλεις να κοιμάσαι,
πάντοτες αυτή πλανά σε.
Μερικές εις το κρεβάτι
έχουν καύχους, και κτυπά τη,
και τον άνδρα ωσάν προβάτο
έχει τον και ωσάν κτημάτο.
Άτυχος, ουδέ γρικά τη
‘τι μαγεύει τον με κάτι,
και πίσω άλλος πελεκά τη.
Λέει το ότι δοικά τη,
αμή εκείνη λέει πάντα:
«Βάρει! Μόνον αν επλάντα!
Ο κρουσμένος σαν κοιμάται,
ως το ξύλον δεν γρικάται.»
Δεν σας λέγω όταν λείπει
ο άνδρας εις την μαύρην λύπη
τότε έχει τον καιρόν
να χορεύει τον χορόν·
βλέπει τον ωσάν ξερόν,
λέγει: «Θε να ’βρω να χαρώ
με άλλον, νέον τρυφερόν,
να με ποίσει ωσάν πτερό
‘λαφρικήν και γλυκασμένην
την καρδιά μου την καμένην.»
Την αλήθεια, τέτοιον πράγμα
δεν εφάνηκεν εις γράμμα,
οπού κάμνουν οι γυναίκες,
να ’ναι ξενοπηδημένες.
‘Δέτε μόνο αν έχει γνώση
η γυναίκα να μετρήσει
ένα, δύο και τα τρία
(ναι, μα την Οδηγητρία!),
ήγουν την ζωήν που ζούμεν
και το πλέον, οπού γρικούμεν,
και το τρίτον, την τιμήν τους,
πόναι πλέο από την ζωήν τους.
Αμή εκείνες ’δέ θυμούνται,
ουδέ τάσσου, ουδέ φοβούνται
να μηδέν τας εγρικήσουν
και τας κάρας τους τσακίσουν,
ήγου οι βαριομοιριασμένοι,
οι άνδρες των οι μαγεμένοι.
Μόνον λέγουν ας χορτάσουν,
κίνδυνον ποσώς δεν τάσσουν,
δεν φοβούνται να τας πιάσουν,
ουδέ καν να τας γρικήσουν,
και εντροπήν ουδέν ψηφούν
να ποπεύονται κρυφά.
Και όταν έλθει να την φτάσει,
θέλει διά να την πιάσει,
έναι νόμος δια να χάσει
το προικιόν της, αν πλαντάζει·
τότες απομένει γδούρια
και πηδούν τη τα γαδούρια.
Και άλλες, όταν παντρευτούν,
το πάνε φιρί φιρί να ντροπιαστούν·
δοκιμάζουν και άλλους ποθούν,
δεν θέλουν πια να σταματήσουν.
Της φαίνεται σαν το μέλι
και γρήγορα καταλήγει στο μπουρδέλο,
νέο, γέρο, δεν τη νοιάζει,
παίρνει και μικρό αγόρι·
και ο άντρας της δεν της αρέσει,
επειδή τον θεωρεί τρελό.
Και όσες το έκαναν
τούτο το κακό το πράμα,
δύσκολο να το αφήσουν,
παρά μόνο αν κάνουν λάθος
και πάρουν άντρα ζηλιάρη
ή κακό καβγατζή
ή κανένα νεαρό
που να έχει σύνεση και δύναμη
και να τη φυλάει
καλά για να μην τον απατήσει.
Αλλά, όσο θέλει ας τη φυλάει,
δεν μπορεί να ξεφύγει απ’ αυτό
και μόνο χάνει τον κόπο του,
αυτή δεν τη συγκρατεί,
παρά μόνο αν στεκόταν
πάντα ξύπνιος
και την αγκάλιαζε
και κλεινόταν μαζί της
κι έμπαινε μέσα σε σεντούκι.
Και αν του έλεγε «Θα ξαπλώσω»,
ή «Μου έρχεται να χέσω,
και να ράψω και να κλώσω»,
να της απαντούσε: «Κάνε το εδώ
και το ένα και το άλλο, κι ας χτυπούν απέξω.»
Και αν έλεγε «Να κατουρήσω,
δεν μπορώ να αντέξω»,
να της έλεγε ακόμη κι αυτό:
«Ορίστε, εδώ σου το κρατώ,
πάντα να το κάνεις
και να αποφεύγεις τη μοιχεία.»
Και αν έλεγε: «Κι άμα πεινάσω
και διψάσω πολύ,
πού θα βρω να χορτάσω
εδώ μέσα που πλαντάζω;»,
να της απαντούσε: «Εγώ, μά τα ιερά,
και μά τ’ άγια μυστήρια,
μπορώ να σε χορταίνω
και να σε βαστάω σφιχτά.»
Και αν εκείνη το δεχτεί
να μείνει εκεί μέσα,
πρέπει αυτός να μην κοιμάται
και καθόλου να μην ξεγελιέται,
να την προσέχει όσο ζει,
νύχτα μέρα, όπως μπορεί,
κι έτοιμος με το σπαθί
να την κρατάει, για να μη γαμηθεί·
τότε είναι δυνατό
να μη φορέσει κέρατα.
Μα, αλλιώς, δεν έχει φυσική δύναμη
ο άντρας να την κρατήσει
τη γυναίκα την ξευτελισμένη
και τη διαπομπευμένη σύζυγο
και την άλλη την καημένη
που βρέθηκε γκαστρωμένη.
Πάντως, αν θέλεις να κοιμάσαι,
αυτή πάντα θα σε εξαπατά.
Μερικές στο κρεβάτι
έχουν αγαπητικούς, και την πηδάνε,
και τον άντρα της σαν πρόβατο
τον έχει και σαν ζώο.
Ο κακότυχος, ούτε καν την ακούει,
γιατί τον μαγεύει με κάτι,
και ύστερα άλλος την κανονίζει.
Λέει ότι την εξουσιάζει,
αλλά εκείνη λέει συνέχεια:
«Απαύτωνέ με! Αχ, και μόνο να ψοφούσε!
Ο κερατάς όταν κοιμάται,
είναι αναίσθητος σαν το ξύλο.»
Δεν σας λέω τί γίνεται όταν λείπει
ο άντρας της· στη μαύρη λύπη μέσα
τότε έχει τον καιρό
να χορεύει τον ερωτικό χορό·
βλέπει τον άντρα της σαν ψοφίμι,
λέει: «Θα βρω για να χαρώ
άλλον, νέο τρυφερό,
να μου κάνει σαν φτερό
ελαφριά και γλυκαμένη
την καρδιά μου την καημένη.»
Αλήθεια, τέτοιο πράγμα
δεν έχει γραφτεί ακόμα,
αυτό που κάνουν οι γυναίκες,
που πηδιούνται με ξένους.
Δείτε μόνο αν έχει μυαλό
η γυναίκα να μετρήσει
το ένα, δύο και τρία
(ναι, μά την Παναγιά την Οδηγήτρια!),
δηλαδή πρώτον τη ζωή που ζούμε,
δεύτερον την αντίληψη που έχουμε,
και, τρίτον, την τιμή τους,
που είναι πιο πάνω κι από τη ζωή τους.
Αλλά εκείνες τίποτε δεν λογαριάζουν,
ούτε υπόσχονται, ούτε φοβούνται
μήπως τις πάρουν είδηση
και τσακίσουν τα κεφάλια τους,
εννοώ οι κακότυχοι
οι άντρες τους οι μαγεμένοι.
Το μόνο που λένε είναι οι ίδιες να χορτάσουν,
κίνδυνο καθόλου δεν σκέφτονται,
δεν φοβούνται μήπως τις τσακώσουν,
ούτε καν μήπως τις πάρουν χαμπάρι,
και καθόλου δεν θεωρούν ντροπή
το να ξευτελίζονται κρυφά.
Μα όταν συμβεί να τη βρει,
και να την πιάσει στα πράσα,
ο νόμος είναι να χάσει
την προίκα της, αν σκάσει από πόθο·
τότε απομένει φτωχή
και την πηδούν τα γαϊδούρια.
208
 
210
 
 
 
 
 
 
 
 
 
220
 
 
 
 
 
 
 
 
 
230
 
 
 
 
 
 
 
 
 
240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
260
 
 
 
 
 
 
 
 
 
270
 
 
 
 
 
 
 
 
 
280
 
 
 
 
 
 
 
 
 
290
 
 
 
 
 
 
 
 
 
300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
310
 
 
 
 
 
 
 
 
 
320
 
 
 
 
325

Μερικά λεξιλογικά:

* Στον στίχο 324, στην απόδοση, παραλείπω την επεξηγηματική προσθήκη της επιμελήτριας: [και συνουσιαστεί με άλλον] επειδή μου χαλάει τη στοίχιση.

* Μια γενική παρατήρηση, ότι σε πολλές περιπτώσεις τα μπ, ντ γράφονται π, τ (ποπευτούν αντί πομπευτούν, σετούκι αντί σεντούκι, πορώ αντί μπορώ και άλλα πολλά). Δεν είδα κάπου μια αναφορά σε αυτό το φαινόμενο ή μια εξήγησή του, αν είναι δηλαδή σύμβαση της γραφής ή αν έχει πραγματική βάση -ίσως όμως να υπήρχε αναφορά και να μην την πρόσεξα.

* Στίχος 217, «επειδή τον έχει ως τρέλη». Η επιμελήτρια μεταφράζει «επειδή τον θεωρεί τρελό». Δεν ξέρω αν ο τύπος «τρέλης» υπάρχει ή αν έγινε για χάρη της ομοιοκαταληξίας, αλλά αναρωτιέμαι γιατί απορρίφθηκε ο απλός παρατονισμός (που τέτοιους έχει πολλούς χάρη της ρίμας στο ποίημα) δηλαδή «επειδή τον έχει ως τρελή». Αλλά λέξη «τρέλλης» υπάρχει όπως με πληροφορεί το σχ. 21 οπότε εδώ μάλλον κακώς αναρωτήθηκα.

* Στίχος 243, «να τουρήσω». Πρόκειται πάλι για τη γραφή τ αντί για ντ. Ο τύπος είναι «να ντουρήσω», από το ρήμα «ντουρώ», αντέχω, και αλλού «διατηρούμαι», που είναι δάνειο από το βενετικό durar, ιταλικό durare. Να σημειώσουμε ότι και το κοινό «φτουράω» προέρχεται μάλλον από το λατ. obduro.

* 269 «μουτζοπαντρεμένη» Σύνθετο που μας θυμίζει την πρακτική της διαπόμπευσης των μοιχαλίδων -φυσικά για τη μούντζα αξίζει να γραφτεί άρθρο, να δούμε πότε θ’ αξιωθώ.

* 275 «καύχους». Καύκος και καύχος ο αγαπητικός, καύκα και καύχα η αγαπητικιά. Και για τη λέξη αυτή αξίζει άρθρο, μεταξύ άλλων επειδή η ετυμολογία της είναι σκληρό καρύδι που αντιστέκεται -μπορεί πάντως να έχει σχέση με το ποτήρι τον καύκο (του γνωστού βυζαντινού συνθήματος Πάλιν τον καύκον έπιες…) Στην Κύπρο οι λέξεις καύκος και καύκα είναι σε χρήση -ο αστικός μύθος λέει ότι το 1970 το τελωνείο απέρριψε βιβλίο του Κάφκα που ερχόταν από Ελλάδα επειδή το θεώρησαν άσεμνο αφού μιλούσε για ερωμένες (καύκα, νόμισε ο τελώνης).

* 275 «κτυπά τη» – μια από τις πολλές λέξεις για την ερωτική πράξη. Βλ. και «βαράει» ή «πελεκάει» αμέσως πιο κάτω, ενώ ο κερατωμένος σύζυγος λέγεται «κρουσμένος»

* 309 «ουδέ τάσσου» [τάσσουν] Η επιμελήτρια το μεταφράζει «υπόσχονται», και εκ πρώτης όψεως αυτό φαίνεται λογικό, αφού τάσσω = τάζω, αλλά το νόημα δεν βγαίνει. Στον στίχο  315 πιο κάτω, το «κίνδυνον ποσώς δεν τάσσουν» αποδίδεται πειστικά «κίνδυνο καθόλου δεν σκέφτονται», οπότε εικάζω ότι αυτό είναι και εδώ το νόημα, οι γυναίκες «δεν σκέφτονται/νοιάζονται, δεν φοβούνται». Δυστυχώς η έκδοση του μεσαιωνικού λεξικού του Κριαρά δεν έχει φτάσει ως το Τ ακόμα (ο 19ος τόμος τελειώνει στο σιργ-) οπότε δεν μπορώ να ανατρέξω εκεί, βρίσκω όμως την ίδια σημασία, τάσσω= σκέφτομαι, νοιάζομαι και στον Πόλεμο της Τρωάδας:

Ἐξ ὅ, τι καὶ ἂν ἐχάσασιν οἱ Ἕλληνες ἀπάρτι,
ὅλον ἐλησμονῆσαν το, τίποτε δὲν τὸ τάσσουν

οπότε πείθομαι ότι το διαβάζω σωστά.

* 324 «απομένει γδούρια», αποδίδεται «φτωχή», αλλά είναι λιγάκι πιο έντονο. Γδούρης είναι ο πάμφτωχος, που δεν του έχει απομείνει τίποτα, που τον «έχουν γδάρει» μεταφορικά. Αυτή είναι άλλωστε και η ετυμολογία της λέξης, αφού προέρχεται από το εκδόριον, εκδούριν και το κδ τρέπεται σε γδ. Εδώ, η μοιχαλίδα που σκάει από τον πόθο και συνουσιάζεται με άλλον βάσει του νόμου χάνει την περιουσία της (και την προικώα, υποθέτω) οπότε μένει επί ξύλου κρεμάμενη, τσίτσιδη, όχι απλώς φτωχή. Στο Χρηστικό λεξικό του ιδιώματος της Μυκόνου, του Π. Κουσαθανά, βρίσκω ότι «γδούρι» σημαίνει α) κουρεμένος γουλί, β) γυμνός, ολότελα χαμένος σε τυχερό παιχνίδι.

Οπότε, το μοναδικό παράπονο από αυτή την έξοχη έκδοση είναι πως δεν είχε δέκα σελιδούλες παραπάνω με μερικά γλωσσικά σχόλια σαν κι αυτά που σημείωσα.

 

 

Posted in Αθυροστομίες, Δύο φύλα, Κρήτη, Πρώιμα νέα ελληνικά, Παρουσίαση βιβλίου, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 136 Σχόλια »

Η μπούρκα και το μπουρκίνι

Posted by sarant στο 24 Αύγουστος, 2016

burkiniΤη λέξη την ακούσαμε τώρα τελευταία, με τις ειδήσεις  που έρχονται από τη Γαλλία, όπου μια σειρά δημοτικές αρχές της Κυανής Ακτής (ανάμεσά τους και μεγάλοι δήμοι όπως οι Κάννες και η Νίκαια) πήραν αποφάσεις με τις οποίες απαγορεύουν στις πλαζ της δικαιοδοσίας τους το μπουρκίνι, δηλαδή ένα είδος γυναικείου μαγιό που φορούν ορισμένες μουσουλμάνες, το οποίο καλύπτει ολόκληρο το σώμα αλλά και τα άκρα, αφήνοντας ακάλυπτο μόνο το πρόσωπο και τα άκρα των χεριών και των ποδιών.

Η φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο είναι από πλαζ της Τυνησίας, και έχει ενδιαφέρον γιατί παρουσιάζει τέσσερις γυναίκες (υποθέτω Τυνήσιες και υποθέτω μουσουλμάνες) με διαφορετικά ποσοστά κάλυψης του σώματός τους -το μπουρκίνι είναι το ένδυμα που φοράει η κυρία με τα μαύρα γυαλιά που βρίσκεται λίγο πιο πίσω από τις άλλες, η δεύτερη από τα δεξιά.

Κατά σύμπτωση, στους Ολυμπιακούς αγώνες που μόλις τελείωσαν είδαμε αθλήτριες από μουσουλμανικές χώρες να αγωνίζονται φορώντας μια στολή που έμοιαζε αρκετά με το μπουρκίνι και κάλυπτε επίσης τα μαλλιά και ολόκληρο το σώμα. Ιότροπη έγινε μια φωτογραφία από τον αγώνα Αιγύπτου-Γερμανίας στο μπιτς βόλεϊ (τη βλέπετε εδώ). Στα κοινωνικά μέσα η φωτογραφία συζητήθηκε πολύ, ενώ κάποιοι υποστήριξαν ότι κακώς οι διοργανωτές επέτρεψαν την ενδυματολογική παρέκκλιση διότι αυτό αποτελεί υποχώρηση απέναντι στον ισλαμικό φανατισμό -ή κάτι τέτοιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Δύο φύλα, Επικαιρότητα, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , , | 338 Σχόλια »

Πώς χτυπάνε οι άντρες;

Posted by sarant στο 22 Απρίλιος, 2016

jumboΗ πασχαλινή διαφήμιση του Τζάμπο με την Άντζελα Δημητρίου συζητήθηκε αρκετά πριν από μερικές μέρες που πρωτοπαίχτηκε -και ακόμα περισσότερο τώρα που η αρμόδια αρχή αποφάσισε ότι η επίμαχη τελευταία φράση πρέπει να αφαιρεθεί.

Σε περίπτωση που δεν έχετε πάρει είδηση τη συγκεκριμένη διαφήμιση, μπορείτε να τη δείτε εδώ, όπως ήταν πριν τροποποιηθεί (αν τροποποιηθεί, δηλαδή). Το διαφημιστικό σποτ διαρκεί λίγο περισσότερο από ένα λεπτό: βράδυ Ανάστασης, κόσμος με λαμπάδες στους δρόμους, και η «λαίδη» Άντζελα τραγουδάει παραφρασμένη (σε πασχαλινό ύφος) μια παλιά της επιτυχία («ποια θυσία») στην οποία μέμφεται τον άπιστο που προτίμησε άλλην. Ξαφνικά, από την άλλη άκρη του δρόμου ξεπροβάλλει ο άπιστος. Πλησιάζονται. Εκείνος κρατάει ένα κόκκινο αυγό. Εκείνη τότε προτείνει το χέρι της με το δικό της κόκκινο αυγό και του λέει «Χτύπα. Χτύπα σαν άντρας». Εκείνος κάνει μια κίνηση, υψώνει το χέρι που κρατάει το αυγό, το κατεβάζει -και πέφτει πλάνο με καμπάνες να χτυπάνε και αναστάσιμες ευχές από τα Τζάμπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Διαφημίσεις, Πασχαλινά | Με ετικέτα: , , | 315 Σχόλια »

Ποια/ποιος χτυπάει την πόρτα; Ο οδηγός χρήσης μη σεξιστικής γλώσσας

Posted by sarant στο 16 Δεκέμβριος, 2015

Πριν από μερικές μέρες παρουσιάστηκε δημόσια ο «Οδηγός χρήσης μη σεξιστικής γλώσσας στα διοικητικά έγγραφα», ένα κείμενο για ένα θέμα που ενδιαφέρει πολύ το ιστολόγιο και ταυτόχρονα ένα κείμενο που με φέρνει σε δύσκολη θέση, για δύο λόγους.

Ο πρώτος λόγος είναι ότι δεν έχω προλάβει να μελετήσω τον Οδηγό με την ησυχία μου, οπότε κανονικά θα έπρεπε να παρουσιάσω το άρθρο αυτό σε καμιά δεκαριά μέρες, αλλά μια ματιά στο ημερολόγιο δείχνει ότι σε 10 μέρες έχουμε Χριστούγεννα, κι έτσι αν το αναβάλω ο Οδηγός θα σκεπαστεί από τη σκόνη των κουραμπιέδων.

Ο δεύτερος λόγος που δεν αισθάνομαι άνετα είναι ότι ενώ θεωρώ καλοδεχούμενο τον Οδηγό και ενώ έχω γράψει πολλές φορές υπέρ των έμφυλων τύπων και εναντίον των επίκοινων (π.χ. «η δικάστρια» αντί «η δικαστής») όταν αναφέρονται σε συγκεκριμένα πρόσωπα, δεν συμμερίζομαι αρκετές από τις θέσεις του Οδηγού, που θεωρώ ότι δεν ταιριάζουν στα χαρακτηριστικά της ελληνικής γλώσσας -άλλωστε, έχω γράψει για το θέμα, και μάλιστα σχετικά πρόσφατα.

Πάντως, δεν είναι «πολιτική» η αμηχανία μου, δηλαδή δεν αισθάνομαι αμηχανία επειδή θα διαφωνήσω (έστω εν μέρει) με μια πρωτοβουλία που εκπορεύεται από την Αριστερά, στην οποία ανήκω -και παρότι η αντιμετώπιση του σεξισμού είναι πρόταγμα κατ’ εξοχήν της Αριστεράς, η εκπόνηση του συγκεκριμένου Οδηγού, αν διάβασα καλά, ανατέθηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση, τον Νοέμβριο του 2014. Και παρόλο που διαφωνώ με αρκετά σημεία του κειμένου, θεωρώ ότι καλώς εκπονήθηκε ο Οδηγός και είναι χρήσιμος ως βάση συζήτησης.

Το κείμενο του Οδηγού μπορείτε να το βρείτε εδώ. Όπως θα δείτε, δεν είναι μικρό κείμενο, έχει 66 σελίδες -αν και το περισσότερο ενδιαφέρον βρίσκεται στις πρώτες 38, αφού μετά ακολουθεί ένα γλωσσάριο όρων και κάποια στατιστικά στοιχεία. Ίσως βρείτε χρήσιμη μια περίληψη του περιεχομένου, που τη βρήκα στο in.gr.

Σε γενικές γραμμές, ο Οδηγός αφενός καταγράφει τα φαινόμενα γλωσσικού σεξισμού (όπως τα θεωρούν οι συντάκτριές του) που παρατηρούνται στα δημόσια έγγραφα και στη συνέχεια κάνει προτάσεις για διόρθωσή τους.

Έτσι, για κείμενα που αναφέρονται σε πληθυσμούς και των δύο φύλων, προτείνει να αναγράφονται και τα δύο γένη των επαγγελματικών ουσιαστικών, είτε ακέραια είτε μόνο με την κατάληξη του δεύτερου, και μάλιστα, για να σπάσει αιώνες κυριαρχίας, προτάσσει το θηλυκό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικός ερμαφροδιτισμός, Γλωσσική αλλαγή, Δύο φύλα, Επικαιρότητα, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , | 199 Σχόλια »

Απ’ τ’ ολότελα, καλή και η υπηρεσιακή

Posted by sarant στο 31 Αύγουστος, 2015

Την Πέμπτη που μας πέρασε ορκίστηκε υπηρεσιακή πρωθυπουργός, με αποστολή να οδηγήσει τη χώρα στις εκλογές  η κυρία Βασιλική Θάνου, πρόεδρος του Αρείου Πάγου -αφού, σύμφωνα με το Σύνταγμα, ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός πρέπει να είναι ένας από τους τρεις ανώτατους δικαστικούς της χώρας. Προηγούμενη φορά που είχε γίνει αυτό ήταν μετά τις εκλογές του Μαΐου 2012, όταν είχε οριστεί υπηρεσιακός πρωθυπουργός ο Παναγιώτης Πικραμμένος, ως τότε πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, και οδήγησε τη χώρα στις εκλογές του Ιουνίου 2012. Το ιστολόγιο είχε σχολιάσει τότε την κυβέρνηση Πικραμμένου, μια και το όνομα έδινε αρκετές λαβές για σχολιασμό, από ορθογραφική, λεξιλογική ή φρασεολογική άποψη. Θα αφιερώσουμε άρθρο και στη νέα υπηρεσιακή πρωθυπουργό, αλλά το ενδιαφέρον δεν θα εστιαστεί στα λεξιλογικά.

Ωστόσο, η ανάδειξη της Βασιλικής Θάνου σε υπηρεσιακή πρωθυπουργό σηματοδοτεί μια καινοτομία ιστορικής σημασίας για την Ελλάδα. Έστω και όχι εκλεγμένη από τους πολίτες, η κυρία Θάνου είναι η πρώτη Ελληνίδα που αναδεικνύεται στη θέση του πρωθυπουργού, η πρώτη Ελληνίδα αρχηγός κράτους ή κυβέρνησης -και αυτό πρέπει να το χαιρετίσουμε, ακόμα κι αν δεν ήταν αποτέλεσμα της λαϊκής εντολής αλλά απόφαση του απερχόμενου πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Φυσικά, η υπηρεσιακή κυβέρνηση θα έχει (εκτός απροόπτου, τουλάχιστον) ζωή λίγων εβδομάδων -εκ των πραγμάτων δεν πρόκειται να πάρει σημαντικές αποφάσεις και ο ρόλος της θα είναι καθαρά διεκπεραιωτικός. Γι’ αυτό και δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία η επιλογή των προσώπων που την στελέχωσαν, ιδίως στα υπουργεία που δεν έχουν άμεση σχέση με την εκλογική διαδικασία.

Έλεγα πιο πάνω ότι η ανάδειξη της Βασιλικής Θάνου στον πρωθυπουργικό θώκο δεν είναι αποτέλεσμα της λαϊκής εντολής. Έτσι, δεν ξεπλένεται εντελώς ο ντροπιαστικός λεκές, το στίγμα που βαραίνει τη χώρα μας, να είναι μια από τις καθυστερημένες χώρες του κόσμου που δεν είχαν ποτέ γυναίκα πρωθυπουργό ή πρόεδρο -τα προσχήματα σώζονται πιο πολύ, να λέμε ότι είχαμε την κυρία Θάνου, έστω και μη εκλεγμένη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Δύο φύλα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , | 128 Σχόλια »

Ο Σουρής για τη φοιτήτρια Ροκά -πριν από 120 χρόνια

Posted by sarant στο 8 Μαρτίου, 2015

Το άρθρο ανεβαίνει με αυτόματο πιλότο -εγώ έχω φύγει ανήλιαγα αλλά θα γυρίσω το βραδάκι.

Μια και σήμερα είναι η διεθνής ημέρα της γυναίκας, σκέφτηκα να βάλω ένα στιχούργημα του Γ. Σουρή, γραμμένο πριν από 120 χρονια, που σχολιάζει ένα γεγονός πρωτοφανές τότε και κοινότατο σήμερα, την εμφάνιση μιας φοιτήτριας στο ανδροκρατούμενο τότε Πανεπιστήμιο Αθηνών, το λεγόμενο και «φλογερό καμίνι». Πρόκειται για τη Θηρεσία Ροκά, φοιτήτρια της Φιλοσοφικής.

Η Ροκά δεν ήταν η πρώτη Ελληνίδα φοιτήτρια. Ο τιμητικός αυτός τίτλος ανήκει στην Ιωάννα Στεφανόπολι, που γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή το 1890, αφού προηγουμένως η αίτησή της έφερε σε αμηχανία τη Σύγκλητο του Αθήνησι, η οποία παρέπεμψε το θέμα στην Κυβέρνηση. Έγιναν και αλλες αιτήσεις υποψήφιων φοιτητριών, αλλά δεν εγκρίθηκαν. Το 1892, δύο χρόνια αργότερα, τέσσερις άλλες κοπέλες εγγράφονται στο πανεπιστήμιο: οι αδελφές Αλεξάνδρα και Αγγελική Παναγιωτάτου στην Ιατρική σχολή, η Φλωρεντία Φουντουκλή στη Μαθηματική σχολή και η Θηρεσία Ροκά στην Φιλοσοφική.

Ο Σουρής δεν έγραψε για τη Ροκά με την ευκαιρία που άρχισε τις σπουδές της, αλλά τρία χρόνια αργότερα. Πράγματι, στις αρχές του 1895, είχαν γίνει φοιτητικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας για την παύση του καθηγητή της Αρχαιολογίας Αντώνη Οικονόμου. Ο Οικονόμου, που ήταν πολύ αγαπητός στους φοιτητές, είχε κατηγορηθεί για λογοκλοπή και απολύθηκε από τον υπουργό Άγγελο Βλάχο (εδώ και εδώ βλέπετε δυο άρθρα εφημερίδων της εποχής). Στις κινητοποιήσεις συμμετείχε και η Θηρεσία Ροκά. Δεν νομίζω να είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στα επεισόδια -υποθέτω ότι και μόνη η είδηση της συμμετοχής μιας γυναίκας αρκούσε για να την προαγάγει σε πρωταγωνίστρια.

Το στιχούργημα που θα δείτε δημοσιεύτηκε στον Ρωμηό, την εφημερίδα του Σουρή, στο τχ. 501, στις 25 Φεβρουαρίου 1895 -πριν απο 120 χρόνια και κάτι μέρες. Ήδη η έμμετρη ένδειξη της ημερομηνίας αναφέρει: Πέμπτη κι εικοστή Φλεβάρη / κι οι γυναίκες στο ποδάρι, ενώ το σχετικό ποίημα τιτλοφορείται «Πανεπιστημιακά – κι η φοιτήτρια Ροκά». Φυσικά ο Σουρής επαναλαμβάνει όλα τα στερεότυπα για τις γυναίκες στο στιχούργημά του, ενώ (φαίνεται να) θεωρεί ότι η συμμετοχή μιας γυναίκας στις φοιτητικές κινητοποιήσεις αποτελεί τον προάγγελο κοσμοϊστορικών εξελίξεων και ότι η τελική κατάληξη θα είναι μια πλήρης ανατροπή των πατροπαράδοτων, με τις γυναίκες να αναλαμβάνουν τα ηνία και τους άντρες να μένουν στο σπίτι και μάλιστα να θηλάζουν τα μωρά.

Όσο για τη Θηρεσία Ροκά, πήρε το πτυχίο της (ή αναγορεύθηκε σε διδάκτορα, που δεν ξέρω τι σήμαινε αυτός ο όρος τότε) το 1898. Εδώ βλέπουμε μια φωτογραφία της από ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε το 1899 στο Ημερολόγιον Σκόκου, στο οποίο πληροφορούμαστε ότι ήδη διορίσθηκε «καθηγητής» στο Αρσάκειο -και όχι «καθηγήτρια»! (Τόσο αστείο θα φαίνεται και στα εγγόνια μας να λέμε για γυναίκες βουλευτές και δικαστές).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Εκπαίδευση, Στιχουργική, Σατιρικά, Σουρής | Με ετικέτα: , , , | 120 Σχόλια »

Το 18,18% του ουρανού

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2015

Το σημερινό άρθρο είναι επικαιροποιημένη επανάληψη ενός παλιότερου -και μάλιστα όχι και τόσο παλιού, προπέρσινου, που μάλιστα το είχατε σχολιάσει δεόντως αφού είχε συγκεντρώσει 283 σχόλια. Αλλά αυτή η ανακύκλωση δεν γίνεται επειδή το παλιότερο άρθρο είχε περάσει απαρατήρητο, ούτε επειδή δεν προλαβαίνω να γράψω φρέσκο, αλλά επειδή πιστεύω ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που εξακολουθεί να μην έχει διευθετηθεί και που πρέπει να διευθετηθεί, οπότε δεν βλάφτει να το επαναλάβω. Βέβαια, πρέπει να το πω, πολύ λίγοι συμφωνούν μαζί μου -αλλά τι να κάνουμε, θα το αντέξω.

Μεθαύριο έχουμε 8 Μαρτίου, την παγκόσμια μέρα της γυναίκας, οπότε σήμερα αναδημοσιεύω επικαιροποιημένο ένα άρθρο που είχα δημοσιεύσει πρόπερσι στις 8 Μαρτίου, ένα μάλλον σύντομο άρθρο, στο οποίο ζητούσα κυρίως τη γνώμη σας. (Βέβαια, οι ταχτικοί θαμώνες του ιστολογίου θα έχετε μάλλον τοποθετηθεί στο προπέρσινο άρθρο -αλλά τίποτα δεν σας εμποδίζει να επαναλάβετε την άποψή σας, αν δεν βαριέστε, χώρια που δεν αποκλείεται να έχετε κάπως μεταβάλει άποψη.

Σύμφωνα με το γνωστό ρητό, «Οι γυναίκες είναι το μισό του ουρανού». Εδώ θα ταίριαζε το χαριτολόγημα που λέγαμε στα φοιτητικά μου χρόνια («το άλλο μισό στην Κίνα βρίσκεται»), και θα ταίριαζε επειδή το ρητό έχει κινέζικη προέλευση, αφού αν δεν κάνω λάθος το είπε ο Πρόεδρος Μάο. Μάλιστα, η αρχική μορφή είναι: «Οι γυναίκες κρατάνε το μισό του ουρανού». Είτε έτσι είτε αλλιώς, η φράση «μισό του ουρανού» έχει καθιερωθεί διεθνώς, μάλιστα μια διεθνής ΜΚΟ που προωθεί την ισότητα των φύλων λέγεται Half the sky movement. Το μισό του ουρανού στη θεωρία, στην πράξη αρκετά λιγότερο, καθώς σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου οι γυναίκες έχουν λειψή εκπροσώπηση στα κέντρα λήψης αποφάσεων και στους κρατικούς θεσμούς, ιδίως στα υψηλά κλιμάκια. Οπότε, δεν μπορούμε να μιλάμε για το μισό του ουρανού -ένα 20% μπορεί να είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.

Στη χώρα μας, η υποεκπροσώπηση των γυναικών είναι σοβαρή. Στη Βουλή που προέκυψε από τις πρόσφατες εκλογές έχουμε μόνο 70 γυναίκες επί συνόλου 300 βουλευτών (ποσοστό 23,3%) -και πάλι καλά να λέμε, αφού πρόκειται για ρεκόρ από καταβολής ελληνικού κράτους. Ρεκόρ, αλλά με μικρή πρόοδο σε σχέση με την προηγούμενη Βουλή, του 2012, που είχε 63 γυναίκες (ποσοστό 21%). Η άνοδος οφείλεται κυρίως στη νέα εκλογική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ. Στη Βουλή του 2009 είχαμε 52 μόνο γυναίκες, και στα παλιότερα χρόνια ακόμα λιγότερες.

Η αύξηση της εκπροσώπησης των γυναικών στη Βουλή ήταν σχετικά μικρή από το 2012 στο 2015 επειδή, αν και ο ΣΥΡΙΖΑ εξέλεξε αρκετά περισσότερες γυναίκες (45 έναντι 26 το 2012, ποσοστό 30,2%), στη ΝΔ το ποσοστό των γυναικών είναι ντροπιαστικά χαμηλό, μόνο 10 σε 76 (13,2%). Τα άλλα κόμματα έχουν ολιγομελείς κοινοβουλευτικές ομάδες, οπότε είναι λιγότερο ασφαλής η εξαγωγή συμπερασμάτων, πάντως το καλύτερο ποσοστό γυναικείας εκπροσώπησης το έχει το ΚΚΕ (με 4/15) και το χειρότερο η ναζιστική συμμορία με 2/17. Πάντως, για να λέμε και τα στραβά της Αριστεράς, ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να εξέλεξε πολλές γυναίκες σε απόλυτο αριθμό, αλλά σε ποσοστό σημείωσε πτώση σε σχέση με το 2012 (τότε είχε 26/71, ποσοστό 36,6%, τώρα έχει 45/149, ποσοστό 30,2%).

Παρ’ όλ’ αυτά, το ποσοστό μας στη Βουλή, το σημερινό, το 23,3%, δεν μας ντροπιάζει στην παγκόσμια κατάταξη. Ο πίνακας στο λινκ που έδωσα δίνει τα στοιχεία για την 1η Ιανουαρίου, δεν παίρνει δηλαδή υπόψη του τις πρόσφατες εκλογές. Αν τις υπολογίσουμε, ανεβαίνουμε στην 55η παγκόσμια θέση ξεπερνώντας με βραχεία κεφαλή το Ηνωμένο Βασίλειο και βρισκόμαστε στην 18η θέση από τις 28 χώρες της ΕΕ αλλά δεν απέχουμε πολύ από αρκετές άλλες χώρες όπου το ποσοστό των γυναικών στη βουλή βρίσκεται κάτω από το 30% (από τις σκανδιναβικές χώρες απέχουμε έτη φωτός). Από την άλλη, αν η Ελλάδα υστερεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα, βρίσκεται περίπου στον παγκόσμιο μέσο όρο και αφήνει πίσω της πολλές συντηρητικές χώρες, όπως τις ισλαμικές, τις ΗΠΑ ή την Ιαπωνία, όπου το ποσοστό γυναικών στη Βουλή είναι ακόμα χαμηλότερο.

Αυτό που μας ντροπιάζει πραγματικά είναι το ποσοστό γυναικών στην κυβέρνηση, όπου και η νέα κυβέρνηση, αν και με κορμό την Αριστερά, έχει χαμηλότατο ποσοστό γυναικών, μόλις 6 σε 45 υπουργικούς θώκους συν την Πρόεδρο της Βουλής. Κάτι τέτοιο κανονικά θα έπρεπε να απαγορεύεται από το Σύνταγμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Δύο φύλα, Επαναλήψεις, Επετειακά | Με ετικέτα: , , , | 193 Σχόλια »

Μεζεδάκια για τη μέρα της γυναίκας

Posted by sarant στο 8 Μαρτίου, 2014

Σήμερα έχουμε 8 Μαρτίου, μέρα της γυναίκας, για να μπορούν οι υπόλοιπες 364 να είναι των αντρών. Είχα εκφράσει πέρυσι την άποψή μου, και είχα ταχθεί υπέρ των ποσοστώσεων, αλλά πέρυσι ήταν καθημερινή μέρα και το είχαμε συζητήσει (φοβάμαι πως δεν έπεισα τους περισσότερους), ενώ φέτος η 8η Μαρτίου πέφτει Σάββατο, επομένως έχουμε το συνηθισμένο μας ποικίλο πρόγραμμα με τη γενική επωνυμία «Μεζεδάκια» -τα οποία, χάρη στην ημέρα, αν μη τι άλλο βρήκαν τον τίτλο τους.\

* Ξεκινάω με ένα ορεκτικό, ένα θέμα που δεν θα το αναπτύξω επειδή το είχαμε συζητήσει εδώ σχετικά πρόσφατα. Σύμφωνα λοιπόν με τον τίτλο του άρθρου του in.gr, έχουμε ή είχαμε «Κόντρα Γεωργιάδη-ΠΑΣΟΚ για το πεντάευρω στα πολυϊατρεία του ΠΕΔΥ». Όπως είχαμε πει στο πρόσφατο άρθρο πεντάευρο είναι απόλυτα συμβατό με το κλιτικό σύστημα της ελληνικής, πρέπει λοιπόν να το κλίνουμε: Θα καθιερωθεί το πεντάευρο, το ζήτημα του πεντάευρου απασχόλησε την κυβέρνηση, τι θα τα κάνεις τόσα πεντάευρα; [Με χαρά μου βλέπω ότι στο in.gr ο τίτλος διορθώθηκε σε «πεντάευρο»].

* Αν όμως σήμερα είναι η μέρα της γυναίκας, η βδομάδα που τελειώνει ήταν, μάλλον. βδομάδα του Ποταμιού, αφού ανακοινώθηκαν τα πρώτα ονόματα των ανθρώπων που ίσως πλαισιώσουν το νέο κόμμα, και λέω ίσως διότι δύο από τους 30 ήδη αποσύρανε την υποστήριξή τους (ο δεύτερος είναι ο Χάγκεν Φλάισερ). Βγήκαν και τα πρώτα γκάλοπ για το νέο κόμμα, είπε και ο Θ. Πάγκαλος τη γνώμη του. Συγκεκριμένα, όπως μας πληροφορεί η iefimerida: Πάγκαλος, απαξιωτικά: Τα Ποτάμια και οι Ελιές είναι λαθρεμπόριο ιδεών. Εμένα με εντυπωσιάζει που ο υλατζής του ιστοτόπου έκρινε απαραίτητο να διευκρινίσει ότι ο χαρακτηρισμός «λαθρεμπόριο ιδεών» έγινε απαξιωτικά!

* Από τον ίδιο ιστότοπο και το επόμενο μεζεδάκι μας. Όπως διαβάζω σε άρθρο για την ενδεχόμενη απαγόρευση της Χρυσής Αυγής, «αυτό που ανησυχεί στην πράξη την Κουμουνδούρου είναι οι μειλίχιες σκέψεις του κ. Σαμαρά και των συνεργατών του να «καθαρίσουν » τη Χρυσή Αυγή». Ασφαλώς, αυτό το «μειλίχιες» δεν κάθεται καλά. Συνήθως μειλίχιοι είναι οι άνθρωποι, ή έστω τα λόγια ή τα χαμόγελα. Κι έπειτα, όποιος θέλει να καθαρίσει κάποιον δεν κάνει μειλίχιες σκέψεις. Πάω στοίχημα ότι ο (οΘντκ) αρθρογράφος ήθελε να γράψει «μύχιες» σκέψεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση | Με ετικέτα: , | 124 Σχόλια »

Πίσω από τις τζελουζίες

Posted by sarant στο 19 Φεβρουαρίου, 2014

Αν έχετε μιαν άγνωστη λέξη στον τίτλο, δεν θα μπορέσετε να τη βρείτε σε λεξικό, ή μάλλον δεν θα μπορέσετε να τη βρείτε σε σύγχρονο γενικό λεξικό της ελληνικής γλώσσας, παρά μόνο σε γλωσσάρια τοπικών διαλέκτων. Υπάρχει επίσης και στο βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται, το οποίο, για να κάνουμε και τη γκριζόμαυρη διαφήμισή μας, είχε εξαντληθεί αλλά ανατυπώθηκε. Ένας άλλος, πιο απλός τρόπος, για να μάθετε τι σημαίνει είναι να διαβάσετε το άρθρο.

Στο βιβλίο της Αννίτας Παναρέτου «Η παρηγορία των επιστολών σου», που είναι ένα επιστολικό μυθιστόρημα, που παρουσιάζει τις (φανταστικές) επιστολές ανάμεσα στη ζακυνθινή διανοούμενη Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου και στην ανδριώτισσα Ευανθία Καΐρη, αδερφή του φιλόσοφου Θεόφιλου Καΐρη,   η Ελισάβετ Μουτζάν παραπονιέται ότι τα κορίτσια της τάξης της είναι καταδικασμένα να μένουν κλεισμένα μέσα διαρκώς και να βλέπουν τον έξω κόσμο «πίσω από καφασωτά παράθυρα, τα λεγόμενα στην τοπική διάλεκτο ‘τζελουτζίες’».

Η Μουτζάν θεωρείται πρόδρομος του φιλελεύθερου φεμινισμού στη χώρα μας. Στην Αυτοβιογραφία της η Μουτζάν διατυπώνει δριμύ κατηγορώ για τα ανδροκρατικά έθιμα της ζακυθινής αριστοκρατίας: «Το σπήτι μας είχε (καθώς και ακόμη έχει) εκείνο το παλαιόν, βάρβαρον και αφύσικον και απάνθρωπον ήθος, όπου θέλει ταις γυναίκαις ξεχωρισμέναις από την ανθρωπίνην εταιρίαν. Εξ αιτίας τούτου του κακοτάτου ήθους, αυτή ευρίσκετο χωρίς καμμίαν γνώρισιν και να πάρη άνθρωπον όπου δεν εγνώριζε μήτε αυτή το ήθελε, μή­τε η επίλοιπη φαμήλια. Εστοχάσθη λοιπόν νά μου δείξη αυτή η ιδία εκείνα τα ολίγα γράμματα, όπου ήξευρεν, όθεν μου ήγόρασε μίαν φυλλάδα, και άρχισε κάθε βράδυ να μου καππακίζη το « Αγιος ο Θεός, άγιος ισχυρός, άγιος αθάνατος, ελέησον ημάς»». Καππακίζω σημαίνει συλλαβίζω.

Η Ελισάβετ Μουτζάν έμαθε όχι μόνο να καππακίζει, αλλά και να διαβάζει και να γράφει, και αργότερα αρχαία ελληνικά, ιταλικά και γαλλικά, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα της που δεν ήθελε να μαθαίνουν πολλά οι γυναίκες. Έγραψε πολλά έργα, κυρίως θεατρικά, ελληνικά και ιταλικά, που όλα έχουν μείνει ανέκδοτα. Το πρόβλημα του γάμου εξελίχτηκε σε βραχνά για τη νεαρή γυναίκα, που είχε ήδη περάσει την ηλικία γάμου της εποχής, και που οι γονείς της αρνούνταν να της επιτρέψουν να κλειστεί σε μοναστήρι. Το δίλημμα ήταν γάμος ή θάνατος, αλλά τελικά ο γαμπρός βρέθηκε, ο επίσης αριστοκράτης Ν. Μαρτινέγκος. Για την Ελισάβετ όμως ήταν γάμος και θάνατος, αφού δεκάξι μέρες μετά τη γέννηση του γιου της πέθανε από τις επιπλοκές της γέννας, σε ηλικία 31 χρονών, το 1832. Ο γιος της, που πήρε το όνομα Ελισαβέτιος στη μνήμη της μητέρας που δεν πρόφτασε να γνωρίσει, μερίμνησε αργότερα για την έκδοση της Αυτοβιογραφίας, αν και περιέκοψε ορισμένα αποσπάσματα. Τα άλλα της έργα δεν έχουν εκδοθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Αντιδάνεια, Δύο φύλα, Παρουσίαση βιβλίου, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 138 Σχόλια »