Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Εβραϊσμός’ Category

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 3 – Στην αχλύ του μύθου, συνέχεια

Posted by sarant στο 28 Αύγουστος, 2018

Πριν από ένα μήνα ξεκινήσαμε να δημοσιεύουμε αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών του αρχαίου κόσμου. Η δεύτερη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα δημοσιεύουμε την τρίτη συνέχεια, που και πάλι διερευνά μυθολογικά στοιχεία.

Η έξοδος των Εβραίων από την Αίγυπτο

Σύμφωνα με τη Βίβλο, ο Μωυσής, νόθο παιδί μιας Αιγύπτιας πριγκίπισσας, τοποθετήθηκε από τη μητέρα του σε ένα κάνιστρο αλειμμένο με πίσσα και αφέθηκε στα νερά του Νείλου. Διασώθηκε από μια οικογένεια Εβραίων και ενσωματώθηκε στην πολυπληθή εβραϊκή παροικία, η οποία είχε δημιουργηθεί στη χώρα αρκετές γενεές πιο μπροστά, από τον Ιωσήφ και τα αδέλφια του. (Σημείωση: Το όνομα του ίδιου του Μωυσή είναι αιγυπτιακό mss = γιος, παιδί. Η ιστορία εξάλλου με την τοποθέτησή του στο κάνιστρο θυμίζει πολύ την ανάλογη ιστορία του Περσέα).

Ο Μωυσής με τον ετεροθαλή αδελφό του, τον Ααρών, αναδείχτηκαν σε ηγέτες των Εβραίων της Αιγύπτου, που εκείνον τον καιρό αντιμετώπιζαν τη σκληρή καταπίεση του Φαραώ. Ο Μωυσής, αφού απείλησε τον Φαραώ με τις «δέκα πληγές», που θα χτυπούσαν τη χώρα απέσπασε την άδεια να επιτραπεί στους Εβραίους να φύγουν από τη χώρα.

Ο Μωυσής μπήκε επικεφαλής της «Εξόδου», όπως ονομάστηκε η αποχώρηση των Εβραίων από την Αίγυπτο και κατόρθωσε να τους οδηγήσει με ασφάλεια στη χερσόνησο του Σινά, παρά την καταδίωξή τους από τον αιγυπτιακό στρατό, που έστειλε ο Φαραώ μετανιώνοντας για την άδεια που τους έδωσε. Σε μια φάση προκάλεσε διαχωρισμό των νερών της θάλασσας, για να περάσουν στην αντίπερα όχθη οι Εβραίοι, ενώ οι Αιγύπτιοι πνίγηκαν όταν επανήλθαν τα νερά.

Ο Μωυσής και ο λαός του περιπλανήθηκαν πολλά χρόνια στην έρημο και υπέφεραν από πείνα και στερήσεις. Τότε ο Μωυσής ανέβηκε το όρος Σινά και δέχτηκε από τον Θεό τις «δέκα εντολές», κανόνα ηθικής και πίστης, τις οποίες χαραγμένες σε δυο πέτρινες πλάκες μετέφερε στους Εβραίους. Τελικά, πέθανε χωρίς να αντικρίσει τη «Γη της Επαγγελίας».

Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές η έξοδος πρέπει να συμπίπτει με την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, η οποία συνοδεύτηκε από πλήθος τρομακτικών φαινομένων, που αποτυπώθηκαν στη μνήμη των λαών της Ανατολικής Μεσογείου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός, Εξερευνήσεις, Μυθολογία | Με ετικέτα: , , , | 162 Σχόλια »

Μαρξ από τους Κινέζους

Posted by sarant στο 31 Μαΐου, 2018

Κινέζικο λέμε ή ίσως λέγαμε, ένα προϊόν, ιδίως συσκευή, χαμηλής τιμής αλλά και ευτελούς ποιότητας,  που γρήγορα χαλάει και την πετάμε. Ο όρος έχει καταγραφεί εδώ και 9-10 χρόνια στο slang.gr και σε περσινό άρθρο είχα παρατηρήσει ότι έχει αρχίσει να παλιώνει αφού μέσα σε δυο δεκαετίες η ποιότητα των κινέζικων προϊόντων αυξήθηκε κατακόρυφα. Οι εκφράσεις της αργκό έτσι κι αλλιώς ανανεώνονται με μεγάλη ταχύτητα και αυτή τη στιγμή για την ευτελή ποιότητα πολύ περισσότερο ακούγεται η έκφραση «από τα Λιντλ», αν και αυτή λέγεται συνήθως μεταφορικά, π.χ. «καθηγητής από τα Λιντλ».

Στις 5 Μαΐου, που συμπληρώθηκαν τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Καρλ Μαρξ, έγιναν στη γενέτειρά του, την πόλη Τριρ (Trier) της δυτικής Γερμανίας, τα αποκαλυπτήρια του αγάλματός του.

Το χάλκινο άγαλμα, με ύψος 4 μ και 40 (πεντέμισι με τη βάση), είναι έργο του γλύπτη Wu Weishan και προσφέρθηκε δώρο στον δήμο του Τριρ από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος ήταν μία μόνο από τις πολλές εκδηλώσεις που έγιναν στην πόλη για τα 200 χρόνια του Μαρξ. Στην εναρκτήρια εκδήλωση παρευρέθηκε και ο πρόεδρος της Κομισιον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, γείτονας άλλωστε αφού το Τριρ απέχει σαράντα λεπτά από την πολη του Λουξεμβούργου. Στην ομιλία του θέλησε να απαλλάξει τον Μαρξ από όσα γίνανε στο όνομά του, αφού, τάχα, «πολλα από αυτά που έγραψε αναδιατυπώθηκαν στο αντίθετό τους».

Να πούμε εδώ ότι το επώνυμο Μαρξ είναι συχνό σε όλη την περιοχή. Μάλιστα, στο Λουξεμβούργο υπάρχει οδός, και μάλιστα βουλεβάρτο, Σαρλ Μαρξ, που όμως δεν ονομαστηκε έτσι προς τιμήν του Γερμανού φιλόσοφου αλλά από έναν ομοϊδεάτη του, τον κομμουνιστή γιατρό Σαρλ Μαρξ που πολεμησε με τους μακί στη Γαλλία, εγινε υπουργός στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας μετά τον πόλεμο αλλά σκοτώθηκε λίγο αργότερα σε τροχαίο.

Το άγαλμα του Καρλ Μαρξ έχει τοποθετηθεί πολύ κοντά στον εμπορικό πεζόδρομο της πόλης και στο σημαντικότερο αξιοθέατό της, τη ρωμαϊκή Πόρτα Νίγκρα (μαύρη). Τη φωτογραφία πιο πάνω την έβγαλα το περασμενο Σάββατο που πήγα να δω το άγαλμα. Είχε λαμπρό ήλιο, αρκετό κόσμο, ανάμεσά τους και Κινέζους τουρίστες που έβγαζαν σέλφες με καμάρι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γερμανία, Διηγήματα, Εβραϊσμός, Κομμουνιστικό κίνημα, Λουξεμβούργο, Ταξιδιωτικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 172 Σχόλια »

Αντισημιτικές γελοιογραφίες, ισλαμοφοβικές γελοιογραφίες

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2018

Πριν από ένα μήνα περίπου είχαμε συζητήσει δυο γελοιογραφίες του Μιχ. Κουντούρη στην ΕφΣυν, που είχαν κατηγορηθεί από κάποιους για αντισημιτικές και που είχαν προκαλέσει ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων και μέσα στην εφημερίδα. Στο σημερινό άρθρο θα δούμε άλλες δύο γελοιογραφίες, από τον διεθνή Τύπο τούτη τη φορά, που συζητήθηκαν πολύ και που κατηγορήθηκαν η μία για αντισημιτική και η άλλη για ισλαμοφοβική.

Η πρώτη κατά σειρά δημοσίευσης γελοιογραφία δημοσιεύτηκε στη γερμανική Suddeutsche Zeitung, μια από τις κορυφαίες γερμανικές εφημερίδες, γύρω στις 15 Μαΐου, αμέσως μετά τη βράβευση της συμμετοχής του Ισραήλ στον διαγωνισμό της Γιουροβίζιον και τη δήλωση «Του χρόνου στην Ιερουσαλήμ» της νικήτριας, της Νέτας. Υπογράφεται από τον Ντίτερ Χάνιτς, βετεράνο γελοιογράφο και επί δεκαετίες συνεργάτη της εφημερίδας.

 

Ο Χάνιτς παρουσιάζει τον πρωθυπουργό του Ισραήλ ντυμένο σαν τη Νέτα (αναρωτιέμαι αν έκανε κάποιος το εύκολο λογοπαίγνιο ανάμεσα σε Νέτα και Νετανιάχου) να κραδαίνει πύραυλο και να δίνει ραντεβού του χρόνου στην Ιερουσαλήμ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Γερμανία, Γελοιογραφίες, Δικαιώματα, Εβραϊσμός, Ισραήλ, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , , , , | 243 Σχόλια »

Να γυρίσουν όλοι οι πρόσφυγες;

Posted by sarant στο 16 Μαΐου, 2018

Ένα συνθημα της κομμουνιστικής αριστεράς στα πρώτα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση ήταν το «Να γυρισει η προσφυγιά / διχως όρους μαζικά», και εννοούσε βέβαια τους πολιτικούς πρόσφυγες, που μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού στον εμφύλιο πόλεμο είχαν καταφύγει στις σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Κάποιοι πρόσφυγες ειχαν γυρίσει στη δεκαετία του 1960, καποιοι άλλοι μετά τη μεταπολίτευση αλλά οι πολλοί γύρισαν μετά τη νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981. Γύρισαν όλοι; Όχι όλοι -οι «μη Έλληνες το γένος» πολιτικοί πρόσφυγες, δηλαδή οι σλαβομακεδόνες, εξαιρέθηκαν. Ο αριθμός τους πρέπει να ήταν σημαντικός, αν σκεφτούμε οτι προς το τέλος της απελπισμενης εποποιίας του ΔΣΕ αντιπροσώπευαν ίσως και την πλειοψηφία (ή πλειονότητα) των μαχητών. Απ’ ό,τι θυμαμαι (και γενικά γράφω από μνήμης τούτο το άρθρο, οπότε διορθώστε ελεύθερα) οι αντιδράσεις του ΚΚΕ για την επαίσχυντη αυτή εξαίρεση ήταν μάλλον χλιαρές. Βέβαια, το σημερινό ΚΚΕ έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο στην άρνηση της ιστορίας του και της ύπαρξης (ιστορικά) σλαβομακεδονικής μειονότητας. Όμως δεν είναι αυτό το θέμα μας.

Η διεθνής κοινή γνώμη συγκλονίστηκε προχτές από τους σχεδόν 60 νεκρούς στη Γάζα -ανάμεσά τους κι ο ανάπηρος Δαβίδ της φωτογραφίας, που ειχε χάσει τα πόδια του το 2008 και σκοτώθηκε προχτές, θύμα ελεύθερου σκοπευτή, χωρίς να καταφέρει να γρατζουνίσει έστω τον Γολιάθ.

Το λάδι στη φωτιά για τις προχτεσινές πολύνεκρες συγκρούσεις το προσθεσε απλόχερα ο Ντόναλντ Τραμπ με την απόφασή του να μεταφέρει την αμερικανική πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ -ερχομενος σε ρήξη με την άγραφη στάση της διεθνούς κοινότητας. Για να ειμαστε δίκαιοι, πρόκειται για μια απόφαση που ειχε παρθει επί Μπιλ Κλίντον αλλά παρέμενε ανενεργή καθώς οι επόμενοι πρόεδροι δίσταζαν να την υλοποιησουν. Ήδη, ο Τραμπ λατρεύεται στο Ισραήλ -η ποδοσφαιρική ομάδα Μπεϊτάρ πρόσθεσε το όνομά του στην ονομασία της, μια πλατεία μετονομάστηκε προς τιμήν του, ασφαλώς θα στηθούν και αγάλματα. Το Ισραήλ μετατρέπεται σε Τραμπιστάν, έγραψε η αριστερή Χααρέτς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Εβραϊσμός, Ισραήλ | Με ετικέτα: , , , | 260 Σχόλια »

Εβραίικη φτώχεια (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)

Posted by sarant στο 29 Απρίλιος, 2018

Πριν από μερικές μέρες, καθώς συζητουσαμε για το βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ και τους Εβραίους εργάτες που ίδρυσαν τη Μπουντ, η συζήτηση ήρθε στους Εβραίους προλετάριους και ο φίλος μας ο Κόρτο ανέφερε στα σχόλια μια σειρά ανταποκρίσεων του Χρήστου Χρηστοβασιλη από την οθωμανική Θεσσαλονίκη, στις οποιες επισης θίγεται το θέμα των φτωχών Εβραίων -κόντρα στο στερεότυπο που θέλει ολους τους Εβραίους να ειναι πλούσιοι ή έστω μονομανείς με το χρήμα. Θυμηθηκα με την ευκαιρία ένα μικρο απόσπασμα από το «προλεταριακό» μυθιστόρημα Jews without Money του Μάικλ Γκολντ, που είχα μεταφράσει στα νιάτα μου (για μια ανθολογια αμερικάνικης προλεταριακής λογοτεχνιας) και ζήτησα απο τον φιλο μας τον Κόρτο να δει αν μπορει να πληκτρολογήσει κάτι να το ανεβάσουμε εδώ.

Ο Κόρτο μού έστειλε λοιπόν τη σημερινή συνεργασία -τον ευχαριστώ πολύ και τη δημοσιεύω. Βέβαια, μέσα στη βδομάδα είχαμε και ένα ακόμα άρθρο (όπου η συζήτηση ακόμα συνεχίζεται) περί αντισημιτισμού, αλλά πρόκειται για καθαρή σύμπτωση.

Εκτος από την ανταπόκριση του Χρηστοβασιλη, ο Κόρτο έστειλε και εκτενή εισαγωγή, οποτε εγω καλό ειναι να μην μακρηγορήσω. Να πω πάντως ότι ο Χρήστος Χρηστοβασίλης (1861-1937) ήταν σημαντικός λογοτέχνης και δημοσιογράφος, λίγο μεγαλύτερος από τον Κρυστάλλη, που έγραψε εκτενώς για την Ήπειρο. Σημειώνω επίσης με κάποια απορία την πληροφορία του Χρηστοβασίλη ότι στην οθωμανική Θεσσαλονίκη του 1890 είχαν μεταναστεύσει Εβραίοι απο τη Ρωσία.

Πέρα απο το μονοτονικό, δεν άλλαξα την ορθογραφια του πρωτοτύπου. Ίσως γερνάω.

ΕΒΡΑΙΙΚΗ ΦΤΩΧΕΙΑ (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)

Πρόλογος:

Το ακόλουθο κείμενο του Χρήστου Χρηστοβασίλη ανήκει σε μία σειρά επιστολών δημοσιογραφικού χαρακτήρα, με γενικό τίτλο «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης», τις οποίες συνέταξε ο συγγραφέας κατά την επίσκεψή του στην πόλη το 1894. Η σειρά αποτελείται από ένδεκα ταξιδιωτικές ανταποκρίσεις, στις οποίες κατά κύριο λόγο περιγράφονται διάφορες όψεις της τότε πολυάριθμης εβραϊκής κοινότητας.

Η πρώτη δημοσίευση των επιστολών έγινε μόλις το 2007, από τις εκδόσεις «ΡΟΕΣ/ οι Ηπειρώτες», στο βιβλίο1 «Περί Εβραίων», με αναλυτική και κατατοπιστική εισαγωγή της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου και φιλολογική επιμέλεια της Δροσιάς Κατσίλα, εγγονής του Χρηστοβασίλη και μελετήτριας του έργου του, η οποία ανέσυρε τα κείμενα αυτά από το ιδιωτικό αρχείο του Αλέξη και της Ντόρας Μπακοπούλου, επίσης εγγονών του συγγραφέα. Όπως σημειώνεται από την Δ. Κατσίλα, δεν είναι γνωστό αν πράγματι υπήρξε ποτέ κάποιος αποδέκτης των επιστολών. Πάντως στην εισαγωγή της παραπάνω έκδοσης, η Φ. Αμπατζοπούλου εικάζει βάσιμα ότι οι επιστολές γράφηκαν για λογαριασμό της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη, με την οποία συνεργαζόταν ο Χρηστοβασίλης, αλλά τελικά δεν δημοσιεύτηκαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιστολές, Εφημεριδογραφικά, Εβραϊσμός, Θεσσαλονίκη | Με ετικέτα: , , , , | 119 Σχόλια »

Όσα δεν είπε ο Μπιλ Μαζάουερ

Posted by sarant στο 16 Απρίλιος, 2018

Ο τίτλος ίσως σας κάνει ν’ απορήσετε, αφού ο γνωστός ιστορικός, που έχει γράψει εκτενώς για την Ελλάδα και την ιστορία της, λέγεται Μαρκ Μαζάουερ.

Ωστόσο, στο τελευταίο του βιβλίο, που κυκλοφόρησε πέρυσι στα αγγλικά και πολύ γρήγορα στη συνέχεια στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα, πρωταγωνιστούν δυο άλλοι Μαζάουερ, που φαίνονται και στη φωτογραφία του εξωφύλλου: ο πατέρας και ο παππούς τού συγγραφέα.

Το βιβλίο έχει τίτλο «Όσα δεν είπες» (What you did not tell) -απευθύνεται ο γιος προς τον πατέρα. Με το που πέθανε ο πατέρας του ο Μπιλ, ο Μαρκ Μαζάουερ συνειδητοποίησε, όπως γράφει, ότι «ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής του» τού ήταν άγνωστο, έψαξε στα χαρτιά του πατέρα του και βρήκε τα ημερολόγιά του (κρατούσε ημερολόγιο επί πενήντα χρόνια ο Μπιλ!) και τα διάβασε, αλλά η ανάγνωση αυτή του δημιούργησε ακόμα περισσότερες απορίες. Κι έτσι, ο Μαζάουερ ως ιστορικος πια, διερεύνησε την οικογενειακή ιστορία του πατέρα του και του παππού του, και έγραψε αυτό το γοητευτικό βιβλίο που περιέχει «όσα δεν του είπε» ο πατέρας του. Ή ίσως «όσα δεν είπε» γενικά, μια και η σιωπή και η λακωνικότητα είναι ένα θέμα που διαπερνά το βιβλίο, αφού και ο παππούς του συγγραφέα ήταν άνθρωπος που απέφευγε να μιλάει για το δικό του παρελθόν.

Είναι πολύ συνηθισμένο να γράφει ο γιος τη βιογραφία του πατέρα -το έκανε και ο δικός μου πατέρας για τον δικό μου παππού (το βιβλίο το έχουμε παρουσιάσει σε συνέχειες στο ιστολόγιο). Όμως ο Μαζάουερ δεν έκανε μόνο αυτό -δεν περιορίζεται στη βιογραφία του πατέρα του, αλλά επίσης βιογραφει τον παππού του, τη γιαγιά του, τα ετεροθαλή αδέρφια του πατέρα του, κάποιους άλλους θείους. Πρόκειται δηλαδή για μια, θα λέγαμε, «οικογενειακή βιογραφία», που γίνεται σε μεγάλο βάθος και πλάτος αλλά από αυστηρά πατρογραμμική σκοπιά, δηλαδή βιογραφούνται μόνο οι συγγενείς από τη μεριά του πατέρα του συγγραφέα. Η μητέρα του αναφέρεται ελάχιστα και οι δικοί της πρόγονοι σχεδον καθόλου, ενώ αφιερώνονται σελίδες π.χ. στον πρώτο σύζυγο της γιαγιάς του συγγραφέα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Εργατικό κίνημα, ΕΣΣΔ, Εβραϊσμός, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , , | 157 Σχόλια »

Το Ουζερί Τσιτσάνης και οι λέξεις του

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2017

Το Πάσχα που κατέβηκα στην Ελλάδα ένας φίλος μού ζήτησε να του φέρω το «Ουζερί Τσιτσάνης», οπότε πήγα σε ένα βιβλιοπωλείο και το πήρα. Ύστερα συνειδητοποίησα πως δεν θυμόμουν αν μου είχε ζητήσει το βιβλίο ή την ταινία σε DVD, και του τηλεφώνησα για να επιβεβαιώσω. Για να χαρεί ο Μέρφι, ο φίλος ήθελε την ταινία, οπότε το βιβλίο το κράτησα εγώ, μια και δεν το είχα. Αναζήτησα το ντιβιντί και αφού σε καναδυό μεγάλα βιβλιοπωλεία δεν το είχαν τελικά έκανα τη θυσία να μπω στο Πάμπλικ του Συντάγματος και να το πάρω από εκεί. Έτσι, διάβασα το βιβλίο και μετά ο φίλος μού δάνεισε το ντιβιντί και είδα και την ταινία.

Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, ο συγγραφέας του βιβλίου, μου αρέσει αν και δεν έχω όλα του τα βιβλία. Νομίζω πως το φόρτε του είναι τα μικρά διηγήματα, είναι από τους μάστορες του είδους. Το θέμα με το οποίο καταπιάστηκε εδώ είναι βέβαια και πρόκληση -να περιγράψει την κατοχική Θεσσαλονίκη και να πλάσει μια ιστορία στην οποία συνδυάζονται ιστορικά πρόσωπα (ο Τσιτσάνης, ο Μουσχουντής) με μυθιστορηματικά- ήταν όμως κι ένα θέμα πιασάρικο, όχι με την κακή έννοια, ένα θέμα στο οποίο ένας μάστορας έχει σχεδόν εξασφαλισμένη την επιτυχία.

Ο Σκαμπαρδώνης δηλώνει στο προοίμιο ότι δεν κάνει ιστορικό μυθιστόρημα και παραδέχεται ότι έχει κάνει κάποιους αναχρονισμούς, που ένας είναι, θαρρώ, ότι τοποθετεί τη σύνθεση της Συννεφιασμένης Κυριακής μέσα στην Κατοχή. Ωστόσο, αναφέρει καταλεπτώς τις πηγές του -και είναι σαφές ότι έχει μελετήσει την εποχή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Εβραϊσμός, Θεσσαλονίκη, Κατοχή, Κινηματογράφος, Μυθιστόρημα, Παρουσίαση βιβλίου, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , , | 179 Σχόλια »

Μωυσής Μπουρλάς: Στην Αλβανία

Posted by sarant στο 28 Οκτώβριος, 2016

Μια και σήμερα έχουμε την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, σκέφτηκα να παρουσιάσω ένα άρθρο με αναμνήσεις από το αλβανικό μέτωπο.

Διάλεξα ένα απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του Μωυσή Μπουρλά, που έχει τίτλο «Έλληνας, Εβραίος και αριστερός» (2000). Ο συγγραφέας του, ο ο Μωυσής Μιχαήλ Μπουρλάς (1918-2011), που συγκέντρωνε τις ιδιότητες του τίτλου, γεννήθηκε στο Κάιρο, από ελληνοεβραίους γονείς, μπήκε από μικρός στο αριστερό κίνημα, δούλεψε τορναδόρος, πολέμησε στην Αλβανία, συμμετείχε στον ΕΛΑΣ με το ψευδώνυμο Βύρων, πέρασε μετά τη Βάρκιζα όλες τις περιπέτειες των αριστερών, με εξορίες στη Μακρόνησο, στην Ικαρία και στον Άη Στράτη. Το 1951, με συμφωνία ανάμεσα στην Ελλάδα και το νεαρό κράτος του Ισραήλ, δόθηκε η δυνατότητα στους αριστερούς εβραίους εξόριστους να απελευθερωθούν και να εγκατασταθούν στο Ισραήλ. Ο Μπουρλάς εκεί δούλεψε τορναδόρος, έγινε μέλος του ΚΚ, μοίραζε την ελληνική εφημερίδα του κόμματος στα ελληνικά χωριά των παραλίων του Ισραήλ, αλλά όσο η ΕΣΣΔ προσέγγιζε τις αραβικές χώρες το κλίμα γινόταν όλο και πιο βαρύ για τους κομμουνιστές, ώσπου τελικά με τη γυναίκα του, ρωσοεβραία, έφυγε το 1967 για τη Σοβιετική Ένωση όπου δούλεψε τορναδόρος σε μια πόλη στα Ουράλια. Μετά τη συνταξιοδότησή του κατεβαίνει στο Σουχούμι, στη σημερινή Γεωργία, όπου διδάσκει ελληνικά και πιάνει επαφή με Ρωσοπόντιους. Με την αποσύνθεση της ΕΣΣΔ και τις συγκρούσεις ανάμεσα σε Γεωργιανούς και Αμπχάζιους η ζωή έγινε δύσκολη για τους ουδέτερους, οπότε ο Μπουρλάς κατεβαίνει στην Ελλάδα το 1990 και με χίλια βάσανα ξαναπαίρνει ελληνική ιθαγένεια το 1999. Ως το τέλος έμεινε ακμαίος και δραστήριος, μάλιστα κατέβαινε και στις δημοτικές εκλογές με το  ψηφοδέλτιο του Τριαντάφυλλου Μηταφίδη. Ένα χορταστικό αφιέρωμα στον Μωυσή Μπουρλά και στο βιβλίο του είχε ανεβάσει το 2012 η φίλη Βασιλική Μετατρούλου, με φωτογραφίες, ένα βίντεο και αρκετά λινκ. Σας το συστήνω οπωσδήποτε. (Μια φίλη με ενημέρωσε και για ένα άλλο ντοκιμαντέρ στην ΕΤ3).

Παλιότερα είχαμε παρουσιάσει ένα άλλο απόσπασμα από το βιβλίο του Μπουρλά, σχετικά με τη ζωή στην εξορία. Όπως θα δείτε, περιγράφει συνοπτικά όσα πέρασε στο αλβανικό μέτωπο, από τις 28 Οκτωβρίου ίσαμε την υποχώρηση του Απριλίου 1941, χωρίς κάποιον εξαιρετικό ηρωισμό, χωρίς κάποιο συνταραχτικό συμβάν, μια τυπική θα λέγαμε στρατιωτική εμπειρία από την Αλβανία. Ευχαριστώ τη φίλη μας τη Μαρία για την πληκτρολόγηση.

ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ

Μάθαμε για τον τορπιλισμό της Έλλης από τους Ιταλούς και αμέσως ήρθαν τα νέα για τον πόλεμο. Θυμάμαι , την παραμονή της αναχώρησής μας για το μέτωπο, φωτογραφηθήκαμε τρεις φίλοι. Την φωτογραφία την κρατώ ως τα τώρα. Άρχισαν οι ετοιμασίες για αναχώρηση στο μέτωπο. Μας παραχώρησαν βαγόνια για να φορτώσουμε το υλικό αλλά δεν είχαμε τα μέσα και τα κατάλληλα εργαλεία για τη φόρτωση. Σκαρώσαμε ένα πρωτόγονο «βίντσι», ανελκυστήρα, και με την πείρα μας – εγώ την είχα από το λιμάνι, ενώ οι αξιωματικοί δεν είχαν ιδέα από τέτοιες δουλειές – φορτώσαμε, πήραμε ξηρά τροφή δυο ημερών και αναχωρήσαμε με το ίδιο τρένο προς το μέτωπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1940-41, Αναμνήσεις, Εβραϊσμός | Με ετικέτα: , , | 143 Σχόλια »

Ήμουν ένας Γερμανός – η αυτοβιογραφία του Ερνστ Τόλλερ

Posted by sarant στο 21 Αύγουστος, 2016

tollerΚυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ερατώ η αυτοβιογραφία του θεατρικού συγγραφέα και αγωνιστή του εργατικού και αντιφασιστικού κινήματος Ερνστ Τόλλερ (1893-1939) με τίτλο «Ήμουν ένας Γερμανός. Η αυτοβιογραφία ενός επαναστάτη».

Ο Τόλλερ ήταν σημαντική μορφή της γερμανικής πρωτοπορίας στη δεκαετία του 1920, εκπρόσωπος του εξπρεσιονισμού, ήταν όμως και αγωνιστής της αριστεράς, πρόεδρος της βραχύβιας Σοβιετικής Δημοκρατίας του Μονάχου το 1919. Αυτοεξορίστηκε μετά την άνοδο των ναζί στην εξουσία και από το 1936 ζούσε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1939 αυτοκτόνησε στη Νέα Υόρκη εξαιτίας της ανέχειας και μη μπορώντας να αντέξει την είδηση του εγκλεισμού του αδερφού και της αδερφής του σε στρατόπεδο εξόντωσης.

Η αυτοβιογραφία του φτάνει ως τις αρχές της δεκαετίας του 1920 και, αν κρίνω από το κομμάτι που έχω διαβάσει, είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Διάλεξα να παρουσιάσω σήμερα ένα μέρος από το 1ο κεφάλαιο («Παιδική ηλικία») στο οποίο ο Τόλλερ, εβραϊκής καταγωγής, διηγείται τη ζωή στη γενέθλια πόλη του, το τότε Σαμότσιν της Πρωσίας που βρίσκεται σήμερα στην Πολωνία.

Πρέπει να πω ότι η ελληνική έκδοση, σε πολύ καλή μετάφραση του Μιλτιάδη Αργυρόπουλου, συνοδεύεται από επίμετρο του μεταφραστή, με ένα ιστορικό σημείωμα και βιογραφικά σκίτσα των πρωταγωνιστών της Σοβιετικής Δημοκρατίας του Μονάχου.

Για τεχνικούς λόγους παραλείπω δυο υποσημειώσεις του μεταφραστή σχετικά με το ανατολικό μαργραβάτο και τη διαίρεση της Πολωνίας.

1

ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Ο ΠΡΟΠΑΠΠΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΜΟΥ ήταν ο μόνος Εβραίος, στον οποίο ο Φρειδε­ρίκος ο Μέγας επέτρεφε να εγκατασταθεί στο Σαμότσιν, μια μικρή πόλη στην βαλτώδη περιοχή του ποταμού Νέτσε. Ο προπάππος μου πλήρω­σε ένα χρηματικό ποσόν και σε αντάλλαγμα του δόθη­κε το ένταλμα προστασίας. Ο δισέγγονος ήταν περήφα­νος για αυτήν την νομική πράξη, έβλεπε σε αυτήν διά­κριση και ταξική εξύψωση και καυχιόταν στους συμμα­θητές του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Αυτοβιογραφία, Εβραϊσμός, Κομμουνιστικό κίνημα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 119 Σχόλια »

Μισέλ Καζές, Δαβίδ Σουλάμ και μια πρόταση προς την Πρόεδρο της Βουλής

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2015

Πριν από μερικές μέρες, η Πρόεδρος της Βουλής Ζωή Κωνσταντοπούλου είχε την πρωτοβουλία να καλέσει το Σώμα να τηρήσει ενός λεπτού σιγή στη μνήμη του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη, που συμπληρώνονταν 52 χρόνια από τη δολοφονία του.

Η πρωτοβουλία της Ζωής Κωνσταντοπούλου ήταν αξιέπαινη, αφού ο Λαμπράκης, ανεξάρτητα από την πολιτική του τοποθέτηση, είναι ο μοναδικός, απ’ όσο ξέρω, εν ενεργεία βουλευτής που βρήκε τον θάνατο κατά την άσκηση της πολιτικής του δραστηριότητας και εξαιτίας αυτής δολοφονήθηκε από παρακρατικούς κύκλους.

Το ίδιο βράδυ που τραυματίστηκε θανάσιμα ο Λαμπράκης, οι παρακρατικοί είχαν επιτεθεί και στον Γιώργο Τσαρουχά, επίσης βουλευτή της ΕΔΑ, και τον είχαν τραυματίσει αρκετά σοβαρά -τελικά το έργο τους το ολοκλήρωσε η δικτατορία λίγα χρόνια αργότερα, οι δε αξιωματικοί της αστυνομίας (Καραμπέρης και άλλοι) που τον βασάνισαν μέχρι θανάτου (και παρασημοφορήθηκαν από το χουντικό καθεστώς) καταδικάστηκαν το 1979, επί κυβερνήσεως ΝΔ, σε ελαφρές ποινές -στο κάτω-κάτω, κομμουνιστή είχαν σκοτώσει, δεν είχαν ληστέψει τράπεζα.

Τον Γιώργο Τσαρουχά τον έχει τιμήσει η Βουλή των Ελλήνων, θαρρώ πρόπερσι, σε ειδική εκδήλωση, μαζί με τον Λαμπράκη. Υπάρχει όμως ένα άλλο χρέος της Βουλής, αυτό ανεξόφλητο, και πιστεύω πως η σημερινή ΠτΒ μπορεί να το ξεπληρώσει, οπότε υποβάλλω ευσεβάστως την πρότασή μου.

Κατά πάσα πιθανότητα, τα ονόματα Μισέλ Καζές και Δαβίδ Σουλάμ δεν θα σας λένε τίποτε. Βέβαια, τα έχω αναφέρει καναδυό φορές στο ιστολόγιο, αλλά παρεμπιπτόντως -δεν περιμένω να τα θυμάστε. Ο Μισέλ Καζές και ο Δαβίδ Σουλάμ ήταν Έλληνες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, κομμουνιστές, που διετέλεσαν βουλευτές και που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς στην Κατοχή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Εβραϊσμός, Κατοχή, Κομμουνιστικό κίνημα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 177 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Εβραίοι και κομμουνιστές στη Θεσσαλονίκη το 1924

Posted by sarant στο 17 Δεκέμβριος, 2013

Δημοσιεύω και σήμερα, όπως και κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η έβδομη και είναι η δεύτερη της ενότητας του βιβλίου που επιγράφεται “Η άνδρωση”. Βρισκόμαστε στα 1923-24, ο παππούς μου είναι υπάλληλος της Εμπορικής και ύστερα από μια αποτυχημένη απεργία παίρνει μετάθεση για τη Θεσσαλονίκη. Η προηγούμενη έκτη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Πρέπει να προσθέσω ότι σημερα, 17 Δεκεμβρίου, κλείνουν δυο χρόνια από τον θάνατο του αξέχαστου πατέρα μου.

mimis_jpeg_χχsmallΣτη Θεσσαλονίκη πέρασε τον πρώτο χειμώνα σπαρτιάτικα. Είχε υποσχεθεί οικονομική αρωγή στους δικούς του στη Μάνη και στον αδελφό του τον Μιχάλη, που είχε τότε προαχθεί σε εισηγητή του Υπουργείου Εθνι­κής Οικονομίας και η νέα του θέση απαιτούσε ανάλογη εμφάνιση. Έτσι χρεώθηκε για να φτιάξει ρούχα κι ο Νίκος του υποσχέ­θηκε να του στέλνει από τη Θεσσαλονίκη ένα ποσό από το μισθό του ώσπου να ξεχρεώσει. Έτσι τελικά του απέμεναν ελάχιστα για να ζει, αλλά η Θεσσαλονίκη ήταν φτωχομάνα κι εξάλ­λου κατάφερε να πάρει την άδεια να κοιμάται μέσα στην Τράπεζα, στο αρχείο, όπου υπήρχε επαρκής χώρος. Εκεί διαμόρφωσε το γιατάκι του, χρησιμοποιώντας για στρωσίδια και σκεπάσματα κάτι παλιές κουρτίνες που βρήκε φυλαγμένες κάπου.

Στη Θεσσαλονίκη ανέπτυξε στενή φιλία με τρεις συναδέλφους του στην Τράπεζα, τον Καραβόγιωργα, τον Νικάνορα Μέμμο και τον Βασίλη Χουρμουζιάδη, καθώς και με δύο Εβραίους, τον Ιζάκ (Ισαάκ) Μπενρουμπή και τον Σολομών Κοέν, με τον οποίο είχε συνυπηρετή­σει στο Στρατό. Χάρη στον Μπενρουμπή και τον Κοέν γνώρισε καλύτερα τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης. Ο πρώτος, πλουσιόπαιδο, που μιλούσε άνετα τα γαλλικά και καταγινόταν με τη ζωγραφική και τις τέχνες γενικότερα, του έμαθε πολλά για την ιστορία της εβραϊκής κοι­νότητας, που δε δημιουργήθηκε όπως πίστευε ο πολύς κόσμος στα τέλη του 15ου αιώνα, όταν διώχτηκαν από την Ισπανία όλοι οι Εβραίοι, αλλά προϋπήρχε, ολιγάριθμη βέβαια, από τον καιρό του Βυζαντίου. Του είπε για τις τρεις φυλές των Εβραίων της Ελλάδας, τους Ρωμανιώτες, που ζουν εδώ πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια και μιλά­νε μόνο ελληνικά, για τους Ασκεναζίμ, που ήρθαν από το βορρά και μιλάνε μια γερμανική διάλεκτο, τη γίντις, και τέλος για τους ισπανοεβραίους  Σεφεραδίμ, που εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη όταν διώχτηκαν το 1492 από την Ισπανία και που ως πολυπληθέστε­ροι αφομοίωσαν στη Θεσσαλονίκη τους άλλους.

«Και να σκεφτείς ότι οι Εβραίοι, που είχαν πρωτοστατήσει στη χρηματοδότηση του πρώτου ταξιδιού του Κολόμβου, διώχτηκαν την ίδια μέρα που οι τρεις καραβέλες ξεκίνησαν για την Αμερική».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός | Με ετικέτα: , | 68 Σχόλια »

Η Βαλεντίνα κι η φασουλάδα

Posted by sarant στο 15 Φεβρουαρίου, 2013

mpourlas9789608480742Χτες ήταν του Αγίου Βαλεντίνου, οπότε σκέφτηκα το όνομα Βαλεντίνα, και βέβαια από εκεί πήγε το μυαλό μου στο ομώνυμο τραγούδι του Γιώργου Μητσάκη, κι έτσι, με έναν άλλο συνειρμό θυμήθηκα ένα βιβλίο που μου άρεσε πολύ και που εδώ και καιρό ήθελα να σας το παρουσιάσω, πράγμα που πρόκειται να κάνω τώρα, μια και βρήκα αφορμή, πολύ περισσότερο που την Κυριακή που μας έρχεται, μεθαύριο εννοώ, δεν θα έχουμε φιλολογικό θέμα όπως συνήθως γίνεται, για λόγους επετειακούς που θα εξηγηθούν αύριο.

Το βιβλίο αυτό έχει τίτλο «Έλληνας, Εβραίος και αριστερός» και το έγραψε ο Μωυσής Μιχαήλ Μπουρλάς, που συγκέντρωνε τις ιδιότητες του τίτλου. Ο Μπουρλάς (1918-2011) έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών, σχεδόν πριν από δυο χρόνια ένα χρόνο (στις 17 Μαρτίου 2011) και έγραψε αυτή την αυτοβιογραφία το 2000. Από μικρός στο αριστερό κίνημα, δούλεψε τορναδόρος, πολέμησε στην Αλβανία, συμμετείχε στον ΕΛΑΣ με το ψευδώνυμο Βύρων, πέρασε μετά τη Βάρκιζα όλες τις περιπέτειες των αριστερών, με εξορίες στη Μακρόνησο, στην Ικαρία και στον Άη Στράτη. Το 1951, με συμφωνία ανάμεσα στην Ελλάδα και το νεαρό κράτος του Ισραήλ, δόθηκε η δυνατότητα στους αριστερούς εβραίους εξόριστους να απελευθερωθούν και να εγκατασταθούν στο Ισραήλ. Ο Μπουρλάς εκεί δούλεψε τορναδόρος, έγινε μέλος του ΚΚ, μοίραζε την ελληνική εφημερίδα του κόμματος στα ελληνικά χωριά των παραλίων του Ισραήλ, αλλά όσο η ΕΣΣΔ προσέγγιζε τις αραβικές χώρες το κλίμα γινόταν όλο και πιο βαρύ για τους κομμουνιστές, ώσπου τελικά με τη γυναίκα του, ρωσοεβραία, έφυγε το 1967 για τη Σοβιετική Ένωση όπου δούλεψε τορναδόρος σε μια πόλη στα Ουράλια. Μετά τη συνταξιοδότησή του κατεβαίνει στο Σουχούμι, στη σημερινή Γεωργία, όπου διδάσκει ελληνικά και πιάνει επαφή με Ρωσοπόντιους. Με την αποσύνθεση της ΕΣΣΔ και τις συγκρούσεις ανάμεσα σε Γεωργιανούς και Αμπχάζιους η ζωή έγινε δύσκολη για τους ουδέτερους, οπότε ο Μπουρλάς κατεβαίνει στην Ελλάδα το 1990 και με χίλια βάσανα ξαναπαίρνει ελληνική ιθαγένεια το 1999. Ως το τέλος έμεινε ακμαίος και δραστήριος, μάλιστα κατέβαινε και στις δημοτικές εκλογές με το  ψηφοδέλτιο του Τριαντάφυλλου Μηταφίδη (ΣΥΝ).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εργατικό κίνημα, Εβραϊσμός, Εθνική αντίσταση, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου, Ρεμπέτικα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 100 Σχόλια »