Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Εβραϊσμός’ Category

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 6

Posted by sarant στο 24 Νοεμβρίου, 2020

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η έκτη. Η προηγούμενη βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.
Σήμερα θα διαβάσουμε το τέταρτο κεφάλαιο όπου γίνεται λόγος και για τους τρεις πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος.

ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ

 Ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά για το τί έκαναν και πώς έζησαν οι ήρωες της ιστορίας μου κατά τα χρόνια που ακολούθησαν. Τα αρχαία βιβλία γενικώς σιωπούν1 και όσα αναφέρω παρακάτω βασίζονται σε εικασίες ή σε ανεπιβεβαίωτες φήμες, μερικές από τις οποίες όμως, με τον ένα ή τον άλλον τρόπο,  καταγράφηκαν σε κάποια βιβλία. Άλλωστε και σε πολιτικά γεγονότα ολόκληρη σχεδόν  η εικοσαετία2 που ακολούθησε, ήταν φτωχή.

Μετά τον Κοπώνιο διορίστηκαν από τον Αύγουστο έπαρχοι της Ιουδαίας, διαδοχικά οι Μάρκος Αμπίβιος και Ανναίος Ρούφος. Όπως και ο πρώτος έτσι και οι επόμενοι έπαρχοι ηγεμόνευσαν μόνο τρία χρόνια ο καθένας. Αυτήν την ταχτική ακολουθούσε ο Σεβαστός Καίσαρας. Την άλλαξε ο Τιβέριος σαν διαδέχτηκε τον Αύγουστο: τον επόμενο χρόνο της διακυβέρνησής του, διόρισε στη θέση του Ρούφου  τον Βαλέριο Γράτο και τον άφησε να κυβερνά την Ιουδαία επί ένδεκα ολόκληρα χρόνια.

         Ο Γράτος ήταν, όπως και οι προκάτοχοί του, άνθρωπος έντιμος και ικανός, που γνώριζε επί πλέον   καλά τη χώρα και τους κατοίκους της, γιατί είχε υπηρετήσει εκεί και παλαιότερα ως στρατηγός3. Μολονότι είχε καταστείλει πολλές στάσεις και εξεγέρσεις, πριν από δέκα χρόνια, δεν ήταν σκληρός ούτε  αυταρχικός. Κατά τη διάρκεια της ηγεμονίας του απέφυγε κάθε πράξη που θα τη θεωρούσαν οι Εβραίοι παραβίαση των εθίμων τους ή των κανόνων της θρησκείας τους. Έτσι δεν υπήρξαν αφορμές για στάσεις και εξεγέρσεις στην Ιουδαία4. Άλλωστε  ο λαός είχε κουραστεί και εξαντληθεί από τις ταραχές που είχαν σημειωθεί κατά τα δέκα χρόνια που βασίλεψε ο Αρχέλαος, ο γιος του Ηρώδη.

Αλλά και στην τετραρχία του Ηρώδη Αντίπα, μετά την καταστολή της εξέγερσης του Ιούδα από τα Γάμαλα και των στάσεων στην Περαία, βασίλεψε για αρκετά χρόνια ησυχία και τάξη. Ο τετράρχης ανοικοδόμησε και επανεποίκησε την πυρπολημένη Σεπφώριδα, κάνοντάς την «στολίδι της Γαλιλαίας»5 αλλά αργότερα, μη θέλοντας να έχει πια την καθέδρα του πάνω στα βουνά, έχτισε, το εικοστό έβδομο έτος της βασιλείας του6, νέα πρωτεύουσα στις όχθες της λίμνης της Γαλιλαίας, που την ονόμασε Τιβεριάδα, προς τιμή του Καίσαρα Τιβέριου7,  ο οποίος είχε στο μεταξύ διαδεχθεί τον Αύγουστο. Στη νέα πόλη κάλεσε να εγκατασταθούν άνθρωποι όχι μόνο από τη Γαλιλαία αλλά και από άλλες περιοχές. Οι ευσεβείς Ιουδαίοι όμως δεν ήθελαν να κατοικήσουν εκεί, γιατί η νέα πόλη χτίστηκε κατά μεγάλο μέρος πάνω σε αρχαίο νεκροταφείο, πράγμα που εθεωρείτο μεγάλη αμαρτία. Τελικά ο Αντίπας προσείλκυσε κόσμο με την προσφορά φοροαπαλλαγών και άλλων προνομίων. Ακόμα και δούλους απελευθέρωσε και εγκατέστησε στη νέα πόλη8.

Ο Φίλιππος, ο άλλος γιος του Ηρώδη9, ακόμα πιο πειθήνιο όργανο των Ρωμαίων, εξακολούθησε να κυβερνά απρόσκοπτα την τετραρχία του, μολονότι μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της ήταν φημισμένοι ληστές και άνομοι10. Και αυτός μετονόμασε την πρωτεύουσα του, την Πανιάδα, σε Καισάρεια, προς τιμήν του Καίσαρα. Σε αντίθεση όμως με τα άλλα παιδιά του Ηρώδη, ο Φίλιππος ήταν άνθρωπος αγαθός, πράος και συνετός11. Πολύ μορφωμένος, κάτοχος τέλειος της ελληνικής, αγαπούσε τα γράμματα και τις τέχνες και είχε επιστημονικά ενδιαφέροντα. Μελετούσε τη γεωγραφία και αναζήτούσε τις πραγματικές πηγές του Ιορδάνη12.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 81 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 5

Posted by sarant στο 10 Νοεμβρίου, 2020

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η πέμπτη. Η προηγούμενη βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.
Σήμερα περναμε στο τρίτο κεφάλαιο και γνωρίζουμε και τον τρίτο πρωταγωνιστή του μυθιστορήματος.

ΩΣ ΙΟΥΔΑΣ Ο ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ ΕΠΕΙΣΕ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΜΗ ΑΠΟΓΡΑΨΑΣΘΑΙ ΤΑΣ ΟΥΣΙΑΣ

Συνέβη τις ημέρες εκείνες και ο Καίσαρας Αύγουστος έβγαλε διάταγμα να απογραφεί όλη η οικουμένη1, που βρισκόταν κάτω από την εξουσία του. Η Απογραφή αυτή ήταν η πρώτη που έγινε και πραγματοποιήθηκε στα μέρη εκείνα από τον ηγεμόνα της Συρίας Κυρήνιο. Και όλοι έπρεπε να πάνε στην πόλη όπου γεννήθηκαν, για να απογραφούν εκεί2.

Ο λαός εντούτοις εγόγγυζε για την Απογραφή, φοβούμενος ότι νέοι φόροι θα του επιβάλλονταν ύστερα από αυτήν. Εκτός αυτού συνέπεσε η χρονιά εκείνης της Απογραφής με σαββατικό έτος3 και είναι γνωστό ότι σε κάθε σαββατικό έτος οι δουλειές είναι κομμένες καθώς όλη η γη βρίσκεται σε αναγκαστική αγρανάπαυση και τα τρόφιμα ακριβαίνουν πολύ. Βέβαια οι Σαδδουκαίοι και όλοι οι πλούσιοι δεν αντιδρούσαν. Έτσι κι αλλοιώς πλήρωναν τους ίδιους φόρους με τους μεσαίους και τους φτωχούς4.  Στην Ιουδαία ο αρχιερέας Ιωάζαρος, γιος του Βοηθίου, έπεισε το λαό όχι μόνο να απογραφεί αλλά και να δεχτεί να πληρώσει τους επί πλέον φόρους που θα δημιουργούσε5 η νέα καταγραφή των περιουσιών.

Αντίθετοι προς την απογραφή ήταν οι Ζηλωτές6 οι οποίοι όμως κατά κύριο λόγο ήταν συγκεντρωμένοι στην ορεινή περιοχή της βόρειας Γαλιλαίας και της Ιτουραίας, και από το ορμητήριο αυτό διατρέχαν ολόκληρη την Παλαιστίνη, κηρύσσοντας την ανυπακοή και την αντίσταση στους Ρωμαίους, τον Ηρώδη και τους γιούς του. Ο εβραϊκός λαός ο οποίος  υπέφερε από τη βαρειά φορολογία και την καταπίεση άκουγε με ευχαρίστηση τα κηρύγματα των Ζηλωτών7.Οι πιο αποφασισμένοι από τους Ζηλωτές δεν περιορίζονταν σε κηρύγματα, αλλά οπλίζονταν με μαχαίρια και εκτελούσαν τους εχθρούς τους. Οι Ρωμαίοι ονόμαζαν τους ένοπλους Ζηλωτές Σικάριους8 και ο απλός λαός τους έλεγε στη γλώσσα του Ις-σικαριώτ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 86 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 4

Posted by sarant στο 27 Οκτωβρίου, 2020

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η τέταρτη, η προηγούμενη βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.
Θα παρουσιάσω σήμερα το δεύτερο μισό του δεύτερου κεφαλαίου. Στο πρώτο μισό είχαμε αναφερθεί στον Ηρώδη.

Για να ξαναγυρίσουμε όμως στην Καπερναούμ, ο Ιωσήφ ο ξυλουργός, εγκαταλείποντας το όνειρο της συμμετοχής σε μιαν εξέγερση, όνειρο που δεν πρόφτασε να γίνει έστω ένα ωραίο λάθος, αφιερώθηκε στην οικογένειά του. Πέρασαν έτσι μερικά χρόνια. Τώρα ο πρωτότοκος, ο Ιησούς, ήταν δέκα χρονών και ο χαρακτήρας του απασχολούσε πολύ τον πατέρα του. Ηταν άταχτο και ζωηρό παιδί, αρχηγός σε όλες τις σκανταλιές και τις φασαρίες. Ο Ιωσήφ τον έστειλε στο σχολείο της Συναγωγής της πολης τους, να μάθει λίγα γράμματα, φιλοδοξώντας να τον πάρει αργότερα στη δουλειά του. Ο τόπος του, μαζί με όλη τη Γαλιλαία και την Περαία, είχε τώρα βασιλιά  τον τετράρχη Ηρώδη  Αντίπα, που όρισε καθέδρα του την πόλη  Σεπφώριδα, η οποία ήταν χτισμένη πάνω στους  λόφους στα δυτικά της  Καπερναούμ.

Ο Ιησούς μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια. Οταν έγινε έφηβος, ασχολήθηκε για λίγο με την τέχνη του πατέρα του21 αλλά δεν του άρεσε αυτή η δουλειά. Πολύ συχνά απομακρυνόταν από τον κόσμο και ονειροπολούσε. Μιαν ημέρα, περπατώντας στις όχθες της λίμνης της Γαλιλαίας συνάντησε δύο αδελφούς, τον Σίμωνα και τον Ανδρέα, τους γιους του Ιωνά, την ώρα που πετούσαν τα δίχτυα τους στη λίμνη.  Ηταν ψαράδες22. Γνωρίστηκαν και γρήγορα έγιναν φίλοι. Αργότερα γνώρισε ακόμα δύο αδέλφια, ψαράδες κι αυτούς, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη23. Στο τέλος έγινε κι αυτός ψαράς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , | 80 Σχόλια »

Εν ταις ημέραις εκείναις… (αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου)

Posted by sarant στο 25 Οκτωβρίου, 2020

Στο σημερινό κυριακάτικο λογοτεχνικό μας άρθρο θα βάλω ένα εμμέσως επίκαιρο κείμενο. Είναι το τριήμερο του Αγίου Δημητρίου, που θυμίζει τη Θεσσαλονίκη, οπότε θα διαβάσουμε ένα αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου. Ο Ιωάννου έχει γράψει πολλά για τη γενέθλια πόλη του, όμως το κείμενο που θα διαβάσουμε σήμερα έχει να κάνει με τον αφανισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην Κατοχή.

Το αφήγημα περιλαμβάνεται στο βιβλίο Η πρωτεύουσα των προσφύγων

Iούλιος 1942, Eβραίοι συγκεντρωμένοι στην πλατεία Ελευθερίας για να τους καταγράψουν οι Ναζί

Eν ταις ημέραις εκείναις…

Θα προσπαθήσω ώστε η κατάθεσή μου αυτή για το διωγμό και την εξόντωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης επί γερμανικής κατοχής να είναι ξερή — ξερή και στεγνή — χωρίς ιστορικές και φιλολογικές επεκτάσεις ή αμφίβολα ακούσματα. Και όλα αυτά από σεβασμό προς το φριχτό μαρτύριό τους, που μόνο το πένθος και την άκρα σοβαρότητα εμπνέει.

Δεν είναι, άλλωστε, πολλά, ούτε ιδιαιτέρως συνταραχτικά αυτά που έχω να πω εγώ για την υπόθεση, γιατί ήμουν τότε μικρό παιδί — φτωχός και περίκλειστος έφηβος — με βάσανα και προβλήματα, που τον κρατούσαν κιόλας σε απόσταση από τους άλλους. Πάντως, οι Εβραίοι στη Θεσσαλονίκη ήταν τόσο πολλοί και τόσο μπλεγμένοι με τη ζωή μας, ώστε όσο κλειστός και αν ήσουν ήταν αδύνατο να μην υποπέσει στην αντίληψή σου η συμφορά, που τους είχε βρει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Εβραϊσμός, Θεσσαλονίκη, Κατοχή | Με ετικέτα: , , | 191 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 3

Posted by sarant στο 13 Οκτωβρίου, 2020

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η τρίτη, η προηγούμενη βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.
Θα παρουσιάσω σήμερα το πρώτο μισό του δεύτερου κεφαλαίου. Μου φάνηκε πολύ μεγάλο, κι έτσι το χώρισα στη μέση.

ΗΡΩΔΟΥ ΤΕΛΕΥΤΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΑΥΤΟΥ

Δυο χρόνια μετά τα  όσα ως τώρα αφηγήθηκα, δηλαδή στο εικοστό πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Σεβαστού Καίσαρα1, πέθανε ο βασιλιάς Ηρώδης σε ηλικία εξηνταοκτώ χρόνων, αφού  υπήρξε βασιλιάς επί τριανταέξι χρόνια και βασίλεψε στην  Ιουδαία  επί τριάντα τρία. Πέθανε άρρωστος από υδρωπικία, απογοητευμένος από τα παιδιά του, χωρίς την οικογενειακή θαλπωρή, ολομόναχος, δίχως κανέναν να του συμπαρασταθεί στις τελευταίες του στιγμές, μισούμενος από όλους. Πλησίασε το θρόνο σαν αλεπού, βασίλεψε σαν τίγρης και πέθανε σα σκυλί2.

 Βασίλεψε πραγματικά σαν τίγρης. Ήταν αδίστακτα σκληρός3, φιλύποπτος και πανούργος. Έζησε ζωή πολυτάραχη ακόμα και με τα μέτρα των Ρωμαίων πατρώνων του. Ζωή που σκανδάλιζε τους ευσεβείς. Συνολικά παντρεύτηκε δέκα γυναίκες και με τις εννέα από αυτές συζούσε ταυτόχρονα. Νέος ακόμα, αλλά ήδη παντρεμένος με τη Δωρίδα, από την οποία είχε ένα γιο τον Αντίπατρο, ερωτεύτηκε με πάθος τη Μαριάμμη, την κόρη των Ασμοναίων βασιλέων Αλέξανδρου Ιανναίου και Αλεξάνδρας Σαλώμης και εγγονή του μεγάλου βασιλιά Ιωάννη Υρκανού4,γυναίκα εκπληκτικής ομορφιάς, την οποία τελικά παντρεύτηκε.

Η Μαριάμμη εντούτοις δεν τον αγάπησε. Του γέννησε βέβαια πέντε παιδιά, τρεις γιους και δυο κόρες, αλλά του  φερνόταν αγέρωχα σα να ήταν δούλος της και καταφρονούσε τη μητέρα του Κύπριδα και την αδελφή του Σαλώμη, που τις θεωρούσε ταπεινής καταγωγής5. Οταν ο Ηρώδης έκανε αρχιερέα τον Ανανιήλ, εκείνη επέμεινε να πάρει το αξίωμα ο αδελφός της Αριστόβουλος κι ας ήταν ακόμα νεαρός. Τελικά με τη βοήθεια της Κλεοπάτρας της Αιγύπτου, που τη συμπαθούσε, και την προστάτευε, η Μαριάμμη πέτυχε το σκοπό της. Ο Ανανιήλ διώχτηκε και ο Αριστοβουλος έγινε αρχιερέας. Ο λαός των Ιεροσολύμων ξεχύθηκε στους δρόμους πανηγυρίζοντας, που ένας Ασμοναίος πρίγκηπας αποχτούσε το υψηλό αυτό αξίωμα. Δε χάρηκε για πολύ. Ο Ηρώδης κάλεσε το νέο αρχιερέα σε τιμητικό γεύμα στην Ιεριχώ και εκεί με την εντολή του οι αυλικοί του δολοφόνησαν τον νεαρό, πνίγοντάς τον στο λουτρό και ανακοινώνοντας ότι έπεσε θύμα ατυχήματος6.

Στο τέλος η Σαλώμη και η Κύπρις, που μισούσαν θανάσιμα τη Μαριάμμη, την κατηγόρησαν στον Ηρώδη, ότι τον καιρό που αυτός έλειπε στη Ρόδο, (όπου πήγε για να δηλώσει πίστη στον νικητή Οκταβιανό), συνωμοτούσε να τον δηλητηριάσει. Ο Ηρώδης παρά την αγάπη που είχε για τη γυναίκα του το πίστεψε. Συγκρότησε δικαστήριο από αυλικούς του, οι οποίοι βρήκαν ένοχη τη Μαριάμμη και την καταδίκασαν σε θάνατο. Μετά την εκτέλεση της όμως ο Ηρώδης κυριεύτηκε από φοβερές τύψεις, έβλεπε τη νύχτα εφιάλτες, τριγύριζε μέσα στο παλάτι φωνάζοντας το όνομά της και για καιρό ήταν σχεδόν τρελλός7. Σύντομα πάντως βρήκε παρηγοριά σε άλλες γυναίκες, συνεχίζοντας να παντρεύεται τη μία μετά την άλλη. Από τους πολυάριθμους γάμους του ο Ηρώδης απόκτησε δεκατέσσερα παιδιά, οχτώ γιους και έξι θυγατέρες, τουλάχιστον είκοσι εγγόνια και πολλά δισέγγονα, δημιουργώντας ολόκληρη δυναστεία8.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Λογοπαίγνια, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 114 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 2

Posted by sarant στο 29 Σεπτεμβρίου, 2020

Από την προπερασμένη Τρίτη άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Την προηγούμενη φορά είδαμε τον πρόλογο και σήμερα ξεκινάμε με το καθαυτό μυθιστόρημα, το 1ο κεφάλαιο. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές. Αν βρίσκετε ότι είναι πολύ μεγάλη η συνέχεια, να μου πείτε να χωρίζω τα κεφάλαια στη μέση στο εξής.

1

ΕΝ ΤΑΙΣ ΗΜΕΡΑΙΣ ΗΡΩΔΟΥ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ

Επειδή, όπως είναι γνωστό, πολλοί αποπειράθηκαν να αναπλάσουν μιαν αφήγηση για τα θαυμαστά εκείνα πρόσωπα, που έζησαν σε καιρούς ταραγμένους, και για τα γεγονότα που συνδέονται μαζί τους, βασισμένοι σε πληροφορίες που αυτόπτες μάρτυρες μετέδωσαν, θα επιχειρήσω και εγώ να αφηγηθώ τη δικιά μου εκδοχή, για τη δράση και το κήρυγμα των μεγάλων αυτών ανθρώπων.

Δυστυχώς, όλοι οι αυτόπτες και αυτήκοες μάρτυρες των γεγονότων που θα αφηγηθώ, είχαν προ πολλού πεθάνει, όταν για πρώτη φορά έγινε η καταγραφή των πράξεων και της διδασκαλίας των θαυμαστών εκείνων προσώπων. Έτσι ότι κατεγράφη βασίστηκε σε όσα, ελλειπή και αντιφατικά, κράτησαν στη μνήμη τους τα παιδιά και τα εγγόνια των αυτοπτών μαρτύρων1. Και όχι μόνον αυτό. Τελικά η καταγραφή τους στα αρχαία βιβλία έγινε σε άλλη γλώσσα, στα ελληνικά2 και σε άλλους τόπους μακρινούς, στη Ρώμη, στην Αντιόχεια, στην Έφεσο και στην Κόρινθο3 , γιατί στο μεταξύ, στη χώρα όπου διαδραματίστηκαν τα αξιομνημόνευτα αυτά  γεγονότα, όπου ακούστηκε το κήρυγμα και διαδόθηκαν οι ιδέες των υπέροχων αυτών ανθρώπων, συνέβησαν στάσεις, εξεγέρσεις και πόλεμοι αιματηροί, χιλιάδες άνθρωποι χάθηκαν, αρχεία και βιβλιοθήκες καταστράφηκαν και σε πολλές πόλεις δεν έμεινε λίθος επί λίθου4 .

Η ιστορία που θα αφηγηθώ, αρχίζει το έτος 3747 από κτίσεως κόσμου, (κατά το ιουδαϊκό ημερολόγιο)5, όταν την Οικουμένη κυβερνούσε ο Σεβαστός Καίσαρας και τελειώνει εκατό χρόνια μετά, όταν ηγεμόνευε ο Καίσαρας Δομιτιανός.

Εκατό χρόνια είναι ίσως πολλά για να τα ζήσει ένας άνθρωπος, αλλά αποτελούν μια μόνο στιγμή στην ιστορία της Ανθρωπότητας. Γιατί μολονότι οι ιουδαίοι ιερείς πιστεύουν πως ο κόσμος έχει δημιουργηθεί από τον ένα και μοναδικό Θεό, πριν από λίγες μόνο χιλιάδες χρόνια6 , οι έλληνες φιλόσοφοι μας δίδαξαν: ΚΟΣΜΟΝ ΤΟΝΔΕ, ΤΩΝ ΑΥΤΩΝ ΑΠΑΝΤΩΝ, ΜΗΤΕ ΤΙΣ ΘΕΩΝ ΜΗΤΕ ΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΠΛΑΣΕΝ, ΑΛΛ’ ΗΝ ΚΑΙ Ηι, ΠΥΡ ΑΕΙΖΩΟΝ, ΑΠΤΟΜΕΝΟΝ ΜΕΤΡΑι ΚΑΙ ΣΒΕΝΥΜΕΝΟΝ ΜΕΤΡΑι7. Και η Επιστήμη φαίνεται να τους δικαιώνει.

Εκατό χρόνια λοιπόν, μόλις τρεις με τέσσερες γενιές ανθρώπων. Αρκετά όμως για να επιφέρουν συγκλονιστικές μεταβολές στην ανθρώπινη σκέψη. Μεταβολές που προκάλεσαν το θάνατο της Αρχαιότητας και τη γέννηση μιας άλλης εποχής8.  Φυσικά κανένας από τους ανθρώπους, τη ζωή των οποίων πρόκειται να αφηγηθώ, δεν μπορούσε να υποπτευθεί κάν το ρόλο που θα έπαιζε σ’ αυτές τις μεταβολές. Όσο ζούσανε, παρά τη δύναμη των ιδεών τους και τη γοητεία της προσωπικότητάς τους έμειναν γνωστοί σε ένα μικρό κύκλο ανθρώπων και για τις αρχές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ή τους επίσημους ιστορικούς της ήταν ασήμαντοι ή και ανύπαρκτοι9.

Ο πρώτος, από τους μεγάλους αυτούς ανθρώπους, γεννήθηκε το έτος 3747 από κτίσεως κόσμου10, τον εικοστό τρίτο χρόνο της βασιλείας του Ηρώδη, στη Γαλιλαία της Παλαιστίνης, στη μικρή κώμη Καπερναούμ11, στη βόρεια ακτή της λίμνης Γενησαρέτ12. Ήταν το πρώτο παιδί μιας ταπεινής οικογένειας, του ξυλουργού Ιωσήφ και της Μαρίας. Οι γονείς του είχαν παντρευτεί ένα χρόνο πιο μπροστά και κατοικούσαν σε ένα σπιτάκι, στην άκρη της Καπερναούμ. Από την αυλή τους η Μαρία, κάθε πρωί που ξεπροβόδιζε τον άντρα της για τη δουλειά, αντίκριζε τα βαθυκύανα νερά της λίμνης κι όταν έστρεφε αριστερά, το βλέμμα της σκαρφάλωνε ως τα γαλάζια βουνά της Γαυλωνίτιδας13, που υψώνονταν  πίσω από μια σειρά κατάφυτους λόφους. Ήταν ένα θέαμα που την έκανε να ονειροπολεί. Ίσως γιατί ήταν έγκυος στο πρώτο της παιδί.

Οι πόνοι της γέννας την έπιασαν ένα πρωί, όταν ο Ιωσήφ έλειπε στη δουλειά του. Την παραστάθηκαν οι γειτόνισσες, που φώναξαν τη μαμμή να την ξεγεννήσει. Δεν ειδοποίησαν τον Ιωσήφ παρά μόνο σα γεννήθηκε το παιδί, γιατί τα έθιμά τους απαγόρευαν να είναι μπροστά στη γέννα ο πατέρας14. Μόνον όταν η μαμμή πήρε το παιδί στα χέρια της, το αφαλόκοψε, το έπλυνε, το έτριψε με αλάτι για να σφίξουν οι σάρκες του και το φάσκιωσε, μια γειτόνισσα έστειλε το γιο της να πει τα καλά νέα στον πατέρα, πως απόχτησε παιδί και μάλιστα γιο. Ο Ιωσήφ ήρθε τρέχοντας σε λίγα λεπτά, με το πρόσωπο και τα χέρια σκεπασμένα με λεπτό πριονίδι. Πήρε χαρούμενος στα γόνατά του τον μπεκόρ, τον πρωτότοκο δηλαδή γιο του και αφού τον καμάρωσε και τον ευλόγησε, παράδωσε το βρέφος στη Μαρία να το θηλάσει.

Σε οχτώ μέρες του έκανε ο ίδιος περιτομή. Δεν ήταν ειδικός αλλά τα κατάφερε. Άλλωστε και ο προπάτοράς τους ο Αβραάμ δεν έκανε το ίδιο με τον Ισαάκ; Αν δεν ήταν  φτωχός ο Ιωσήφ θα καλούσε γι’ αυτή τη δουλειά τον μοχέλ, τον ειδικό που έκανε περιτομή στα νεογέννητα. Ο Νόμος του Θεού όριζε για τον πρωτότοκο κάθε οικογένειας, να τον πηγαίνουν μέσα σε σαράντα μέρες στο Ναό, για να τον παρουσιάσουν στον ιερέα, μαζί με δυο τρυγόνια15. Τα οικονομικά όμως του Ιωσήφ δεν του επέτρεπαν να λείψει τόσες μέρες από τη δουλειά του για να κάνει ένα τόσο μακρινό ταξίδι, από την Καπερναούμ ως τα Ιεροσόλυμα.

Το παιδί το ονόμασαν Ιησού. Δεν είχαν κανένα συγγενή ή πρόγονο μ’ αυτό το όνομα και οι γείτονες παραξενεύτηκαν αλλά ο Ιωσήφ επέμενε. Ήταν επηρεασμένος από τα κηρύγματα των Ζηλωτών, που ομάδες τους περνούσαν ταχτικά έξω από την Καπερναούμ, κηρύσσοντας πως ο Θεός δε θ’ αργούσε να στείλει τον Χριστό του, για να λυτρώσει το λαό του Ισραήλ από το ζυγό των ξένων. Έτσι έβγαλε το γιο του Λυτρωτή16.

Για τα τέκνα του Ισραήλ, τους πιστούς του ενός και μοναδικού Θεού, όπως ήταν οι γονείς του Ιησού, η εποχή που ζούσαν ήταν δύσκολη. Όχι γιατί στη χώρα βασίλευε αναρχία ή γίνονταν πόλεμοι. Ούτε γιατί είχε πέσει στο λαό πείνα και λοιμός. Αντίθετα στο εσωτερικό επικρατούσε ησυχία, καθώς ο Ηρώδης κυβερνούσε τη χώρα με σιδερένιο χέρι και οι εξωτερικοί πόλεμοι είχαν σταματήσει, από τότε που ο Οκταβιανός (που αργότερα ανακηρύχθηκε Σεβαστός17 Καίσαρας) νίκησε τον Αντώνιο στο Άκτιο, τερματίζοντας έτσι τους εμφυλίους πολέμους που είχαν κρατήσει εκατό χρόνια και έκλεισε με τους Πάρθους ειρήνη. Για τα τέκνα του Ισραήλ ήταν δύσκολη εποχή, γιατί είχαν ξαναχάσει την ανεξαρτησία τους, την κερδισμένη με αιματηρούς αγώνες και είχαν ουσιαστικά γίνει και πάλι υπόδουλοι ξένων και ειδωλολατρών ηγεμόνων. Κι αυτό πολύ δύσκολα μπορούσαν να το αντέξουν.

Άλλωστε, περιπλανώμενοι κήρυκες, προφήτες και δάσκαλοι, τους το υπενθύμιζαν διαρκώς. Τη χώρα διατρέχαν κάθε λογής άνθρωποι, οι οποίοι ισχυρίζονταν ότι μιλούσαν στο όνομα του ενός και μοναδικού Θεού18, μνημόνευαν περικοπές από βιβλία που γράφηκαν πολύ παλιά και μιλούσαν για τον ερχομό του Χριστού του Θεού, που θα λύτρωνε το Ισραήλ από τη δουλεία. Πολύς κόσμος μαζεύονταν για να τους ακούσει, γιατί, κατά τους δύσκολους καιρούς που πέρασε ο εβραϊκός λαός, από τον καιρό της βαβυλώνιας αιχμαλωσίας, αλλά και αργότερα, όταν ζούσε κάτω από ξένους δυνάστες, τους Πέρσες, τους Πτολεμαίους, τους Σελευκίδες και τώρα τους Ρωμαίους και  τον Ηρώδη, προσδοκούσε να έρθει ο Χριστός19 του Θεού, να τον λυτρώσει από τον ξενικό ζυγό. Γενική ήταν η πεποίθηση ότι ο Θεός του Ισραήλ, δεν ήταν δυνατό να αφήσει το λαό του επ’ άπειρον κάτω από την εξουσία των ειδωλολατρών.

Ο Ιωσήφ πήγαινε κάθε Σάββατο στη Συναγωγή για να προσευχηθεί και συχνά έπιανε συζήτηση με τους μορφωμένους, που μπορούσαν να διαβάζουν τις Γραφές και να τις ερμηνεύουν στο λαό. Οι πιο πολλοί τους ήταν Φαρισαίοι και όπως του εξηγούσαν, τα αρχαία βιβλία20 το λένε καθαρά: θα έρθει ο Χριστός του Θεού να τους λυτρώσει. Αλλά και νεώτερα βιβλία, που γράφτηκαν εκατό μόλις χρόνια πριν, όταν ο εβραϊκός λαός αγωνιζόταν κατά των Σελευκιδών21, επαναλαμβάνουν την προφητεία για την προσεχή έλευση του Χριστού, ο οποίος στο βιβλίο του Δανιήλ ονομάζεται Υιός του Ανθρώπου22Ο Χριστός κατά τις Γραφές θα ήταν βασιλιάς ή θα διεκδικούσε το θρόνο του Ισραήλ. Θα ανήκε στη φυλή Ιούδα και θα καταγόταν από τον οίκο του Δαυίδ23. Ο ερχομός του Χριστού θα συνοδευόταν,   σύμφωνα  με  πολλές   περικοπές   των  βιβλίων   αυτών,  από  τη Συντέλεια του κόσμου, δηλαδή την ολοκληρωτική καταστροφή του κόσμου της αδικίας και της καταπίεσης.

Κύλησαν μερικά χρόνια χωρίς να συμβεί τίποτα το εξαιρετικό. Στη  μικρή πολιτεία της Καπερναούμ, στη Γαλιλαία, η οικογένεια του Ιωσήφ του ξυλουργού τα έβγαζε δύσκολα πέρα. Μετά τον Ιησού ακολούθησαν και άλλα παιδιά24, τέσσερις γιοί, ο Ιακώβ, ο Ιωσής, ο Σίμων και ο Ιούδας και δυο θυγατέρες η Λυδία και η Λυσία25. Οι δουλειές στο μικρό τόπο τους ήταν λίγες και τα στόματα που είχε να θρέψει πολλά. Ο Ιωσήφ δούλευε από το πρωί ως το βράδυ και κάπου κάπου πήγαινε σε γειτονικές πόλεις και χωριά, όταν μάθαινε πως εκεί ζητούσαν μαραγκούς. Μια δυο φορές ταξίδεψε και ως τα Ιεροσόλυμα και δούλεψε για λίγες βδομάδες στην ανοικοδόμηση του τρίτου Ναού, που είχε ξεκινήσει ο Ηρώδης τον δέκατο πέμπτο χρόνο της βασιλείας του, δηλαδή εφτά χρόνια πριν αποχτήσει ο Ιωσήφ τον πρωτότοκο γιο του26.  Πολλές φορές επίσης, η   Μαρία, για να βοηθήσει τον άντρα της, σκέπαζε το κεφάλι της με ένα μαντήλι και πήγαινε να ξενοδουλέψει σε σπίτια πλουσίων.

Και πάλι τα χρήματα  δεν έφταναν. Οι φόροι και τα κάθε είδους δοσίματα δεν άφηναν  να απομείνει τίποτα στα χέρια τους. Στην αρχή κάθε χρόνου, το μήνα Τισρί27, έρχονταν οι εισπράκτορες του Ηρώδη, (δηλαδή των Ρωμαίων), που είχαν αγοράσει το προνόμιο να εισπράττουν τους ταχτικούς φόρους. Δεν υπήρχε τρόπος να μην πληρώσεις28.  Είχαν το δικαίωμα να κάνουν κατάσχεση στην περιουσία σου και αν δεν είχες τίποτα, να πουλήσουν σαν δούλους τα παιδιά σου, τη γυναίκα σου ή και σένα τον ίδιο. Σε μια τέτοια περίπτωση και αν ήσουν τυχερός και σε αγόραζε Ιουδαίος, θα έπρεπε να περιμένεις ως το επόμενο σαββατικό έτος29 για να απελευθερωθείς. Κατόπιν, στα μέσα του μήνα Αντάρ30, πριν από το Πάσχα, φτάνανε οι εισπράκτορες του Ναού των Ιεροσολύμων για το καθιερωμένο αττικό δίδραχμο, που κάθε πιστός Ιουδαίος, από δεκάξι χρονών και πάνω, όπου και να κατοικούσε, έπρεπε να δώσει για τη συντήρηση του Ναού και των ανθρώπων του. Αν ο Ιωσήφ ήταν αγρότης, θα έπρεπε κατόπιν να πληρώσει και τη δεκάτη, το ένα δέκατο από τη σοδειά του για τις ανάγκες του Ναού.

Ο Ναός! Εδώ και χίλια χρόνια, πριν από την εποχή που ιστορώ, κάθε Ισραηλίτης όπου γης, τον θεωρούσε το κέντρο της πίστης και της φυλής του. Από τότε που ο βασιλιάς και προφήτης Δαυίδ έφερε στα Ιεροσόλυμα την Κιβωτό της Διαθήκης και την έστησε στο λόφο της Σιών και από τότε που ο γιος του, ο Σολομώντας, έχτισε τον υπέρλαμπρο Ναό του στο λόφο Μορία, στα βόρεια της Σιών. Βέβαια τριακόσια πενήντα χρόνια μετά, ο βασιλιάς της Βαβυλώνας Ναβουχοδονόσωρ τον έκαψε, όταν κυρίευσε τα Ιεροσόλυμα αλλά σε εξηνταπέντε χρόνια, όταν οι Ιουδαίοι γύρισαν από τη βαβυλώνια αιχμαλωσία, ο Ζοροβάβελ έχτισε στην ίδια θέση τον δεύτερο Ναό, ένα μικρότερο και άσημο κτίριο.

Ο βασιλιάς Ηρώδης πιστεύοντας ότι έτσι θα κέρδιζε την αγάπη των ευσεβών Ιουδαίων, αποφάσισε να χτίσει στη θέση εκείνου του άσημου Ναού, που είχε οικοδομήσει ο Ζοροβάβελ, νέο και μεγαλοπρεπή Ναό Η οικοδόμηση του Ναού έδωσε δουλειά σε πολλά χέρια. Χτίστες, πελεκητές της πέτρας, σιδεράδες, χαλκουργοί, ξυλουργοί από όλη τη χώρα ήρθαν στα Ιεροσόλυμα και έπιασαν δουλειά. Ο Ηρώδης έχτιζε το Ναό τηρώντας όλους τους κανόνες που όριζε η Γραφή για την οικοδόμησή του και στα πιο ιερά σημεία του κτιρίου χρησιμοποίησε ιερείς, εκπαιδευμένους ως λιθοδόμους31

Ο Ναός ήταν το μοναδικό ιερό όπου οι πιστοί Εβραίοι μπορούσαν να λατρέψουν τον ένα και μοναδικό Θεό και να του προσφέρουν θυσίες. Το Δευτερονόμιο32 απαγόρευε να λειτουργεί άλλος Ναός σε οποιοδήποτε άλλο μέρος της γης και μια από τις αιτίες  που οι Ιουδαίοι αντιπαθούσαν τους  Σαμαρείτες ήταν γιατί  οι τελευταίοι αυτοί δεν αναγνώριζαν τη  μοναδικότητα  του Ναού των Ιεροσολύμων. Βέβαια ο μεγάλος βασιλιάς Ιωάννης ο Υρκανός, είχε καταστρέψει συθέμελα το Ναό τους αλλά αυτοί συνέχιζαν να κάνουν θυσίες στα ερείπιά του.

Στο Ναό υπηρετούσαν χιλιάδες ιερείς, χωρισμένοι σε εικοσιτέσσερες εφημερίες, που κάθε μια τους κρατούσε δυο βδομάδες περίπου. Ήταν μεγάλο προνόμιο να είσαι ιερέας στο Ναό. Η ιδιότητα του ιερέα, ήταν κληρονομική, ισόβια και ανεξάλειπτη. Το επιφανέστερο ιερατικό γένος καταγόταν από τον Ααρών, ενώ όσοι ιερείς κατάγονταν από τον  οίκο του Ζαδόκ ήταν υποδεέστεροι.  Ακόμα, οι ιερείς που έμεναν μόνιμα στα Ιεροσόλυμα ήταν ανώτεροι από εκείνους που έμεναν σε άλλες πόλεις ή χωριά και έρχονταν στο Ναό μόνο κατά την  εφημερία  τους. Κατώτεροι από τους  ιερείς ήταν οι λευίτες, που  αποτελούσαν  επίσης προσωπικό του Ναού. Στις διαταγές τους οι ιερείς είχαν εκτός από τους λευίτες και πολυάριθμο βοηθητικό προσωπικό (μουσικούς, θυρωρούς, νεωκόρους κ.ά.) καθώς και ένα είδος αστυνομίας33.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι και οι οικογένειές τους ζούσαν από τα έσοδα του Ναού, τα οποία ήταν τεράστια, γιατί εκτός από τη δεκάτη της γεωργικής παραγωγής, ο Ναός εισέπρατε ποικίλες εισφορές, υποχρεωτικές για κάθε Ισραηλίτη, της Παλαιστίνης ή της Διασποράς (ένα αττικό δίδραχμο το χρόνο), δεχόταν δωρεές και είχε πλήθος άλλες πηγές εσόδων, μεταξύ των οποίων και ποσοστά από ιδιωτικές καταθέσεις, που δεχόταν ο Ναός προς φύλαξη και από την πώληση ζώων για θυσία, φυλαχτών και άλλων ειδών, η αγοραπωλησία των οποίων γινόταν στον περίβολο του Ναού. Στο θησαυροφυλάκιο του Ναού φυλάγονταν τεράστια ποσά σε νομίσματα, πολύτιμα μέταλλα και τιμαλφή. Υπήρχε το κυρίως ταμείο ή κορβανάς και το ταμείο των συνήθων συνεισφορών ή γαζοφυλάκιον.

Ανάμεσα στους ιερείς του Ναού ήταν και ο Ζαχαρίας, ο γιος του Βαραχία34, που ανήκε στην εφημερία Αβιά35. Αυτός και η γυναίκα του η Ελισάβετ, που κατάγονταν από τη γενιά του Ααρών, ήταν άνθρωποι δίκαιοι απέναντι στο Θεό, τηρούσαν τις εντολές του και γενικά ήταν ευσεβείς και άμεμπτοι. Ήταν όμως προχωρημένης ηλικίας και είχαν μείνει άκληροι, κι αυτός ήταν ο μεγάλος και κρυφός καημός τους.

Συνέβη τώρα, τρία χρόνια πριν πεθάνει ο βασιλιάς Ηρώδης, και μιαν ημέρα ο Ζαχαρίας, που κληρώθηκε για να ιερουργήσει και να προσφέρει το θυμίαμα, βγήκε από το Ναό άλαλος και κατατρομαγμένος. Όπως εξήγησε αργότερα, αφού κατά τα καθιερωμένα,  σηκώθηκε  αξημέρωτα, λούστηκε και έβαλε τα ειδικά για την ιεροπραξία  ρούχα,  ζώστηκε τη ζώνη και φόρεσε το τουρμπάνι, ξεκίνησε με την ανατολή του ήλιου   να προσφέρει το θυμίαμα, ενώ ο  λαός που είχε μαζευτεί απ’ έξω, γονάτιζε. Τότε  φανερώθηκε μπροστά του και στα δεξιά του θυσιαστηρίου, όπου καιγόταν το θυμίαμα, Άγγελος Κυρίου. Ταράχθηκε πολύ ο Ζαχαρίας όταν τον είδε και μέγας φόβος τον κυρίευσε. Και είπε προς αυτόν ο Άγγελος36:

           — Μη φοβάσαι Ζαχαρία, γιατί εισακούσθηκαν οι προσευχές σου και η γυναίκα σου η Ελισάβετ θα γεννήσει γιο που θα τον ονομάσεις Ιωάννη.  Και θα είναι μεγάλη χαρά και αγαλλίαση και για σένα και για πολλούς άλλους που θα χαρούν στη γέννησή του, γιατί θα γίνει μέγας μπροστά στον Κύριο. Δε θα πιεί ποτέ του κρασί  ή άλλα μεθυστικά ποτά  και θα είναι γεμάτος από το ΄Αγιο Πνεύμα, ακόμα και όταν θα βρίσκεται στην κοιλιά της μητέρας του. Και πολλούς από τους Ισραηλίτες θα τους ξαναφέρει στο δρόμο του Κυρίου  και Θεού τους και θα προχωρήσει με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία.

Ο Ζαχαρίας ταραγμένος από το όραμα, έμεινε αρκετήν ώρα μέσα στο Ναό κι όταν βγήκε για πολύν καιρό έμεινε άλαλος και κουφός, εξακολούθησε όμως να υπηρετεί το Ναό έως ότου συμπληρώθηκε η εφημερία του. Κατόπιν έφυγε από τα Ιεροσόλυμα και γύρισε στον τόπο του. Λίγο αργότερα η γυναίκα του έμεινε έγκυος, αλλά για πέντε μήνες το έκρυβε από τον κόσμο, γιατί ντρεπόταν, λόγω της μεγάλης ηλικίας της. Όταν πια η εγκυμοσύνη της δε μπορούσε να μείνει κρυφή τη φανέρωσε στους γείτονες και τους συγγενείς τους, λέγοντας ότι ο Κύριος της αφαίρεσε την ντροπή της ατεκνίας38.

Όταν ήρθε η ώρα της, η Ελισάβετ γέννησε αγόρι, που ο Ζαχαρίας, ακόμη άλαλος, του έκανε περιτομή, την όγδοη μέρα από τη γέννησή του. Στους συγγενείς που ήρθαν να τη συγχαρούν και τη ρωτούσαν ποιό όνομα θα δώσουν στο παιδί η Ελισάβετ απαντούσε Ιωάννης39. Όταν της παρατήρησαν πως δεν είχαν συγγενείς με αυτό το όνομα εκείνη έκανε νόημα στον άντρα της κι αυτός αφού πήρε μια πινακίδα έγραψε σ’ αυτήν το ίδιο όνομα. Όλοι θαύμασαν, γιατί την ίδια στιγμή λύθηκε η γλώσσα του κι άρχισε να μιλά και να ευλογεί τον Κύριο40.

Ο Ζαχαρίας προσδοκούσε πολλά από το γιό του. Εμπνευσμένος από όσα προηγήθηκαν έγραψε μιαν ωδή για το νεογέννητο γιο του41

Ευλογημένος να είναι ο Κύριος μας
ο Θεός του Ισραήλ
γιατί παρουσιάστηκε και λύτρωσε το λαό του.
Και σάλπισε κέρας σωτηρίας για μας,
τη γενιά του Δαυίδ του γιου του,
καθώς, με το στόμα των αγίων προφητών μας
από αρχαιοτάτων χρόνων, μας υποσχέθηκε
να μας σώσει από τους εχθρούς μας
και από τα χέρια όλων όσων μας μισούν.
Ελέησε τους πατέρες μας
και θυμήθηκε στην αγία διαθήκη του
την ένορκη διαβεβαίωση που έδωσε
στον πατέρα μας τον Αβραάμ
πως θα μας αξιώσει,
να τον λατρεύουμε χωρίς φόβο
λευτερωμένοι από τους εχθρούς μας.
Και συ παιδάκι
θα ονομαστείς προφήτης του Υψίστου,
γιατί θα βαδίσεις μπροστά
ετοιμάζοντας τους δρόμους του.
Θα δείξεις στο λαό τη σωτηρία του
πως να λυτρωθεί από τις αμαρτίες
και πως να βαδίσει
στους δρόμους της ειρήνης.

Έτσι γεννήθηκε ο δεύτερος μεγάλος άνθρωπος της ιστορίας μου.

Μεταξύ των ιερέων του Ναού ήταν επίσης και ο Ιωακείμ, άνθρωπος πολύ πλούσιος και πολύ αγαπητός στον κόσμο, γιατί όταν έκανε προσφορά στο Ναό έλεγε42

— Όλα τα περισσεύματα να τα πάρει ο λαός

και τα μοίραζε  στο πλήθος.

Ο Ιωακείμ ήταν εξάδελφός του Ζαχαρία και μεγαλύτερος στα χρόνια από αυτόν43. Και εκείνου η γυναίκα, η Άννα, είχε αποκτήσει σε προχωρημένη ηλικία μια κόρη, τη Μαριάμ. Καθώς οι γονείς της ζούσαν στα Ιεροσόλυμα και ο πατέρας της ανήκε στην υπηρεσία του Ναού, η Μαριάμ, που την υπεραγαπούσαν όχι μόνο οι γονείς της αλλά και όλοι οι άνθρωποι του Ναού, ανατράφηκε στο περιβάλλον του και όταν οι γονείς της πέθαναν, έγινε οικότροφος του Ναού ως τα δώδεκά της χρόνια44. Τότε το συμβούλιο των ιερέων ανέθεσε με κλήρο την κηδεμονία της σε έναν ιερέα, χήρο και μεγάλης ηλικίας, τον Ιωσήφ45. Αυτός στην αρχή δεν ήθελε  να αναλάβει αυτή την ευθύνη46.

— Έχω πια μεγάλα παιδιά. Οι γιοί μου θα γελάνε  μαζί μου. Και τι θα  πει ο κόσμος…

Τελικά όμως, καθώς οι άλλοι ιερείς επέμεναν, δέχτηκε και πήρε στα σπίτι του το ορφανό κορίτσι.  Δεκαέξι χρονών όμως, η Μαριάμ έμεινε έγκυος! Στον Ιωσήφ, που το έμαθε όταν γύρισε από ταξίδι και φυσικά βρέθηκε σε μεγάλη αμηχανία, εξήγησε ότι παρουσιάστηκε μπροστά της Άγγελος Κυρίου και της είπε47:

— Μη φοβάσαι Μαριάμ γιατί έχεις τη χάρη του Θεού. Θα συλλάβεις από σπέρμα του Κυρίου και γεννήσεις γιο που θα τον ονομάσεις Ιησού και θα είναι εκείνος που θα μεταδώσει το λόγο του Κυρίου, όπως κι ο γιος που θα γεννήσει η εξαδέλφη σου η Ελισάβετ.

Όπως ήταν φυσικό προκλήθηκε τότε μεγάλο σκάνδαλο. Διάφοροι καλοθελητές είπανε τότε πως την κοπελίτσα την ξελόγιασε ένας μισθοφόρος στρατιώτης, που τον λέγανε Πάνθηρα48, αλλά δεν αποδείχτηκε τίποτα. Ο Ιωσήφ στην αρχή θέλησε να τη διώξει από το σπίτι του, κρυφά όμως για να μην τη λιθοβολήσει ο κόσμος, όπως όριζε το έθιμο49, αλλά το ίδιο βράδυ είδε κι αυτός στον ύπνο του τον Άγγελο του Κυρίου να του λέει πως το παιδί που περιμένει η Μαριάμ είναι από το Άγιο Πνεύμα και πως όχι μόνο πρέπει να το αποδεχτεί, αλλά να παντρευτεί τη μητέρα του και να ονομάσει το παιδί Εμμανουήλ50. Επηρεασμένος από το όνειρο προσπάθησε να πείσει και το συνέδριο των ιερέων του Ναού για την αθωότητα της Μαριάμ, τελικά όμως οι ιερείς πείσθηκαν μόνον αφού, τόσον ο Ιωσήφ όσο και η νεαρή κοπέλα, πέρασαν με επιτυχία τη δοκιμασία του «πικρού νερού»: ήπιαν χωρίς να κάνουν εμετό ή να λιποθυμήσουν, ένα αηδιαστικό υγρό, που το έφτιαχναν ανακατεύοντας νερό με χώμα μαζεμένο από το δάπεδο του περιβόλου του Ναού και με διάφορες ακαθαρσίες51. Ο Ιωσήφ, ολοκληρώνοντας την εντολή του Αγγέλου, παντρεύτηκε τη νεαρή γυναίκα52.

Πάντως, για να σταματήσουν τα σχόλια, έστειλε τη Μαριάμ στην ορεινή Ιουδαία53, στο χωριό της, κοντά στη γυναίκα του εξαδέλφου του πατέρα της, την Ελισάβετ, που ήταν ήδη εξ μηνών. Όταν η Μαριάμ αφηγήθηκε το όραμά της η Ελισάβετ τόσο συγκινήθηκε, που το έμβρυο σκίρτησε στα σπλάχνα της. Η Μαριάμ έμεινε κοντά της τρεις μήνες ώσπου η Ελισάβετ γέννησε και κατόπιν γύρισε στο σπίτι του αντρός της.

Κατά το διάστημα που έμεινε με την εξαδέλφη της η Μαριάμ, επηρεασμένη από το όραμα που είχε δει, συνέθεσε έναν ύμνο για τον Θεό54

Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριο
και αγαλλίασε το πνεύμα μου
για το Θεό και τον Σωτήρα μου
γιατί έριξε ευμενές το βλέμμα του
πάνω στην ταπεινή του δούλη
και νά τώρα που θα με μακαρίζουν
όλες οι γενεές.
Γιατί έδωσε σε μένα μεγαλεία ο παντοδύναμος
που άγιο να είναι το όνομά του
και το έλεός του πάνω σε όσους τον φοβούνται
επί γενεές γενεών.
Έδωσε δύναμη με το ισχυρό του μπράτσο
διασκόρπισε αυτούς που περηφανεύτηκαν
στο μυαλό και στην καρδιά τους
ανέτρεψε δυνάστες από τους θρόνους τους
και ανύψωσε τους ταπεινούς.
Χόρτασε τους πεινασμένους
και πήρε τα  αγαθά τους από τους πλούσιους.
Προστάτεψε το Ισραήλ, το παιδί του
και το θυμήθηκε στο έλεός του,
καθώς το  υποσχέθηκε στον  Αβραάμ
και τους απογόνους  του
στους αιώνες.

Το παιδί της Μαριάμ, ο τρίτος μεγάλος άνθρωπος της ιστορίας μου, γεννήθηκε τον τριακοστό πρώτο χρόνο της βασιλείας του Ηρώδη55. Εκείνον τον καιρό ο ανατολικός ουρανός φωτιζόταν κάθε βράδυ από ένα καινούργιο λαμπρό αστέρι56, πράγμα που οι θεοφοβούμενοι γονείς του το θεώρησαν επιβεβαίωση του οράματος της Μαριάμ και του ονείρου του Ιωσήφ και θεϊκό σημείο, που πρόλεγε πως το παιδί τους θα γινόταν μεγάλος. Καθώς ήταν άνθρωποι ευλαβείς και πιστοί τηρητές του Νόμου, μια βδομάδα μετά τη γέννησή του, του έκαναν περιτομή και μετά από σαράντα ημέρες τον παρουσίασαν στο Ναό, μαζί με ένα ζεύγος τρυγόνια, όπως ορίζει ο Νόμος57 και το ονόμασαν Ιησού και Εμμανουήλ, για να τηρηθεί μια παλιά προφητεία του Ησαϊα. Οι άνθρωποι του Ναού, που ήξεραν τη Μαριάμ από μικρό κοριτσάκι και την αγαπούσαν πολύ, την υποδέχτηκαν με θερμές εκδηλώσεις όταν την είδανε με το βρέφος στην αγκαλιά της. Ενας γέρος ιερέας, που τον θεωρούσαν και προφήτη, ο Συμεών, ευλόγησε τη Μαριάμ,  πήρε στα χέρια του το μωρό και είπε58

— Τώρα που αξιώθηκα να το δω κι αυτό ας πεθάνω, γιατί αυτό το παιδάκι θα γίνει μεγάλος άνθρωπος και θα έχει το χάρισμα από το Θεό, να σώσει το λαό του Ισραήλ

Μια γριά προφήτισσα η Αννα, κόρη του Φανουήλ, όταν είδε το παιδί της Μαριάμ προφήτεψε πως θα λύτρωνε τους κατοίκους των Ιεροσολύμων από τις αμαρτίες και πολλά άλλα δεινά59.

Κατόπιν οι γονείς του εγκαταστάθηκαν στην ορεινή Ιουδαία60, κοντά στα Ιεροσόλυμα και ο Ιωσήφ κατέβαινε στην πόλη μόνον όταν είχε εφημερία, ενώ στις μεγάλες γιορτές και οπωσδήποτε κάθε  Πάσχα, πήγαιναν οικογενειακώς στην Αγία Πόλη να προσκυνήσουν στο Ναό. Το παιδί  τους, από τότε που έγινε πέντε χρονών, του δίδασκαν τη Γραφή  και αυτό με μια σπάνια για την  ηλικία του ωριμότητα κατανοούσε τα όσα του μάθαιναν61.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ

  1. Σχετικά με το πότε γράφηκαν τα Ευαγγέλια οι ειδικοί δεν συμφωνούν. Η επικρατούσα άποψη είναι ότι γράφηκαν μετά από ορισμένες επιστολές του Παύλου και τις Πράξεις, ενδεχομένως δε μετά και την Αποκάλυψη. Όπως φαίνεται οι μαθητές του Ιησού, ειδικότερα, δεν έγραψαν απολύτως τίποτα. Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζεται ο Κλήμης της Αλεξανδρείας {Προφητ. Εκλογαί 27 1-7].
  1. Δοθέντος ότι οι ήρωες της ιστορίας μου ήταν Ισραηλίτες και οι τρεις από αυτούς έδρασαν και κήρυξαν αποκλειστικά στην ύπαιθρο της Παλαιστίνης, δηλαδή απευθύνθηκαν σε ακροατήριο που αγνοούσε τα ελληνικά, είναι παράδοξο το ότι όλα (με την αμφιλεγόμενη εξαίρεση του 1ου Ευαγγελίου) τα βιβλία της Καινης Διαθήκης γράφηκαν εξ αρχής στα ελληνικά.
  1. Αγουρ.Εισ. σ. 112, 113, 140, 187.

4.Αγουρ.Ιστ. σ. 303. Από την εποχή του Πόντιου Πιλάτου ως την πτώση των Ιεροσολύμων έγιναν στην Παλαιστίνη δεκάδες μικρές και μεγάλες εξεγέρσεις, με αποκορύφωση τον ιουδαϊκό πόλεμο. Εκτός από τις ανθρώπινες απώλειες, που προκάλεσαν, σε πολλές περιπτώσεις είχαμε και καταστροφή αρχείων ή και ολόκληρων βιβλιοθηκών.Όταν οι Ζηλωτές κυριάρχησαν στα Ιεροσόλυμα έκαψαν όλα τα αρχεία και βιβλία με τους φορολογικους καταλόγους και τα χρέη του λαού [Ιωσ. Ι.Π. 2 427-428].

  1. Το έτος 739 από κτίσεως Ρώμης ή 14 πριν από τη χρονολογία μας
  2. Κατά τη Βίβλο ο κόσμος πλάσθηκε 5760 χρόνια πριν από τις ημέρες μας (1999)
  3. Το αποσπασμα είναι από τον Ηράκλειτο [Απόσπ. B 30 D-K Και TLG Heracletus Phil. Fragmenta].
  4. Την εποχή που εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε ο Χριστιανισμός άλλαζε βαθμιαία το οικονομικό σύστημα. Ο δουλοκτητικός τρόπος παραγωγής έδινε τη θέση του στο πολύ αποδοτικότερο σύστημα των coloni, πρόδρομο του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής. Η αλλαγή αυτή βέβαια δεν έγινε σε εκατό χρόνια αλλά κράτησε πολλούς αιώνες. Τότε  όμως  μπήκαν οι σπόροι της μεταβολής αυτής.
  1. Sanders σ. 98.
  2. Ο Ιησούς αυτός, (ο Γαλιλαίος γιος του ξυλουργού), υποστηρίζω ότι γεννήθηκε το έτος 739 από κτίσως Ρώμης ή το 14 πριν από τη χρονολογία μας. Τη χρονολογία αυτή τη εικάζω από μία περικοπή του 4ου Ευαγγελίου [Ιωαν η’ 57] : ΠΕΝΤΗΚΟΝΤΑ ΕΤΗ ΟΥΠΩ ΕΧΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΒΡΑΑΜ ΕΩΡΑΚΑΣ; Αν το «πεντήκοντα ούπω έχεις» σημαίνει πως ήταν 45-50 χρονών και εφ΄όσον ο διάλογος, που αναφέρει η περικοπή, έγινε το έτος 34, μας οδηγεί στο  -16 έως -12.  Ο Ειρηναιος εξ άλλου [Ελεγχος και Ανατροπή Ψευδωνύμου Γνώσεως 2 22 5] αναφέρει ότι ο Ιησούς σταυρώθηκε πλησιάζοντας τα γεράματα, πάνω από πενήντα ετών.
  3. Το ότι η πατρίδα αυτού του Ιησού ήταν η Καπερναούμ συνάγεται από αρκετές περικοπές των Ευαγγελίων. [Ιωαν β’12 κ.ά.]. Εν πάσει δε περιπτώσει ήταν η πατρίδα του ξυλουργού Ιωσήφ και η κατοικία του Σίμωνα, που καταγόταν μεν από την Βηθσαϊδά [Ιωαν. Α’ 45] αλλά έμενε στην Καπερναούμ [ Μαρκ. α’ 21].
  4. Η λίμνη Γενησαρέτ αργότερα ονομάστηκε λίμνη της Τιβεριάδας και στην Καινή Διαθήκη αναφέρεται σαν «θάλασσα» της Γαλιλαίας, μολονότι είναι όσο η λίμνη της Καστοριάς.
  5. Τα σημερινά υψώματα Γκολάν.
  6. Για τα σχετικά με τη γέννηση βλ. Ροπς σ. 122.
  7. Ροπς σ. 126
  8. Ιησούς, από το εβραϊκό Γεϊσου, που είναι σύντμηση του Γιεχοσούα=ο Θεός λυτρώνει. Στα ελληνικά αποδίδεται Σωτήρας ή Λυτρωτής.
  9. Είναι ο Αύγουστος. Augustus = Σεβαστός. Τίτλος με ιερατική σημασία, που δόθηκε στον Οκταβιανό όταν έγινε αδιαφιλονίκητος κύριος της Ρώμης, κλείνοντας έτσι τον κύκλο των αιματηρών εμφυλίων πολέμων, που άρχισαν επί Γράκχων (το 131 πριν από τη χρονολογία μας).
  1. Sanders σ.97
  2. Χριστός (= ο κεχρισμένος, ο έχων το χρίσμα) είναι η ελληνική απόδοση της εβραϊκής λέξης Μεσσίας [Ιωαν. α’42, δ’ 25]. Στην Παλαιά Διαθήκη, (κατά τη μετάφραση των Ο’), ο όρος Μεσσίας δεν αναφέρεται ούτε μια φορά  και χρησιμοποιείται παντού ο όρος Χριστός.  Αντίθετα στην Καινή Διαθήκη ο όρος Μεσσίας αναφέρεται  σε δύο  περικοπές, ενώ ο όρος Χριστός σε 431, αλλά αφορά μόνο τον συγκεκριμένο Ιησού, ενώ αναφέρονται διάφοροι ψευδοχριστοί. Στο βιβλίο αυτό χρησιμοποιώ παντού τον όρο Χριστός αντί του Μεσσίας.
  1. Του Ησαϊα, του Ωσηέ, του Αμώς, του Ιερεμία και του Μιχαία.
  2. Τα βιβλία του Δανιήλ, του Ενώχ, οι Ψαλμοί και οι Παροιμίες του Σολομώντα.
  3. Δαν. Ζ’13, Εσδρ. ΜΓ’ 7,17,38
  4. Ησ. Θ’ 67 ΙΑ’ 1-8

24.Ματθ. ιγ’ 55, Μαρκ. ε’3

  1. Ο ισχυρισμός του Ωριγένη ότι πρόκειται για παιδιά του Ιωσήφ από προηγούμενο γάμο, δεν τεκμηριώνεται από κανένα κανονικό ή απόκρυφο κείμενο. Στα κανονικά κείμενα [Ματθ. δ’ 18-21 και Μαρκ. α΄16-19] αναφέρονται μεν τα ονόματά των γιων του ζεύγους, όχι όμως τα ονόματα των θυγατέρων τους, τα οποία  σε ένα απόκρυφο μνημονεύονται ως Λυδία και Λυσία.
  2. Δηλαδή το έτος 22 πριν από τη χρονολογία μας. Πολλοί ιστορικοί (όπως ο Ιώσηπος) χρονολογούν τη βασιλεία του Ηρώδη από τότε που πήρε την εξουσία στα Ιεροσόλυμα. Άλλοι όμως από το χρόνο που η ρωμαϊκή Σύγκλητος τον ονόμασε βασιλιά της Ιουδαίας, τρία χρόνια πιο μπροστά.
  3. Ο πρώτος μήνας του εβραϊκού ημερολογίου (περίπου 18 Οκτ. – 17 Νοεμ.)

28.Περισσότερα για τη φορολογία αναφέρονται στο σχόλιο 4 στο τέλος του 3ου κεφαλαίου.

29.Για τα σαββατικά έτη βλ. σχόλιο 3 στο τέλος του 3ου κεφαλαίου.

  1. Ο έκτος μήνας του εβραϊκού ημερολογίου (περίπου 18 Μαρτ. – 17 Απρ.)
  2. Ιωσ. Ι.Α. 15 390
  3. Δευτερονόμιο ιβ’ 4-8 και Αγουρ.Ιστ. σ. 307
  4. Ο Ναός των Ιεροσολύμων δεν ήταν μόνο τόπος λατρείας και θρησκευτικό κέντρο. Ηταν ισχυρός οικονομικός παράγοντας και η βάση της εξουσίας των Εβραίων αρχόντων. Κατά τον Ιώσηπο [Κατ. Απίων. 2 8] οι ιερείς (εβρ. κοενίμ) που υπηρετούσαν έφταναν τις 20.000, νεώτεροι όμως ερευνητές θεωρούν τον αριθμό αυτόν υπερβολικό. Κατά τον Jeremias [Αγουρ.Ιστ. σ.310] υπηρετούσαν 7200 ιερείς και 9600 λευίτες. Επι κεφαλής των ιερέων και λευιτών ήταν ο Αρχιερέας (Κοέν α Γκαντόλ). Οι ιερείς, που μετά την καταστροφή του Ναού εξαφανίζονται, δεν πρέπει να συγχέονται με τους ραββίνους (δασκάλους), που αποχτούν κυρίαρχο ρόλο όσο μεγαλώνει η σημασία και ο ρόλος της Συναγωγής, κυρίως μετά την  καταστροφή του Ναού.
  5. Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, είναι ο γιος του Βαραχίου, αυτός που αναφέρεται στο κατά Ματθαίο [κγ’ 35] και κατά Λουκά [ια’ 51] ότι σκοτώθηκε μεταξύ Ναού και θυσιαστηρίου, από ανθρώπους του ιερατείου. Ορισμένοι όμως αλλοι τον ταυτίζουν με τον Ζαχαρία τον γιο του Βαρείς, τον οποίον αναφερει ο Ιώσηπος [Ι.Π. 4 335.2] ότι σκοτώθηκε από τους Ζηλωτές μεταξύ Ναού και θυσιαστηρίου επίσης, αλλά κατά τον ιουδαΪκό πόλεμο, το 66 της χρονολογίας μας. Αν αυτό ευσταθεί, τότε δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για το πότε γράφηκαν το 1ο και 3ο Ευαγγέλια.
  6. Λουκ. α’ 5.

36.Λουκ. α’12-18

  1. Λουκ. α’ 22-25
  2. Λουκ. α’ 25
  3. Λουκ. α’ 57-62. Ιωάννης από το εβραϊκό Γιοχανάαν=Ελεήμων ο Θεός
  4. Λουκ. α’ 64-66
  5. Λουκ. α’ 67-79
  6. Πρωτοευαγγέλιο Ιακώβου α’ 1
  7. Πρωτοευαγγέλιο Ιακώβου α’ 1
  8. Πρωτοευαγγέλιο Ιακώβου α’ 17
  9. Ο ιερέας Ιωσήφ, γιος του Ηλί [Λουκ.γ’23] είναι άσχετος με τον άσημο ξυλουργό της Καπερναούμ, αλλά και με τον πλούσιο και βασιλικής καταγωγής Ιωσήφ, το γιο του Ιακώβ, [Ματθ. α’16], που όπως θα ιστορήσω στα επόμενα, περιέθαλψε τη χήρα του  Ιούδα του Γαυλωνίτη.
  10. Πρωτοευαγγέλιο Ιακώβου α’ 19
  11. Πρωτοευαγγέλιο Ιακώβου α’ 23
  12. O Κέλσος [σ.32] αναφέρει ότι οι Ιουδαίοι πίστευαν ότι η Μαριάμ έμεινε έγκυος από κάποιο στρατιώτη που λεγόταν Πάνθηρας. Στα ταλμουδικά κείμενα Τοσεφτά και Μπαράιτας υιοθετείται η εκδοχή αυτή και ο Ιησούς ονομάζεται Γεσου μπεν Παντέιρα. Ο Ωριγένης την αντικρούει και θεωρεί πως πρόκειται για παρανόηση, η οποία προέκυψε από το παρωνύμιο «Πάνθηρας» που είχε ο πατέρας του Ιωσήφ, άποψη που δέχεται και ο Επιφάνειος.
  13. Η βαρύτητα της μοιχείας ήταν συνάρτηση του τόπου που τελέστηκε. Εάν έγινε στο ύπαιθρο υπήρχαν ελαφρυντικά για τη γυναίκα ενώ εάν έγινε σε κλειστό χώρο δεν υπήρχε καμμία συγγνώμη. Τις μοιχαλίδες τιμωρούσαν πάντοτε με λιθοβολισμό [Δευτερονομιο ΚΒ’ 21], ενώ τους μοιχούς σε πολύ λίγες περιπτώσεις. (Περισσότερα στον Ροπς σ. 146).
  14. Πρωτοευαγγέλιο Ιακώβου α’ 29
  15. Η δοκιμασία του πικρού νερού (το Πρωτοευαγγέλιο [α’34] το ονομάζει ύδωρ ελέγξεως) καθιερώθηκε από πολύ παλιά [Αριθμ. Ε’ 11-31] και αποτελεί μία από τις άφθονες θεοδικίες που συναντάμε στην ιουδαϊκή δικαιοσύνη. Κατά το Πρωτοευαγγέλιο την υπέστη και η Μαριάμ.
  16. Πρωτοευαγγέλιο Ιακώβου α’34 και Ματθ. α’ 22-25
  17. Λουκ. α’ 39
  18. Λουκ. α’ 46-55
  19. Ματθ. β’ 1. Ο Ηρώδης βασίλεψε 33 χρόνια ως το έτος 4 πριν από τη χρονολογία μας. Αρα ο Ιησούς γεννήθηκε το έτος 6 πριν από τη χρονολογία μας. Ηταν 6 μήνες νεώτερος από τον Ιωάννη.
  20. Αυτός ο Ιησούς και ο Ιωάννης γεννήθηκαν ενώ ακόμα ζούσε ο βασιλιάς Ηρώδης, (δηλαδή πριν από το 4 πριν τη χρονολογία μας). Κατά τους υπολογισμούς του Κέπλερ το 6-7 πριν από τη χρονολογία μας. έγινε σύνοδος των πλανητών Αρη, Δία και Αφροδίτης, με αποτέλεσμα ένα λαμπρό φωτεινό σώμα να καταυγάζει επί πολλές νύχτες το ανατολικό τμήμα του ουρανού, προς τον αστερισμό των ιχθύων. Είναι λοιπόν λογικό να υποθέσουμε ότι τα δύο ξαδέλφια γεννήθηκαν το 6 πριν από τη χρονολογία μας.
  21. Λουκ. β’ 21-24
  22. Λουκ. β’ 21-24
  23. Λουκ. β’ 25-32
  24. Η ορεινή Ιουδαία αναφέρεται ως ο τόπος όπου κατοικούσαν οι οικογένειες του Ζαχαρία και του Ιωσήφ. Είναι η περιοχή με σχετικά ψηλούς λόφους που βρίσκεται στα ΝΔ των Ιεροσολύμων πριν από την έρημο της Ιουδαίας.
  25. Λουκ. β’ 40

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ

Αγουρ. Ιστ.       Σάββα Αγουρίδη: Ιστορία των χρόνων της Καινής Διαθήκης

Αγουρ. Εισ.      Σάββα Αγουρίδη: Εισαγωγή εις την  Καινήν Διαθήκην

Α’ Θεσαλ.         Προς Θεσσαλονικείς Α’ Επιστολή Παύλου

Α’ Κορινθ.         Προς Κορινθίους Α’ Επιστολή Παύλου

Αποκαλ            Αποκάλυψη

Bruce                F.F. Bruce: Τα κείμενα της Καινής Διαθήκης

Β’ Θεσαλ.         Προς Θεσσαλονικείς Β’ Επιστολή Παύλου

Β’ Κορινθ.        Προς Κορινθίους Β’ Επιστολή Παύλου

Γαλατ               Προς Γαλάτας Επιστολή Παύλου

Δαν.                Δανιήλ

Δευτερ.           Δευτερονόμιο

Dodds             E.R. Dodds: Εθνικοί και Χριστιανοί σε μια εποχή αγωνίας

Εβρ.                Προς Εβραίους Επιστολή Παύλου

Εσδρ.              Εσδρας

Ευσ. Ε.Ι.          Ευσεβίου:  Εκκλησιαστική Ιστορία

Εφεσ               Προς Εφεσίους Επιστολή Παύλου

GEMSC          G.E.M. St Croix:  Ο ταξικός αγώνας στον αρχαίο ελληνικό κόσμο

Ιωαν.               Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο

Ιώσ.Ι.Α.           Φλαβίου Ιωσήπου: Ιουδαϊκή Αρχαιολογία

Ιωσ.Ι.Π.           Φλαβίου Ιωσήπου: Ιουδαϊκός Πόλεμος

Ιωσ.κ.Απ.        Φλαβίου Ιωσήπου: Κατ’ Απίωνος

Ιωσ.Βίος          Φλαβίου Ιωσήπου: Βίος

Κελσ.               Κέλσου: Αληθής Λόγος

Κολοσ              Προς Κολοσσαείς Επιστολή Παύλου

Κυρτ. Επικρ.    Δημ. Κυρτάτα: Επίκρισις

Κυρτ. Αποκ.     Δημ. Κυρτάτα: Η Αποκάλυψη του Ιωάννη και οι 7Εκκλησίες                          

                        της Μικρασίας

Λουκ                Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο

Μαρκ               Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο

Ματθ               Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο

Μουστ.            Γ. Μουστάκη:  Οι πέντε μεγαλύτερες  θρησκείες της Ανθρωπότητας

Ντυράν            Γουιλ Ντυράν: Πακόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού

Πραξ                Πράξεις των Αποστόλων

Ροπς                Ντάνιελ Ροπς:  Η καθημερινή ζωή στην Παλαιστίνη, στους χρόνους του Ιησού

Ρωμ.                Προς Ρωμαίους Επιστολή Παύλου

Sanders           E.P. Sanders: Το ιστορικό πρόσωπο του Ιησού

Σουητ.              Σουητώνιος: Βίοι των Καισάρων

Τιμοθ. Α’          Προς Τιμοθεον Α’ Επιστολή Παύλου

Τιμοθ. Β’          Προς Τιμόθεον Β’ Επιστολή Παύλου

Τιτ.                   Προς Τίτον Επιστολή Παύλου

TLG                 Thesaurus Linguae Graecae

ΦΕ                   Το κατά Φίλιππον Ευαγγέλιο

Φιλημ.              Προς Φιλήμονα Επιστολή Παύλου

Φιλοστρ.          Φιλοστράτου: Τα ες τον Τυανέα Απολλώνιον

Φιλιππησ.         Προς Φιλιππησίους Επιστολή Παύλου

Φουγ.               Μεθοδίου Φούγια: Η ελληνιστική ιουδαϊκή παράδοση

Ψαλμ.               Ψαλμοί

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 88 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 3 – Στην αχλύ του μύθου, συνέχεια

Posted by sarant στο 28 Αυγούστου, 2018

Πριν από ένα μήνα ξεκινήσαμε να δημοσιεύουμε αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών του αρχαίου κόσμου. Η δεύτερη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα δημοσιεύουμε την τρίτη συνέχεια, που και πάλι διερευνά μυθολογικά στοιχεία.

Η έξοδος των Εβραίων από την Αίγυπτο

Σύμφωνα με τη Βίβλο, ο Μωυσής, νόθο παιδί μιας Αιγύπτιας πριγκίπισσας, τοποθετήθηκε από τη μητέρα του σε ένα κάνιστρο αλειμμένο με πίσσα και αφέθηκε στα νερά του Νείλου. Διασώθηκε από μια οικογένεια Εβραίων και ενσωματώθηκε στην πολυπληθή εβραϊκή παροικία, η οποία είχε δημιουργηθεί στη χώρα αρκετές γενεές πιο μπροστά, από τον Ιωσήφ και τα αδέλφια του. (Σημείωση: Το όνομα του ίδιου του Μωυσή είναι αιγυπτιακό mss = γιος, παιδί. Η ιστορία εξάλλου με την τοποθέτησή του στο κάνιστρο θυμίζει πολύ την ανάλογη ιστορία του Περσέα).

Ο Μωυσής με τον ετεροθαλή αδελφό του, τον Ααρών, αναδείχτηκαν σε ηγέτες των Εβραίων της Αιγύπτου, που εκείνον τον καιρό αντιμετώπιζαν τη σκληρή καταπίεση του Φαραώ. Ο Μωυσής, αφού απείλησε τον Φαραώ με τις «δέκα πληγές», που θα χτυπούσαν τη χώρα απέσπασε την άδεια να επιτραπεί στους Εβραίους να φύγουν από τη χώρα.

Ο Μωυσής μπήκε επικεφαλής της «Εξόδου», όπως ονομάστηκε η αποχώρηση των Εβραίων από την Αίγυπτο και κατόρθωσε να τους οδηγήσει με ασφάλεια στη χερσόνησο του Σινά, παρά την καταδίωξή τους από τον αιγυπτιακό στρατό, που έστειλε ο Φαραώ μετανιώνοντας για την άδεια που τους έδωσε. Σε μια φάση προκάλεσε διαχωρισμό των νερών της θάλασσας, για να περάσουν στην αντίπερα όχθη οι Εβραίοι, ενώ οι Αιγύπτιοι πνίγηκαν όταν επανήλθαν τα νερά.

Ο Μωυσής και ο λαός του περιπλανήθηκαν πολλά χρόνια στην έρημο και υπέφεραν από πείνα και στερήσεις. Τότε ο Μωυσής ανέβηκε το όρος Σινά και δέχτηκε από τον Θεό τις «δέκα εντολές», κανόνα ηθικής και πίστης, τις οποίες χαραγμένες σε δυο πέτρινες πλάκες μετέφερε στους Εβραίους. Τελικά, πέθανε χωρίς να αντικρίσει τη «Γη της Επαγγελίας».

Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές η έξοδος πρέπει να συμπίπτει με την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, η οποία συνοδεύτηκε από πλήθος τρομακτικών φαινομένων, που αποτυπώθηκαν στη μνήμη των λαών της Ανατολικής Μεσογείου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός, Εξερευνήσεις, Μυθολογία | Με ετικέτα: , , , | 162 Σχόλια »

Μαρξ από τους Κινέζους

Posted by sarant στο 31 Μαΐου, 2018

Κινέζικο λέμε ή ίσως λέγαμε, ένα προϊόν, ιδίως συσκευή, χαμηλής τιμής αλλά και ευτελούς ποιότητας,  που γρήγορα χαλάει και την πετάμε. Ο όρος έχει καταγραφεί εδώ και 9-10 χρόνια στο slang.gr και σε περσινό άρθρο είχα παρατηρήσει ότι έχει αρχίσει να παλιώνει αφού μέσα σε δυο δεκαετίες η ποιότητα των κινέζικων προϊόντων αυξήθηκε κατακόρυφα. Οι εκφράσεις της αργκό έτσι κι αλλιώς ανανεώνονται με μεγάλη ταχύτητα και αυτή τη στιγμή για την ευτελή ποιότητα πολύ περισσότερο ακούγεται η έκφραση «από τα Λιντλ», αν και αυτή λέγεται συνήθως μεταφορικά, π.χ. «καθηγητής από τα Λιντλ».

Στις 5 Μαΐου, που συμπληρώθηκαν τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Καρλ Μαρξ, έγιναν στη γενέτειρά του, την πόλη Τριρ (Trier) της δυτικής Γερμανίας, τα αποκαλυπτήρια του αγάλματός του.

Το χάλκινο άγαλμα, με ύψος 4 μ και 40 (πεντέμισι με τη βάση), είναι έργο του γλύπτη Wu Weishan και προσφέρθηκε δώρο στον δήμο του Τριρ από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος ήταν μία μόνο από τις πολλές εκδηλώσεις που έγιναν στην πόλη για τα 200 χρόνια του Μαρξ. Στην εναρκτήρια εκδήλωση παρευρέθηκε και ο πρόεδρος της Κομισιον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, γείτονας άλλωστε αφού το Τριρ απέχει σαράντα λεπτά από την πολη του Λουξεμβούργου. Στην ομιλία του θέλησε να απαλλάξει τον Μαρξ από όσα γίνανε στο όνομά του, αφού, τάχα, «πολλα από αυτά που έγραψε αναδιατυπώθηκαν στο αντίθετό τους».

Να πούμε εδώ ότι το επώνυμο Μαρξ είναι συχνό σε όλη την περιοχή. Μάλιστα, στο Λουξεμβούργο υπάρχει οδός, και μάλιστα βουλεβάρτο, Σαρλ Μαρξ, που όμως δεν ονομαστηκε έτσι προς τιμήν του Γερμανού φιλόσοφου αλλά από έναν ομοϊδεάτη του, τον κομμουνιστή γιατρό Σαρλ Μαρξ που πολεμησε με τους μακί στη Γαλλία, εγινε υπουργός στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας μετά τον πόλεμο αλλά σκοτώθηκε λίγο αργότερα σε τροχαίο.

Το άγαλμα του Καρλ Μαρξ έχει τοποθετηθεί πολύ κοντά στον εμπορικό πεζόδρομο της πόλης και στο σημαντικότερο αξιοθέατό της, τη ρωμαϊκή Πόρτα Νίγκρα (μαύρη). Τη φωτογραφία πιο πάνω την έβγαλα το περασμενο Σάββατο που πήγα να δω το άγαλμα. Είχε λαμπρό ήλιο, αρκετό κόσμο, ανάμεσά τους και Κινέζους τουρίστες που έβγαζαν σέλφες με καμάρι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γερμανία, Διηγήματα, Εβραϊσμός, Κομμουνιστικό κίνημα, Λουξεμβούργο, Ταξιδιωτικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 172 Σχόλια »

Αντισημιτικές γελοιογραφίες, ισλαμοφοβικές γελοιογραφίες

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2018

Πριν από ένα μήνα περίπου είχαμε συζητήσει δυο γελοιογραφίες του Μιχ. Κουντούρη στην ΕφΣυν, που είχαν κατηγορηθεί από κάποιους για αντισημιτικές και που είχαν προκαλέσει ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων και μέσα στην εφημερίδα. Στο σημερινό άρθρο θα δούμε άλλες δύο γελοιογραφίες, από τον διεθνή Τύπο τούτη τη φορά, που συζητήθηκαν πολύ και που κατηγορήθηκαν η μία για αντισημιτική και η άλλη για ισλαμοφοβική.

Η πρώτη κατά σειρά δημοσίευσης γελοιογραφία δημοσιεύτηκε στη γερμανική Suddeutsche Zeitung, μια από τις κορυφαίες γερμανικές εφημερίδες, γύρω στις 15 Μαΐου, αμέσως μετά τη βράβευση της συμμετοχής του Ισραήλ στον διαγωνισμό της Γιουροβίζιον και τη δήλωση «Του χρόνου στην Ιερουσαλήμ» της νικήτριας, της Νέτας. Υπογράφεται από τον Ντίτερ Χάνιτς, βετεράνο γελοιογράφο και επί δεκαετίες συνεργάτη της εφημερίδας.

 

Ο Χάνιτς παρουσιάζει τον πρωθυπουργό του Ισραήλ ντυμένο σαν τη Νέτα (αναρωτιέμαι αν έκανε κάποιος το εύκολο λογοπαίγνιο ανάμεσα σε Νέτα και Νετανιάχου) να κραδαίνει πύραυλο και να δίνει ραντεβού του χρόνου στην Ιερουσαλήμ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Γερμανία, Γελοιογραφίες, Δικαιώματα, Εβραϊσμός, Ισραήλ, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , , , , | 244 Σχόλια »

Να γυρίσουν όλοι οι πρόσφυγες;

Posted by sarant στο 16 Μαΐου, 2018

Ένα συνθημα της κομμουνιστικής αριστεράς στα πρώτα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση ήταν το «Να γυρισει η προσφυγιά / διχως όρους μαζικά», και εννοούσε βέβαια τους πολιτικούς πρόσφυγες, που μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού στον εμφύλιο πόλεμο είχαν καταφύγει στις σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Κάποιοι πρόσφυγες ειχαν γυρίσει στη δεκαετία του 1960, καποιοι άλλοι μετά τη μεταπολίτευση αλλά οι πολλοί γύρισαν μετά τη νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981. Γύρισαν όλοι; Όχι όλοι -οι «μη Έλληνες το γένος» πολιτικοί πρόσφυγες, δηλαδή οι σλαβομακεδόνες, εξαιρέθηκαν. Ο αριθμός τους πρέπει να ήταν σημαντικός, αν σκεφτούμε οτι προς το τέλος της απελπισμενης εποποιίας του ΔΣΕ αντιπροσώπευαν ίσως και την πλειοψηφία (ή πλειονότητα) των μαχητών. Απ’ ό,τι θυμαμαι (και γενικά γράφω από μνήμης τούτο το άρθρο, οπότε διορθώστε ελεύθερα) οι αντιδράσεις του ΚΚΕ για την επαίσχυντη αυτή εξαίρεση ήταν μάλλον χλιαρές. Βέβαια, το σημερινό ΚΚΕ έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο στην άρνηση της ιστορίας του και της ύπαρξης (ιστορικά) σλαβομακεδονικής μειονότητας. Όμως δεν είναι αυτό το θέμα μας.

Η διεθνής κοινή γνώμη συγκλονίστηκε προχτές από τους σχεδόν 60 νεκρούς στη Γάζα -ανάμεσά τους κι ο ανάπηρος Δαβίδ της φωτογραφίας, που ειχε χάσει τα πόδια του το 2008 και σκοτώθηκε προχτές, θύμα ελεύθερου σκοπευτή, χωρίς να καταφέρει να γρατζουνίσει έστω τον Γολιάθ.

Το λάδι στη φωτιά για τις προχτεσινές πολύνεκρες συγκρούσεις το προσθεσε απλόχερα ο Ντόναλντ Τραμπ με την απόφασή του να μεταφέρει την αμερικανική πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ -ερχομενος σε ρήξη με την άγραφη στάση της διεθνούς κοινότητας. Για να ειμαστε δίκαιοι, πρόκειται για μια απόφαση που ειχε παρθει επί Μπιλ Κλίντον αλλά παρέμενε ανενεργή καθώς οι επόμενοι πρόεδροι δίσταζαν να την υλοποιησουν. Ήδη, ο Τραμπ λατρεύεται στο Ισραήλ -η ποδοσφαιρική ομάδα Μπεϊτάρ πρόσθεσε το όνομά του στην ονομασία της, μια πλατεία μετονομάστηκε προς τιμήν του, ασφαλώς θα στηθούν και αγάλματα. Το Ισραήλ μετατρέπεται σε Τραμπιστάν, έγραψε η αριστερή Χααρέτς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Εβραϊσμός, Ισραήλ | Με ετικέτα: , , , | 260 Σχόλια »

Εβραίικη φτώχεια (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)

Posted by sarant στο 29 Απριλίου, 2018

Πριν από μερικές μέρες, καθώς συζητουσαμε για το βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ και τους Εβραίους εργάτες που ίδρυσαν τη Μπουντ, η συζήτηση ήρθε στους Εβραίους προλετάριους και ο φίλος μας ο Κόρτο ανέφερε στα σχόλια μια σειρά ανταποκρίσεων του Χρήστου Χρηστοβασιλη από την οθωμανική Θεσσαλονίκη, στις οποιες επισης θίγεται το θέμα των φτωχών Εβραίων -κόντρα στο στερεότυπο που θέλει ολους τους Εβραίους να ειναι πλούσιοι ή έστω μονομανείς με το χρήμα. Θυμηθηκα με την ευκαιρία ένα μικρο απόσπασμα από το «προλεταριακό» μυθιστόρημα Jews without Money του Μάικλ Γκολντ, που είχα μεταφράσει στα νιάτα μου (για μια ανθολογια αμερικάνικης προλεταριακής λογοτεχνιας) και ζήτησα απο τον φιλο μας τον Κόρτο να δει αν μπορει να πληκτρολογήσει κάτι να το ανεβάσουμε εδώ.

Ο Κόρτο μού έστειλε λοιπόν τη σημερινή συνεργασία -τον ευχαριστώ πολύ και τη δημοσιεύω. Βέβαια, μέσα στη βδομάδα είχαμε και ένα ακόμα άρθρο (όπου η συζήτηση ακόμα συνεχίζεται) περί αντισημιτισμού, αλλά πρόκειται για καθαρή σύμπτωση.

Εκτος από την ανταπόκριση του Χρηστοβασιλη, ο Κόρτο έστειλε και εκτενή εισαγωγή, οποτε εγω καλό ειναι να μην μακρηγορήσω. Να πω πάντως ότι ο Χρήστος Χρηστοβασίλης (1861-1937) ήταν σημαντικός λογοτέχνης και δημοσιογράφος, λίγο μεγαλύτερος από τον Κρυστάλλη, που έγραψε εκτενώς για την Ήπειρο. Σημειώνω επίσης με κάποια απορία την πληροφορία του Χρηστοβασίλη ότι στην οθωμανική Θεσσαλονίκη του 1890 είχαν μεταναστεύσει Εβραίοι απο τη Ρωσία.

Πέρα απο το μονοτονικό, δεν άλλαξα την ορθογραφια του πρωτοτύπου. Ίσως γερνάω.

ΕΒΡΑΙΙΚΗ ΦΤΩΧΕΙΑ (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)

Πρόλογος:

Το ακόλουθο κείμενο του Χρήστου Χρηστοβασίλη ανήκει σε μία σειρά επιστολών δημοσιογραφικού χαρακτήρα, με γενικό τίτλο «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης», τις οποίες συνέταξε ο συγγραφέας κατά την επίσκεψή του στην πόλη το 1894. Η σειρά αποτελείται από ένδεκα ταξιδιωτικές ανταποκρίσεις, στις οποίες κατά κύριο λόγο περιγράφονται διάφορες όψεις της τότε πολυάριθμης εβραϊκής κοινότητας.

Η πρώτη δημοσίευση των επιστολών έγινε μόλις το 2007, από τις εκδόσεις «ΡΟΕΣ/ οι Ηπειρώτες», στο βιβλίο1 «Περί Εβραίων», με αναλυτική και κατατοπιστική εισαγωγή της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου και φιλολογική επιμέλεια της Δροσιάς Κατσίλα, εγγονής του Χρηστοβασίλη και μελετήτριας του έργου του, η οποία ανέσυρε τα κείμενα αυτά από το ιδιωτικό αρχείο του Αλέξη και της Ντόρας Μπακοπούλου, επίσης εγγονών του συγγραφέα. Όπως σημειώνεται από την Δ. Κατσίλα, δεν είναι γνωστό αν πράγματι υπήρξε ποτέ κάποιος αποδέκτης των επιστολών. Πάντως στην εισαγωγή της παραπάνω έκδοσης, η Φ. Αμπατζοπούλου εικάζει βάσιμα ότι οι επιστολές γράφηκαν για λογαριασμό της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη, με την οποία συνεργαζόταν ο Χρηστοβασίλης, αλλά τελικά δεν δημοσιεύτηκαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιστολές, Εφημεριδογραφικά, Εβραϊσμός, Θεσσαλονίκη | Με ετικέτα: , , , , | 119 Σχόλια »

Όσα δεν είπε ο Μπιλ Μαζάουερ

Posted by sarant στο 16 Απριλίου, 2018

Ο τίτλος ίσως σας κάνει ν’ απορήσετε, αφού ο γνωστός ιστορικός, που έχει γράψει εκτενώς για την Ελλάδα και την ιστορία της, λέγεται Μαρκ Μαζάουερ.

Ωστόσο, στο τελευταίο του βιβλίο, που κυκλοφόρησε πέρυσι στα αγγλικά και πολύ γρήγορα στη συνέχεια στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα, πρωταγωνιστούν δυο άλλοι Μαζάουερ, που φαίνονται και στη φωτογραφία του εξωφύλλου: ο πατέρας και ο παππούς τού συγγραφέα.

Το βιβλίο έχει τίτλο «Όσα δεν είπες» (What you did not tell) -απευθύνεται ο γιος προς τον πατέρα. Με το που πέθανε ο πατέρας του ο Μπιλ, ο Μαρκ Μαζάουερ συνειδητοποίησε, όπως γράφει, ότι «ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής του» τού ήταν άγνωστο, έψαξε στα χαρτιά του πατέρα του και βρήκε τα ημερολόγιά του (κρατούσε ημερολόγιο επί πενήντα χρόνια ο Μπιλ!) και τα διάβασε, αλλά η ανάγνωση αυτή του δημιούργησε ακόμα περισσότερες απορίες. Κι έτσι, ο Μαζάουερ ως ιστορικος πια, διερεύνησε την οικογενειακή ιστορία του πατέρα του και του παππού του, και έγραψε αυτό το γοητευτικό βιβλίο που περιέχει «όσα δεν του είπε» ο πατέρας του. Ή ίσως «όσα δεν είπε» γενικά, μια και η σιωπή και η λακωνικότητα είναι ένα θέμα που διαπερνά το βιβλίο, αφού και ο παππούς του συγγραφέα ήταν άνθρωπος που απέφευγε να μιλάει για το δικό του παρελθόν.

Είναι πολύ συνηθισμένο να γράφει ο γιος τη βιογραφία του πατέρα -το έκανε και ο δικός μου πατέρας για τον δικό μου παππού (το βιβλίο το έχουμε παρουσιάσει σε συνέχειες στο ιστολόγιο). Όμως ο Μαζάουερ δεν έκανε μόνο αυτό -δεν περιορίζεται στη βιογραφία του πατέρα του, αλλά επίσης βιογραφει τον παππού του, τη γιαγιά του, τα ετεροθαλή αδέρφια του πατέρα του, κάποιους άλλους θείους. Πρόκειται δηλαδή για μια, θα λέγαμε, «οικογενειακή βιογραφία», που γίνεται σε μεγάλο βάθος και πλάτος αλλά από αυστηρά πατρογραμμική σκοπιά, δηλαδή βιογραφούνται μόνο οι συγγενείς από τη μεριά του πατέρα του συγγραφέα. Η μητέρα του αναφέρεται ελάχιστα και οι δικοί της πρόγονοι σχεδον καθόλου, ενώ αφιερώνονται σελίδες π.χ. στον πρώτο σύζυγο της γιαγιάς του συγγραφέα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Εργατικό κίνημα, ΕΣΣΔ, Εβραϊσμός, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , , | 159 Σχόλια »

Το Ουζερί Τσιτσάνης και οι λέξεις του

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2017

Το Πάσχα που κατέβηκα στην Ελλάδα ένας φίλος μού ζήτησε να του φέρω το «Ουζερί Τσιτσάνης», οπότε πήγα σε ένα βιβλιοπωλείο και το πήρα. Ύστερα συνειδητοποίησα πως δεν θυμόμουν αν μου είχε ζητήσει το βιβλίο ή την ταινία σε DVD, και του τηλεφώνησα για να επιβεβαιώσω. Για να χαρεί ο Μέρφι, ο φίλος ήθελε την ταινία, οπότε το βιβλίο το κράτησα εγώ, μια και δεν το είχα. Αναζήτησα το ντιβιντί και αφού σε καναδυό μεγάλα βιβλιοπωλεία δεν το είχαν τελικά έκανα τη θυσία να μπω στο Πάμπλικ του Συντάγματος και να το πάρω από εκεί. Έτσι, διάβασα το βιβλίο και μετά ο φίλος μού δάνεισε το ντιβιντί και είδα και την ταινία.

Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, ο συγγραφέας του βιβλίου, μου αρέσει αν και δεν έχω όλα του τα βιβλία. Νομίζω πως το φόρτε του είναι τα μικρά διηγήματα, είναι από τους μάστορες του είδους. Το θέμα με το οποίο καταπιάστηκε εδώ είναι βέβαια και πρόκληση -να περιγράψει την κατοχική Θεσσαλονίκη και να πλάσει μια ιστορία στην οποία συνδυάζονται ιστορικά πρόσωπα (ο Τσιτσάνης, ο Μουσχουντής) με μυθιστορηματικά- ήταν όμως κι ένα θέμα πιασάρικο, όχι με την κακή έννοια, ένα θέμα στο οποίο ένας μάστορας έχει σχεδόν εξασφαλισμένη την επιτυχία.

Ο Σκαμπαρδώνης δηλώνει στο προοίμιο ότι δεν κάνει ιστορικό μυθιστόρημα και παραδέχεται ότι έχει κάνει κάποιους αναχρονισμούς, που ένας είναι, θαρρώ, ότι τοποθετεί τη σύνθεση της Συννεφιασμένης Κυριακής μέσα στην Κατοχή. Ωστόσο, αναφέρει καταλεπτώς τις πηγές του -και είναι σαφές ότι έχει μελετήσει την εποχή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Εβραϊσμός, Θεσσαλονίκη, Κατοχή, Κινηματογράφος, Μυθιστόρημα, Παρουσίαση βιβλίου, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , , | 179 Σχόλια »

Μωυσής Μπουρλάς: Στην Αλβανία

Posted by sarant στο 28 Οκτωβρίου, 2016

Μια και σήμερα έχουμε την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, σκέφτηκα να παρουσιάσω ένα άρθρο με αναμνήσεις από το αλβανικό μέτωπο.

Διάλεξα ένα απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του Μωυσή Μπουρλά, που έχει τίτλο «Έλληνας, Εβραίος και αριστερός» (2000). Ο συγγραφέας του, ο ο Μωυσής Μιχαήλ Μπουρλάς (1918-2011), που συγκέντρωνε τις ιδιότητες του τίτλου, γεννήθηκε στο Κάιρο, από ελληνοεβραίους γονείς, μπήκε από μικρός στο αριστερό κίνημα, δούλεψε τορναδόρος, πολέμησε στην Αλβανία, συμμετείχε στον ΕΛΑΣ με το ψευδώνυμο Βύρων, πέρασε μετά τη Βάρκιζα όλες τις περιπέτειες των αριστερών, με εξορίες στη Μακρόνησο, στην Ικαρία και στον Άη Στράτη. Το 1951, με συμφωνία ανάμεσα στην Ελλάδα και το νεαρό κράτος του Ισραήλ, δόθηκε η δυνατότητα στους αριστερούς εβραίους εξόριστους να απελευθερωθούν και να εγκατασταθούν στο Ισραήλ. Ο Μπουρλάς εκεί δούλεψε τορναδόρος, έγινε μέλος του ΚΚ, μοίραζε την ελληνική εφημερίδα του κόμματος στα ελληνικά χωριά των παραλίων του Ισραήλ, αλλά όσο η ΕΣΣΔ προσέγγιζε τις αραβικές χώρες το κλίμα γινόταν όλο και πιο βαρύ για τους κομμουνιστές, ώσπου τελικά με τη γυναίκα του, ρωσοεβραία, έφυγε το 1967 για τη Σοβιετική Ένωση όπου δούλεψε τορναδόρος σε μια πόλη στα Ουράλια. Μετά τη συνταξιοδότησή του κατεβαίνει στο Σουχούμι, στη σημερινή Γεωργία, όπου διδάσκει ελληνικά και πιάνει επαφή με Ρωσοπόντιους. Με την αποσύνθεση της ΕΣΣΔ και τις συγκρούσεις ανάμεσα σε Γεωργιανούς και Αμπχάζιους η ζωή έγινε δύσκολη για τους ουδέτερους, οπότε ο Μπουρλάς κατεβαίνει στην Ελλάδα το 1990 και με χίλια βάσανα ξαναπαίρνει ελληνική ιθαγένεια το 1999. Ως το τέλος έμεινε ακμαίος και δραστήριος, μάλιστα κατέβαινε και στις δημοτικές εκλογές με το  ψηφοδέλτιο του Τριαντάφυλλου Μηταφίδη. Ένα χορταστικό αφιέρωμα στον Μωυσή Μπουρλά και στο βιβλίο του είχε ανεβάσει το 2012 η φίλη Βασιλική Μετατρούλου, με φωτογραφίες, ένα βίντεο και αρκετά λινκ. Σας το συστήνω οπωσδήποτε. (Μια φίλη με ενημέρωσε και για ένα άλλο ντοκιμαντέρ στην ΕΤ3).

Παλιότερα είχαμε παρουσιάσει ένα άλλο απόσπασμα από το βιβλίο του Μπουρλά, σχετικά με τη ζωή στην εξορία. Όπως θα δείτε, περιγράφει συνοπτικά όσα πέρασε στο αλβανικό μέτωπο, από τις 28 Οκτωβρίου ίσαμε την υποχώρηση του Απριλίου 1941, χωρίς κάποιον εξαιρετικό ηρωισμό, χωρίς κάποιο συνταραχτικό συμβάν, μια τυπική θα λέγαμε στρατιωτική εμπειρία από την Αλβανία. Ευχαριστώ τη φίλη μας τη Μαρία για την πληκτρολόγηση.

ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ

Μάθαμε για τον τορπιλισμό της Έλλης από τους Ιταλούς και αμέσως ήρθαν τα νέα για τον πόλεμο. Θυμάμαι , την παραμονή της αναχώρησής μας για το μέτωπο, φωτογραφηθήκαμε τρεις φίλοι. Την φωτογραφία την κρατώ ως τα τώρα. Άρχισαν οι ετοιμασίες για αναχώρηση στο μέτωπο. Μας παραχώρησαν βαγόνια για να φορτώσουμε το υλικό αλλά δεν είχαμε τα μέσα και τα κατάλληλα εργαλεία για τη φόρτωση. Σκαρώσαμε ένα πρωτόγονο «βίντσι», ανελκυστήρα, και με την πείρα μας – εγώ την είχα από το λιμάνι, ενώ οι αξιωματικοί δεν είχαν ιδέα από τέτοιες δουλειές – φορτώσαμε, πήραμε ξηρά τροφή δυο ημερών και αναχωρήσαμε με το ίδιο τρένο προς το μέτωπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1940-41, Αναμνήσεις, Εβραϊσμός | Με ετικέτα: , , | 144 Σχόλια »